-
“Lesa Taba na Kapaatulula”Ukulabila Sana pa Bufumu bwa kwa Lesa
-
-
ICIPANDWA 9
“Lesa Taba na Kapaatulula”
Abena Kristu batendeka ukubila imbila nsuma ku Bena Fyalo abashasembululwa
Ili lyashi lifumine pa Imilimo 10:1–11:30
1-3. Cimonwa nshi Petro amwene, kabili mulandu nshi tufwile ukwishibila umo calola?
MU MWAKA wa 36 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, Petro ali pa mutenge wa ng’anda alepepa uku ninshi aleumfwa ne cikabilila ca kasuba. Iyi ng’anda yabelele ku lulamba lwa bemba mu musumba wa Yopa. Pali iyi nshita ninshi napapita inshiku ukutula apo atendekele ukwikala muli iyi ng’anda. Ifi aitemenwe ukulaikala muli iyi ng’anda filangilila ukuti takwete akapaatulula. Simone e wali umwine wa ng’anda kabili ali ni kanyuka wa mpapa, na kuba abaYuda bamo te kuti basumine ukwikala no muntu uubomba imilimo ya musango yu.a Nomba, Petro ali no kusambilila isambililo lyacindama ilya kuti Yehova taba na kapaatulula.
2 Ilyo Petro alepepa, atendeke ukumona icimonwa. Takuli umuYuda uwingatemwa ukulya ifyo Petro amwene mu cimonwa. Mu muulu mwafumine icintu icapala insalu umwali inama isho Ifunde lyatile shalikowela. Lyena Petro bamwebele ukwipaya inama no kulya. Ilyo bamwebele ifi, Petro aaswike ati: “Nshabalalyapo icakowela kabili icishasanguluka.” Lyena pa miku itatu, bamwebele ati: “Leka ukwita ifyo Lesa asangulwile ukuti ifyakowela.” (Imil. 10:14-16) Icimonwa calipeseshe Petro amano, lelo tapapitile inshita balimulondolwelele bwino bwino umo calolele.
3 Bushe icimonwa Petro amwene calolele mwi? Nacicindama ukuti twishibe umo ici cimonwa calolele pantu cilalenga twaishiba ifyo Yehova amona abantu bakwe. Fwe Bena Kristu ba cine, te kuti tubile sana pa Bufumu bwa kwa Lesa nga tatulemona abantu nga fintu Lesa abamona. Pa kuti twishibe umwalolele icimonwa Petro amwene, natubale tulande pa fintu na fimbi ifyacitike ifyakumine ici cimonwa.
“Lyonse Alepaapaata Lesa” (Imil. 10:1-8)
4, 5. Bushe Korneli ali nani, kabili cinshi cacitike ilyo alepepa?
4 Petro taishibe ukuti ubushiku bwafumineko, Korneli na o alimwene icimonwa ukufuma kuli Lesa. Korneli aleikala mu Kaisarea, nalimo apalepele amakilomita 50 ukulola ku kapinda ka ku kuso. Ali mukalamba wa bashilika abena Roma, kabili “alepepa Lesa.”b Na kabili, alesakamana bwino sana ulupwa lwakwe, pantu “ena na ba mu ng’anda yakwe bonse baletiina Lesa.” Korneli ali Mwina fyalo uushasembululwa. Na kabili aleumfwila abaYuda abapiina uluse kabili alebafwilisha. Uyu mwaume umufumacumi “lyonse alepaapaata Lesa.”—Imil. 10:2.
5 Ilyo Korneli alepepa nalimo kuma 15 koloko amwene icimonwa umo malaika amwebele ati: “Lesa naumfwa amapepo yobe, namona ne fya bupe ifyo upeela abapiina kabili pali ifi nakwibukishishapo.” (Imil. 10:4) Korneli alicitile ifyo malaika amwebele, kabili atumine abaume aba kuyaita umutumwa Petro. Nangu ca kutila Korneli ali Mwina Fyalo uushasembululwa, kwali no kucitika icintu cimo icishatalile acicitika. Ali no kukutika ku mbila nsuma ye pusukilo.
6, 7. (a) Landeni pa cacitike icilelanga ukuti Lesa alasuka amapepo ya bantu abalefwaisha ukumwishiba. (b) Bushe finshi twingasambililako kuli ifi ficitika?
6 Bushe Lesa alasuka amapepo ya bantu aba cishinka abafwaya ukwishiba icine pali ena muno nshiku? Natulande pa cacitike. Umwanakashi umo mu Albania alipokele Ulupungu lwa kwa Kalinda umwali icipande icalelanda pa fya kukusha abana.c Aebele Nte uwamutandalile ukuti: “Kwati fye mwacishiba ati nacilapepa kuli Lesa ukuti angafwe ukukusha abana bandi! Lesa namutuma mu kungafwa! Ala ifi fine fyebo e fyo ndekabila!” Uyu mwanakashi na bana bakwe abanakashi batendeke ukusambilila Baibo, kabili mu kuya kwa nshita abena mwakwe nabo balitendeke ukusambilila Baibo.
7 Bushe ifya musango yu ficitika fye limo limo? Awe nakalya! Filacitika lyonse mu calo conse, kabili fyalicitika imiku iingi ica kuti te kuti tutile fya mankumanya fye. Finshi tulesambilila kuli ifi ficitika? Ica kubalilapo ca kuti, Yehova alasuka amapepo ya bantu abafwaisha ukumwishiba. (1 Isha. 8:41-43; Amalu. 65:2) Ica bubili ca kutila, bamalaika balatutungilila mu mulimo wa ku bila imbila nsuma.—Ukus. 14:6, 7.
“Ilyo Petro Acili Napelenganishiwa” (Imil. 10:9-23a)
8, 9. Finshi Lesa asokolwele kuli Petro ukubomfya umupashi wa mushilo, kabili Petro acitile shani?
