‘Balandile Ukwabula Umwenso Pantu Yehova Alibapeele Amaka’

1, 2. Finshi fyacitike ilyo Paulo na Barnaba baali mu Lustra?

MU LUSTRA mwali ifimfulunganya. Umwaume uwafyelwe uwalemana aletolauka fye ku nsansa pantu abaume babili abeni balimundepe. Icacitike calipeseshe abantu amano, ica kuti shimapepo aletele aba baume babili ing’ana sha maluba pantu abantu balemona kwati aba baume ni balesa. Ing’ombe ishilume shalelila fye ilyo shimapepo wa kwa Seu alepekanya ukuti ashipaye. Paulo na Barnaba balyeseshe na maka ukukaanya abantu ifyo balecita. Balepawile ifya kufwala fyabo no kutolokela mwi bumba e lyo balapapaata abantu ukuti bebapepa. Ala calyafishe nga nshi ukulesha ibumba ukubapepa.

² Ilyo ifi fyalecitika, abaYuda ba ku Antioke ya mu Pisidia na ba ku Antioke ya mu Ikonia balifikile. Aba baYuda balibepeshe Paulo na Barnaba ubufi bwa kapela makufi ica kuti ibumba na lyo lyalibomfwilile. Abantu abalefwaya ukupepa abatumwa nomba bashingulwike Paulo no kumupoola amabwe ica kuti afwile icipuupu. Ilyo ubukali bwabo bwapwile, bakulile Paulo uo bacenene sana ku nse ya musumba pantu balemona kwati nafwa.

3. Mepusho nshi twalaasuka muli cino cipandwa?

³ Finshi fyaishilecitika pa numa? Finshi bakabila ba mbila nsuma muno nshiku bengasambilila ku fyacitikile Barnaba na Paulo, na ku fyo abena Lustra bayalukile aba baume? Baeluda kuti basambilililako ku fyo Barnaba na Paulo abaume aba cishinka batwalilile ‘ukulanda ukwabula umwenso ilyo Yehova abapeele amaka.’ Finshi bengasambililako?—Imil. 14:3.

“Ibumba ilikalamba . . . lyalitetekele” (Imil. 14:1-7)

4, 5. Mulandu nshi Paulo na Barnaba bailile ku Ikonia, kabili ilyo bali kulya cinshi cacitike?

⁴ Tapapitile sana inshita ukutula apo Paulo na Barnaba babatamfishe mu musumba wa bena Roma uwa Antioke ya ku Pisidia. Icalengele ukuti babatamfye ni co abaYuda abalekaanya abatumwa balitunkile abantu ukuti bemine abatumwa. Mu nshita ya kuti bafuupulwe pa fyabacitikile, aba baume babili “bakuntiile abalebacusha ulukungu ulwali ku makasa yabo,” e kutila abantu ba mu musumba abashakutike ku mashiwi yabo. (Imil. 13:50-52; Mat. 10:14) Ukwabula ukukansana na bantu ba mu musumba, Paulo na Barnaba bafumine mu musumba no kulekela Lesa ukuti e o akabapingule. (Imil. 18:5, 6; 20:26) Aba bamishonari babili bali fye aba nsansa kabili balitwalilile no bulendo bwabo ubwa kubila imbila nsuma. Ilyo baendele amakilomita 150 ukulola ku kabanga, bafikile pa mulundu uwabatama uwaba pa kati ka mpili sha Taurus ne sha Sultan, kabili umushili wa pali uyu mulundu walikwete sana umufundo.

⁵ Pa kubalilapo fye Paulo na Barnaba bafikile mu Ikonia umwaileikala abaGriki abalekonka sana intambi shabo, kabili uyu musumba wali uukalamba sana pa misumba yonse iya bena Roma mu citungu ca Galatia.a Muli uyu wine musumba e mwaleikala abaYuda abalumbuka nga nshi e lyo na Bena Fyalo abengi nga nshi abasangwike abaYuda. Nga filya fine Paulo na Barnaba balecita lyonse, ilyo bafikile muli uyu musumba baingile mwi sunagoge no kutendeka ukubila imbila nsuma. (Imil. 13:5, 14) Kwena “balilandile bwino sana ica kuti ibumba ilikalamba ilya baYuda na baGriki lyalitetekele.”—Imil. 14:1.

