“Mukaba Inte Shandi”

1-3. Bushe cali shani ilyo Yesu ashiile abatumwa bakwe kabili mepusho nshi twingepusha?

PA MILUNGU iyafumineko abatumwa bali ne nsansa sana ica kuti tabalefwaya inshita ipite bwangu! Ilyo Yesu abuushiwe abatumwa bakwe bali ne nsansa sana ica kuti balilabile na ku fyo baali no bulanda ilyo afwile. Pa nshiku 40, Yesu alemoneka ku basambi bakwe, alebasambilisha kabili alebakoselesha. Pali ubu bushiku alimoneke kuli bena pa muku wa kulekeleshako.

² Ilyo baiminine pa Lupili lwa Miolife, abatumwa balekutikisha ilyo Yesu alelanda. Ilyo apwishishe ukulanda, bena bamwene kwati alanda fye pa kashita akanono. Awe aimishe amaboko no kubapaala. Lyena, atampile ukuya ku muulu! Abatumwa bakwe balemulolekesha ilyo aleya. Awe e fyo ne kumbi lyasukile lyamufimba baleka no kumumona. Nangu ca kuti balilekele ukumumona, bashele fye nabeminina balelolesha mu muulu.—Luka 24:50; Imil. 1:9, 10.

³ Ici icacitike calengele ukuti ifintu fyaluke nga nshi ku batumwa ba kwa Yesu. Finshi bali no kucita ifi Shikulwibo Yesu Kristu, aile ku muulu? Ukwabula no kutwishika, Shikulwibo alibapekenye pa kuti bakabombe bwino umulimo atendeke. Finshi acitile ifyali no kubafwa ukubomba uyu mulimo wacindama nga nshi, kabili cinshi bacitilepo? Bushe fyakuma shani Abena Kristu muno nshiku? Mwi buuku lya Imilimo icipandwa 1 e mwaba amasuko kuli aya mepusho.

“Ubushininkisho bwa Cine Cine Ubwingi” (Imil. 1:1-5)

4. Bushe Luka atendeke shani ilyashi ilyalembwa mwi buuku lya Imilimo?

⁴ Luka abalilepo ukulanda kuli Teofile, umuntu umo wine uo alembelepo na mwi buuku lya kwa Luka.a Pa kuti Luka alangilile ukuti ibuuku lya Imilimo lyatendekele palya apeleseshe ibuuku lya Mbila Nsuma ilya kwa Luka, abalilepo ukulemba pali fimo ifyo alembele ku mpela ye buuku lya kwa Luka lelo alibomfeshe amashiwi ayapusanako, kabili alilundilemo ne fyebo na fimbi.

5, 6. (a) Cinshi cingalenga abasambi ba kwa Yesu batwalilila ukuba ne citetekelo cakosa? (b) Cinshi twingalandila ukuti icalenga Abena Kristu muno nshiku bakwate icitetekelo cakosa “bushininkisho bwa cine cine ubwingi”?

⁵ Cinshi cali no kulenga abasambi ba kwa Yesu batwalilila ukuba ne citetekelo icakosa? Pa Imilimo 1:3, patila: “[Yesu] alimoneke ku batumwa bakwe ninshi ali uwa mweo pa kuti abalange ubushininkisho bwa cine cine ubwingi.” Muli Baibo “kondapa uwatemwikwa” Luka, e wabomfeshepo fye amashiwi ya kuti “ubushininkisho bwa cine cine.” (Kol. 4:14) Aya yali mashiwi badokota balebomfya pa kulemba pa fya kundapa, kabili yalangilila ukuti nakwata ubushininkisho ubo umuntu ashingatwishika. Yesu alipeele ubushininkisho bwa musango uyu. Alimoneke imiku iingi ku basambi bakwe, limo limo alemoneka fye ku muntu umo nangu babili, inshita shimbi alemoneka ku batumwa bonse, e lyo inshita imo amoneke ku bantu ukucila pali 500. (1 Kor. 15:3-6) Ubu bwali bushininkisho bwa cine cine ubwa kuti alibuushiwe!