8 Abantu abo Korneli atumine balifikile pa ng’anda ninshi Petro acili pa mutenge, “napelenganishiwa” pa cimonwa amwene. (Imil. 10:17) Bushe Petro, uwakeene imiku itatu ukuti te kuti alye ifya kulya ifyo Amafunde yatile fyalikowela, ali no kusumina ukuya na ba baume no kuyaingila mu ng’anda ya Mwina Fyalo? Umupashi wa mushilo walisokolwelepo fimo ifyo Lesa alefwaya ukuti eshibe. Petro bamwebele ukuti: “Mona! Abantu batatu balekufwaya. E ico ima, ika kabili uye nabo, witwishika nangu panono, pantu nine mbatumine.” (Imil. 10:19, 20) Ukwabula no kutwishika, icimonwa ico Petro amwene calengele acita ifyo umupashi wa mushilo walefwaya acite.
9 Ilyo Petro aishibe ukuti Lesa e waebele Korneli ukutuma Abena Fyalo aba kwisa mu kumwita, “alibengishe mu ng’anda abalanga na pa kulaala.” (Imil. 10:23a) Umutumwa Petro uwali ne cumfwila alitendeke ukwaluka ilyo aishibe ifyo Lesa alemona Abena Fyalo.
10. Bushe Yehova atungulula shani abantu bakwe, kabili mepusho nshi twingatontonkanyapo?
10 Na ino ine nshita Yehova alatungulula abantu bakwe panono panono. (Amapi. 4:18) Ukubomfya umupashi wakwe uwa mushilo, alatungulula “umusha wa cishinka kabili uwashilimuka.” (Mat. 24:45) Limo, kulaba ukwaluka mu fyo twaishibe Icebo ca kwa Lesa, nelyo ukwaluka mu fyo ifintu fifwile ukucitwa mu cilonganino ca kwa Lesa. Tufwile ukuyipusha ukuti: ‘Bushe ncita shani nga kwaba ukwaluka? Bushe ndanakila ifyo umupashi wa kwa Lesa uletungulula?’
Petro “Abebele Ukuti Babatishiwe” (Imil. 10:23b-48)
11, 12. Finshi Petro acitile ilyo afikile ku Kaisarea, kabili finshi asambilile?
11 Ubushiku bwakonkelepo pa numa ya kumona icimonwa, Petro na bantu bambi abali 9, e kutila abantu batatu abo Korneli atumine na “ba bwananyina [abaYuda] 6” abafumine ku Yopa, baimine ulwendo lwa kuya ku Kaisarea. (Imil. 11:12) Apo Korneli alelolela Petro, “alilongenye balupwa lwakwe ne fibusa ifyo atemenwe sana” kabili aba bonse bafwile bali Bena Fyalo. (Imil. 10:24) Ilyo afikile, Petro acitile icintu ico ashabalile atontonkanyapo ukutila kuti acita: Aingile mu ng’anda ya Mwina Fyalo uushasembululwa! Petro atile: “Mwalishiba ukuti amafunde tayasuminisha abaYuda ukupalamina ku muntu uwa mushobo umbi nelyo ukulanda nankwe. Lelo Lesa nanjeba ukuti nshifwile ukwita umuntu nangu umo ukuti alikowela nangu ukutila tasanguluka.” (Imil. 10:28) Pali iyi nshita Petro alilwike ukuti cilya cimonwa amwene tacalemusambilisha umusango wa fya kulya ifyo umuntu afwile ukulya. Lelo calemusambilisha ukuti tafwile “ukwita umuntu nangu umo ukuti alikowela.”
“Korneli alebalolela kabili alilongenye balupwa lwakwe ne fibusa ifyo atemenwe sana.”—Imilimo 10:24
12 Bonse abalongene balefwaisha ukumfwa ifyo Petro ali no kulanda. Korneli atile: “Ifwe bonse tuli pa ntanshi ya kwa Lesa pa kuti tumfwe fyonse ifyo Yehova amwebele ukulanda.” (Imil. 10:33) Kuti mwaumfwa shani nga ca kuti umuntu uulefwaya ukusambilila pali Yehova e wamweba aya mashiwi? Amashiwi Petro atendekelepo ukulanda yalifikile abantu pa mutima atile: “Cine cine nomba nashininkisha ukuti Lesa taba na kapaatulula, lelo umuntu uwa mu luko lonse uumutiina kabili uucita icalungama, alamupokelela.” (Imil. 10:34, 35) Petro alisambilile ukuti icilenga Lesa ukutemwa abantu te mulandu wa mushobo wabo, icalo bafumako nelyo ifintu fye fimbi. Petro akonkenyepo ukubashimikila pa mulimo Yesu abombele, imfwa yakwe no kubuuka kwakwe.
13, 14. (a) Mulandu nshi filya Korneli na Bena Fyalo bambi ba-alwike mu mwaka wa 36 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, fyacindamine? (b) Mulandu nshi tushilingile ukupingwila abantu pa mulandu wa fyo bamoneka?
13 Kwali icintu cimo ico bashale-enekela icacitike. “Ilyo Petro acili alelanda,” Abena Fyalo balipokelele umupashi wa mushilo. (Imil. 10:44, 45) Uyu e muku fye umo uo Amalembo yalandapo ukuti abantu bapokelele umupashi wa mushilo ilyo bashilabatishiwa. Ilyo Petro amwene ukuti bapokelela umupashi wa mushilo alishininkishe ukuti Lesa alibapokelele, e ico “abebele ukuti babatishiwe.” (Imil. 10:48) Ilyo Abena Fyalo ba-alwike mu mwaka wa 36 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, e lyo inshita ya baYuda iya kuba abantu abaibela yapwile. (Dan. 9:24-27) Petro e watendekelepo ukulanda ku balongene mu ng’anda ya kwa Korneli, kabili pali iyi nshita e po abomfeshe “amakii ya Bufumu” ayalenga butatu kabili aya kulekeleshako. (Mat. 16:19) Aya amakii yalengele Abena Fyalo abashasembululwa ukukwata ishuko lya kuba Abena Kristu abasubwa no mupashi.
14 Apo tuli bakabila ba mbila nsuma ya Bufumu, twalishiba ukuti “Lesa taba na kapaatulula.” (Rom. 2:11) Afwaya ukuti ‘abantu ba misango yonse bakapusuke.’ (1 Tim. 2:4) Kanshi tatufwile ukulapingula abantu pa mulandu wa fyo bamoneka. Umulimo wesu wa kubila imbila nsuma pa Bufumu bwa kwa Lesa ku bantu bonse, te mulandu no mushobo wabo, icalo bafumako, ifyo bamoneka, nelyo uko bapepa.
