Ukubomfya amashiwi ya kutemwa nga ya kwa wishi, Solomone Imfumu ya mano iya Israele wa ku kale atila: “We mwana wandi, nga wapokelele fyebo fyandi, na mafunde yandi wabika, ku kupeepeko kutwi kobe ku mano, no kwalwilo mutima obe ku mucetekanya; nga walilila ku kwiluka, wasanswile shiwi lyobe ku mucetekanya, nga wafisokota nga silfere, no kufifwimfwinta nge fyuma ifyashikama; e lyo uleiluka akatiina ka kuli Yehova, no kwishiba Lesa ukakusanga.”—Amapinda 2:1-5.

Bushe namumona uwakwata incito ya kulenga umuntu ukunonka amano? Muli ifi fikomo, inumbwilo ya kuti “nga wa” imonekamo imiku itatu. E co, cili kuli umo umo uwa ifwe ukufwaya amano e lyo ne fyafwilisha ukunonka yene pamo ngo mucetekanya no kwiluka. Nangu cibe fyo, tufwile mu kubalilapo ‘ukupokelela’ no ‘kubika’ mu muntontonkanya amashiwi ya mano ayaba mu Malembo. Pa kucita ici tulingile ukusambilila Baibolo.

Amashiwi ya kwiswila aya cipandwa ca bubili ica Amapinda aya kuti “nga wa” yakonkwapo ne numbwilo pamo nga “pokelela,” “bika,” “lilila,” “sokota,” “fwimfwinta.” Mulandu nshi kalemba abomfesha ishi numbwilo ishaluma? Icitabo cimo citila: “Umuntu wa mano [pano] akomaila pa kukabila kwa kubombesha pa kufwaya amano.” Ca cine, tufwile ukufwayafwaya amano ne mibele imbi pamo nga umucetekanya no kwiluka.