Aba mu Cilonganino “Baikele mu Mutende”

1, 2. Finshi Sauli alepanga ukucita mu Damaseke?

ABANTU bamo balepalamina ku musumba wa ku Damaseke kabili balemoneka ukuti nabafulwa. Ifyo balepanga ukuyacita muli uyu musumba tafyaweme. Apo balipatile sana abasambi ba kwa Yesu, balepanga ukubafumya mu mayanda yabo, ukubakaka, ukubaseebanya, no kubatwala ku Yerusalemu pa kuti icilye ca Sanhedrini ciye cibakande.

² Pali iyi nshita ninshi tapalakokola ukutula apo Sauli uwali intungulushi yabo, asuminisheko ukuti bapoole Stefani amabwe mpaka afwa.a Stefani ali musambi uwaipeelesha nga nshi uwa kwa Yesu. (Imil. 7:57–8:1) Sauli talefwaya ukupeleela fye pa kucusha abasambi ba kwa Yesu abali mu Yerusalemu, lelo ali kwati alesalanganya umulilo pantu alefwaya alecusha na baleikala ku ncende shimbi. Alefwaya ukulofya ibumba lya bantu abalemukalifya sana umutima abo baleita ukuti “Aba Nshila.”—Imil. 9:1, 2; Moneni akabokoshi akaleti “Uko Sauli Afumishe Amaka Yakucusha Abena Kristu Mu Damaseke,” pe bula 61.

3, 4. (a) Cinshi cacitikile Sauli? (b) Fipusho nshi twala-asuka?

³ Mu kupumikisha fye, ulubuuto ulukalamba nga nshi lwasanike Sauli. Abo ali nabo pa lwendo baiminine fye tondolo tabaishibe ne fyakucita. Sauli alilekele ukumona kabili awile panshi. Apo talemona, Sauli aumfwile fye ishiwi, ukufuma mu muulu lileti: “Sauli, Sauli, cinshi ulencushisha?” Sauli alipapile kabili aipwishe ati: “Ni mwe bani, mwe Shikulu?” Ifyo bamwaswike fifwile fyalimupeseshe amano nga nshi. Bamwaswike ati: “Nine Yesu, uo ulecusha.”—Imil. 9:3-5; 22:9.

⁴ Finshi twingasambilila ku mashiwi Yesu abalilepo ukulanda kuli Sauli? Finshi twingasambilila ku fyacitike ilyo Sauli aishileba Umwina Kristu? Kabili finshi twingasambilila ku fyo aba mu cilonganino bacitile pa numa Sauli aba Umwina Kristu, kwaba no mutende?

“Cinshi Ulencushisha?” (Imil. 9:1-5)

5, 6. Finshi twingasambilila ku mashiwi Yesu aebele Sauli?

⁵ Ilyo Yesu aiminike Sauli mu musebo uwaile ku Damaseke, tamwipwishe ati: “Cinshi ulecushisha abasambi bandi?” Lelo nga fintu tubelengele mwi lembo, amwipwishe ati: “Cinshi ulencushisha?” (Imil. 9:4) Yesu alomfwa sana ububi nga ca kuti abasambi bakwe balebacusha, omfwa fye kwati e o balecusha.—Mat. 25:34-40, 45.

⁶ Nga ca kuti balemucusha pa mulandu wa kutetekela muli Kristu, muleibukisha ukuti Yehova na Yesu nabeshiba ubwafya mukwete. (Mat. 10:22, 28-31) Yehova te kuti nalimo afumyepo amacushi pali iyo ine nshita. Ibukisheni ukuti Yesu alimwene ifyo Sauli acitile pa mfwa ya kwa Stefani, kabili alimwene ne fyo Sauli alekuluntanya ababomfi ba kwa Lesa abaleikala mu Yerusalemu. (Imil. 8:3) Lelo Yesu tacitilepo nangu cimo pali ilya nshita. Nangu cibe ifyo Yehova alibomfeshe Kristu ukupeela Stefani na basambi na bambi amaka pa kuti bengatwalilila ukuba aba cishinka.