6. Finshi fyalengele Paulo na Barnaba balefika abantu pa mutima, kabili kuti twabapashanya shani?

⁶ Mulandu nshi ifyo Paulo na Barnaba balandile fyafikile abantu pa mutima? Ni co Paulo alishibe sana ifya kubomfya amalembo ica kuti alandile pa fyalembelwe mu malyashi ya kale, pa masesemo, kabili alandile na pa Mafunde ya kwa Mose pa kuti ashinine abantu ukuti Yesu ali e Mesia uwali no kwisa. (Imil. 13:15-31; 26:22, 23) Ifyo Barnaba na o alandile fyalimoneke fye ukuti alibikile amano ku bantu alelandako. (Imil. 4:36, 37; 9:27; 11:23, 24) Ifyo bonse babili balandile fyalangilile ukuti tabashintilile pa mano yabo, lelo “Yehova alibapeele amaka.” Bushe kuti mwapashanya shani aba bamishonari ilyo mulebila imbila nsuma? Kuti mwabapashanya nga mulecita ifyakonkapo: Mufwile ukwishiba bwino Icebo ca kwa Lesa. Mulesala Amalembo ayengafika abo mulelandako pa mutima. Sambilileni ifyo mwingacita pa kuti mwingasansamusha abo mulebilako imbila nsuma. Kabili lyonse ilyo mulesambilisha mulebomfya Icebo ca kwa Yehova, mwilalanda ifyo mwebene muletontonkanya.

7. (a) Bushe imbila nsuma kuti yalenga abantu ukucita cinshi? (b) Nga ca kutila ulupwa lwenu lwalipaatukana pa mulandu wa mbila nsuma, finshi mufwile ukulaibukisha?

⁷ Lelo te bonse mu Ikonia abalefwaya ukumfwa ku fyo Paulo na Barnaba balesambilisha. Luka alandile ukuti, “abaYuda abashatetekele batunkile abena fyalo kabili balengele baimina aba bwananyina.” Paulo na Barnaba bamwene ukuti tabafwile ukufuma mu musumba, bafwile ukucitapo cimo pa kucingilila imbila nsuma, e ico “balilandile ukwabula umwenso pa nshita iitali.” Ici calengele ukuti ‘abaleikala mu musumba bakanikane, bamo bali ku lubali lwa baYuda e lyo bambi bali ku lubali lwa batumwa.’ (Imil. 14:2-4) Na muno nshiku abantu balacita cimo cine ilyo baumfwa imbila nsuma. Imbila nsuma ilalenga bamo ukwikatana; lelo bambi nabo ilalenga belaumfwana. (Mat. 10:34-36) Nga ca kuti tamumfwana bwino mu lupwa pa mulandu wa mbila nsuma, muleibukisha ukuti icilenga abantu ukumucusha no kulenga mwilaumfwana ni co tabaishiba bwino bwino ifishinka nelyo kwaliba ifya bufi fimo ifyo baumfwa pa mbila nsuma. Imibele yenu iisuma ikalenga abantu bakeshibe ukuti balemubepesha fye ubufi, kabili mu kupita kwa nshita kuti baleka ukumucusha.—1 Pet. 2:12; 3:1, 2.

8. Mulandu nshi Paulo na Barnaba bafumine mu Ikonia, kabili cinshi twingasambililako ku fyo bacitile?

⁸ Ilyo papitile inshita, abapatile imbila nsuma mu Ikonia bapangile ukupoola Paulo na Barnaba amabwe. Ilyo aba bamishonari babebele ifyo balepanga ukucita, basalilepo ukufuma mu musumba ukuyashimikila ku fifulo fimbi. (Imil. 14:5-7) Ifi fine e fyo bakabila ba Bufumu bacita na pali ino nshita. Ilyo abantu batubepesha ubufi, tulalanda ukwabula umwenso. (Fil. 1:7; 1 Pet. 3:13-15) Nomba nga ca kutila abantu balepanga ukutupuma, tatufwaya ukubika ubumi bwesu nelyo ubwa Bena Kristu banensu mu kapoosa mweo.—Amapi. 22:3.

