“Alelanshanya Nabo Amalembo”

1, 2. Ni bani bali pa bulendo bwa kufuma ku Filipi ukuya ku Tesalonika, kabili finshi nalimo baletontonkanyapo?

PAULO na banankwe balepita mu musebo uwapitile mu mpili, uo bakalapashi abena Roma bapangile. Muli uyu musebo mwaleba icongo icalekanalekana pantu mwalepita impunda, amaceleta na bantu abalekanalekana, nalimo mwalepita na bashilika, kabili mwalepita na bantu abalecita amakwebo e lyo na balepanga ifya kupangapanga. Paulo, Sila na Timote bali pa bulendo balefuma ku Filipi baleya ku Tesalonika, ulu lwendo lwalepele amakilomita ukucila pali 130. Ubu bulendo bwalyafishe nga nshi kuli Paulo na Sila. No mulandu wa kuti ifilonda babacenene ilyo babapumine ne nkonto mu Filipi, ninshi tafilapola.—Imil. 16:22, 23.

² Bushe aba baume bacitile shani pa kuti belatontonkanya fye pa bulendo bwabo ubwalepele sana? Ukushimike lyashi kufwile kwalibafwile nga nshi. Aba baume baletontonkanya pa fyo uwalelinda icifungo no lupwa lwakwe mu Filipi basangwike Abena Kristu. Ifi ifyacitike ku walelinda icifungo no lupwa lwakwe fyalengele ukuti balefwaisha ukutwalilila ukubila icebo ca kwa Lesa. Lelo ilyo balepalamina ku musumba wa Tesalonika uwabela ku lulamba lwa bemba, nalimo baletontonkanya pa fyo abaYuda mu musumba bali no kubapokelela. Bushe bali no kubasansa, nangu fye ukubapuma nga filya babacitile mu Filipi?

3. Bushe kuti twanonkelamo shani muno nshiku nga twapashanya ifyo Paulo ashipile ilyo alebila imbila nsuma?

³ Pa numa, Paulo alilandile ifyo aletontonkanya muli kalata alembele ku Bena Kristu ba mu Tesalonika atile: “Nangu ca kuti pa kubala twaliculile ilyo twali mu Filipi kabili balitusaalwile, nga fintu mwaishiba twalishipile pantu Lesa wesu alitukoseshe pa kuti tumwebeko imbila nsuma ya kwa Lesa nangu ca kuti baletucusha.” (1 Tes. 2:2) Ifi Paulo alandile aya mashiwi filangilila ukuti alyumfwile umwenso wa kwingila mu musumba wa Tesalonika, pa mulandu ne fyacitike mu Filipi. Bushe na imwe kuti mwaumfwa umwenso nga fintu Paulo aumfwile? Bushe inshita shimo cilamwafya ukubila imbila nsuma? Paulo alishintilile pali Yehova ukuti amukoshe no kumwafwa ukushipa. Na imwe kuti mwacita cimo cine nga mwasambilila pa fyo Paulo acitile.—1 Kor. 4:16.

“Alelanshanya Nabo Amalembo” (Imil. 17:1-3)

4. Mulandu nshi twingalandila ukuti Paulo afwile alikele mu Tesalonika ukucila pa milungu itatu?

⁴ Baibo ilanda ukuti ilyo Paulo ali mu Tesalonika, abilile imbila nsuma mwi sunagoge pa Masabata yatatu. Bushe ici cilepilibula ukuti aikele mu musumba imilungu fye itatu? Awe nakalya. Tatwaishiba nga ca kuti Paulo aliile kwi sunagoge ilyo afikile fye mu musumba. Kabili, amakalata ayo Paulo alembele ilyo ali mu Tesalonika yatila, ena pamo na banankwe balebomba imilimo pa kuti baleisakamana. (1 Tes. 2:9; 2 Tes. 3:7, 8) Na kabili ilyo ali mu Tesalonika, alipokelele ifyo alekabila ukufuma ku ba bwananyina ku Filipi pa miku ibili. (Fil. 4:16) Kanshi kuti twatila afwile alikele mu Tesalonika ukucila pa milungu itatu.

