Kpa “mʋn buyaya yɛsɛ” yi Ofo ndaka jumannë ghë

1. ?Bu nkpɔca elë powu ebë emʋn ëë lɛ́ eyɛsɛ é? ?Mabughëwu é? (2 Timothée 4:2; kpɩ fotonë esë.)

ƷEZI hɛ́ ëë ejiti-aghɩnelë kɔ: “Élɔ ngiki bë ekaci më ejiti-aghɩ [...], éyaya kelë n’ye kebë eba elɛ bunë më hɛ́ eɲë kɔ eɲë élɛnë powu” (Mat. 28:​19, 20). Jɔnë Ʒezi hɛ́në, eya n’ye kretiɛnghɩnë kwapowu, kebë elɛ buyayaghɩ. Agbate, Ʒoova ëë erɩ aghɩnë kë “báyɛnë” ése nahɔnrɛnë ghë o, wawɛnelë esë kë emimi elë aɛn eyi aghɩ ntɔnelë gbo o (Actes 13:48; Jean 6:44; Rév. 14:6). Ese, eɔ́ erie bunë ebë elɛ juman ntɔnë ghë. Elë éhɛ akoto Pɔlë lɛ Barnabe lɛ jɔ je. Biblënë ehɛ kɔ, n’ye kë në eba eyaya bu Ʒuifë-aghɩ ofotɩnë nʋ́n Ikoniɔmë gbonë ghënë, kë damë “lɛ́ mbë yɛsɛ tete, mɩɩ Ʒuifë-aghɩ fannga nhɛn lɛ, Grɛkë-aghɩ fannga nhɛn lɛ, kë káci kretiɛn” (Actes 14:1). Bu ntɔnë eya n’ye, Pɔlë lɛ Barnabe lɛ kë lɛ́ ‘buyayaghɩ ayɔghɔ’ tete (ka 2 Timothée 4:2). Kretiɛnnelë kwapowu esë kebë elele mɛnsɩ eviɛ n’ye kebë eba elɛ buyayaghɩ ayɔghɔ fɛ Pɔlë lɛ Barnabe lɛ mɩnɛn.

2. ?Mabughëwu nɔnjɛelë jɔghɔ edi akɔnda n’ye kë gha ɔɔsɛ kebë eyaya nahɔnrɛnë eyɛsɛ wué?

² Ngiki aghɔ kë edi akɔnda n’ye kë gha ɔɔsɛ kebë elɛ buyayaghɩ ayɔghɔ, noo kë gha yí nakwatɩ gha shú epi. Agheci esë, kë edi akɔnda n’ye kë gha ɔɔsɛ kebë eyaya ngiki bu eyɛsɛ mɩɩ kebë ece ëë eshi. Biblënë eya n’ye, lahɔ gbo, Ʒoova sʋghɩ jɔghɔ kë bá nhɛn dí akɔnda (Ex. 4:10; Jér. 1:6). Nɔnjɛelë jɔghɔ edi akɔnda n’ye kë gha lɛ́ buyayaghɩ ayɔghɔ, noo ndanë kë ekanë, ngiki ghe disʋ ghe bɔ ëë. Teteghë, gha lɛ́ ngikinë elë eka nda edi kelënë powu ëë kë bá edisʋ ebɔ ndanë elë ekanë wo. Elë émʋn eyɛsɛ n’ye, àlɛ́ ngiki gha disʋ gha bɔ nahɔnrɛnë wunë, gha lɛ́ ëë eshi ëë lɛ́ n’ye elë gha lɛ́ buyayaghɩ ayɔghɔ wo. Fɛ n’ye ebá boepi hɛ́në mɩnɛn, Ʒoova lɛ wawɛnelë lɛ kë emimi elë aɛn, álɛ ebë ewu ngikinë kë ɔɔ oghorumɔn yɔghɔnë. N’yonë, elë élɛ ntɛnɩ ebë eɔsɛ elɛnë powu álɛ ebë eyaya nahɔnrɛnë eyɛsɛ. Mbë órò ntɛnɩ ghë, ebá ewu bu arɩnë bë eɔsɛ eboka elë, álɛ ebë eyaya nahɔnrɛnë eyɛsɛ.