“Balilekele Ukumusuusha Kabili Bacindike Lesa” (Imil. 11:1-18)
15, 16. Mulandu nshi Abena Kristu bamo abaYuda bafulilwe pa fyo Petro acitile, kabili bushe Petro alondolwele ukuti cinshi calengele ukuti aye ku ng’anda ya bashasembululwa?
15 Petro aile ku Yerusalemu, pantu alefwaya sana ukushimika ifyacitike. Cimoneka kwati ilyashi lya kuti Abena Fyalo abashasembululwa “balitetekele icebo ca kwa Lesa,” lyalifikile ku Yerusalemu ninshi ena talafika. Ilyo fye Petro afikile, “abalefwaya ukuti abena fyalo nabo balesembululwa batampile ukumusuusha.” Balifulilwe pantu aingile ‘mu ng’anda ya bantu abashasembululwa kabili alelya nabo.’ (Imil. 11:1-3) Ilyashi lyakosele, talyali lya kutila Abena Fyalo te kuti babe abasambi ba kwa Kristu. Lelo, balya abasambi abaYuda bapampamine fye pa kuti Abena Fyalo balingile ukukonka Amafunde, ukubikako fye ne funde lya kusembululwa pa kuti Yehova apokelele ukupepa kwabo. Kanshi twamona ukuti abasambi bamo abaYuda calibakosele ukusumina ukuti Amafunde ya kwa Mose yalilekele ukubomba.
16 Bushe Petro alondolwele ukuti cinshi calengele ukuti aye ku ng’anda ya bashasembululwa? Pa Imilimo 11:4-16, Petro alandile pa fintu 4 ifyalangile ukuti ni Lesa wamutungulwile. Alandile (1) pa cimonwa ico amwene icafumine kuli Lesa (Ifikomo 4-10); (2) pa fyo umupashi wamwebele ukucita (Ifikomo 11, 12); (3) pali malaika uwaile kuli Korneli (Ifikomo 13, 14); na (4) pa fyo Abena Fyalo bapokelele umupashi wa mushilo. (Ifikomo 15, 16) Petro asondwelele ilyashi ilyo aipwishe icipusho icafikile abantu pa mutima ica kuti: “E ico nga ca kuti Lesa abapeele ica bupe cimo cine, nge co apeele na ifwe fwe basumina muli Shikulu Yesu Kristu, bushe ine, nga nine naleseshe Lesa?”—Imil. 11:17.
17, 18. (a) Bushe ifyo Petro alondolwele fyalengele Abena Kristu abaYuda ukupingulapo ukucita cinshi? (b) Mulandu nshi limo cingafisha ukutwalilila ukuba abaikatana mu cilonganino, kabili mepusho nshi tufwile ukutontonkanyapo?
17 Ifyo Petro alondolwele fyalengele balya Bena Kristu abaYuda batendeke ukutontonkanya pa fyo bali no kucita. Bushe bali no kuleka ukuba na kapatulula ako bakwete no kupokelela Abena Fyalo ababatishiwe ukuba Abena Kristu banabo? Baibo itila: “lyo baumfwile ifyo alandile, balilekele ukumusuusha kabili bacindike Lesa abati: “Kanshi Lesa nalenga abena fyalo balapila pa kuti nabo bene bakakwate umweo wa muyayaya.” (Imil. 11:18) Filya Abena Kristu basumine ukupokelela Abena Fyalo, fyalengele ukuti aba mu cilonganino batwalilile ukwikatana.
18 Muno nshiku, limo cilafya ukutwalilila ukuba abaikatana, pantu bakapepa ba cine bafuma “mu nko shonse, mu mitundu yonse, mu mishobo yonse na mu ndimi shonse.” (Ukus. 7:9) E mulandu wine mu filonganino ifingi mwabela abantu abafuma mu Fyalo ifyalekanalekana, abakwata intambi ishapusanapusana ne nkulilo ishalekanalekana. Kuti cawama ukuipusha ukuti: ‘Bushe nalileka ukuba na kapatulula? Bushe nalipanga ukukanaleka ifintu fya muli cino calo ifilenga abantu ukupaatukana, pamo nga ukutemwa sana icalo umuntu afumako, akapaatulula ka mushobo, ne cilumba ico abantu bakwata pa mulandu wa ntambi shabo, ukunenga ukuba na kapaatulula ku Bena Kristu banandi?’ Ibukisheni icacitike kuli Petro (Kefasi) imyaka imo pa numa ninshi Abena Fyalo aba kubalilapo balisanguka Abena Kristu. Pa mulandu wa kukonkelela bamo abapatile Abena Fyalo, Petro “ali-ipaatwileko” ku Bena Fyalo abaishilesanguka Abena Kristu. Paulo tamulekelepo fye, alimulungike. (Gal. 2:11-14) Natuleba abacenjela lyonse pa kuti tatwiketwe mu citeyo ca kuba na kapatulula.
“Ibumba Ilikalamba Ilya Bantu Balitetekele” (Imil. 11:19-26a)
19. Bushe Abena Kristu abali abaYuda abaleikala mu Antioke, batendeke ukubila imbila nsuma kuli bani, kabili finshi fyafuminemo?
19 Bushe abasambi ba kwa Yesu balitendeke ukubila imbila nsuma ku Bena Fyalo abashasembululwa? Natumone icacitike mu Antioke ya mu Siria.d Muli uyu musumba mwali abaYuda abengi, kabili aba abaYuda tabapateene sana na Bena Fyalo. E ico kanshi tacayafishe sana ukubila imbila nsuma ku Bena Fyalo abali mu Antioke. Muli uyu musumba e mo abasambi bamo abaYuda batendeke ukubila imbila nsuma ku bantu ‘abalelanda iciGriki.’ (Imil. 11:20) Tabalebila fye imbila nsuma ku baYuda abalelanda iciGriki lelo balebila imbila nsuma na ku Bena Fyalo abashasembulwilwe. Yehova alipaalile umulimo balebomba kabili “ibumba ilikalamba ilya bantu balitetekele.”—Imil. 11:21.
20, 21. Bushe Barnaba alangile shani ukuti ali uwaicefya, kabili kuti twalanga shani ukuti twaliicefya ilyo tulebomba umulimo wa kubila imbila nsuma?