5. Bushe Paulo acitile shani pa kuti afike abantu alelandako pa mutima?

⁵ Pa mulandu wa kuti nomba Paulo alishipile, alibilile imbila nsuma ku bantu abalongene mwi sunagoge. Ukulingana ne fyo alecita lyonse, “alelanshanya nabo Amalembo, alebalondolwela kabili alebalanga ubushininkisho bwa mu malembo ukuti Kristu alingile ukucula no kubuuka ku bafwa. Alebeba ukuti: ‘Yesu e Kristu, uo ine ndebilapo kuli imwe.’” (Imil. 17:2, 3) Nga fintu twamona Paulo talefwaya abo alelandako ukumfwa ububi, lelo alibebele ifyebo ifyo batontonkenyepo sana. Alishibe ukuti abaleisa kwi sunagoge balishibe Amalembo kabili baliyacindike. Lelo tabaishibe bwino bwino umo yalolele. E mulandu wine Paulo alelandila nabo, ukubalondolwela, e lyo no kubapeela ubushininkisho bwa mu Malembo ubwa kutila Yesu umwina Nasarete ali ni Mesia nelyo Kristu.

6. Bushe Yesu acitile shani ilyo alelanshanya Amalembo na basambi bakwe, kabili cinshi cacitike ilyo baumfwile ifyo alandile?

⁶ Paulo alepashanya Yesu uwalebomfya Amalembo lyonse pa kusambilisha. Ica kumwenako fye, ilyo Yesu alebomba umulimo wakwe pano calo, aebele abasambi bakwe ukuti, ukulingana ne fyo Amalembo yalanda, Umwana wa muntu aali no kucula, ukufwa e lyo no kubuushiwa. (Mat. 16:21) Ilyo Yesu abuushiwe alimoneke ku basambi bakwe. Kanshi ukubuuka kwakwe kwalangile fye ukuti ifyo alandile fyali fya cine. Lelo te ico ceka ico Yesu acitile. Baibo ilanda pa fintu fimo ifyo Yesu alandile ku basambi bakwe bamo ukutila: ‘Alebelwila ifyalembelwe pali ena mu Malembo yonse, ukutendekela pa fyo Mose alembele ne fyo Bakasesema bonse balembele.’ Bushe cinshi cacitike pa numa ya ifi? Abasambi bakwe batile: “Bushe imitima yesu tayacilabilima ilyo acilalanda na ifwe mu nshila, ilyo acilatulondolwela bwino umwalola Amalembo?”—Luka 24:13, 27, 32.

7. Mulandu nshi cacindamina ukubomfya Icebo ca kwa Lesa ilyo tulesambilisha?

⁷ Icebo ca kwa Lesa ca maka. (Heb. 4:12) E cilenga na Bena Kristu muno nshiku ukulabomfya Icebo ca kwa Lesa ilyo balesambilila, nga filya Yesu, Paulo na batumwa bambi balecita. Na ifwe bene tulalanshanya na bantu, no kubalondolwela ifyo Amalembo yapilibula e lyo no kubabelengela Baibo pa kuti bashininkishe ukuti ifyo tulebasambilisha fya cine. Na kuba imbila tubila te yesu. Nga tulebomfya Baibo lyonse, kuti twalenga abantu bamona ukutila ifyo tubashimikila te fyesu lelo fya kwa Lesa. Kanshi na ifwe tufwile ukulaibukisha ukuti imbila tubila ifuma mu Cebo ca kwa Lesa, tatufwile ukulatwishika Imbila suma. Bushe ukwishiba ukuti imbila nsuma mubila ya cine takulenga mwacincila ukubila imbila nsuma ku bantu no kuba abashipa nga fintu Paulo ali?

“Bamo Pali Bena Balitetekele” (Imil. 17:4-9)

8-10. (a) Bushe abena Tesalonika bacitile shani ilyo baumfwile imbila nsuma? (b) Mulandu nshi abaYuda bamo bafimbile Paulo? (c) Bushe abaYuda abalelwisha Paulo bacitile shani?

⁸ Pali iyi nshita ninshi Paulo alimona ukutila amashiwi Yesu alandile ya cine, ayatila: “Umusha tacila shikulu wakwe. Nga bacushishe ine, ninshi na imwe bene bakamucusha; nga balikonkele amashiwi yandi, ninshi bakakonka na mashiwi yenu.” (Yoh. 15:20) Ilyo Paulo ali mu Tesalonika asangile abantu abapusanapusana, bamo balefwaya ukukonka ifyo abashimikile, lelo bambi tabalefwaya. Luka alandile pali balya abatemenwe ifyo baumfwile ukutila: “Bamo pali bena balitetekele, bailunda na kuli Paulo na Sila. Kabili ibumba ilikalamba ilya baGriki abalepepa Lesa na banakashi abengi abalumbwike nabo balitetekele.” (Imil. 17:4) Te kuti tutwishike ukutila abasambi abapya balitemenwe pa fyo babafwile ukumfwikisha Amalembo bwino bwino.

