-
“Balitwalilile Ukupokelela Umupashi wa Mushilo Kabili Balesekelela nga Nshi”Ukulabila Sana pa Bufumu bwa kwa Lesa
-
-
ICIPANDWA 11
“Balitwalilile Ukupokelela Umupashi wa Mushilo Kabili Balesekelela nga Nshi”
Ifyo Paulo acitile ilyo asangile abantu abapatile icine
Ili lyashi lifumine pa Imilimo 13:1-52
1, 2. Finshi fyali ifyaibela pa lwendo Barnaba na Sauli bali no kutendeka, kabili umulimo baali no kubomba wali no kwafwa shani ukufikilisha amashiwi yaba pa Imilimo 1:8?
ABA MU cilonganino ca mu Antioke balisansamwike nga nshi pali ubu bushiku. Pali bakasesema na bakasambilisha bonse abaali muli ici cilonganino, umupashi wa mushilo wasalile Barnaba na Sauli ukuti e bo bakabile imbila nsuma ku fifulo ifyali ukutali sana.a (Imil. 13:1, 2) Kwena, na kale kwali abaume na bambi abali abafikapo abo batumine. Lelo, aba bamishonari baile ku fifulo ukwali Abena Kristu kale. (Imil. 8:14; 11:22) Nomba pali iyi nshita, Barnaba na Sauli pamo na Yohane Marko uwalebafwa imilimo, bali no kubatuma ku fyalo uko abantu abengi bashaumfwilepo imbila nsuma.
2 Palipitile nalimo imyaka 14 ukutula apo Yesu aebele abasambi bakwe ukutila: “Mukaba inte shandi mu Yerusalemu na mu Yudea monse na mu Samaria, na ku mpela ya pano isonde.” (Imil. 1:8) Ukusontwa kwa kwa Barnaba na Sauli ukuyabomba bumishonari kwali no kulenga amashiwi Yesu aseseme yafikilishiwa!b
‘Babapaatula ku Kubomba Umulimo’ (Imil. 13:1-12)
3. Mulandu nshi ca-afishe ukwenda inyendo ishitali mu nshita ya batumwa?
3 Pali ino nshita, abantu kuti baenda iawala limo nelyo amaawala yabili ukuya ukutali sana, pantu kwaliba imyotoka ne ndeke. Mu nshiku sha batumwa, takwali ifintu fya musango yo, abantu bale-enda sana pa makasa, kabili ilingi line bale-enda mu mpanga umwali sana amabwe. Mu bushiku bumo bale-enda fye amakilomita nalimo 30 kabili balenaka sana!c Kanshi nangu ca kutila Barnaba na Sauli balefwaisha ukutendeka umulimo wabo, balishibe no kuti uyu mulimo walikosele kabili balingile kuipeelesha.—Mat. 16:24.
4. (a) Bushe Barnaba na Sauli babasontele shani, kabili bamunyinabo bacitile shani ilyo babasontele? (b) Bushe kuti twatungilila shani bamunyinefwe abo bapeela imilimo mu cilonganino?
4 Nomba mulandu nshi umupashi wa mushilo wasontele fye Barnaba na Sauli ukuti ‘babapaatule pa kuti bengabomba umulimo’? (Imil. 13:2) Baibo tayalanda. Lelo ico twaishiba ca kuti, mupashi wa mushilo uwalengele ukuti basale aba baume. Takwaba apo calembwa ukuti bakasesema na bakasambilisha mu Antioke balikene ilyo aba baume babasalile, lelo balitemenwe. Elenganyeni ifyo Barnaba na Sauli baumfwile ilyo bamunyinabo ukwabula ukubafimbila ‘bafungile, bapepa, e lyo bababikapo iminwe babaleka baya no kuya.’ (Imil. 13:3) Na ifwe bene tufwile ukutungilila bonse abo bapeela imilimo mu cilonganino, ukusanshako na baume abasontwa ukuba bakangalila mu cilonganino. Mu nshita ya kulafimbila abo bapeela imilimo ya musango yu mu cilonganino, tufwile ‘ukubacindika sana no kubatemwa pa mulandu wa mulimo babomba.’—1 Tes. 5:13.
5. Londololeni ifyo cali pa kuti Barnaba na Sauli babile imbila nsuma pa cishi ca Kupro.
5 Ilyo Barnaba na Sauli baendele pa makasa ukufika ku cabu ca Selukia icali mupepi na Antioke, baninine ubwato ukuya ku cishi ca Kupro, apali amakilomita 200.d Apo Barnaba ali mwina Kupro, afwile alefwaisha ukubila imbila nsuma ku bantu abaleikala pali ici cishi. Ilyo bafikile fye mu Salami umusumba uwabela ku kabanga ka cishi, aba baume “batendeke ukubila icebo ca kwa Lesa mu masunagoge ya baYuda.”e (Imil. 13:5) Barnaba na Sauli balyendele ukupulinkanya Kupro yonse, kabili bafwile baleshimikila mu misumba yonse iikalamba umo balepita. Tatwaishiba inshila aba bamishonari bapitile, lelo balyendele amakilomita nalimo 220!
6, 7. (a) Bushe Sergi Pauli ali ni nani, kabili mulandu nshi Bar-Yesu alefwaila ukumulesha ukukutika ku mbila nsuma? (b) Finshi Sauli acitile ilyo Bar-Yesu alefwaya ukulesha umulashi ukukutika ku mbila nsuma?