7. Finshi mulingile ukucita pa kuti muleshipikisha ilyo balemucusha?

⁷ Na imwe bene kuti mwashipikisha ilyo balemucusha nga ca kuti mwacita ifyakonkapo: (1) Mwapingulapo ukuti mukatwalilila fye ukuba aba cinshinka nangu cikabe shani. (2) Mulelomba ukuti Yehova alemwafwa. (Fil. 4:6, 7) (3) Muleleka Yehova umwine e o akamulandwileko. (Rom. 12:17-21) (4) Mulecetekela ukuti Yehova akamupeela amaka ya kushipikisha mpaka umwine akafumyepo amafya.—Fil. 4:12, 13.

“Sauli Munyinane, Shikulu . . . Nantuma” (Imil. 9:6-17)

8, 9. Bushe Anania afwile aumfwile shani pa mulimo bamupeele?

⁸ Pa numa ya kwasuka icipusho ca kuti, “Ni mwe bani mwe Shikulu?” Yesu amwebele ati: “ima, uye wingile mu musumba, kabili bakakweba ifyo ufwile ukucita.” (Imil. 9:6) Sauli uushalemona pali iyi nshita bamutungulwile ku Damaseke uko aileikala, kabili alilekele ukulya, alepepa fye pa nshiku shitatu. Ilyo ifi fyalecitika, Yesu alilandile no musambi Anania pa lwa kwa Sauli. Anania aleikala muli uyu wine musumba kabili ‘abaYuda bonse abaleikala kulya balemushimikapo ifisuma.’—Imil. 22:12.

⁹ Elenganyeni ifyo Anania asakamikwe! Yesu Kristu Intungulushi ya cilonganino, uwali nabuuka ku bafwa, alilandile nankwe pa kanwa nkati, kabili alimusalile ukuyabomba umulimo wacindama. Nangu ca kutila uyu mulimo wali uwayafya, lyali lipalo nga nshi uku-ubomba! Ilyo bamwebele ukuti aye alande na Sauli, Anania atile: “Mwe Shikulu, nalyumfwa ku bengi pali uyu muntu, ne fyabipa ifingi ifyo acitile abantu benu aba mushilo mu Yerusalemu. Kabili aisa kuno ninshi intungulushi sha bashimapepo shalimupeela amaka ya kwikata bonse abalilila mwi shina lyenu.”—Imil. 9:13, 14.

10. Finshi tusambilila pali Yesu kuli filya alangulukileko Anania?

¹⁰ Yesu takalipile Anania pa kulanda ifya musakamike. Lelo alimwebele bwino bwino ifya kucita. Na kuba alimulangulukileko pantu alimwebele ico alefwaila ukuti abombe uyu mulimo wacindama. Yesu alandile pali Sauli, ukuti: “Uyu muntu cipe ico nasala pa kuti ale-eba abena fyalo, ishamfumu na bana ba kwa Israele pe shina lyandi. Pantu nkamulanga bwino bwino ifingi ifyo akaculila ishina lyandi.” (Imil. 9:15, 16) Anania taikete na ku cani, alicitile ifyo Yesu amwebele. Aliile kuli Sauli uwalecusha Abena Kristu kabili amwebele ati: “Sauli munyinane, Shikulu Yesu ulya wamwene ilyo wali mu musebo, nantuma pa kuti ushibulwe amenso na pa kuti upokelele umupashi wa mushilo.”—Imil. 9:17.

11, 12. Finshi tusambililako kuli Yesu, Anania, na Sauli?

¹¹ Kwaliba amasambililo ayengi ayo twingasambilila kuli Yesu, Anania e lyo na Sauli. Ku ca kumwenako, Yesu e utungulula umulimo wa kubila imbila nsuma, nga fintu fye alaile ukuti e fyo aali no kulacita. (Mat. 28:20) Nangu ca kutila muno nshiku Yesu talanda ku muntu umo umo mu kulungatika, alatungulula umulimo wa kubila imbila nsuma ukubomfya umusha wa cishinka uo asonta ukuba kangalila pa ba mu ng’anda yakwe. (Mat. 24:45-47) Ibumba Litungulula lilalenga bakasabankanya na bapainiya, baya mu kufwaya bonse abafwaya ukusambilila pali Kristu. Nga fintu twasambilile mu cipandwa cafumineko, abantu abengi abafwaya ukusambilila pali Kristu balapepa ukuti Lesa abafwe kabili baNte balabatandalila no kulanda nabo.—Imil. 9:11.