⁹ Nangu ca kuti bamo balitemenwe no kutasha pa fyo Paulo abashimikile, bambi bena tabatemenwe. AbaYuda bamo mu Tesalonika balefimbila Paulo, pantu “ibumba ilikalamba ilya baGriki” lyalipokelele imbila alebila. Aba baYuda abalefwaya kuti abantu balekonka intambi shabo, balisambilishe abaGriki abali Abena Fyalo ifisambilisho ifya mu Malembo ya ciHebere kabili balebamona kwati bantu babo. Mu nshita fye iinono camoneke kwati Paulo alebebila abantu, kabili alebebila palya pene fye pe sunagoge! Ilyo abaYuda bamwene ifi balikalipe nga nshi.

¹⁰ Luka atushimikila ifyakonkelepo ukucitika. Atile: “Lelo pa mulandu wa kuti abaYuda bali no mufimbila, balonganike abantu bamo abalecita ifyabipa kabili abalelulumba fye pa maliketi, e lyo bapanga ibumba ilyaile mu kucita ifimfulunganya mu musumba. Lyena bailesansa ing’anda ya kwa Yasone kabili balefwaya ukufumisha Paulo na Sila panse apali ibumba. Ilyo bafililwe ukubasanga, batintenye Yasone na ba bwananyina bamo babatwala na ku ntungulushi sha mu musumba, uku ninshi balepunda abati: ‘Aba bantu abo mumfwa ukuti balaleta ifimfulunganya mpanga yonse nabafika na kuno. Kabili Yasone nabapokelela mu ng’anda mu mwakwe. Aba bonse balasuusha ifipope fya kwa Kaisare, batila kwaliba imfumu na imbi, Yesu.’” (Imil. 17:5-7) Bushe ifi ibumba lyafwaile ukusansa Paulo na banankwe fyali no kubakuma shani?

11. Milandu nshi iyo bapeele Paulo na bo alebila nabo pa Bufumu, kabili lifunde nshi abalelwisha Paulo balefwaya ukubomfya? (Moneni futunoti.)

¹¹ Ibumba lya bantu abakalipe talyawama pantu balacita ifili fyonse ifyabipa. Ubukali bwabo buba kwati ni filya amenshi mu mumana yapita sana na maka umumana nga wapoosa, ica kuti balaba abankalwe sana kabili tabalululwa. Ifi e fyo abaYuda bacitile pa kuti balenge Paulo na Sila bafilwe ukubomba umulimo balebomba. Nomba pa numa ilyo abaYuda bacitile “ifimfulunganya,” baeseshe ukupatikisha intungulushi ukusumina ukuti iyi milandu yalibipile nga nshi. Umulandu wa kubalilapo bapeele Paulo na bo alebila nabo pa Bufumu wa kutila, ‘baleleta ifimfulunganya mpanga yonse,’ lelo te fyo cali, Paulo na banankwe tabacitilepo ifimfulunganya mu Tesalonika! Umulandu wakonkelepo uo bababepeshe wena walicililepo no kubipa. AbaYuda batile aba bamishonari baletila kwali Imfumu na imbi, Yesu, kanshi balepula mu mafunde ya kwa Kaisare.a

12. Twaishiba shani ukuti imilandu babepeshe Abena Kristu mu Tesalonika yali no kulenga babakande icabipisha?

¹² Nga muleibukisha, umulandu uwapala uyu e o na Yesu bamupeele ku ntungulushi sha mapepo. Baebele Pilato ukutila: “Twasangile uyu muntu aletunka aba mu luko lwesu. . . kabili aletila ena e Kristu imfumu.” (Luka 23:2) Nalimo Pilato aletiina ukuti Kaisare akatila aletekelesha umulandu wa kupondokela ubuteko, e co apeele Yesu ku ba kumwipaya. E fyo cali na ku Bena Kristu mu Tesalonika, imilandu babapeele nga yalilengele babakanda icabipisha. Icitabo cimo citila: “Kuti cayafya no kulanda ifyo cabipile ilyo bababepeshe ubu bufi, pantu ‘umuntu nga apondokela Bakateka ilingi line balemwipaya.’” Bushe ifi balefwaya ukucita fyali no kubomba?