6 Mu nshita ya batumwa, abantu mu Kupro balepepa sana tulesa twa bufi. Barnaba na Sauli balimwene ifi ilyo bafikile ku Pafu, ku masamba ya ici icishi. Ilyo bali kulya “bakumenye umwaume umuYuda uwe shina lya kuti Bar-Yesu, uwalecita ifinjelengwe kabili uwali kasesema wa bufi.”f Mu nshita ya batumwa, abena Roma abengi abali abasambilila sana ukubikako no muntu “uwali uwacenjela,” Sergi Pauli, ilingi line baleya ku uwalecita ifinjelengwe nelyo ku upendula intanda mu kwipusha pa kuti beshibe ifyo bengacita pa fintu fimo ifyacindama. Nangu cibe fyo, Sergi Pauli alitemenwe imbila nsuma ya Bufumu kabili “alefwaisha ukumfwa icebo ca kwa Lesa.” Nomba Bar-Yesu tatemwenwe pa fyo Sergi Pauli alefwaisha ukumfwa imbila nsuma ya Bufumu. Pa mulandu wa ncito alebomba Bar-Yesu balemwita ukuti Eluma, icipilibula ‘uucita finjelengwe.’—Imil. 13:6-8.
7 Bar-Yesu alipatile imbila nsuma ya Bufumu. Kanshi ico ali fye no kucita pa kuti asungilile incito yakwe nga mpanda mano wa kwa Sergi Pauli, “kukaanya umulashi pa kuti etetekela.” (Imil. 13:8) Lelo Sauli tali no kusuminisha ulya mwaume uwalecita ifinjelengwe ukulesha Sergi Pauli ukukutika ku mbila nsuma. Finshi Sauli acitile? Baibo itila: “Sauli uo beta no kuti Paulo apokelele umupashi wa mushilo, alimulolekeshe [Bar-Yesu] e lyo amweba ati: ‘We ncenjeshi yakamamo na menshi kabili kabepa, we mwana wa kwa Satana Kaseebanya, we mulwani wa fintu fyonse ifyalungama, bushe tawakaleke ukupondamika inshila shalungama isha kwa Yehova? Mona! Yehova alakukanda, kabili walapofula, tawamone ulubuuto lwa kasuba pa nshita imo.’ Ilyo line fye pa menso yakwe paishile fubefube, akwata na kafiifi kabili alepulumpunta fye alefwaya uwa kuti amwikateko ku kuboko pa kuti amutungulule.”g Finshi fyaishilecitika pa numa ya ici icipesha amano? Baibo itila “ilyo uyu mulashi amwene ifyacitike, alitetekele, pantu alipapile sana pa fyo asambilile pali Yehova.”—Imil. 13:9-12.
Nga filya fine Paulo acitile na ifwe bene tatutiina ukucingilila icine ilyo baletucusha
8. Finshi tufwile ukucita pa kuti tube abashipa nga filya Paulo ali ilyo alebila imbila nsuma?
8 Paulo tatiinine Bar-Yesu nangu panono. Na ifwe bene tatufwile ukumfwa umwenso ilyo abapata imbila nsuma ya Bufumu balefwaya ukonaula icitetekelo ca bantu abatemenwe iyi mbila. Nangu cibe fyo ilyo tulelanda nabo amashiwi yesu yafwile ukuba “ayasuma, ayalungwamo umucele.” (Kol. 4:6) Lelo tatufwile ukulatiina ukubila imbila nsuma ku bantu abalefwaya ukusambilila icine pa mulandu wa kuti tatulefwaya ukulakansana na bantu abapata imbila nsuma ya Bufumu. Na kabili tatufwile ukutiina ukulanda pa kupepa kwa bufi ukutwalilila “ukupondamika inshila shalungama isha kwa Yehova,” nga filya Bar-Yesu alecita. (Imil. 13:10) Tulingile ukuba abashipa ukubila icine ku bantu, e lyo no kubalenga ukutemwa ifyo tulelanda nga filya Paulo acitile. Nangu ca kutila abantu te kuti bamone icipesha amano nga cilya camwene umwaume uo Paulo abilileko imbila nsuma ya Bufumu, ico tufwile ukwishiba ca kuti Yehova alabomfya umupashi wa mushilo ukukula bonse abalefwaya ukwishiba icine.—Yoh. 6:44.
“Amashiwi ya Kukoselesha” (Imil. 13:13-43)
9. Finshi Paulo na Barnaba bacitile ifyo abatungulula mu cilonganino pali lelo bafwile ukulacita?
9 Cimoneka kwati abantu mu Pafu balishele baaluka ilyo Paulo na Barnaba bafumine muli ulya musumba no kuya ku musumba wa Perga. Uyu musumba wali ku lulamba lwa Asia Minor apalepele amakilomita 250 nga ku bomfya ubwato. Pa Imilimo 13:13, palanda pali aba baume ukuti ni “Paulo na banankwe.” Aya mashiwi yalangilila ukuti Paulo e watendeke ukutungulula imilimo aba baume balebomba. Lelo tapaba apo balanda ukuti Barnaba alefimbila Paulo. Aba baume babili balitwalilile ukubombela pamo, ukucita ifyo Lesa alefwaya. Ifyo Paulo na Barnaba bacitile e fyo abatungulula mu cilonganino ca kwa Lesa bafwile ukulacita pali ino inshita. Mu nshita ya kulafwaya ukulumbuka Abena Kristu balebukisha amashiwi Yesu alandile ukutila: “Bonse muli ba bwananyina.” Na kabili atile: “Onse uuicindamika bakamucefya, na onse uuicefya bakamucindamika.”—Mat. 23:8, 12.
10. Londololeni ifyo ubulendo bwali ukufuma ku Perga ukuyafika ku Antioke ya ku Pisidia.
10 Ilyo bafikile mu Perga, Yohane Marko alishile Paulo na Barnaba no kubwelelamo ku Yerusalemu. Amalembo tayalondolola icalengele ukuti abwelelemo mu kupumikisha. Paulo na Barnaba balitwalilile ulwendo, ukufuma ku Perga ukuyafika ku Antioke ya mu Pisidia umusumba uwali mu citungu ca Galatia. Taca-angwike ukuya ku musumba wa Antioke ya mu Pisidia pantu yali pa mulundu uwalepele 1,100. Inshila ishali mu mpili tashaweme pantu mwaleba ifipondo ifyalesansa abantu. Na kabili cimoneka kwati pali iyi nshita Paulo alelwalilila.h
11, 12. Ilyo Paulo alelanda mwi sunagoge lya mu Antioke ya ku Pisidia, bushe acitile shani pa kuti abantu batemwe ifyo alelanda?