20 Pa kuti babile imbila nsuma ku bantu abalefwaya sana ukukutika ku mbila nsuma, icilonganino ca ku Yerusalemu catumine Barnaba ku Antioke. Abantu abengi nga nshi balitemenwe imbila nsuma, ica kuti umuntu umo fye tali na kukumanisha ukubomba uyu mulimo. Sauli, uwali no kwisaba umutumwa ku bena Fyalo, e walingile fye ukumwafwilisha ukubomba uyu mulimo. (Imil. 9:15; Rom. 1:5) Bushe Barnaba aali no kulamona Sauli ngo wa kucimfyanya nankwe? Awe nakalya Barnaba ali uwaicefya. Na kuba e wakonkele Sauli ku Tarsi no kumufwaya e lyo amuleta ku Antioke pa kuti balebombela pamo. Pa mwaka utuntulu balebomba bonse ukukoselesha abasambi abali mu cilonganino ku Antioke.—Imil. 11:22-26a.
21 Kuti twalanga shani ukuti twali-icefya ilyo tulebomba umulimo wa kubila imbila nsuma? Ukuba uwaicefya kupilibula ukwishiba ukuti tatwaishiba fyonse. Fwe bantu twalipusana mu fyo tukumanisha ukucita ne fyo twacenjelamo. Ku ca kumwenako, bamo nalimo balicenjela sana ukubila imbila nsuma mu bunte bwa mu lyashi nelyo ku ng’anda ne ng’anda lelo cilabafya ukucita ifipempu fya kubwelelamo nelyo ukutendeka amasambililo ya Baibo. Nga kuti mwatemwa ukuwamyako inshila sha kubililamo imbila nsuma, mulandu nshi mushingebelako bambi ukuti bamwafwilisheko? Nga mwacite fyo, mukalabomba bwino sana kabili mukalaba ne nsansa.—1 Kor. 9:26.
“Ukutuma Ifya Kwafwilisha aba Bwananyina” (Imil. 11:26b-30)
22, 23. Finshi aba bwananyina ku Antioke bacitile ifyalangile ukuti balitemenwe Abena Kristu banabo, nga muno nshiku abantu ba kwa Lesa bacita shani nga kuli abalekabila ubwafwilisho?
22 Mu Antioke “e mo Lesa alengele abasambi balaitwa ukuti Abena Kristu pa muku wa kubalilapo.” (Imil. 11:26b) Ili shina ilyafumine kuli Lesa lilalondolola bwino bwino abasambi ba kwa Kristu. Ilyo Abena Fyalo basangwike Abena Kristu, bushe abaYuda na Bena Fyalo balitemwanene? Natulande pa cacitike ilyo icipowe icikalamba caponene nalimo mu mwaka wa 46 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu.e Kale abalecula sana ku fipowe bapiina abashakwete sana indalama nelyo ifya kulya. Ilyo kwali ici cipowe, abengi Abena Kristu abali abaYuda abaleikala mu Yudea, bali bapiina, kabili balekabila ifya kulya ne fintu fimbi. Ilyo aba bwananyina mu Antioke pamo na Bena Kristu Abena Fyalo baishibe ukuti bamunyinabo tabakwete ifyo balekabila, batumine “ifya kwafwilisha aba bwananyina abaleikala mu Yudea.” (Imil. 11:29) Ala kwena balilangile ukuti balitemenwe bamunyinabo!
23 Na muno nshiku mwine ifi fine e fyo abantu ba kwa Lesa bacita. Nga twaumfwa ukuti bamunyinefwe ku calo cimbi nelyo mu calo cesu balekabila ubwafwilisho, tulafwaisha ukubafwa. Mukwangufyanya, ababa muli Komiti ya Musambo balapanga Amakomiti ya Kwafwilisha Abaponenwe na Masanso Ayakalamba, pa kuti bengafwilisha aba bwananyina abaponenwe na amasanso pamo nga, ifikuuku fya mwela, ifinkukuma, e lyo na mabimbi ayakalamba ayabako icinkukuma nga capita pali bemba (tsunami). Ifi tubombesha ukwafwilisha aba bwananyina filanga fye ukuti twalibatemwa ukufuma pa nshi ya mutima.—Yoh. 13:34, 35; 1 Yoh. 3:17.
24. Bushe kuti twalanga shani ukuti twalishiba ifyo icimonwa Petro amwene cipilibula ne fyo cacindama?
24 Fwe Bena Kristu ba cine, twalishiba ifyo icimonwa Petro amwene cipilibula ne fyo cacindama. Petro amwene ici cimonwa ilyo ali pa mutenge wa ng’anda mu Yopa, kabili nomba napapita ne myaka ukucila pali 1,900. Lesa tupepa taba na kapaatulula. Afwaya ukuti tulebila sana pa Bufumu bwakwe ku bantu bonse te mulandu no mushobo wabo, icalo bafumako, nampo nga bakankaala nelyo bapiina. E ico kanshi, natupampamine pa kubila imbila nsuma kuli bonse abengakutika ku mbila nsuma.—Rom. 10:11-13.
Bamunyinefwe nga balekabila ubwafwilisho tulabafwilisha
a AbaYuda bamo balisuulile bakanyuka ba mpapa pantu baleikata impapa sha nama, ifitumbi fya nama, ne fintu fimbi ifya bunani ifyo balebomfya mu milimo yabo. Abalebomba uyu mulimo balebamona ukuti balikowela kabili tabalebasuminisha ukuya mwi Tempele. Na kuba uko balebombela kwalingile ukulepa amamita 22 ukufuma ukwaleikala abantu. Nalimo e mulandu wine ing’anda ya kwa Simone yabelele “ku lulamba lwa bemba.”—Imil. 10:6.
b Moneni akabokoshi akaleti “Korneli na Bashilika Abena Roma.”
c Icipande citila, “Uko Mwingasanga Amano Yene Yene pa fya Kukusha Abana,” caba mu Ulupungu lwa kwa Kalinda ulwa November 1, 2006, amabula 4 ukushinta ku 7.
d Moneni akabokoshi akaleti “Antioke ya mu Siria” pe bula 73.
e Kalemba we lyashi lya kale Josephus alilandile pali ici “cipowe cikalamba” icaliko ilyo Klaudi aleteka (Mu 41-54 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu).