YA N’YE FË EDI NGIKI AKƆNDA

3. ?Mabughëwu Ʒezi lɛ́ ghɩnë bë eɔsɛ elɛ̀ mbënë bë eci ngiki oghorumɔn aba é?

³ Biblënë ehɛ kɔ, “Ʒezi mʋ́n bunë nʋ́n ngiki oghorumɔn” (Jean 2:25). Jɔnë ntɔnë eya n’ye Ʒezi mʋ́n akɔndanë ngiki edi lɛ, n’ye bu eba eci kelë aba lɛ, bunë nʋn kelë opu lɛ. N’yonë, në éɔsɛ ehɛ kelë jɔnë bë eci kelë oghorumɔn aba, noo në mʋ́n bunë emian kelënë. Ʒezi mʋ́n kɔ bayɛ n’ye kebë emimi Ʒuifë-aghɩnelë aɛn Ofo shigbënë ghë, kebë ekpa enini kelë opushi, noo ofoshighɩnelë ghe ce kelë aɛn ghë. Mbra lɛ, oo-bu fannganë kë ebabanë lɛ elɔ bu ekpɛkpɛ elɔ ngiki (Mat. 9:36; 23:4). Bu ntɔnë ghëwu, mbënë në gbágbashi faɲi nkpɔ ngborunë, në yáya kelë bu nfre nfrenë bë eboka kelë oohʋn ghë. Ngiki fannga nhɛn sɛ yɛ́yɛ kelë, noo bu nfre nfrenë Ʒezi yáyanë cí kelë aba dɔ́ tete.

4. ?Élé ebë eba eɔsɛ eya n’ye elë edi ngiki akɔnda é? (Kpɩ fotonelë esë).

⁴ Àlɛ́ enë ebɔ cibɩ eviɛ n’ye ebë emʋn bunë edʋ ngikinë elë eka nda edi kelënë, bu ntɔnë eya n’ye elë edi kelë akɔnda tete. Bu olopu fannga nhɛn shí Satan maɛnnë ghë tɔ̀. N’yonë, aghɩnë elë eka nda edi kelënë, kelë esë bu ntɔnelë efɩ kelë, elɔ kë epɛ. Àlɛ́ enë eghagha bu ntɔnelë ghënë, ebá evivi n’ye ebë eboka kelë. ?Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, bu nkpɔ shú eɲë oonë ghë trɛrɛe, óó elɔ ngiki opu eji kelë wú? ?Shìelë jɔghɔ opu eji kelë, noo kë edi akɔnda n’ye bu kwa bá efɩ kelë jɛelë nakwatɩ gbo wú? ?Agheci, oonë eɲë nʋn ghënë, ekpɛkpɛ elɔ ngiki n’ye kebë ewu juman edi wú? Damë di akɔnda wu n’ye ‘oohʋn eba ekpɛkpɛ’ elɔ ngiki ntɔnelë, noo kë gha mʋn bu ayɔghɔnë Biblënë hɛ́ kɔ bá eshu ngbeɲi gbonë.—2 Tim. 3:1; Is. 65:​13, 14.

5. ?Élé Ʒezi gha ba gha nʋ́n fɛ Fariziɛnnelë mɩnɛn wué? (Matthieu 11:​28-30).

⁵ Ʒezi lɛ́ ghɩnë kolo ngiki. Ngiki kpa mʋ́n n’ye Ʒezi edi kelë akɔnda, noo në ebɔ kelë eyɛsɛ. Ʒezi gha nʋ́n fɛ Fariziɛnnelë mɩnɛn, noo kelë ëë kë edi akɔnda n’ye kë ɔɔ alɔ she ngikinë gbe. N’yonë, kë eɲi kelë apʋpʋ ghë, kë ghe bɔ́ kelë ghë yɛ (Mat. 23:13; Jean 7:49). Ese, Ʒezi ëë ebɔ ngiki opuyɛ ghë lɛ, ghɩwu ghë lɛ. Në ‘opuyɛnë lɛ në eshisenë lɛ’ lɔ́ në lɛ́ buyayagho yɔghɔnë edi ngiki akɔnda (ka Matthieu 11:​28-30). Elë esë, ebë ebɔ ngikinë elë eka nda edi kelënë opuyɛ ghë lɛ ghɩwu ghë lɛ.