11 Paulo na Barnaba baingile mwi sunagoge lya mu Antioke ya mu Pisidia, pa bushiku bwe Sabata. Baibo itila: “Pa numa ya kubelengela abantu Amafunde na mabuuku ya Bakasesema, abakalamba be sunagoge babatumiine amashiwi ya kuti: ‘Mwe baume, bamunyinefwe, nga ca kuti namukwata amashiwi ya kukoselesha abantu, yalandeni.’” (Imil. 13:15) Lyena Paulo alimine atendeka ukulanda.
12 Pa kutendeka Paulo aebele abalongene ukuti: “Mwe baume, mwe bena Israele na imwe bambi mwe batiina Lesa.” (Imil. 13:16) Abo Paulo alelandako bali baYuda na basangwike abaYuda. Nomba bushe, Paulo acitile shani pa kulenga abo alelandako ukutemwa ifyo alelanda apo tabaishibe umulimo wa kwa Yesu uwa kufikilisha ifyo Lesa afwaya? Ica kubalilapo, Paulo asupwile ilyashi pa luko lwa baYuda. Abalondolwelele ifyo Yehova “alengele baba uluko ulwa maka ilyo bali abalebeshi mu calo ca Egupti,” e lyo ne fyo pa numa ya kubalubula “aleshipikisha fye pa fyo balecita” pa myaka 40. Paulo na kabili alondolwele ifyo abena Israele bapokele Icalo ca Bulayo ne fyo Yehova ‘abapeele ici calo pa kuti cibe cabo.’ (Imil. 13:17-19) Bamo balanda ukuti ilyo Paulo alelanda ili lyashi nalimo alelosha ku Malembo yamo ayo balebelenga mu kupongomoka ilyo bashilatendeka Isabata. Nga ca kuti ifi e fyo cali, ninshi kuti twamona ukuti Paulo alishibe ifya ‘kuba ku bantu bonse nge fyo bali.’—1 Kor. 9:22.
13. Bushe kuti twacita shani pa kulenga abantu tulelandako balafwaya ukusambilila pali Yehova?
13 Na ifwe bene tufwile ukwesha na maka ukulenga abantu tulelandako ukufwaisha ukumfwa imbila nsuma tulebila kuli bena. Ku ca kumwenako, nga twaishiba fimo pa mipepele ya muntu tulelandako kuti calenga twasala bwino ilyashi ilingamulenga ukufwaya ukukutika ku mbila nsuma. Na kabili kuti twa-ambula amalembo yamo mu Baibo ayo aishiba. Kuti cawama ukuleka umuntu aibelengela umwine muli Baibo yakwe. Mulefwaya inshila mwingabomfya ishingalenga abantu mulelandako balafwaisha ukusambilila pali Yehova.
14. (a) Bushe Paulo atendeke shani ukubila imbila nsuma pali Yesu, kabili finshi asokele abo alelandako? (b) Bushe abantu bacitile shani iIyo baumfwile ifyo Paulo alandile?
14 Paulo akonkeshepo ukulanda pa fyo imfumu sha bena Israele shakonkene ukufika fye na kuli ‘Yesu umupushushi’ uo Yohane Kabatisha aletangilila. Lyena Paulo alondolwele ifyo Yesu bamwipeye ne fyo bamubushishe. (Imil. 13:20-37) Paulo atile: “E ico mwe bamunyinane ishibeni ukuti . . . kuti mwaelelwa imembu ukupitila muli Yesu . . . Lesa akalamona onse uwatetekela ukuti alilungama.” Lyena umutumwa asokele abo alelandako ukutila: “E ico muleba abacenjela pa kuti ifyo Bakasesema balandilepo fikamucitikila. Batile, ‘ifi ifyo ndecita mu nshiku shenu, nangu umuntu engamulondolwela bwino bwino ukuti nalificita te kuti musumine, lelo mukapapa sana kabili mukaloba.’” Ifyo abantu bacitile ilyo Paulo alandile, fyaliweme sana. Baibo itila, “abantu balibapaapeete ukuti bakayebebako pali ifi fintu pe Sabata ilyali no kukonkapo.” Na kabili ilyo abantu bafumine mwi sunagoge, “abaYuda abengi na baishileba abaYuda abalepepa Lesa bakonkele Paulo na Barnaba.”—Imil. 13:38-43.
“Twalaya mu Kubila ku Bena Fyalo.” (Imil. 13:44-52)
15. Finshi fyacitike pe Sabata ilyo Paulo alandile ku bantu abalongene?
15 Pe Sabata lyakonkelepo, “mupepi na bantu bonse mu musumba” balilongene ku kumfwa kuli Paulo. AbaYuda bamo tabatemenwe ukumona ifi, “kabili batampile ukusuusha ifyo Paulo alelanda.” Ukwabula ukumfwa umwenso, Paulo na Barnaba baebele balya bantu ukuti: “Twalingile ukubalilapo ukweba imwe icebo ca kwa Lesa. Nomba apo namukaana kabili tamulemona ukuti namulinga ukwisakwata umweo wa muyayaya, moneni! twalaya mu kubila ku bena fyalo. Pantu Yehova alitweba amashiwi ya kuti: ‘Nalimusala ukuba ulubuuto lwa bena fyalo, pa kuti mukalenge abekala ku mpela ye sonde bakapusuke.’”—Imil. 13:44-47; Esa. 49:6.