-
-
“Lesa Taba na Kapaatulula”Ukulabila Sana pa Bufumu bwa kwa Lesa
-
-
ICIPANDWA 9
“Lesa Taba na Kapaatulula”
Abena Kristu batendeka ukubila imbila nsuma ku Bena Fyalo abashasembululwa
Ili lyashi lifumine pa Imilimo 10:1–11:30
1-3. Cimonwa nshi Petro amwene, kabili mulandu nshi tufwile ukwishibila umo calola?
MU MWAKA wa 36 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, Petro ali pa mutenge wa ng’anda alepepa uku ninshi aleumfwa ne cikabilila ca kasuba. Iyi ng’anda yabelele ku lulamba lwa bemba mu musumba wa Yopa. Pali iyi nshita ninshi napapita inshiku ukutula apo atendekele ukwikala muli iyi ng’anda. Ifi aitemenwe ukulaikala muli iyi ng’anda filangilila ukuti takwete akapaatulula. Simone e wali umwine wa ng’anda kabili ali ni kanyuka wa mpapa, na kuba abaYuda bamo te kuti basumine ukwikala no muntu uubomba imilimo ya musango yu.a Nomba, Petro ali no kusambilila isambililo lyacindama ilya kuti Yehova taba na kapaatulula.
2 Ilyo Petro alepepa, atendeke ukumona icimonwa. Takuli umuYuda uwingatemwa ukulya ifyo Petro amwene mu cimonwa. Mu muulu mwafumine icintu icapala insalu umwali inama isho Ifunde lyatile shalikowela. Lyena Petro bamwebele ukwipaya inama no kulya. Ilyo bamwebele ifi, Petro aaswike ati: “Nshabalalyapo icakowela kabili icishasanguluka.” Lyena pa miku itatu, bamwebele ati: “Leka ukwita ifyo Lesa asangulwile ukuti ifyakowela.” (Imil. 10:14-16) Icimonwa calipeseshe Petro amano, lelo tapapitile inshita balimulondolwelele bwino bwino umo calolele.
3 Bushe icimonwa Petro amwene calolele mwi? Nacicindama ukuti twishibe umo ici cimonwa calolele pantu cilalenga twaishiba ifyo Yehova amona abantu bakwe. Fwe Bena Kristu ba cine, te kuti tubile sana pa Bufumu bwa kwa Lesa nga tatulemona abantu nga fintu Lesa abamona. Pa kuti twishibe umwalolele icimonwa Petro amwene, natubale tulande pa fintu na fimbi ifyacitike ifyakumine ici cimonwa.
“Lyonse Alepaapaata Lesa” (Imil. 10:1-8)
4, 5. Bushe Korneli ali nani, kabili cinshi cacitike ilyo alepepa?
4 Petro taishibe ukuti ubushiku bwafumineko, Korneli na o alimwene icimonwa ukufuma kuli Lesa. Korneli aleikala mu Kaisarea, nalimo apalepele amakilomita 50 ukulola ku kapinda ka ku kuso. Ali mukalamba wa bashilika abena Roma, kabili “alepepa Lesa.”b Na kabili, alesakamana bwino sana ulupwa lwakwe, pantu “ena na ba mu ng’anda yakwe bonse baletiina Lesa.” Korneli ali Mwina fyalo uushasembululwa. Na kabili aleumfwila abaYuda abapiina uluse kabili alebafwilisha. Uyu mwaume umufumacumi “lyonse alepaapaata Lesa.”—Imil. 10:2.
5 Ilyo Korneli alepepa nalimo kuma 15 koloko amwene icimonwa umo malaika amwebele ati: “Lesa naumfwa amapepo yobe, namona ne fya bupe ifyo upeela abapiina kabili pali ifi nakwibukishishapo.” (Imil. 10:4) Korneli alicitile ifyo malaika amwebele, kabili atumine abaume aba kuyaita umutumwa Petro. Nangu ca kutila Korneli ali Mwina Fyalo uushasembululwa, kwali no kucitika icintu cimo icishatalile acicitika. Ali no kukutika ku mbila nsuma ye pusukilo.
6, 7. (a) Landeni pa cacitike icilelanga ukuti Lesa alasuka amapepo ya bantu abalefwaisha ukumwishiba. (b) Bushe finshi twingasambililako kuli ifi ficitika?
6 Bushe Lesa alasuka amapepo ya bantu aba cishinka abafwaya ukwishiba icine pali ena muno nshiku? Natulande pa cacitike. Umwanakashi umo mu Albania alipokele Ulupungu lwa kwa Kalinda umwali icipande icalelanda pa fya kukusha abana.c Aebele Nte uwamutandalile ukuti: “Kwati fye mwacishiba ati nacilapepa kuli Lesa ukuti angafwe ukukusha abana bandi! Lesa namutuma mu kungafwa! Ala ifi fine fyebo e fyo ndekabila!” Uyu mwanakashi na bana bakwe abanakashi batendeke ukusambilila Baibo, kabili mu kuya kwa nshita abena mwakwe nabo balitendeke ukusambilila Baibo.
7 Bushe ifya musango yu ficitika fye limo limo? Awe nakalya! Filacitika lyonse mu calo conse, kabili fyalicitika imiku iingi ica kuti te kuti tutile fya mankumanya fye. Finshi tulesambilila kuli ifi ficitika? Ica kubalilapo ca kuti, Yehova alasuka amapepo ya bantu abafwaisha ukumwishiba. (1 Isha. 8:41-43; Amalu. 65:2) Ica bubili ca kutila, bamalaika balatutungilila mu mulimo wa ku bila imbila nsuma.—Ukus. 14:6, 7.
“Ilyo Petro Acili Napelenganishiwa” (Imil. 10:9-23a)
8, 9. Finshi Lesa asokolwele kuli Petro ukubomfya umupashi wa mushilo, kabili Petro acitile shani?