6. ?Élé ebë eba eya n’ye elë ebɔ aghɩnë kë ghe disʋ ghe bɔ́ ndanë elë ekanë wunë, opuyɛ ghë lɛ ghɩwu ghë lɛ é?

⁶ Ngiki aghɔ ghe disʋ ghe bɔ ndanë elë ekanë, kelë agheci esë opu ejiji këlë bɔ́bɔ́. ?N’yonë, élé ebë eba elɛ, àlɛ́ bu ntɔnelë ashu é? Ʒezi yáya elë n’ye aghɩnë kë emianmian elënë, elë gha émianmian kelë gha éba oku. Ese, në kpa yáya elë bu fuɔnë ebë elɛ, àlɛ́ kë në emianmian elë. Në hɛ́ kɔ: “élɛ bu ayɔghɔ elɔ aghɩnë kë etu eɲë tiɛnë,” “éyɔ aghɩnë kë eo eɲë oshunë shi,” bɔ́bɔ́ “ésɛrɛ Ofo elɔ aghɩnë kë erara eɲë aranë” (Luc 6:​27, 28). Àlɛ́ enë eghaghaghë kɔ agheci bʋʋn ghëwu ëë kë ghe disʋ ghe ce ndanë elë ekanë wunë, bá emɛn elɔ elë n’ye ebë eyɛopu kelë sɛ. Agbate ngiki aghɔ, kë ghe vivi n’ye ebë eka nda edi ngiki. Ese, ngiki jɔghɔ kë ghe dísʋ n’ye kebë ece elë mbë, noo bunë efɩ kelë shikwa ghënë eji kelë opu, bu fuɔ fannga nhɛn esë eji kelë opu. Kelë aghɔ esë, agheci elë eyi efɩ kelë ereni cibɩnë gha ba gha yɛ wunë ghë. Ese n’ye bu aba ayi powu, evívi n’ye elë powu ebë ekpʋ jɔo ntɛnɩ: “Élɔ eɲë mbënë bë eyɛyɛsɛ ce-ghë fɛ n’ye kë ɱɔ́nɱɔn ëë ngʋ ghë mɩnɛn, álɛ eɲë émʋn n’ye eɲë éba ekaka mbë elɔ ngiki powu aji” (Col. 4:6). Àlɛ́ enë ebɔ elë esë eba ngiki oku, enë ekpa emʋn bunë efɩ kelënë, opu ghe ejiji elë kelë sɛ àlɛ́ kë gha bɔ́ elë gha yɛ́ wu; ese ebá eɔsɛ eyaya kelë bunë bë eboka kelë. N’yonë, ebá elɛ buyayaghɩ ayɔghɔ tete.

LƆ BUNË FË EYAYANË BË EPIE OFO MBËNË GHË

7. ?Élé Ʒezi bá yá n’ye bunë në yáyanë powu píe Ofo Mbënë ghë é? (Jean 7:​14-16).