¹² Anania alisumine umulimo ukwabula ukuilishanya kabili alipaalilwe. Bushe mulomfwila ifunde lya kubila sana imbila nsuma, nangu ca kuti muleumfwa umwenso? Bamo balomfwa umwenso wa kuya ku ng’anda ne ng’anda mu kulanda na bantu abo bashaishiba. Bambi nabo cilabafya ukubila imbila nsuma ku bantu pa fifulo babombela, mu musebo, pa foni nelyo ukubomfya amakalata. Anania alilekele ukutiina kabili alibombeleko umulimo wa kwafwa Sauli ukupokelela umupashi wa mushilo.b Icalengele aleke ukuba no mwenso ni co alicetekele Yesu kabili alemona Sauli nga munyina. Na ifwe bene kuti twaleka ukuba no mwenso nga ca kuti tulepashanya Anania, twacetekela ukuti Yesu e utungulula umulimo wa kubila imbila nsuma, tuleumfwila abantu uluse, kabili tulemona abantu abo tutiina ukutila kuti baba bamunyinefwe.—Mat. 9:36.

“Atendeke Ukushimikila Abantu Pali Yesu” (Imil. 9:18-30)

13, 14. Nga ca kuti mulasambilila Baibo nomba tamulabatishiwa, finshi mwingasambilila kuli Sauli?

¹³ Sauli alyangufyenye ukukonka ifyo asambilile. Ilyo atendeke ukumona, alibatishiwe kabili atampile ukulabombela sana pamo na basambi mu Damaseke. Lelo kwali na fimbi ifyo acitile. “Ilyo line fye atendeke ukushimikila abantu pali Yesu mu masunagoge, ukuti Mwana wa kwa Lesa.”—Imil. 9:20.

¹⁴ Nga ca kuti mucili mulesambilila Baibo, bushe mukabatishiwa ukwabula ukupoosa inshita nga filya Sauli acitile? Kwena icipesha amano ico Sauli amwene Kristu acita, nalimo e calengele ukuti abe Umwina Kristu. Lelo kwena e ko bali na bambi abamwene ifipesha ifyo Yesu acitile, lelo tabayalwike ukuba Abena Kristu. Ku ca kumwenako, ibumba limo ilya baFarise balimwene uko aposeshe umwaume uwalemene ukuboko, kabili abaYuda abengi balishibe ukuti Yesu alibuushishe Lasaro ku bafwa. Lelo abengi tababikileko amano kuli ifi fyonse, kabili batampile fye no kumulwisha. (Marko 3:1-6; Yoh. 12:9, 10) Nomba Sauli ena alyalwike. Cinshi calengele ukuti Sauli ena aaluke nangu ca kuti bambi taba-alwike? Icalengele, ni co aletiina Lesa ukucila abantu kabili aletasha sana pa luse ulo Kristu amulangile. (Fil. 3:8) Nga ca kuti na imwe muletiina Lesa ukucila abantu, takuli nangu cimo icikamulesha ukulabila imbila nsuma no kufikapo ukubatishiwa.

15, 16. Finshi Sauli alecita mu masunagoge, kabili abaYuda mu Damaseke bacitile shani?

¹⁵ Elenganyeni ifyo abantu bapapile ne fyo bakalipe ilyo bamwene Sauli atampa ukubila pali Yesu mu masunagoge. Baipwishe abati: “Bushe uyu te walesansa aba mu Yerusalemu abalilila muli ili shina?” (Imil. 9:21) Ilyo alelondolola icalengele ukuti atetekele muli Yesu, Sauli “alebalondolwela bwino ukuti Yesu e wali Kristu.” (Imil. 9:22) Lelo ukulondolola bwino te kwingalenga abantu bonse ukusumina ukuti ifyo balebalondolwela e cine. Te kuti kulenge abo intambi shateka ubusha na baba sana ne cilumba ba-aluka. Na lyo line, Sauli talekele ukubalondolwela.

¹⁶ Ilyo papitile imyaka itatu abaYuda aba mu Damaseke ninshi tabalaleka ukulwisha Sauli, kabili basukile basalapo ukuti bamwipaye. (Imil. 9:23; 2 Kor. 11:32, 33; Gal. 1:13-18) Ilyo caishibikwe ukuti balefwaya ukumwipaya, Sauli alifyukile no kufuma mu musumba. Bamubikile mu museke no kumupushisha pa cipunda mu cibumba icashungulwike umusumba. Luka atile abayafwile Sauli ukufyuka ubushiku bali “basambi bakwe.” (Imil. 9:25) Aya mashiwi yalelangilila ukuti kwaliko bamo abakutike kuli Sauli ilyo alebila imbila nsuma mu Damaseke kabili balyalwike baba abasambi ba kwa Kristu.