8 Abantu abo Korneli atumine balifikile pa ng’anda ninshi Petro acili pa mutenge, “napelenganishiwa” pa cimonwa amwene. (Imil. 10:17) Bushe Petro, uwakeene imiku itatu ukuti te kuti alye ifya kulya ifyo Amafunde yatile fyalikowela, ali no kusumina ukuya na ba baume no kuyaingila mu ng’anda ya Mwina Fyalo? Umupashi wa mushilo walisokolwelepo fimo ifyo Lesa alefwaya ukuti eshibe. Petro bamwebele ukuti: “Mona! Abantu batatu balekufwaya. E ico ima, ika kabili uye nabo, witwishika nangu panono, pantu nine mbatumine.” (Imil. 10:19, 20) Ukwabula no kutwishika, icimonwa ico Petro amwene calengele acita ifyo umupashi wa mushilo walefwaya acite.
9 Ilyo Petro aishibe ukuti Lesa e waebele Korneli ukutuma Abena Fyalo aba kwisa mu kumwita, “alibengishe mu ng’anda abalanga na pa kulaala.” (Imil. 10:23a) Umutumwa Petro uwali ne cumfwila alitendeke ukwaluka ilyo aishibe ifyo Lesa alemona Abena Fyalo.
10. Bushe Yehova atungulula shani abantu bakwe, kabili mepusho nshi twingatontonkanyapo?
10 Na ino ine nshita Yehova alatungulula abantu bakwe panono panono. (Amapi. 4:18) Ukubomfya umupashi wakwe uwa mushilo, alatungulula “umusha wa cishinka kabili uwashilimuka.” (Mat. 24:45) Limo, kulaba ukwaluka mu fyo twaishibe Icebo ca kwa Lesa, nelyo ukwaluka mu fyo ifintu fifwile ukucitwa mu cilonganino ca kwa Lesa. Tufwile ukuyipusha ukuti: ‘Bushe ncita shani nga kwaba ukwaluka? Bushe ndanakila ifyo umupashi wa kwa Lesa uletungulula?’
Petro “Abebele Ukuti Babatishiwe” (Imil. 10:23b-48)
11, 12. Finshi Petro acitile ilyo afikile ku Kaisarea, kabili finshi asambilile?
11 Ubushiku bwakonkelepo pa numa ya kumona icimonwa, Petro na bantu bambi abali 9, e kutila abantu batatu abo Korneli atumine na “ba bwananyina [abaYuda] 6” abafumine ku Yopa, baimine ulwendo lwa kuya ku Kaisarea. (Imil. 11:12) Apo Korneli alelolela Petro, “alilongenye balupwa lwakwe ne fibusa ifyo atemenwe sana” kabili aba bonse bafwile bali Bena Fyalo. (Imil. 10:24) Ilyo afikile, Petro acitile icintu ico ashabalile atontonkanyapo ukutila kuti acita: Aingile mu ng’anda ya Mwina Fyalo uushasembululwa! Petro atile: “Mwalishiba ukuti amafunde tayasuminisha abaYuda ukupalamina ku muntu uwa mushobo umbi nelyo ukulanda nankwe. Lelo Lesa nanjeba ukuti nshifwile ukwita umuntu nangu umo ukuti alikowela nangu ukutila tasanguluka.” (Imil. 10:28) Pali iyi nshita Petro alilwike ukuti cilya cimonwa amwene tacalemusambilisha umusango wa fya kulya ifyo umuntu afwile ukulya. Lelo calemusambilisha ukuti tafwile “ukwita umuntu nangu umo ukuti alikowela.”
“Korneli alebalolela kabili alilongenye balupwa lwakwe ne fibusa ifyo atemenwe sana.”—Imilimo 10:24
12 Bonse abalongene balefwaisha ukumfwa ifyo Petro ali no kulanda. Korneli atile: “Ifwe bonse tuli pa ntanshi ya kwa Lesa pa kuti tumfwe fyonse ifyo Yehova amwebele ukulanda.” (Imil. 10:33) Kuti mwaumfwa shani nga ca kuti umuntu uulefwaya ukusambilila pali Yehova e wamweba aya mashiwi? Amashiwi Petro atendekelepo ukulanda yalifikile abantu pa mutima atile: “Cine cine nomba nashininkisha ukuti Lesa taba na kapaatulula, lelo umuntu uwa mu luko lonse uumutiina kabili uucita icalungama, alamupokelela.” (Imil. 10:34, 35) Petro alisambilile ukuti icilenga Lesa ukutemwa abantu te mulandu wa mushobo wabo, icalo bafumako nelyo ifintu fye fimbi. Petro akonkenyepo ukubashimikila pa mulimo Yesu abombele, imfwa yakwe no kubuuka kwakwe.
13, 14. (a) Mulandu nshi filya Korneli na Bena Fyalo bambi ba-alwike mu mwaka wa 36 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, fyacindamine? (b) Mulandu nshi tushilingile ukupingwila abantu pa mulandu wa fyo bamoneka?
13 Kwali icintu cimo ico bashale-enekela icacitike. “Ilyo Petro acili alelanda,” Abena Fyalo balipokelele umupashi wa mushilo. (Imil. 10:44, 45) Uyu e muku fye umo uo Amalembo yalandapo ukuti abantu bapokelele umupashi wa mushilo ilyo bashilabatishiwa. Ilyo Petro amwene ukuti bapokelela umupashi wa mushilo alishininkishe ukuti Lesa alibapokelele, e ico “abebele ukuti babatishiwe.” (Imil. 10:48) Ilyo Abena Fyalo ba-alwike mu mwaka wa 36 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu, e lyo inshita ya baYuda iya kuba abantu abaibela yapwile. (Dan. 9:24-27) Petro e watendekelepo ukulanda ku balongene mu ng’anda ya kwa Korneli, kabili pali iyi nshita e po abomfeshe “amakii ya Bufumu” ayalenga butatu kabili aya kulekeleshako. (Mat. 16:19) Aya amakii yalengele Abena Fyalo abashasembululwa ukukwata ishuko lya kuba Abena Kristu abasubwa no mupashi.
14 Apo tuli bakabila ba mbila nsuma ya Bufumu, twalishiba ukuti “Lesa taba na kapaatulula.” (Rom. 2:11) Afwaya ukuti ‘abantu ba misango yonse bakapusuke.’ (1 Tim. 2:4) Kanshi tatufwile ukulapingula abantu pa mulandu wa fyo bamoneka. Umulimo wesu wa kubila imbila nsuma pa Bufumu bwa kwa Lesa ku bantu bonse, te mulandu no mushobo wabo, icalo bafumako, ifyo bamoneka, nelyo uko bapepa.