⁷ Ʒezi gha bɔ́ omu ee akɔndanë gha yáya ngiki bu wo. Ese, bunë në yáyanë powu píe Ofo Mbënë ghë. N’yonë, aghɩnë kë cé në mbënë, kë ɔɔsɛ cé bunë në yáyanë eshi yɛsɛ, kpa nʋ́n kelë órò. Biblenë ehɛ kɔ ‘Ʒezi yáya bu fɛ ghɩnë ɔɔ mɛnsɩ mɩnɛn, në gha yáya bu fɛ skribënelë mɩnɛn’ (Marc 1:22; kpɩ note d’étude “contrairement aux scribes”). Ʒezi brɛsʋ, àlɛ́ skribënelë në eyaya bunë, kë eruru ofoshighɩnë kë lɛ́ buyayaghɩ ologbonë eyi, álɛ kebë eya n’ye bunë kë eyayanë ɔɔ alɔ; n’yonë, bunë kë yáyanë píe aghɩ ntɔnë erie gbo. Ese, Ʒezi ëë, ee bunë yáyanë powu píe Ofo Mbënë ghë. Noo Ʒezi lɛ́ Ofo Jɛ, në kpa hʋ́n-oo oforu gbonë, në éɔsɛ ebɔ në aɛnshiji gbɔnë eyaya ngiki bu álɛ bë eji kelë sɛ, kebë ekpa ebɔ aɛn eba në ghë. Ese, në gha bá nhɛn gha lɛ́. Bunë në yáyanë píe bunë Ofo evivinë lɛ, Ofo Mbenë lɛ ghë (ka Jean 7:​14-16). Bu ntɔnelë lɛ́ bu ayɔghɔnë në ejiti-aghɩnë bë eyɔyɔ.

8. ?Élé akoto Piɛrë bá yɔ́yɔ Ʒezi é?

⁸ Ʒezi ejiti-aghɩnelë kë yɔ́yɔ Ʒezi, noo kelë esë bunë kë yáyanë píe Ofo Mbënë ghë. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, akoto Piɛrë ghʋ́ Ofo Mbënë ghë gbágba mbë shi yá ooya pantekɔtë mici agbʋʋn 33 E.B. Piɛrë gha yí Ʒuifë-aghɩ nakwatɩ ologbɔ ghë. Ese, noo në ghʋ́ Ofo Mbënë ghë yáya bunë Ofo hɛ́ báshi óó Ʒezi lɔ́ ëë shúnë, bu ntɔnë cí ooyanë oghorumɔn aba tete (Actes 2:​14-21, 37). ?Mabu shú é? “Aghɩnë kë dísʋ bɔ́ bunë në yáyanë sɛyɛyɛ ghënë, kë wɔ́ kelë ji, ë mící ntɔnë, ngiki 3.000 dá kelë ghë.”—Actes 2:41

9. ?Àlɛ́ enë eyaya ngiki bunë, mabughëwu ebë eghʋ̀ Biblënë ghë elɛ bu ntɔnë é?

⁹ Biblënë esëkpɔ cece ëë bë eɔsɛ eboka ngiki, álɛ kebë eyɛ Ofo aɛn (Héb. 4:12). Bu ntɔnë ghëwu, àlɛ́ enë eyaya ngiki bu ndaka ghënë, elë éghʋ̀ Biblënë ghë elɛ ëë. Ebë ‘eka Ofo ndanë edi ngiki,’ ese gha lɛ́ elë omu akɔndanë ëë ebë ebɔ eyaya ngiki bu (2 Tim. 4:2). Proverbes 2:6 ehɛ kɔ: “Noo Ʒoova omunë elɔ aɛnshiji; në eyimbunë ghë ëë bumʋn lɛ buwɛsɛ lɛ epie.” N’yonë, àlɛ́ enë ebɔ Ofo Mbënë eyaya ngiki bunë, eka elɛ fɛ elë eɲa Ʒoova shi elɛ̀ kelë mbë mɩnɛn (Mal. 2:7). Elë evivi n’ye ngiki bë emʋn kɔ aɛnshiji jɔnë nʋn Biblënë ghënë yí orú dɔ́ she ngiki aɛnshijinë, píe Ofo ee gbo, bayɛ n’ye ebë emʋn ëë, ebë ekpa ebɔ ëë epɔpɔghë eta fù álɛ ebë eyɛ Ofo aɛn, ebë ekpa ewu sɛyɛyɛ.—2 Tim. 3:​16, 17.

