9

Ses Değişimi

Ne yapmalısınız?

Sesinizi çeşitleyin. Bu bölümde sesin kuvvetinde, hızında ve perdesindeki değişiklikleri ele alacağız.

Neden Önemlidir?

Uygun ses değişimi konuşmaya can verir, duygulara hitap eder ve insanı harekete geçirir.

Değişmeyen bir ses konunuza gerçek bir ilgi duymadığınız izlenimi yaratabilir.

BASİT anlam vurguları dinleyicilerin söylediklerinizi anlamasına yardımcı olur. Fakat, sesin kuvvetinde, hızında ve perdesindeki çeşitlemeleri iyi kullanırsanız, konuşmanız çok daha zevkle dinlenebilir. Dahası, dinleyicilerinize söylediklerinizle ilgili duygularınız hakkında da fikir verir. Sizin tutumunuz onların malzeme hakkındaki düşüncelerini etkileyebilir. İster kürsüden, ister tarla hizmetinde biriyle konuşuyor olun bu böyledir.

İnsan sesi büyük bir çeşitlilik kapasitesi olan harika bir enstrümandır. Doğru kullanıldığında konuşmaya can verebilir, yüreği etkileyebilir, duygulara hitap edebilir ve insanı harekete geçirebilir. Ancak bu, sadece sesin kuvvetini ayarlayacağınız, hızını ya da perdesini değiştireceğiniz yerleri işaretleyip onlara uyarak başarılmaz. Bu tür işaretlere uyularak yapılan ses değişimi yapay kalır. Sunuşunuza hayat ve renk katmak yerine dinleyicilerinizi rahatsız edebilir. Uygun ses değişimi yürekten gelendir.

Ses değişimi doğru kullanıldığında dikkati gereksiz şekilde konuşmacıya çekmez. Bunun yerine, dinleyicilerin ele alınan konunun ruhunu kavramasına yardım eder.

Ses Kuvvetini Ayarlayın. Sözlü anlatımı çeşitlendirmenin bir yolu ses kuvvetini ayarlamaktır. Ancak, bu tekdüzelik yaratacak şekilde, belli aralıklarla ses kuvvetini azaltıp çoğaltarak yapılmamalı. Böyle yapmanız, söylediklerinizin anlamını çarpıtabilir. Ses kuvvetinizi çok sık artırmanız hoş bir izlenim yaratmaz.

Sesinizin kuvveti malzemeye uygun olmalı. İster Vahiy 14:6, 7 ya da Vahiy 18:4’te olduğu gibi ısrarlı bir emir okuyor olun, ister Çıkış 14:13, 14’te kaydedildiği gibi sağlam bir kanaati dile getiriyor olun, ses kuvvetinizin uygun ölçüde artması iyi olur. Benzer şekilde, Mukaddes Kitaptan ağır bir suçlama içeren bir kısım, örneğin Yeremya 25:27-38’i okuyorsanız ses kuvvetinde yaptığınız değişiklik belirli ifadeleri öne çıkarır.

Hedefinizi de düşünün. Dinleyicilerinizi harekete geçirmek mi istiyorsunuz? Sunuşunuzdaki ana noktaları belirginleştirmek mi istiyorsunuz? Ses kuvvetinizi yerinde artırmanız bu hedefleri başarmanıza yardımcı olabilir. Ancak, yalnızca sesinizi kuvvetlendirmenizin tam tersi bir etkisi olabilir. Çünkü, söyledikleriniz kuvvetli bir ses değil de sıcaklık ve duygu gerektiriyor olabilir. Bunu 11. bölümde ele alacağız.

Ses kuvvetini azaltma, yerinde kullanılırsa bekleyiş yaratabilir. Ancak, genellikle hemen ardından sesi daha yoğun bir tonda çıkarmak gerekir. Ses kuvveti azaltılıp ses tonunun yoğunluğu artırılarak kaygı ya da korku da aktarılabilir. Azalan ses kuvveti o anda söylenenlerin, önceki ve sonrakilere göre ikinci derecede önem taşıdığını göstermek üzere de kullanılabilir. Ancak, sesiniz her zaman alçaksa, bu, güvenle konuşmadığınız, anlattıklarınıza yeterince ikna olmadığınız ya da gerçek anlamda ilgi duymadığınız izlenimi yaratabilir. O halde, fazla alçak bir ses tonu kullanırken ayırt edici olunması gerektiği ortadadır.