“Batampile ukucusha Paulo na Barnaba . . . Kabili abasambi balitwalilile ukupokelela umupashi wa mushilo kabili balesekelela nga nshi.”—Imilimo 13:50-52
16. Bushe abaYuda bacitile shani ilyo baumfwile amashiwi ayo bamishonari babebele, kabili finshi Paulo na Barnaba bacitile ilyo babacushishe?
16 Abena fyalo abaumfwile aya mashiwi balisekelele, na “bonse abaali ne mitima iisuma iyalefwaya umweo wa muyayaya balitetekele.” (Imil. 13:48) Mu kwangufyanya fye icebo ca kwa Yehova calisalangene muli cilya calo conse. Lelo ifyo abaYuda bacitile fyalipusene ne fyo Abena Fyalo bacitile. Cali kwati aba bamishonari bale-eba abaYuda ukutila nangu ca kutila icebo ca kwa Lesa calibililwe kuli bena intanshi, apo balisalilepo ukukaana Mesia, e mulandu wine Lesa ali no kubakandila icabipisha. AbaYuda batunkile abanakashi abacindikwa na bakalamba ba mu musumba, nabo “batampile ukucusha Paulo na Barnaba kabili babatamfiishe kunse ya musumba.” Bushe Paulo na Barnaba bacitile shani? “bakuntiile abalebacusha ulukungu ulwali ku makasa yabo baya na ku Ikonia.” Bushe apa pene e po icilonganino ca Bena Kristu mu Antioke ya mu Pisidia capwilile? Awe nakalya. Abasambi abashele “balitwalilile ukupokelela umupashi wa mushilo kabili balesekelela nga nshi.”—Imil. 13:50-52.
17-19. Kuti twapashanya shani Paulo na Barnaba, kabili ukucita ifi kuti kwalenga shani twaba ne nsansa?
17 Kuti twasambililako ifintu ifyacindama sana ku fyo aba baume ba cishinka bacitile ilyo babacushishe. Tatufwile ukuleka ukubila imbila nsuma nangu fye ni lintu abantu abalumbuka mu calo batulesha ukubila imbila nsuma ya Bufumu. Na kabili, ilyo abantu ba mu Antioke bakeene imbila nsuma iyo Paulo na Barnaba balebila, Paulo na Barnaba ‘bakuntile ulukungu ku makasa yabo.’ Ifyo bacitile fyalelangilila ukuti tabapatile abantu ba muli ulya musumba, lelo balefwaya abantu ukwishiba ukuti tabali na kuba no mulandu pa fyali no kucitikila abantu mu musumba. Aba bamishonari balishibe ukuti abantu abene e bali no kuisalilapo ifyo bali no kucita pa fyo ba bashimikile. Amaka bakwete fye ya kutwalilila ukubila imbila nsuma nelyo ukuleka. Nomba tabalekele ukubila imbila nsuma, balitwalilile ukubila imbila nsuma na lintu baleya ku Ikonia!
18 Bushe abasambi abashele mu Antioke bena bacitile shani? Ca cine, bali mu cifulo umo abantu bapatile imbila nsuma. Lelo tabali na kuba fye ne nsansa pantu abantu balepokelela imbila nsuma. Yesu atile: “Aba nsansa bantu abomfwa icebo ca kwa Lesa no kukonka ifyo cilanda!” (Luka 11:28) Ifyo fine e fyo abasambi mu Antioke ya mu Pisidia bapangile ukucita.
19 Nga filya fine Paulo na Barnaba bacitile na ifwe tufwile ukulaibukisha ukuti umulimo wesu wa kubila imbila nsuma. Abantu abene e bafwile ukusalapo nampo nga ku kutika ku mbila nsuma twabila kuli bena nelyo iyo. Nga ca kuti abo tulebilako imbila nsuma tabalefwaya ukumfwa, kuti twapashanya ifyo abasambi ba kubalilapo bacitile. Ukutemwa icine no kuleka umupashi wa mushilo ukulatutungulula, kukalenga na ifwe bene ukuba ne nsansa na lintu abantu baletukaanya.—Gal. 5:18, 22.
a Moneni akabokoshi akaleti “Barnaba—“Umwana Wa Cisansamushi” pe bula 86.
b Pali iyi nshita, ifilonganino fyalifikile fye na ku Antioke ya ku Siria, iyabelele ku kapinda ka ku kuso aka Yerusalemu apali amakilomita nalimo 550.
c Moneni akabokoshi akaleti “Amafya Abantu Balekwata Nga Bali Pa Bulendo,” pe bula 87.
d Mu nshita ya batumwa, ubwato bwale-enda nalimo amakilomita 150 mu bushiku bumo nga ca kutila umwela ulepuupa bwino. Nomba umwela nga taulepuupa bwino balekokola ukucila apa.
e Moneni akabokoshi akaleti “Amasunagoge Ya Bayuda” pe bula 89.
f Ubuteko bwa bena Roma e bwaletungulula Kupro. Uwaleteka ici cishi ali ni cilolo mukalamba uwaletungulula icitungu conse, kabili balemwita ukuti umulashi.
g Ukufuma pali iyi ine nshita, Sauli batendeke ukumwita ati Paulo. Bamo balanda ukuti atendeke ukubomfya ili ishina lya bena Roma pa kuti alange umucinshi kuli Sergi Pauli. Lelo filya Paulo uwali “umutumwa ku bena fyalo,” atwalilile ukubomfya ili shina na lintu afumine mu Kupro, cilangilila fye ukuti alefwaya ukuti balemwita ishina lya bena Roma. Nalimo alebomfya ishina lya kuti Paulo pantu ifyo abaGriki baleshimbula ishina lyakwe ilya ciHebere ilya kuti Sauli, fyalipalana sana ne shiwi limo ilya mu ciGriki ilishawama.—Rom. 11:13.