10. ?Élé fë éba eɔsɛ elɔ ghɩnë fë lɛ ëë lɛ eka Biblënë bë ebɔ aɛn eba Ofo mbënë ghë é?

¹⁰ Àlɛ́ fë në ebaba fë esë eyɛ álɛ fë lɛ yiki lɛ bë egbagba Biblë shinë, viɛ Biblë abɩnë bë eboka ëë, álɛ bë emʋn kɔ bunë eɲë ekanë píe Biblënë ghë. Agbate, elë eghʋ̀ foto lɛ video lɛ ghë eya kelë bunë kebë eɲishi o, ese Biblënë ghë ëë ebë elɔ kebë ebɔ aɛn eba edɔ. Àlɛ́ eɲë në eka bunë eyinë, éka Biblë abɩnë bë eboka ghɩnë, álɛ bë ece mbë órònë eshi eyɛsɛ. Kpa boka ëë álɛ bë ewu bunë bë eɔsɛ eɲishi Biblë abɩnë eɲë kánë ghë. Àlɛ́ kɔ́ foto ëë eɲë kpɩ́ o, kɔ́ video ëë eɲë kpɩ́ onë, ghʋ̀ ëë ghë ya ëë bu tetenë bë eɔsɛ eɲishi Biblënë ghë. Álɛ fë éɔsɛ elɛ bu ntɔnë, gha lɛ́ n’ye mɩɩ fë élɛ mbë edɔ, fë ékpa eka Biblë abɩ edɔ wo. Àlɛ́ eɲë aka Biblë abɩ nkpɔnë, lɔ ëë cibɩ álɛ bë edi ëë akɔnda, bë ekpa ece ëë eshi eyɛsɛ. Àlɛ́ fë në eba nhɛn elɛnë, ghɩnë bá ewu kɔ gha lɛ́ nakwa lɛ foto lɛ video lɛ ëë fë eyaya ëë wo, ese Ofo Mbënë ëë fë eyaya ëë.—1 Cor. 2:13.

11-12. (1) ?Élé ebë eba eɔsɛ eya n’ye elë efu opu shi aghɩnë elë lɛ kelë lɛ eka Biblënë sɛ é? (Actes 17:​1-4). (Kpɩ fotonë esë.) (2) ?Mabu ngiki jɔghɔ kë gha mʋ́n Biblënë ghë wué? ?Élé ebë eba eɔsɛ eboka kelë é?

¹¹ Àlɛ́ ghɩnë fë lɛ ëë lɛ eka Biblënë ghe disʋ ghe bɔ nahɔnrɛ nkpɔ wunë, ghaghaghë n’ye ebë efu opu shi “eka Ofo ndanë eyi.” Owu-nkpɔ ɔɔ ee cibɩnë ebë edɔomu eyi Ofo shigbënë ghë. Kelë aghɔnë, nahɔnrɛnë elë aɛn ghë gha kpɛkpɛ gha dɔ wunë, bë eɔsɛ ebɔ kelë cibɩ álɛ kebë egbɔ ece ëë eshi. Ghaghaghë n’ye Ofo Mbënë Pɔlë yáya Ʒuifë-aghɩnë kë nʋ́n Tesalonikë gbonë, kë gha cé ëë eshi kpa-nkpɔ wo. Në gbágba jɔnë shi yá kelë eki fannga nhɛn, ë kelë aghɔ kë ɔɔsɛ cé ëë shi.—Eka Actes 17:​1-4.