Hızınızı Değiştirin. Günlük konuşmada, düşüncelerimizi dile getirirken sözcükler ağzımızdan kendiliğinden dökülür. Heyecanlandığımız zaman hızlı konuşma eğilimi gösteririz. İnsanların söylediklerimizi tam olarak hatırlamasını istiyorsak, daha tane tane konuşuruz.

Bununla birlikte, yeni konuşmacılardan pek azı kürsüde konuşma hızını değiştirir. Bunun nedeni, hazırlık yaparken dikkatlerini kullanacakları sözcükler üzerinde çok fazla yoğunlaştırmalarıdır. Bu yüzden, tüm konuşma kelimesi kelimesine yazılmış olabilir. Konuşma metne dayalı olarak yapılmıyorsa bile, sözcükler neredeyse ezberlenmiş olabilir. Sonuç olarak, hepsinin söyleniş hızı aynı ölçüde olabilir. Konuşma planından konuşmayı öğrenmek bu zayıflığı düzeltmeye yardım eder.

Konuşma hızınızı artırırken, rahatça gezinen bir kedinin bir köpeği fark edip ansızın fırlayışını anımsatan ani değişikliklerden kaçının. Asla diksiyonunuzu bozacak kadar hızlı konuşmayın.

Hızda çeşitlilik yaratmak amacıyla düzenli aralıklarla hızlanıp yavaşlamayın. Bu sunuş tarzı malzemenizi zenginleştirmez; tersine dikkati dağıtır. Hız değişiklikleri söylediklerinize, iletmek istediğiniz duygulara ve hedefinize uygun olmalı. Sunuşunuzu orta hızda yapın. Heyecan belirtmek için, tıpkı günlük yaşamda olduğu gibi, daha hızlı konuşun. Daha az önemli noktaları belirtirken ya da ayrıntıları, önemli olmayan olayları anlatırken de hızlı konuşmak uygundur. Bu, çeşitlilik yaratacak ve konuşmanızın ağır bir havada geçmesini önleyecektir. Öte yandan, sunuştaki daha önemli kanıtlamalar, ana noktalar ve doruklar genellikle daha yavaş konuşmayı gerektirir.

Ses Perdenizi Değiştirin. Bir müzik aletini bir saat ya da daha uzun süre çalan birini zihninizde canlandırın. Tüm bu süre boyunca yalnızca tek bir nota seslendiriyor; aynı notayı bazen kuvvetli, bazen hafif, bazen hızlı, bazen yavaş çalıyor. Ses kuvvetinde ve hızında değişkenlik varsa da, ses perdesinde bu olmadığı sürece “müzik” pek çekici olmaz. Aynı şekilde, biz de ses perdemizde değişiklik yapmazsak, sesimiz kulağa hoş gelmez.

Ses perdesindeki değişikliklerin tüm dillerde aynı etkiyi yapmadığına dikkat edilmelidir. Çince gibi titremli dillerde ses perdesindeki değişiklik sözcüğün anlamını değiştirebilir. Yine de, böyle bir dilde bile sözlü anlatıma hayli çeşitlilik katacak şeyler yapılabilir. Kişi farklı duyguları ifade ederken sözcüklerin farklı ses değerlerini koruyarak da ses aralığını geliştirmeye çalışabilir. Böylece yüksek tonları daha yüksek, alçak tonları daha alçak hale getirebilir.

Titremli olmayan dillerde bile ses perdesindeki bir değişiklikle farklı düşünceler aktarılabilir. Örneğin, ses perdesindeki hafif bir yükselme ses kuvvetindeki benzer bir artışın eşliğinde anlam vurgusu için kullanılabilir. Bazen ses perdesindeki bir değişiklik büyüklük ya da uzaklık belirtebilir. Cümlenin yükselen titremle (tonla) bitmesi bir soru sorulduğunu gösterebilir. Bazı dillerde bunun için alçalan titrem gerekebilir.