-
-
“Balitwalilile Ukupokelela Umupashi wa Mushilo Kabili Balesekelela nga Nshi”Ukulabila Sana pa Bufumu bwa kwa Lesa
-
-
ICIPANDWA 11
“Balitwalilile Ukupokelela Umupashi wa Mushilo Kabili Balesekelela nga Nshi”
Ifyo Paulo acitile ilyo asangile abantu abapatile icine
Ili lyashi lifumine pa Imilimo 13:1-52
1, 2. Finshi fyali ifyaibela pa lwendo Barnaba na Sauli bali no kutendeka, kabili umulimo baali no kubomba wali no kwafwa shani ukufikilisha amashiwi yaba pa Imilimo 1:8?
ABA MU cilonganino ca mu Antioke balisansamwike nga nshi pali ubu bushiku. Pali bakasesema na bakasambilisha bonse abaali muli ici cilonganino, umupashi wa mushilo wasalile Barnaba na Sauli ukuti e bo bakabile imbila nsuma ku fifulo ifyali ukutali sana.a (Imil. 13:1, 2) Kwena, na kale kwali abaume na bambi abali abafikapo abo batumine. Lelo, aba bamishonari baile ku fifulo ukwali Abena Kristu kale. (Imil. 8:14; 11:22) Nomba pali iyi nshita, Barnaba na Sauli pamo na Yohane Marko uwalebafwa imilimo, bali no kubatuma ku fyalo uko abantu abengi bashaumfwilepo imbila nsuma.
2 Palipitile nalimo imyaka 14 ukutula apo Yesu aebele abasambi bakwe ukutila: “Mukaba inte shandi mu Yerusalemu na mu Yudea monse na mu Samaria, na ku mpela ya pano isonde.” (Imil. 1:8) Ukusontwa kwa kwa Barnaba na Sauli ukuyabomba bumishonari kwali no kulenga amashiwi Yesu aseseme yafikilishiwa!b
‘Babapaatula ku Kubomba Umulimo’ (Imil. 13:1-12)
3. Mulandu nshi ca-afishe ukwenda inyendo ishitali mu nshita ya batumwa?
3 Pali ino nshita, abantu kuti baenda iawala limo nelyo amaawala yabili ukuya ukutali sana, pantu kwaliba imyotoka ne ndeke. Mu nshiku sha batumwa, takwali ifintu fya musango yo, abantu bale-enda sana pa makasa, kabili ilingi line bale-enda mu mpanga umwali sana amabwe. Mu bushiku bumo bale-enda fye amakilomita nalimo 30 kabili balenaka sana!c Kanshi nangu ca kutila Barnaba na Sauli balefwaisha ukutendeka umulimo wabo, balishibe no kuti uyu mulimo walikosele kabili balingile kuipeelesha.—Mat. 16:24.
4. (a) Bushe Barnaba na Sauli babasontele shani, kabili bamunyinabo bacitile shani ilyo babasontele? (b) Bushe kuti twatungilila shani bamunyinefwe abo bapeela imilimo mu cilonganino?
4 Nomba mulandu nshi umupashi wa mushilo wasontele fye Barnaba na Sauli ukuti ‘babapaatule pa kuti bengabomba umulimo’? (Imil. 13:2) Baibo tayalanda. Lelo ico twaishiba ca kuti, mupashi wa mushilo uwalengele ukuti basale aba baume. Takwaba apo calembwa ukuti bakasesema na bakasambilisha mu Antioke balikene ilyo aba baume babasalile, lelo balitemenwe. Elenganyeni ifyo Barnaba na Sauli baumfwile ilyo bamunyinabo ukwabula ukubafimbila ‘bafungile, bapepa, e lyo bababikapo iminwe babaleka baya no kuya.’ (Imil. 13:3) Na ifwe bene tufwile ukutungilila bonse abo bapeela imilimo mu cilonganino, ukusanshako na baume abasontwa ukuba bakangalila mu cilonganino. Mu nshita ya kulafimbila abo bapeela imilimo ya musango yu mu cilonganino, tufwile ‘ukubacindika sana no kubatemwa pa mulandu wa mulimo babomba.’—1 Tes. 5:13.
5. Londololeni ifyo cali pa kuti Barnaba na Sauli babile imbila nsuma pa cishi ca Kupro.
5 Ilyo Barnaba na Sauli baendele pa makasa ukufika ku cabu ca Selukia icali mupepi na Antioke, baninine ubwato ukuya ku cishi ca Kupro, apali amakilomita 200.d Apo Barnaba ali mwina Kupro, afwile alefwaisha ukubila imbila nsuma ku bantu abaleikala pali ici cishi. Ilyo bafikile fye mu Salami umusumba uwabela ku kabanga ka cishi, aba baume “batendeke ukubila icebo ca kwa Lesa mu masunagoge ya baYuda.”e (Imil. 13:5) Barnaba na Sauli balyendele ukupulinkanya Kupro yonse, kabili bafwile baleshimikila mu misumba yonse iikalamba umo balepita. Tatwaishiba inshila aba bamishonari bapitile, lelo balyendele amakilomita nalimo 220!
6, 7. (a) Bushe Sergi Pauli ali ni nani, kabili mulandu nshi Bar-Yesu alefwaila ukumulesha ukukutika ku mbila nsuma? (b) Finshi Sauli acitile ilyo Bar-Yesu alefwaya ukulesha umulashi ukukutika ku mbila nsuma?