17. (a) Bushe abantu bacita shani ilyo mwabashimikilako icine ca mu Baibo? (b) Finshi tulingile ukutwalilila ukulacita, kabili mulandu nshi?

¹⁷ Ilyo mwatendeke ukwebako balupwa lwenu, e lyo ne fibusa fyenu, na bantu bambi pa fintu ifisuma ifyo mwalesambilila, mufwile mwale-enekela ukuti bonse kuti basumina icine ca mu Baibo. Bamo bafwile balisumine ifyo mwabebele, e lyo bambi balikeene. Na kuba, balupwa lwenu bamo bafwile balemumona ngo mulwani wabo. (Mat. 10:32-38) Lelo nga ca kuti mwatwalilila ukulaishibilako ifya kulondolola Amalembo, kabili, nga mwaba ne mibele isuma iya Bwina Kristu, nangu fye abamulwisha mu kuya kwa nshita kuti bayalula imitima yabo.—Imil. 17:2; 1 Pet. 2:12; 3:1, 2, 7.

18, 19. (a) Bushe cali shani ilyo Barnaba alandiileko Sauli ukuti ca cine alyaluka? (b) Kuti twapashanya shani Barnaba na Sauli?

¹⁸ Ilyo Sauli aingile mu Yerusalemu, abasambi tabashininkishe ukuti alyalwike ukuba umusambi. Nomba ilyo Barnaba abebele ukuti ca cine Sauli alyaluka, abatumwa balimupokelele kabili aikele na bo. (Imil. 9:26-28) Sauli aali uwacenjela ilyo alebila imbila nsuma kabili taali na nsoni sha kulanda pa mbila nsuma. (Rom. 1:16) Alibilile imbila nsuma mu Yerusalemu ukwabula umwenso mulya mwine asanshile abasambi ba kwa Yesu Kristu. AbaYuda mu Yerusalemu calibaponeshe pa musao ukumona ukuti umuntu uo baletontonkanya ukuti e wali no kuba pa ntanshi mu kulofya Abena Kristu nomba e waba Umwina Kristu, kanshi batendeke ukupanga ukumwipaya. Baibo itila, “Ilyo aba bwananyina baishibe ifi, bamutwele [Sauli] ku Kaisarea e lyo bamutuma ku Tarsi.” (Imil. 9:30) Sauli alikonkele ubutungulushi bwa kwa Yesu ilyo acitile ifyo icilonganino camwebele. Ifi akonkele ubutungulushi fyalengele ena na ba mu cilonganino banonkelamo.

¹⁹ Apo Barnaba e waitendekeleko ukwafwa Sauli, ici calengele aba ababomfi ba kwa Yehova abacincila ukutemwana sana. Nga filya fyali Barnaba, bushe na imwe mulaitemenwa ukwafwa aba kuti e lyo batendeke fye ukulongana? Bushe mulabombako nabo umulimo wa kubila imbila nsuma no kulabafwa ukulakula mu fya Lesa? Nga mulecita ifi mukapaalwa nga nshi. Nga ca kuti e lyo mutendeke fye ukubila imbila nsuma, bushe mulasumina ukumwafwa nga filya cali kuli Sauli? Nga mulebombela pamo na bakasabankanya abaishiba bwino ukubila imbila nsuma, mukeshiba ifya kusambilisha, mukalakwatilako insansa, kabili mukaba ifibusa sana.

“Abengi Balisumine” (Imil. 9:31-43)

20, 21. Bushe ababomfi ba kwa Lesa aba kale na ba muno nshiku babomfya shani bwino inshita ya “mutende”?