“Balilekele Ukumusuusha Kabili Bacindike Lesa” (Imil. 11:1-18)
15, 16. Mulandu nshi Abena Kristu bamo abaYuda bafulilwe pa fyo Petro acitile, kabili bushe Petro alondolwele ukuti cinshi calengele ukuti aye ku ng’anda ya bashasembululwa?
15 Petro aile ku Yerusalemu, pantu alefwaya sana ukushimika ifyacitike. Cimoneka kwati ilyashi lya kuti Abena Fyalo abashasembululwa “balitetekele icebo ca kwa Lesa,” lyalifikile ku Yerusalemu ninshi ena talafika. Ilyo fye Petro afikile, “abalefwaya ukuti abena fyalo nabo balesembululwa batampile ukumusuusha.” Balifulilwe pantu aingile ‘mu ng’anda ya bantu abashasembululwa kabili alelya nabo.’ (Imil. 11:1-3) Ilyashi lyakosele, talyali lya kutila Abena Fyalo te kuti babe abasambi ba kwa Kristu. Lelo, balya abasambi abaYuda bapampamine fye pa kuti Abena Fyalo balingile ukukonka Amafunde, ukubikako fye ne funde lya kusembululwa pa kuti Yehova apokelele ukupepa kwabo. Kanshi twamona ukuti abasambi bamo abaYuda calibakosele ukusumina ukuti Amafunde ya kwa Mose yalilekele ukubomba.
16 Bushe Petro alondolwele ukuti cinshi calengele ukuti aye ku ng’anda ya bashasembululwa? Pa Imilimo 11:4-16, Petro alandile pa fintu 4 ifyalangile ukuti ni Lesa wamutungulwile. Alandile (1) pa cimonwa ico amwene icafumine kuli Lesa (Ifikomo 4-10); (2) pa fyo umupashi wamwebele ukucita (Ifikomo 11, 12); (3) pali malaika uwaile kuli Korneli (Ifikomo 13, 14); na (4) pa fyo Abena Fyalo bapokelele umupashi wa mushilo. (Ifikomo 15, 16) Petro asondwelele ilyashi ilyo aipwishe icipusho icafikile abantu pa mutima ica kuti: “E ico nga ca kuti Lesa abapeele ica bupe cimo cine, nge co apeele na ifwe fwe basumina muli Shikulu Yesu Kristu, bushe ine, nga nine naleseshe Lesa?”—Imil. 11:17.
17, 18. (a) Bushe ifyo Petro alondolwele fyalengele Abena Kristu abaYuda ukupingulapo ukucita cinshi? (b) Mulandu nshi limo cingafisha ukutwalilila ukuba abaikatana mu cilonganino, kabili mepusho nshi tufwile ukutontonkanyapo?
17 Ifyo Petro alondolwele fyalengele balya Bena Kristu abaYuda batendeke ukutontonkanya pa fyo bali no kucita. Bushe bali no kuleka ukuba na kapatulula ako bakwete no kupokelela Abena Fyalo ababatishiwe ukuba Abena Kristu banabo? Baibo itila: “lyo baumfwile ifyo alandile, balilekele ukumusuusha kabili bacindike Lesa abati: “Kanshi Lesa nalenga abena fyalo balapila pa kuti nabo bene bakakwate umweo wa muyayaya.” (Imil. 11:18) Filya Abena Kristu basumine ukupokelela Abena Fyalo, fyalengele ukuti aba mu cilonganino batwalilile ukwikatana.
18 Muno nshiku, limo cilafya ukutwalilila ukuba abaikatana, pantu bakapepa ba cine bafuma “mu nko shonse, mu mitundu yonse, mu mishobo yonse na mu ndimi shonse.” (Ukus. 7:9) E mulandu wine mu filonganino ifingi mwabela abantu abafuma mu Fyalo ifyalekanalekana, abakwata intambi ishapusanapusana ne nkulilo ishalekanalekana. Kuti cawama ukuipusha ukuti: ‘Bushe nalileka ukuba na kapatulula? Bushe nalipanga ukukanaleka ifintu fya muli cino calo ifilenga abantu ukupaatukana, pamo nga ukutemwa sana icalo umuntu afumako, akapaatulula ka mushobo, ne cilumba ico abantu bakwata pa mulandu wa ntambi shabo, ukunenga ukuba na kapaatulula ku Bena Kristu banandi?’ Ibukisheni icacitike kuli Petro (Kefasi) imyaka imo pa numa ninshi Abena Fyalo aba kubalilapo balisanguka Abena Kristu. Pa mulandu wa kukonkelela bamo abapatile Abena Fyalo, Petro “ali-ipaatwileko” ku Bena Fyalo abaishilesanguka Abena Kristu. Paulo tamulekelepo fye, alimulungike. (Gal. 2:11-14) Natuleba abacenjela lyonse pa kuti tatwiketwe mu citeyo ca kuba na kapatulula.
“Ibumba Ilikalamba Ilya Bantu Balitetekele” (Imil. 11:19-26a)
19. Bushe Abena Kristu abali abaYuda abaleikala mu Antioke, batendeke ukubila imbila nsuma kuli bani, kabili finshi fyafuminemo?
19 Bushe abasambi ba kwa Yesu balitendeke ukubila imbila nsuma ku Bena Fyalo abashasembululwa? Natumone icacitike mu Antioke ya mu Siria.d Muli uyu musumba mwali abaYuda abengi, kabili aba abaYuda tabapateene sana na Bena Fyalo. E ico kanshi tacayafishe sana ukubila imbila nsuma ku Bena Fyalo abali mu Antioke. Muli uyu musumba e mo abasambi bamo abaYuda batendeke ukubila imbila nsuma ku bantu ‘abalelanda iciGriki.’ (Imil. 11:20) Tabalebila fye imbila nsuma ku baYuda abalelanda iciGriki lelo balebila imbila nsuma na ku Bena Fyalo abashasembulwilwe. Yehova alipaalile umulimo balebomba kabili “ibumba ilikalamba ilya bantu balitetekele.”—Imil. 11:21.
20, 21. Bushe Barnaba alangile shani ukuti ali uwaicefya, kabili kuti twalanga shani ukuti twaliicefya ilyo tulebomba umulimo wa kubila imbila nsuma?