¹² Bu fuɔnë ebë ekpa eɔsɛ elɛ eya n’ye elë efu opu shi aghɩnë elë lɛ kelë lɛ eka Bibënë sɛnë, ëë lɛ n’ye, àlɛ́ elë avivi kelë jɔnë, bayɛ n’ye ebë elɔ kelë cibɩ álɛ kebë ebɔ edi akɔnda ekaka mbë elɔ elë aji. Fu opu shi ce ghɩnë fë lɛ ëë lɛ eka Biblënë mbë, álɛ fë émʋn akɔndanë në edi. Àlɛ́ eɲë aka Biblë abɩ nkpɔnë, edidi ëë jɔ álɛ bë emʋn akɔndanë Ʒoova edi jɔ ntɔnë ghë. Ngiki agheci kë gha boepi gha wú Biblë kelë aɛn ghë. N’yonë, fë éɔsɛ ebɔ Biblë nkpɔ elɔ kelë álɛ kebë emʋn n’ye Biblënë ba nʋn. fë éɔsɛ ebɔ n’ye kë ghɛ́ghɛ “Introduction à la Parole de Dieu” óó nʋn Biblënë agba pidɛnelë ghënë eya kelë, álɛ kebë ewu bu ayɔghɔ nfre nfrenë Biblënë eyayanë. Fë éɔsɛ eka kɔ́ Biblë abɩ nkpɔ o, kɔ́ aɲʋn o eya kelë, álɛ kebë ewu bunë kebë eɔsɛ eɲishi. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, fë éɔsɛ ebɔ Biblë abɩnë nʋnnʋn jɔvivi 15 ghënë eboka kelë, álɛ kebë emʋn bunë kebë elɛ álɛ kebë ewu sɛyɛyɛ tetenë. Àlɛ́ fë aboka ghɩnë fë lɛ ëë lɛ eka Biblënë amʋn kɔ Ofo Mbënë ɔɔ mɛnsɩnë, bunë fë eyayanë bá eɔ alɔ ëë aɛn, bá ekpa eci ëë oghorumɔn aba.

LƆ NGIKI BË EBƆ AƐN EBA ƷOOVA GHË

13. ?Ca ebë elɔ kebë ebɔ aɛn eba ëë ghë é? Hɛ jɔ nkpɔ gbagba ëë shi.

¹³ Àlɛ́ enë eyaya ngiki Biblë bunë, bunë ebë elɛnë ëë lɛ n’ye ebë eboka kelë álɛ kebë ebɔ aɛn eba Ʒoova ghë, kebë ekpa erɩ eda ëë sɛ (Jacq. 4:8). Ebë eɔsɛ ebɔ elë Ofo jumannë epɔpɔ ghɩnë eɲara tɔrshë elɔ ngiki álɛ kebë ewu amɔn aʋnkushi ghënë. Ghɩ ntɔnë ghe ɲara tɔrshënë ghe kɩ ëë esë wo, ese, në eɲara tɔrshënë aʋnkushinë ghë, álɛ ngikinë gbe bë ewu amɔn enɔn eyi. Nkpɔkpɔnë ëë elë esë ebë elɛ. Àlɛ́ enë eyaya ngiki bunë, ebë élɔ ngiki bë ebɔ aɛn eba Ʒoova ghë, ese gha lɛ́ elë omunë ghë.

14. ?Élé ebë eba eɔsɛ eboka ghɩnë elë lɛ ëë lɛ eka Biblënë, álɛ bë evivi n’ye bë elɛ bunë bë eyɛ Ʒoova aɛn é?

¹⁴ Àlɛ́ fë lɛ yiki lɛ eka Biblënë, boka ëë álɛ bë ekolo Ʒoova. Àlɛ́ në akolo Ʒoova, bu ntɔnë bá eboka në álɛ në évivi n’ye në élɛ bunë bë eyɛ Ʒoova aɛn (Prov. 27:11). N’yonë, gha lɛ́ n’ye fë éka eyaya ëë n’ye bë eba elɛ bunë yɛsɛ lɛ bunë gha yɛsɛ lɛ esëkpɔ, álɛ bë ekaci Ʒoova adashɛgho wo. Ese, fë éboka ëë álɛ omunë bë evivi n’ye bë epetè bu jɔghɔ ëë oohʋn ghë, álɛ bë eɔsɛ eyɛ Ʒoova aɛn. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, àlɛ́ ghɩnë fë lɛ ëë lɛ eka Biblënë elɛ bunë Ʒoova gha kolo, elele mɛnsɩ ese ghe eɔsɛ ghe ɲa ëë shi wunë, fë éɔsɛ eboka ëë álɛ bë edi akɔnda ewu n’ye bu ntɔnë eba eci Ʒoova aba. Fë éɔsɛ evivi ëë jɔ ntɛnɩelë: “?Mabughëwu Ʒoova gha kolo bu ntɔnë wué? ?Mabughëwu në evivi n’ye fë épetè eji etu bunë fë kolonë é? ?Mabughëwu bu ntɔnë eya n’ye në kolo fë é?” Àlɛ́ fë aboka ghɩnë fë lɛ ëë lɛ eka Biblënë álɛ bë emʋn akɔndanë Ʒoova edi bu nkpɔ ghë, alɛ n’ye Ʒoova omunë ba nʋnnë lɛnë, bu ntɔnë bá elɔ ëë bá emʋn n’ye Ʒoova kolo ëë. N’yonë, ghɩnë fë lɛ ëë lɛ eka bunë bá emʋn Ʒoova eyɛsɛ, bá ekpa evivi n’ye bë elɛ bunë bë eyɛ ëë aɛn.