“Mulepepa Lesa wa Mweo” (Imil. 14:8-19)

9, 10. Bushe umusumba wa Lustra wabelele kwi, kabili finshi twingalanda pa bantu abaleikalamo?

⁹ Paulo na Barnaba baile ku Lustra umusumba uo abena Roma baleteeka apali amakilomita nalimo 30, ukulola lwa ku masamba ya Ikonia. Abena Lustra baleumfwana sana na baleikala mu Antioke ya mu Pisidia, lelo mu Lustra tamwaleikala abaYuda abalumbuka sana nga filya mu Antioke ya mu Pisidia mwali. Nangu ca kuti abaleikala muli uyu musumba balelanda iciGriki, ululimi lwabo lwali ciLukaonia. Apo mu musumba tamwali amasunagoge, Paulo na Barnaba baile mu kubila imbila nsuma pa cifulo apalesangwa abantu abengi. Ilyo Petro ali mu Yerusalemu, alyundepe umwaume uwafyelwe uwalemana. Mu Lustra, Paulo na o alyundepe umwaume uwafyelwe uwalemana. (Imil. 14:8-10) Pa mulandu wa cipesha amano ico Petro acitile, abantu abengi balitendeke ukupepa Lesa. (Imil. 3:1-10) Lelo ilyo Paulo ena acitile icipesha mano abantu tabatetekele nga filya cali kuli Petro.

¹⁰ Nge fyo tulandilepo pa ku ntendeka kwa cino cipandwa, ilyo umwaume uwalemana atendeke ukwenda, abalepepa balesa ba bufi mu Lustra apo pene fye batile aba bantu ni balesa. Baitile Barnaba ati Seu, umukalamba wa balesa, e lyo baitile Paulo ati Herme, umwana mwaume wa kwa Seu uwalelandilako balesa. (Moneni akabokoshi akaletila “Umusumba Wa Lustra E Lyo na Balepepa Seu na Herme,” pali lino line ibula) Lelo Barnaba na Paulo, bakoselepo fye ukweba abantu ukuti te maka ya balesa ba bufi ayalengele ukuti balande no kucita ifyo bacitile, lelo ni Yehova, Lesa uwa cine, e wabapeele amaka.—Imil. 14:11-14.

11-13. Finshi Paulo na Barnaba balandile ku bena Lustra? (b) Finshi twingasambililako ku fyo Paulo na Barnaba balandile?

¹¹ Te mulandu ne fyabacitikile, Paulo na Barnaba balifwaileko inshila iisuma iya kulandilamo kuli balya bantu pa kuti babafike pa mutima. Ifi fyacitike fyalengele Luka alembe pa nshila iisuma iyo aba baume babomfeshe pa kubila imbila nsuma ku bantu abalepepa tulesa twa bufi. Moneni ifyo Paulo na Barnaba balandile bwino kuli balya bantu, batile: “Mwe baume mwe, cinshi mulecitila ifi? Na ifwe bene tuli bantu fye abakwata amafya nga ayo mukwata. Tulebila imbila nsuma kuli imwe pa kuti mutaluke ifi fintu ifya fye, lelo mulepepa Lesa wa mweo, uwapangile umuulu na pano isonde, bemba na fyonse ifyabamo. Mu nkulo ishapitapo alisuminishe inko shonse ukuti shilecita ifyo shalefwaya, nangu ca kuti alicita ifilanga ukuti e ko aba pantu alicita ifisuma, alimupeela imfula ukufuma mu muulu ne nshita ilyo ifya kulya fifula mu mabala, alimupeela ifya kulya ifingi kabili alilenga imitima yenu ilesekelela.”—Imil. 14:15-17.

¹² Finshi twingasambilila kuli aya mashiwi ayacindama? Ica kubalilapo fye, Paulo na Barnaba tabaleimona ukuti balicilile abantu abo balelandako. Tabalecita ifintu kwati balicindama sana ukucila abo balelandako abashaishibe Lesa. Lelo balyebele abantu balelandako ukuti nabo bene bali fye bantu kabili balelufyanya. Ca cine, Paulo na Barnaba balipokelele umupashi wa mushilo kabili walengele balubuke ku fisambilisho fya bufi. Na kabili bali ne subilo lya kuteka pamo na Kristu. Lelo balishibe ukuti abena Lustra nabo bene kuti bapokelela ifya bupe fimo fine nga balaumfwila Kristu.