13, 14. (a) Mulandu nshi ibumba lya bantu abaimine abatumwa bafililwe ukulesha umulimo wa kubila imbila nsuma? (b) Bushe Paulo akonkele shani ukusoka kwa kwa Kristu, kabili kuti twamupashanya shani?

¹³ Ibumba lya bantu abakalipe lyalifililwe ukulesha umulimo wa kubila imbila nsuma mu Tesalonika. Mulandu nshi? Umulandu umo wa kuti tabali na kusanga Paulo na Sila. Na kabili, bakateka ba muli ulya musumba tabashininkishe nga ca kuti imilandu bapeele abatumwa yali ya cine. Pa numa ya kupoka “indalama sha cikatila mulandu,” ishalelanga ukuti tabakabutuke, balikakwile Yasone pamo na ba bwananyina bambi abo bakakile. (Imil. 17:8, 9) Paulo alicitile filya Yesu alandile kuti, “mufwile ukuba abacenjela nge nsoka lelo aba kaele nge nkunda.” Pantu aile ku ncende imbi pa kuti atwalilile ukubila imbila nsuma. (Mat. 10:16) Lelo ici tacilepilibula ukuti Paulo tali uwacenjela filya ashipile pa kubila imbila nsuma. Bushe Abena Kristu muno nshiku kuti bapashanya shani Paulo?

¹⁴ Na muno nshiku bashimapepo ba macalici ayatila Bena Kristu, ilingi line baleba amabumba ya bantu ukwimina Inte sha kwa Yehova. Balalenga bakateka ukwimina Inte sha kwa Yehova pa mulandu wa kuti balababepesha ubufi ukutila bacita ifimfulunganya kabili balapondokela ubuteko. Nga filya cali ku balecusha abantu ba kwa Lesa mu nshita ya batumwa, na muno nshiku mwine icilenga balecusha abantu ba kwa Lesa mufimbila. Na lyo line, Abena Kristu ba cine tabacita ifingabaletelela. Tatufwaya ukukansana na bantu nga twasanga ukuti nabakalipa nangu tabalefwaya ukulanshanya na ifwe, lelo pa kuti fye tutwalilile no mulimo wesu mu mutende, tulabwelelako inshita imbi ifintu nga fyaba bwino.

Bali “no Mutima wa Kusambilila” (Imil. 17:10-15)

15. Bushe abena Berea bacitile shani ilyo baumfwile imbila nsuma?

¹⁵ Pa kucingilila Paulo na Sila, aba bwananyina babatumine ku Berea, apalepele nalimo amakilomita 65 ukufuma mu Tesalonika. Ilyo bafikile, Paulo aile kwi sunagoge kabili alandile ku bantu abalongene. Afwile alyumfwile bwino sana ukusanga abantu abalefwaya ukumfwa imbila nsuma. Luka alembele ukutila, abaYuda abaleikala mu Berea “baali no mutima wa kusambilila ukucila aba mu Tesalonika, pantu bena balefwaisha ukupokelela amashiwi ya kwa Lesa. Cila bushiku balefwailisha mu Malembo pa kuti bashininkishe nga ca kuti ifyo balesambilila fya cine.” (Imil. 17:10, 11) Bushe aya mashiwi yalesuusha abena Tesalonika abasambilile icine? Awe nakalya. Pantu pa numa Paulo abalembele ukutila: “E mulandu wine na ifwe tutashisha Lesa lyonse, pantu ilyo mwatetekele icebo ca kwa Lesa ico mwaumfwile kuli ifwe, tamwacitetekele ukuti cebo ca bantu, lelo mwacitetekele ukuti cebo ca kwa Lesa, kabili ca cine cebo ca kwa Lesa, icilebombela na muli imwe mwe batetekela.” (1 Tes. 2:13) Nomba cinshi calengele ukuti abaYuda abaleikala mu Berea balefwaisha ukusambilila icine?