VIƐ N’YE FË ÉKPA EBA EMƲN BUYAYA EYƐSƐ

15. ?Mabu fë éɔsɛ elɛ álɛ fë ékpa emʋn buyaya eyɛsɛ é?

¹⁵ Sɛrɛ Ʒoova bë eboka fë, álɛ n’ye fë eba eyaya ëë Mbënë, fë ékpa elɛ ëë eyɛsɛ edɔ (1 Jean 5:14). Àlɛ́ fë asɛrɛ Ofo arerenë, bayɛ n’ye fë élɛ bunë bë elɔ Ʒoova bë eboka fë: Je rɔkɔ shi ce n’ye kë eba eyaya bu ofokwa jɛmɛnnelë ghë, noo Ʒoova eghʋ̀ bu ntɔnelë ghë eboka elë. Lapɔ esë, àlɛ́ fë në eyi egbagba Biblë shinë, hɛ́ nɔnjɛ nkpɔnë ɔɔ aɛnhɔ buyayanë ghënë n’ye bë eyi ece fë, álɛ bë eya fë n’ye fë ékpa eba eyaya bu eyɛsɛ bu jɔghɔ ghë. Fë ëë fë mʋn bunë éɲá ekanë ayɔghɔ nhɛn o, ese ghɩnë fë eyaya bunë, gha mʋn ëë. N’yonë, di akɔnda wu n’ye ná eba ewu bunë éɲá ekanë. Boka ëë álɛ bë emʋn n’ye bunë ehɔhɔ Biblënë ghënë bë eɔsɛ ése ëë ayɔghɔ, bë ekpa eɔsɛ ejì bu ayɔghɔnë Ʒoova hɛ́ kɔ bá elɛ elɔ elë ngbeɲi gbonë ntɩ. Bu ntɔnë bë eɔsɛ elɔ në érɩ eda Ʒoova sɛ álɛ në lɛ ëë lɛ bë edi cɛwu yɔghɔ, bë ekpa ewu sɛyɛyɛ tetenë.—Ps. 1:​1-3.

16. ?Mabughëwu yɛsɛ n’ye ebë ehɔhɔ n’ye ebë eba emʋn buyaya eyɛsɛ eyi é?

¹⁶ Ʒoova jɔnë ebë ebɔ eyaya ngikinë, bë eɔsɛ elɔ elë sɛyɛyɛ gbɔ tete. Maɛn puɔpuɔnë ghë, sɛyɛyɛ juman ntɔnë bá ekpa enʋnghë edɔ, noo ebá eyaya ngiki fannga nhɛn bu. N’yonë, elë élɛ bu eya n’ye elë edi ngiki akɔnda, bunë elë eyayanë bë epie Ofo Mbënë ghë, elë ékpa eboka ngiki álɛ kebë ebɔ aɛn eba Ʒoova ghë. Àlɛ́ enë eba nhɛn elɛnë, ebá elɛ buyayaghɩ ayɔghɔ.