20 Pa kuti babile imbila nsuma ku bantu abalefwaya sana ukukutika ku mbila nsuma, icilonganino ca ku Yerusalemu catumine Barnaba ku Antioke. Abantu abengi nga nshi balitemenwe imbila nsuma, ica kuti umuntu umo fye tali na kukumanisha ukubomba uyu mulimo. Sauli, uwali no kwisaba umutumwa ku bena Fyalo, e walingile fye ukumwafwilisha ukubomba uyu mulimo. (Imil. 9:15; Rom. 1:5) Bushe Barnaba aali no kulamona Sauli ngo wa kucimfyanya nankwe? Awe nakalya Barnaba ali uwaicefya. Na kuba e wakonkele Sauli ku Tarsi no kumufwaya e lyo amuleta ku Antioke pa kuti balebombela pamo. Pa mwaka utuntulu balebomba bonse ukukoselesha abasambi abali mu cilonganino ku Antioke.—Imil. 11:22-26a.
21 Kuti twalanga shani ukuti twali-icefya ilyo tulebomba umulimo wa kubila imbila nsuma? Ukuba uwaicefya kupilibula ukwishiba ukuti tatwaishiba fyonse. Fwe bantu twalipusana mu fyo tukumanisha ukucita ne fyo twacenjelamo. Ku ca kumwenako, bamo nalimo balicenjela sana ukubila imbila nsuma mu bunte bwa mu lyashi nelyo ku ng’anda ne ng’anda lelo cilabafya ukucita ifipempu fya kubwelelamo nelyo ukutendeka amasambililo ya Baibo. Nga kuti mwatemwa ukuwamyako inshila sha kubililamo imbila nsuma, mulandu nshi mushingebelako bambi ukuti bamwafwilisheko? Nga mwacite fyo, mukalabomba bwino sana kabili mukalaba ne nsansa.—1 Kor. 9:26.
“Ukutuma Ifya Kwafwilisha aba Bwananyina” (Imil. 11:26b-30)
22, 23. Finshi aba bwananyina ku Antioke bacitile ifyalangile ukuti balitemenwe Abena Kristu banabo, nga muno nshiku abantu ba kwa Lesa bacita shani nga kuli abalekabila ubwafwilisho?
22 Mu Antioke “e mo Lesa alengele abasambi balaitwa ukuti Abena Kristu pa muku wa kubalilapo.” (Imil. 11:26b) Ili shina ilyafumine kuli Lesa lilalondolola bwino bwino abasambi ba kwa Kristu. Ilyo Abena Fyalo basangwike Abena Kristu, bushe abaYuda na Bena Fyalo balitemwanene? Natulande pa cacitike ilyo icipowe icikalamba caponene nalimo mu mwaka wa 46 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu.e Kale abalecula sana ku fipowe bapiina abashakwete sana indalama nelyo ifya kulya. Ilyo kwali ici cipowe, abengi Abena Kristu abali abaYuda abaleikala mu Yudea, bali bapiina, kabili balekabila ifya kulya ne fintu fimbi. Ilyo aba bwananyina mu Antioke pamo na Bena Kristu Abena Fyalo baishibe ukuti bamunyinabo tabakwete ifyo balekabila, batumine “ifya kwafwilisha aba bwananyina abaleikala mu Yudea.” (Imil. 11:29) Ala kwena balilangile ukuti balitemenwe bamunyinabo!
23 Na muno nshiku mwine ifi fine e fyo abantu ba kwa Lesa bacita. Nga twaumfwa ukuti bamunyinefwe ku calo cimbi nelyo mu calo cesu balekabila ubwafwilisho, tulafwaisha ukubafwa. Mukwangufyanya, ababa muli Komiti ya Musambo balapanga Amakomiti ya Kwafwilisha Abaponenwe na Masanso Ayakalamba, pa kuti bengafwilisha aba bwananyina abaponenwe na amasanso pamo nga, ifikuuku fya mwela, ifinkukuma, e lyo na mabimbi ayakalamba ayabako icinkukuma nga capita pali bemba (tsunami). Ifi tubombesha ukwafwilisha aba bwananyina filanga fye ukuti twalibatemwa ukufuma pa nshi ya mutima.—Yoh. 13:34, 35; 1 Yoh. 3:17.
24. Bushe kuti twalanga shani ukuti twalishiba ifyo icimonwa Petro amwene cipilibula ne fyo cacindama?
24 Fwe Bena Kristu ba cine, twalishiba ifyo icimonwa Petro amwene cipilibula ne fyo cacindama. Petro amwene ici cimonwa ilyo ali pa mutenge wa ng’anda mu Yopa, kabili nomba napapita ne myaka ukucila pali 1,900. Lesa tupepa taba na kapaatulula. Afwaya ukuti tulebila sana pa Bufumu bwakwe ku bantu bonse te mulandu no mushobo wabo, icalo bafumako, nampo nga bakankaala nelyo bapiina. E ico kanshi, natupampamine pa kubila imbila nsuma kuli bonse abengakutika ku mbila nsuma.—Rom. 10:11-13.
Bamunyinefwe nga balekabila ubwafwilisho tulabafwilisha
a AbaYuda bamo balisuulile bakanyuka ba mpapa pantu baleikata impapa sha nama, ifitumbi fya nama, ne fintu fimbi ifya bunani ifyo balebomfya mu milimo yabo. Abalebomba uyu mulimo balebamona ukuti balikowela kabili tabalebasuminisha ukuya mwi Tempele. Na kuba uko balebombela kwalingile ukulepa amamita 22 ukufuma ukwaleikala abantu. Nalimo e mulandu wine ing’anda ya kwa Simone yabelele “ku lulamba lwa bemba.”—Imil. 10:6.
b Moneni akabokoshi akaleti “Korneli na Bashilika Abena Roma.”
c Icipande citila, “Uko Mwingasanga Amano Yene Yene pa fya Kukusha Abana,” caba mu Ulupungu lwa kwa Kalinda ulwa November 1, 2006, amabula 4 ukushinta ku 7.
d Moneni akabokoshi akaleti “Antioke ya mu Siria” pe bula 73.
e Kalemba we lyashi lya kale Josephus alilandile pali ici “cipowe cikalamba” icaliko ilyo Klaudi aleteka (Mu 41-54 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu).
-