²⁰ Pa numa Sauli ayaluka ukuba umusambi wa kwa Yesu no kuya mu mutende, “aba mu cilonganino bonse mu Yudea, mu Galili na mu Samaria baikele umutende.” (Imil. 9:31) Bushe abasambi babomfeshe shani iyi ‘nshita iyaweme’? (2 Tim. 4:2) Baibo ilanda ukuti, “balekoshiwa.” Abatumwa na ba bwananyina bambi abapeelwe umulimo wa kwangalila, balekosha icitetekelo ca basambi kabili baleba pa ntanshi ilyo aba mu cilonganino ‘batwalilile ukutiina Yehova kabili umupashi wa mushilo walebasansamusha.’ Ku ca kumwenako, Petro alibomfeshe iyi nshita ku kukosha abasambi abaleikala mu musumba wa Luda uwali mwi lungu ilyo baleita ati Sharone. Pa mulandu wa fyo alebombesha, abengi abaleikala mupepi ne yi ncende balisumine “muli Shikulu.” (Imil. 9:32-35) Abasambi tababikile amano ku fintu fimbi, lelo balebombesha no kula-afwana e lyo no kulabila imbila nsuma, kabili abantu mu cilonganino “balefulilako.”

²¹ Mu kupwa kwa myaka ya ba 1900, Inte sha kwa Yehova mu fyalo ifingi nabo bene batampile ukwikala “mu mutende.” Amabuteko ayalecusha abantu ba kwa Lesa pa myaka iingi yalilekele ukuteka, kabili mu fyalo ifingi pali ifi balisuminishe ukubila imbila nsuma. BaNte abengi nga nshi, balabomfya iyi nshita ukubila imbila nsuma ku cintubwingi, ica kuti abantu abaleumfwa imbila nsuma balefulilako.

22. Bushe mulingile ukulabomfya shani inshita ilyo kuli umutende?

²² Bushe mulabomfya bwino inshita ilyo kuli umutende? Nga ca kuti mwikala mu calo umo bashikaanya ukupepa, Satana kuti afwaya ukumutunka pa kuti mwingabika amano ku kufwaya icuma mu nshita ya kubika Ubufumu pa ntanshi. (Mat. 13:22) Tamulingile ukuleka ifi fintu fyalenga mwaleka ukubika amano ku fya Bufumu. Mulebomfya bwino inshita ilyo kuli umutende. Mulingile ukulabomfya iyi nshita ukubila sana imbila nsuma no kukosha icilonganino. Tamulingile ukulaba ukuti inshiku tashiceela mumo, ifintu kuti fya-aluka ukwabula ukwenekela.

23, 24. (a) Finshi tusambilila ku fyacitikile Tabita? (b) Finshi tulingile ukulafwaisha ukucita?

²³ Tontonkanyeni pa cacitikile Tabita, nangu Dorka umusambi uwaleikala mu musumba wa Yopa, mupepi fye na ku Luda. Uyu nkashi uwa cishinka alebomfya bwino inshita yakwe ne fyuma, ukubomba “imilimo iingi isuma kabili aleafwa abapiina.” Lelo alwele fye panono no kufwa afwa.c Abasambi ba mu Yopa balyumfwile sana ubulanda ilyo afwile, maka maka bamukamfwilwa abo aleafwilisha. Ilyo Petro afikile pa ng’anda apo balepekanishisha umubili wa kwa Tabita pa kuti bayemushiika, alicitile icipesha amano ico abatumwa ba kwa Yesu Kristu bashabalile abacitapo. Petro alipepele e lyo abuusha Tabita uwafwile! Elenganyeni insansa ba mukamfwilwa na basambi bambi bakwete ilyo Petro abetile ukuti bengile mu ng’anda kabili bamona na Tabita ali no mweo. Ala kwena ifi ifyacitike, fifwile fyalilengele baba na maka ya kushipikisha amafya ayo bali no kukwata ku ntanshi! Icacitike “calishibikwe mu Yopa monse, kabili abengi balisumine muli Shikulu.”—Imil. 9:36-42.

²⁴ Tulasambililako ifishinka fibili ku fyacitikile Tabita. (1) Kuti twafwa inshita iili yonse. Kanshi calicindama ukupanga ishina ilisuma na Lesa ilyo tuli aba mweo! (Luk. Mil. 7:1) (2) Ukwabula no kutwishika abafwa bakabuuka. Yehova alimwene imilimo isuma iingi iyo Tabita alebomba, kabili alimulambwile pa fyo alecita. Na ifwe bene nga ca kuti twafwa ilyo Armagedone ishilaisa akatubuusha. (Heb. 6:10) E ico, nampo nga pali ino nshita tuleshipikisha pa mulandu wa ‘nshita iishiweme’ nangu tuleipakisha ukwikala “umutende,” lekeni tutwalilile ukulabila imbila nsuma sana pali Kristu.—2 Tim. 4:2.