¹³ Bushe tufwile ukumona shani abo tubilako imbila nsuma? Bushe tubamona ukuti twalilingana nabo? Ilyo tulesambilisha bambi icine icaba mu Cebo ca kwa Lesa, bushe tulapashanya Paulo na Barnaba abashalefwaya ukuti abantu balebapeela sana umucinshi? Kuti twapashanya ifyo ba Charles Taze Russell bacitile, abaishibe sana ukusambilisha kabili abaleangalila umulimo wa kubila imbila nsuma mu kupwa kwa myaka ya ba 1800 na mu kutendeka kwa myaka ya ba 1900. Tabalefwaya abantu balebapeela sana umucinshi. Balembele ukuti: “Tatulefwaya abantu ukulatupeela sana umucinshi nelyo ukututasha sana pa fyo tulelemba; na kabili tatulefwaya abantu ukulatwita ukuti baReverend nelyo baRabi.” Munyinefwe Russell ali uwaicefya sana nga filya fine Paulo na Barnaba bali. Na ifwe bene tufwile ukuicefya. Ico tufwaya ilyo tuleshimikila te kunonka umucinshi, lelo kwafwa abantu ukwishiba “Lesa wa mweo.”

14-16. Masambililo nshi na yambi yabili ayo twingasambilila ku fyo Paulo na Barnaba balandile ku bena Lustra?

¹⁴ Natulande pe sambililo lyalenga bubili ilyo twingasambilila ku fyo Paulo na Barnaba balandile. Aba baume balealula ifyebo balelanda ukulingana na bantu basanga. Abena Lustra tabaishibe sana Amalembo nga filya abaYuda e lyo na basangwike abaYuda abaleikala mu Ikonia baishibe, kabili tabaishibe ne fyo Lesa aleumfwana no luko lwa bena Israele. Nangu cibe fyo abantu abo Paulo na Barnaba balelandako bali balimi. Mu Lustra mwali imiceele iisuma nga nshi kabili umushili wali no mufundo. Abantu balemona imibele ya kwa Kabumba ilyo kwaleba inshita ya kusombola, kabili balya bamishonari balilandile pali iyi ine nshita iyo abantu baishibe, pa kuti bomfwikishe ico balelandapo.—Rom. 1:19, 20.

¹⁵ Bushe na ifwe kuti twayalula ifyebo tulelandapo ukulingana na bantu twasanga? Nangu ca kuti umulimi kuti abyala imbuto shimo shine mu mabala yakwe ayalekanalekana, ifyo engacita pa kulima umushili mwi bala limo kuti fyapusana ne fyo engalima mwi bala limbi. Umushili umo kuti waba uwanaka kabili bwangu bwangu imbuto kuti shamena. Lelo umushili umbi kuti wakabila ukuti, umulimi abombeshe pa kuti imbuto shikamene. Na ifwe tubyala imbuto shimo shine e kutila imbila nsuma ya Bufumu iyaba mu Cebo ca kwa Lesa. Lelo nga twacita ifyo Paulo na Barnaba bacitile, tukalafwaya ukwishiba ifyo abantu tuleshimikilako bali, kabili tukalafwaya no kwishiba ifyo basuminamo. Kanshi nga twaishiba ifi, tukeshiba inshila tukalabomfya pa kubila imbila nsuma ya Bufumu kuli bena.—Luka 8:11, 15.

¹⁶ Kuti twasambilila isambililo ilyalenga butatu ku fyacitile Paulo, Barnaba e lyo na bena Lustra. Te mulandu ne fyo twingabombesha, limo imbuto tubyala kuti bashisompola nelyo kuti shaponena pa mabwe. (Mat. 13:18-21) Ifi nga fyacitika, tamufwile ukuipeela umulandu. Paulo aibukisheko abasambi mu Roma ukuti, “ifwe bonse umo umo [ukusanshako na bantu tulanshanya nabo Icebo ca kwa Lesa] tukalubulula kuli Lesa.”—Rom. 14:12.