6 Mu nshita ya batumwa, abantu mu Kupro balepepa sana tulesa twa bufi. Barnaba na Sauli balimwene ifi ilyo bafikile ku Pafu, ku masamba ya ici icishi. Ilyo bali kulya “bakumenye umwaume umuYuda uwe shina lya kuti Bar-Yesu, uwalecita ifinjelengwe kabili uwali kasesema wa bufi.”f Mu nshita ya batumwa, abena Roma abengi abali abasambilila sana ukubikako no muntu “uwali uwacenjela,” Sergi Pauli, ilingi line baleya ku uwalecita ifinjelengwe nelyo ku upendula intanda mu kwipusha pa kuti beshibe ifyo bengacita pa fintu fimo ifyacindama. Nangu cibe fyo, Sergi Pauli alitemenwe imbila nsuma ya Bufumu kabili “alefwaisha ukumfwa icebo ca kwa Lesa.” Nomba Bar-Yesu tatemwenwe pa fyo Sergi Pauli alefwaisha ukumfwa imbila nsuma ya Bufumu. Pa mulandu wa ncito alebomba Bar-Yesu balemwita ukuti Eluma, icipilibula ‘uucita finjelengwe.’—Imil. 13:6-8.
7 Bar-Yesu alipatile imbila nsuma ya Bufumu. Kanshi ico ali fye no kucita pa kuti asungilile incito yakwe nga mpanda mano wa kwa Sergi Pauli, “kukaanya umulashi pa kuti etetekela.” (Imil. 13:8) Lelo Sauli tali no kusuminisha ulya mwaume uwalecita ifinjelengwe ukulesha Sergi Pauli ukukutika ku mbila nsuma. Finshi Sauli acitile? Baibo itila: “Sauli uo beta no kuti Paulo apokelele umupashi wa mushilo, alimulolekeshe [Bar-Yesu] e lyo amweba ati: ‘We ncenjeshi yakamamo na menshi kabili kabepa, we mwana wa kwa Satana Kaseebanya, we mulwani wa fintu fyonse ifyalungama, bushe tawakaleke ukupondamika inshila shalungama isha kwa Yehova? Mona! Yehova alakukanda, kabili walapofula, tawamone ulubuuto lwa kasuba pa nshita imo.’ Ilyo line fye pa menso yakwe paishile fubefube, akwata na kafiifi kabili alepulumpunta fye alefwaya uwa kuti amwikateko ku kuboko pa kuti amutungulule.”g Finshi fyaishilecitika pa numa ya ici icipesha amano? Baibo itila “ilyo uyu mulashi amwene ifyacitike, alitetekele, pantu alipapile sana pa fyo asambilile pali Yehova.”—Imil. 13:9-12.
Nga filya fine Paulo acitile na ifwe bene tatutiina ukucingilila icine ilyo baletucusha
8. Finshi tufwile ukucita pa kuti tube abashipa nga filya Paulo ali ilyo alebila imbila nsuma?
8 Paulo tatiinine Bar-Yesu nangu panono. Na ifwe bene tatufwile ukumfwa umwenso ilyo abapata imbila nsuma ya Bufumu balefwaya ukonaula icitetekelo ca bantu abatemenwe iyi mbila. Nangu cibe fyo ilyo tulelanda nabo amashiwi yesu yafwile ukuba “ayasuma, ayalungwamo umucele.” (Kol. 4:6) Lelo tatufwile ukulatiina ukubila imbila nsuma ku bantu abalefwaya ukusambilila icine pa mulandu wa kuti tatulefwaya ukulakansana na bantu abapata imbila nsuma ya Bufumu. Na kabili tatufwile ukutiina ukulanda pa kupepa kwa bufi ukutwalilila “ukupondamika inshila shalungama isha kwa Yehova,” nga filya Bar-Yesu alecita. (Imil. 13:10) Tulingile ukuba abashipa ukubila icine ku bantu, e lyo no kubalenga ukutemwa ifyo tulelanda nga filya Paulo acitile. Nangu ca kutila abantu te kuti bamone icipesha amano nga cilya camwene umwaume uo Paulo abilileko imbila nsuma ya Bufumu, ico tufwile ukwishiba ca kuti Yehova alabomfya umupashi wa mushilo ukukula bonse abalefwaya ukwishiba icine.—Yoh. 6:44.
“Amashiwi ya Kukoselesha” (Imil. 13:13-43)
9. Finshi Paulo na Barnaba bacitile ifyo abatungulula mu cilonganino pali lelo bafwile ukulacita?
9 Cimoneka kwati abantu mu Pafu balishele baaluka ilyo Paulo na Barnaba bafumine muli ulya musumba no kuya ku musumba wa Perga. Uyu musumba wali ku lulamba lwa Asia Minor apalepele amakilomita 250 nga ku bomfya ubwato. Pa Imilimo 13:13, palanda pali aba baume ukuti ni “Paulo na banankwe.” Aya mashiwi yalangilila ukuti Paulo e watendeke ukutungulula imilimo aba baume balebomba. Lelo tapaba apo balanda ukuti Barnaba alefimbila Paulo. Aba baume babili balitwalilile ukubombela pamo, ukucita ifyo Lesa alefwaya. Ifyo Paulo na Barnaba bacitile e fyo abatungulula mu cilonganino ca kwa Lesa bafwile ukulacita pali ino inshita. Mu nshita ya kulafwaya ukulumbuka Abena Kristu balebukisha amashiwi Yesu alandile ukutila: “Bonse muli ba bwananyina.” Na kabili atile: “Onse uuicindamika bakamucefya, na onse uuicefya bakamucindamika.”—Mat. 23:8, 12.
10. Londololeni ifyo ubulendo bwali ukufuma ku Perga ukuyafika ku Antioke ya ku Pisidia.
10 Ilyo bafikile mu Perga, Yohane Marko alishile Paulo na Barnaba no kubwelelamo ku Yerusalemu. Amalembo tayalondolola icalengele ukuti abwelelemo mu kupumikisha. Paulo na Barnaba balitwalilile ulwendo, ukufuma ku Perga ukuyafika ku Antioke ya mu Pisidia umusumba uwali mu citungu ca Galatia. Taca-angwike ukuya ku musumba wa Antioke ya mu Pisidia pantu yali pa mulundu uwalepele 1,100. Inshila ishali mu mpili tashaweme pantu mwaleba ifipondo ifyalesansa abantu. Na kabili cimoneka kwati pali iyi nshita Paulo alelwalilila.h
11, 12. Ilyo Paulo alelanda mwi sunagoge lya mu Antioke ya ku Pisidia, bushe acitile shani pa kuti abantu batemwe ifyo alelanda?