16. Mulandu nshi Baibo ilandila ukuti abena Berea “bali no mutima wa kusambilila”?

¹⁶ Nangu ca kutila ifyebo ifyo abena Berea baleumfwa fyali ifipya kuli bena, tabaletwishika ifyo balesambilila nelyo ukufilengulula, na kabili tabalesumina fye icisuminesumine. Ica kubalilapo ico bacitile, ku kutika ku fyo Paulo alebasambilisha. Lyena balebelenga Amalembo ayo Paulo abalondolwelele pa kuti baleshininkisha ukuti ya cine. Na kabili cila bushiku balesambilila Icebo ca kwa Lesa, te pe Sabata fye. Kabili “balefwaisha ukupokelela amashiwi ya kwa Lesa,” balepoosa inshita iikalamba ukufwaya ukwishiba ifyo Amalembo yalelanda pa fyebo ifipya ifyo balesambilila. Na kabili pa kuti baaluke baliicefeshe, ica kuti “abengi pali aba balitetekele.” (Imil. 17:12) Kanshi e mulandu wine Luka alandile ukuti “bali no mutima wa kusambilila”!

17. Mulandu nshi tulingile ukupashanishisha abena Berea, kabili kuti twatwalilila shani ukupashanya ifyo bacitile nangu ca kuti palipita inshita apo twabela Abena Kristu?

¹⁷ Abena Berea tabaishibe no kwishiba ukutila ifyo bacitile ilyo baumfwile imbila nsuma fyali no kulembwa mu Cebo ca kwa Lesa, kabili tabaishibe no kuti ukufika fye na lelo abantu bali no kulapashanya ifyo bacitile. Balicitile ifyo Paulo ale-enekela ukuti e fyo bafwile ukucita kabili bacitile ifyo Yehova Lesa alefwaya ukuti bacite. Na ifwe bene tulacita cimo cine, tulakoselesha abantu ukulabelenga Baibo pa kuti bacetekele sana Icebo ca kwa Lesa. Bushe nga twaba Abena Kristu, tufwile ukuleka ukuba no mutima wa kusambilila Icebo ca kwa Lesa? Awe nakalya, e lyo tufwaisha sana ukuti Yehova aletusambilisha no kuti tulecita ifyo tulesambilila. Nga tulecite fyo, Yehova akalatusambilisha ukulingana ne fyo alefwaya. (Esa. 64:8) Ici cikalenga Shifwe wa ku muulu akatwalilile ukutupeela imilimo kabili tukalacita ifikalalenga alesekelela.

18, 19. (a) Mulandu nshi Paulo afumine ku Berea, kabili kuti twapashanya shani ifyo ali uwashipa? (b) Ni bani Paulo ali no kulabilako imbila nsuma, kabili baleikala mu musumba nshi?

¹⁸ Paulo takokwele mu Berea. Tubelenga ukuti: “Ilyo abaYuda ba ku Tesalonika baumfwile ukuti Paulo alisabankenye icebo ca kwa Lesa na mu Berea, balileko mu kutunka amabumba pa kuti yabemine. Lyena aba bwananyina baebele Paulo ukuti aye kuli bemba ilyo line, lelo Sila na Timote bena bashele kulya kwine. Nomba abaleshindika Paulo bamufishishe ku Atena, kabili balibwelelemo ilyo Paulo abebele ukuti Sila na Timote balingile ukwangufyanya ukuya kuli ena.” (Imil. 17:13-15) Ala kwena balya abalwani ba mbila nsuma bali no mupampamina! Tabapelele fye pa kutamfya Paulo mu Tesalonika, lelo balile na ku Berea ku kucita icimfulunganya nga filya bacitile mu Tesalonika, nomba ifyo balepanga ukucita tafyabombele. Paulo alishibe ukuti kwali ififulo ifingi ifyo alingile ukushimikilamo, e ico aile kumbi. Natutwalilile ukuba abashipa nga filya Paulo ali, ukukanaleka abantu ukutulesha ukubila imbila nsuma!

¹⁹ Apo Paulo alibilile imbila nsuma ku baYuda mu Tesalonika na mu Berea, afwile alisambilile ifingi ukuti calicindeme ukulondolola bwino Amalembo e lyo no kuba uwashipa pa kubila imbila nsuma. Na ifwe bene tufwile ukucita cimo cine. Nomba, Paulo aali no kuya mu kubila imbila nsuma ku Bena Atena, abantu abapusene sana na bantu abalilepo ukubilako imbila nsuma. Bushe abombele shani muli ulya musumba? Tuli no kusambilila ifyo abombele mu cipandwa cikonkelepo.