Heyecan ve coşku daha yüksek perdeden ifade edilir. (Titremli bir dilde bu daha geniş bir ses alanı gerektirebilir.) Üzüntü ve kaygı daha alçak perdeden bir ses gerektirebilir. (Titremli dillerde ise daha dar bir ses alanı gerektirir.) Burada söz edilen duygular konuşmacının dinleyicilerin yüreklerini etkilemesine yardım eden duygulardır. Onları ifade etmek istediğinizde yalnızca sözcükleri söylemekle kalmayın. Sesinizi aynı duyguları sizin de hissettiğinizi gösterecek şekilde kullanın.

Temel Atmak. O halde, ses değişimi için hazırlık nerede başlar? Konuşmanız için malzeme seçiminizde. Eğer malzemenize kanıtlamalar ya da teşvik sözlerinden başka bir şey almamışsanız sunuşunuzda çeşitlilik yapmak üzere fazla fırsatınız olmayacaktır. Öyleyse, konuşma planınızı irdeleyin; malzemenizde renkli, bilgilendirici bir sunuş için gerekli öğelerin bulunmasına dikkat edin.

Konuşmanın ortasında sunuşunuz sıkıcılaştığı için daha fazla çeşitliliğe ihtiyaç duyduğunuzu varsayın. Bu durumda ne yapacaksınız? Sunuş tarzınızda değişiklik yapın. Bunu nasıl yapabilirsiniz? Bir yolu, Mukaddes Kitabı açmak, dinleyicileri kendi kitaplarını açmaya davet etmek ve konuşmak yerine bir ayet okumaktır. Ya da bir cümleyi soruya çevirebilir, vurgu için bir durak ekleyebilirsiniz. Araya basit bir örnek de sokabilirsiniz. Bunlar deneyimli konuşmacıların başvurduğu yöntemlerdir. Fakat ne kadar deneyimli olursanız olun, malzemenizi hazırlarken aynı yöntemi uygulayabilirsiniz.

Ses değişiminin konuşmanın “çeşnisi” olduğu söylenmiştir. Bu özellik, doğru türde ve doğru ölçüde kullanıldığında malzemenizin tüm güzelliğini ortaya çıkarıp dinleyicilerinize zevk verir.

NASIL BAŞARILIR?

Ses kuvvetinizi ayarlayın: Acil emirleri, güçlü kanaatleri ya da kınamaları dile getirirken bunu yapın. Konuşmanızın hangi kısımlarında ses kuvvetini artırmak gerektiğini dikkatle düşünün.

Konuşma hızınızı değiştirin: Önemli kanıtlamalar yaparken ve ana noktaları belirtirken daha yavaş, önemi daha az olan noktalarda daha hızlı konuşarak bunu yapın. Heyecan ifade etmek için hızlı konuşun.

Sesinizin perdesini değiştirin: Duyguları ifade etmek ve yüreği etkilemek için, durum uygunsa bunu yapın. Konuştuğunuz dil titremliyse, ses alanınızı genişletin ya da daraltın.

Ses değişimi konuşmanızın malzemesini seçerken başlar.

ALIŞTIRMALAR: (1) I. Samuel 17:17-53’ü kendi kendinize okuyun, sesinizin kuvvetinde, hızında ve perdesinde uygun değişiklikler yapma fırsatlarına dikkat edin. Sonra, aşırıya kaçmadan anlamlı bir tarzda yüksek sesle okuyun. Bunu birkaç defa yapın. (2) Sesinizin esnekliğini geliştirmek için 48-51. ayetleri sesli olarak, tökezlemeden, olabildiğince hızlı okuyun. Telaffuzunuzu bozmadan, hızınızı sürekli artırarak tekrar tekrar okuyun. Sonra aynı malzemeyi mümkün olduğunca yavaş, sesleri uzatarak okuyun. Sonra, sesinizi istediğiniz gibi yapabilene kadar hızlandırıp yavaşlatın.