11 Paulo na Barnaba baingile mwi sunagoge lya mu Antioke ya mu Pisidia, pa bushiku bwe Sabata. Baibo itila: “Pa numa ya kubelengela abantu Amafunde na mabuuku ya Bakasesema, abakalamba be sunagoge babatumiine amashiwi ya kuti: ‘Mwe baume, bamunyinefwe, nga ca kuti namukwata amashiwi ya kukoselesha abantu, yalandeni.’” (Imil. 13:15) Lyena Paulo alimine atendeka ukulanda.
12 Pa kutendeka Paulo aebele abalongene ukuti: “Mwe baume, mwe bena Israele na imwe bambi mwe batiina Lesa.” (Imil. 13:16) Abo Paulo alelandako bali baYuda na basangwike abaYuda. Nomba bushe, Paulo acitile shani pa kulenga abo alelandako ukutemwa ifyo alelanda apo tabaishibe umulimo wa kwa Yesu uwa kufikilisha ifyo Lesa afwaya? Ica kubalilapo, Paulo asupwile ilyashi pa luko lwa baYuda. Abalondolwelele ifyo Yehova “alengele baba uluko ulwa maka ilyo bali abalebeshi mu calo ca Egupti,” e lyo ne fyo pa numa ya kubalubula “aleshipikisha fye pa fyo balecita” pa myaka 40. Paulo na kabili alondolwele ifyo abena Israele bapokele Icalo ca Bulayo ne fyo Yehova ‘abapeele ici calo pa kuti cibe cabo.’ (Imil. 13:17-19) Bamo balanda ukuti ilyo Paulo alelanda ili lyashi nalimo alelosha ku Malembo yamo ayo balebelenga mu kupongomoka ilyo bashilatendeka Isabata. Nga ca kuti ifi e fyo cali, ninshi kuti twamona ukuti Paulo alishibe ifya ‘kuba ku bantu bonse nge fyo bali.’—1 Kor. 9:22.
13. Bushe kuti twacita shani pa kulenga abantu tulelandako balafwaya ukusambilila pali Yehova?
13 Na ifwe bene tufwile ukwesha na maka ukulenga abantu tulelandako ukufwaisha ukumfwa imbila nsuma tulebila kuli bena. Ku ca kumwenako, nga twaishiba fimo pa mipepele ya muntu tulelandako kuti calenga twasala bwino ilyashi ilingamulenga ukufwaya ukukutika ku mbila nsuma. Na kabili kuti twa-ambula amalembo yamo mu Baibo ayo aishiba. Kuti cawama ukuleka umuntu aibelengela umwine muli Baibo yakwe. Mulefwaya inshila mwingabomfya ishingalenga abantu mulelandako balafwaisha ukusambilila pali Yehova.
14. (a) Bushe Paulo atendeke shani ukubila imbila nsuma pali Yesu, kabili finshi asokele abo alelandako? (b) Bushe abantu bacitile shani iIyo baumfwile ifyo Paulo alandile?
14 Paulo akonkeshepo ukulanda pa fyo imfumu sha bena Israele shakonkene ukufika fye na kuli ‘Yesu umupushushi’ uo Yohane Kabatisha aletangilila. Lyena Paulo alondolwele ifyo Yesu bamwipeye ne fyo bamubushishe. (Imil. 13:20-37) Paulo atile: “E ico mwe bamunyinane ishibeni ukuti . . . kuti mwaelelwa imembu ukupitila muli Yesu . . . Lesa akalamona onse uwatetekela ukuti alilungama.” Lyena umutumwa asokele abo alelandako ukutila: “E ico muleba abacenjela pa kuti ifyo Bakasesema balandilepo fikamucitikila. Batile, ‘ifi ifyo ndecita mu nshiku shenu, nangu umuntu engamulondolwela bwino bwino ukuti nalificita te kuti musumine, lelo mukapapa sana kabili mukaloba.’” Ifyo abantu bacitile ilyo Paulo alandile, fyaliweme sana. Baibo itila, “abantu balibapaapeete ukuti bakayebebako pali ifi fintu pe Sabata ilyali no kukonkapo.” Na kabili ilyo abantu bafumine mwi sunagoge, “abaYuda abengi na baishileba abaYuda abalepepa Lesa bakonkele Paulo na Barnaba.”—Imil. 13:38-43.
“Twalaya mu Kubila ku Bena Fyalo.” (Imil. 13:44-52)
15. Finshi fyacitike pe Sabata ilyo Paulo alandile ku bantu abalongene?
15 Pe Sabata lyakonkelepo, “mupepi na bantu bonse mu musumba” balilongene ku kumfwa kuli Paulo. AbaYuda bamo tabatemenwe ukumona ifi, “kabili batampile ukusuusha ifyo Paulo alelanda.” Ukwabula ukumfwa umwenso, Paulo na Barnaba baebele balya bantu ukuti: “Twalingile ukubalilapo ukweba imwe icebo ca kwa Lesa. Nomba apo namukaana kabili tamulemona ukuti namulinga ukwisakwata umweo wa muyayaya, moneni! twalaya mu kubila ku bena fyalo. Pantu Yehova alitweba amashiwi ya kuti: ‘Nalimusala ukuba ulubuuto lwa bena fyalo, pa kuti mukalenge abekala ku mpela ye sonde bakapusuke.’”—Imil. 13:44-47; Esa. 49:6.