‘Babapeele Kuli Yehova’ (Imil. 14:20-28)

17. Ilyo Paulo na Barnaba bafumine ku Derbe, ni kwi baile, kabili mulandu nshi bailile uko?

¹⁷ Pa numa lintu bapoosele Paulo ku nse ya musumba wa Lustra pantu bamwene kwati nafwa, abasambi balishile no kumushinguluka kabili alimine, aile mu musumba no kulaala mulya mwine. Ubushiku bwakonkelepo Paulo na Barnaba baimine ubulendo ukuya ku Derbe, apali amakilomita 100. Pali ulu lwendo Paulo afwile aleumfwa ubukali sana pantu papitile fye ama-awala yanono ukutula apo bamupoolele amabwe. Nomba nangu cibe fyo, ena pamo na Barnaba balishipikishe kabili ilyo bafikile mu Derbe “balengele abantu abengi baba abasambi.” Nomba mu nshita ya kuti babomfye inshila iipi pa kubwelelamo ku Antioke ya mu Siria uko baleikala, “babweleele ku Lustra, ku Ikonia na ku Antioke [ya mu Pisidia].” Mulandu nshi bailile uko? “Balekoselesha abasambi ukuti batwalilile ukuba ne citetekelo.” (Imil. 14:20-22) Kuti twapashanya sana ifyo aba baume bacitile. Babikile sana amano ku cilonganino ukucila ukubika amano ku fyo balefwaya. Bakangalila benda na bamishonari muno nshiku nabo balacita cimo cine.

18. Bushe ciba shani pa kusala baeluda?

¹⁸ Paulo na Barnaba balikoseleshe abasambi ku fyo bacitile ne fyo balandile, kabili “babasonteele abakalamba mu cilonganino cimo na cimo.” Nangu ca kuti “umupashi wa mushilo walitumine aba baume” pali ubu bulendo bwa bumishonari, pa ‘kupeela [abakalamba] kuli Yehova,’ balipepele kabili balilekele no kulya. (Imil. 13:1-4; 14:23) Na muno nshiku tulacita ifyapalako. Ilyo baeluda balesala abafwile ukusontwa, intanshi balapepa no kumona nga munyinefwe uo balesala nafikapo pa milingo iyaba mu Malembo. (1 Tim. 3:1-10, 12, 13; Tito 1:5-9; Yako. 3:17, 18; 1 Pet. 5:2, 3) Tabasala munyinefwe pa mulandu fye wa kuti aliba mu cilonganino ca kwa Lesa pa nshita itali. Lelo imilandile yakwe ne mibele yakwe e lyo ne fyo abantu bamwishiba e fikalanga ifyo atungululwa no mupashi wa mushilo. Nga ca kuti nafika pa milingo iyo Amalembo yalanda ukuti e fyo bakangalila bafwile ukuba, e lyo bakamusala ukuba kacema wa mpaanga. (Gal. 5:22, 23) Kangalila wa muputule e usonta abaume abafikile pa milingo ukuba bakacema.—Linganyeniko 1 Timote 5:22.

19. Finshi baeluda baishiba ukuti e fikabacitikila pa fyo basunga aba mu cilonganino, kabili bapashanya shani Paulo na Barnaba?

¹⁹ Baeluda balishiba ukuti Lesa akabapingula pa fyo basunga icilonganino. (Heb. 13:17) Nga filya Paulo na Barnaba balecita, baeluda nabo e baba pa ntanshi mu mulimo wa kubila imbila nsuma. Ifyo balanda filakoselesha abasambi banabo. Kabili babika sana amano ku cilonganino ukucila ukubika amano ku fyo balefwaya.—Fil. 2:3, 4.

20. Bushe tunonkelamo shani nga tulebelenga pa fyo bamunyinefwe batwalilila ukubomba?

²⁰ Ilyo Paulo na Barnaba babweleele ku Antioke ku Siria uko baleikala ninshi balebomba bumishonari, bashimike “ifintu ifingi ifyo Lesa acitile ukupitila muli bena, no kuti alilengele abena fyalo batetekela.” (Imil. 14:27) Nga tulebelenga pa fyo Abena Kristu banensu batwalilila ukubomba ne fyo Yehova abapaala pa fyo babombesha, na ifwe bene tukatwalilila ‘ukulanda ukwabula umwenso pantu Yehova alitupeela amaka.’