“Batampile ukucusha Paulo na Barnaba . . . Kabili abasambi balitwalilile ukupokelela umupashi wa mushilo kabili balesekelela nga nshi.”—Imilimo 13:50-52
16. Bushe abaYuda bacitile shani ilyo baumfwile amashiwi ayo bamishonari babebele, kabili finshi Paulo na Barnaba bacitile ilyo babacushishe?
16 Abena fyalo abaumfwile aya mashiwi balisekelele, na “bonse abaali ne mitima iisuma iyalefwaya umweo wa muyayaya balitetekele.” (Imil. 13:48) Mu kwangufyanya fye icebo ca kwa Yehova calisalangene muli cilya calo conse. Lelo ifyo abaYuda bacitile fyalipusene ne fyo Abena Fyalo bacitile. Cali kwati aba bamishonari bale-eba abaYuda ukutila nangu ca kutila icebo ca kwa Lesa calibililwe kuli bena intanshi, apo balisalilepo ukukaana Mesia, e mulandu wine Lesa ali no kubakandila icabipisha. AbaYuda batunkile abanakashi abacindikwa na bakalamba ba mu musumba, nabo “batampile ukucusha Paulo na Barnaba kabili babatamfiishe kunse ya musumba.” Bushe Paulo na Barnaba bacitile shani? “bakuntiile abalebacusha ulukungu ulwali ku makasa yabo baya na ku Ikonia.” Bushe apa pene e po icilonganino ca Bena Kristu mu Antioke ya mu Pisidia capwilile? Awe nakalya. Abasambi abashele “balitwalilile ukupokelela umupashi wa mushilo kabili balesekelela nga nshi.”—Imil. 13:50-52.
17-19. Kuti twapashanya shani Paulo na Barnaba, kabili ukucita ifi kuti kwalenga shani twaba ne nsansa?
17 Kuti twasambililako ifintu ifyacindama sana ku fyo aba baume ba cishinka bacitile ilyo babacushishe. Tatufwile ukuleka ukubila imbila nsuma nangu fye ni lintu abantu abalumbuka mu calo batulesha ukubila imbila nsuma ya Bufumu. Na kabili, ilyo abantu ba mu Antioke bakeene imbila nsuma iyo Paulo na Barnaba balebila, Paulo na Barnaba ‘bakuntile ulukungu ku makasa yabo.’ Ifyo bacitile fyalelangilila ukuti tabapatile abantu ba muli ulya musumba, lelo balefwaya abantu ukwishiba ukuti tabali na kuba no mulandu pa fyali no kucitikila abantu mu musumba. Aba bamishonari balishibe ukuti abantu abene e bali no kuisalilapo ifyo bali no kucita pa fyo ba bashimikile. Amaka bakwete fye ya kutwalilila ukubila imbila nsuma nelyo ukuleka. Nomba tabalekele ukubila imbila nsuma, balitwalilile ukubila imbila nsuma na lintu baleya ku Ikonia!
18 Bushe abasambi abashele mu Antioke bena bacitile shani? Ca cine, bali mu cifulo umo abantu bapatile imbila nsuma. Lelo tabali na kuba fye ne nsansa pantu abantu balepokelela imbila nsuma. Yesu atile: “Aba nsansa bantu abomfwa icebo ca kwa Lesa no kukonka ifyo cilanda!” (Luka 11:28) Ifyo fine e fyo abasambi mu Antioke ya mu Pisidia bapangile ukucita.
19 Nga filya fine Paulo na Barnaba bacitile na ifwe tufwile ukulaibukisha ukuti umulimo wesu wa kubila imbila nsuma. Abantu abene e bafwile ukusalapo nampo nga ku kutika ku mbila nsuma twabila kuli bena nelyo iyo. Nga ca kuti abo tulebilako imbila nsuma tabalefwaya ukumfwa, kuti twapashanya ifyo abasambi ba kubalilapo bacitile. Ukutemwa icine no kuleka umupashi wa mushilo ukulatutungulula, kukalenga na ifwe bene ukuba ne nsansa na lintu abantu baletukaanya.—Gal. 5:18, 22.
a Moneni akabokoshi akaleti “Barnaba—“Umwana Wa Cisansamushi” pe bula 86.
b Pali iyi nshita, ifilonganino fyalifikile fye na ku Antioke ya ku Siria, iyabelele ku kapinda ka ku kuso aka Yerusalemu apali amakilomita nalimo 550.
c Moneni akabokoshi akaleti “Amafya Abantu Balekwata Nga Bali Pa Bulendo,” pe bula 87.
d Mu nshita ya batumwa, ubwato bwale-enda nalimo amakilomita 150 mu bushiku bumo nga ca kutila umwela ulepuupa bwino. Nomba umwela nga taulepuupa bwino balekokola ukucila apa.
e Moneni akabokoshi akaleti “Amasunagoge Ya Bayuda” pe bula 89.
f Ubuteko bwa bena Roma e bwaletungulula Kupro. Uwaleteka ici cishi ali ni cilolo mukalamba uwaletungulula icitungu conse, kabili balemwita ukuti umulashi.
g Ukufuma pali iyi ine nshita, Sauli batendeke ukumwita ati Paulo. Bamo balanda ukuti atendeke ukubomfya ili ishina lya bena Roma pa kuti alange umucinshi kuli Sergi Pauli. Lelo filya Paulo uwali “umutumwa ku bena fyalo,” atwalilile ukubomfya ili shina na lintu afumine mu Kupro, cilangilila fye ukuti alefwaya ukuti balemwita ishina lya bena Roma. Nalimo alebomfya ishina lya kuti Paulo pantu ifyo abaGriki baleshimbula ishina lyakwe ilya ciHebere ilya kuti Sauli, fyalipalana sana ne shiwi limo ilya mu ciGriki ilishawama.—Rom. 11:13.
-