⁶ Na muno nshiku Abena Kristu balikwata “ubushininkisho bwa cine cine ubwingi” ubwalenga babe ne citetekelo.” Bushe kwaliba ubushininkisho ubulanga ukuti Yesu alikelepo pano calo, alitufwilile pa membu shesu, no kubuushiwa ku bafwa? Ee e ko bwaba! Mu Cebo ca kwa Lesa mwaliba amalyashi ayalembelwe na bamwene ifyo Yesu alecita, ayalenga twakwata ubushininkisho bwa cine cine. Nga tulesambilila pali aya malyashi kuti twaba ne citetekelo icakosa. Muleibukisha ukuti, ubushininkisho bwa cine cine kuti bwalenga twakwata icitetekelo icakosa kabili te kuti tulesumina fye icisuminesumine. Pa kuti tukabe no mweo wa muyayaya tufwile ukuba ne citetekelo icakosa.—Yoh. 3:16.

7. Cinshi Yesu alelandapo sana ilyo alebila imbila nsuma ico na basambi bakwe balandapo?

⁷ Na kabili, Yesu “alelanda pa Bufumu bwa kwa Lesa.” Ku ca kumwenako, alilondolwele amasesemo ayalelangilila ukuti Mesia aali no kucula e lyo no kufwa. (Luka 24:13-32, 46, 47) Ilyo Yesu alelanda pa mulimo wakwe uwa buMesia, ifyo alelanda fyalekuma sana Ubufumu bwa kwa Lesa, pantu ali e Mfumu iyo Lesa asonta. Ico Yesu alelandapo sana ilyo alebila imbila nsuma, Bufumu bwa kwa Lesa. Na muno nshiku abasambi bakwe balanda sana pa Bufumu bwa kwa Lesa.—Mat. 24:14; Luka 4:43.

“Ku Mpela ya Pano Isonde” (Imil. 1:6-12)

8, 9. (a) Finshi fibili ifyo abasambi ba kwa Yesu baletontonkanya ifishali fya cine? (b) Bushe Yesu abalungike shani, kabili cinshi Abena Kristu muno nshiku bengasambililako?

⁸ Ilyo abatumwa ba kwa Yesu balongene pa Lupili lwa Miolife, wali e muku wa kulekeleshako ukuba na Yesu pano calo. Bamwipwishe abati: “Mwe Shikulu, bushe ni pali ino nshita mwalabwesesha Israele ubufumu?” (Imil. 1:6) Ici cipusho abatumwa baipwishe Yesu, calengele ifintu fibili ifyo baletontonkanyapo ifishali fya cine fishibikwe. Ica kubalilapo, baletontonkanya ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa bali no kububwesesha ku luko lwa bena Israele. Ica bubili, bale-enekela ukuti Ubufumu babalaile bwali no kutendeka ukuteka ‘pali ilya ine nshita.’ Bushe Yesu abafwile shani ukwaluka mu fyo baletontonkanya?

⁹ Yesu afwile alishibe ukuti tapali no kukokola abasambi bakwe bali no kwishiba ukuti filya baletontonkanya ukutila Ubufumu bali no kububwesesha ku luko lwa bena Israele tafyali fya cine. Na kuba, pa numa fye ya nshiku 10 abasambi bakwe bali no kumona uko uluko ulupya lwali no kufyalwa, e kutila Israele wa kwa Lesa. Bucibusa bwa kwa Lesa na bena Israele bwali mupepi no kupwa. Pa kubalungika pali filya baletontonkanya ukuti Ubufumu bwali no kwisa pali ilya nshita, Yesu abebukisheko ukuti: “Te mulimo wenu ukwishiba inshita nelyo inshiku ilyo ifi fintu fikacitika, pantu Tata e wakwatapo amaka.” (Imil. 1:7) Yehova alakonka sana inshita. Ilyo Yesu talafwa alandile ukuti, na o wine pali ilya nshita taishibe “ilyo ubushiku bulya bukafika ne nshita bukafika” kano fye Wishi. (Mat. 24:36) Kanshi kuti twatila, nga ca kuti Abena Kristu bacilamo ukufwaya ukwishiba inshita cino calo cikapwa, ninshi balesakamana pa fintu ifishibakumine.

10. Finshi abasambi balecita ifyo na ifwe tulingile ukulacita, kabili mulandu nshi?

¹⁰ Nomba, tatulingile ukusuula abatumwa, pantu bali baume aba citetekelo nga nshi. Bali-icefeshe kabili balyalwike ilyo babalungike. Nangu ca kuti icipusho baipwishe calengele caishibikwa ukuti ifyo baletontonkanya tafyali bwino, calangilile no kuti balebika amano ku fyo Yesu alebeba. Libili libili Yesu alecincisha abasambi bakwe ukuti: “Mulelola.” (Mat. 24:42; 25:13; 26:41) Bali abalola pantu balibikile sana amano ku kumona ubushininkisho ubwali no kulanga ukuti Yehova aali no kucitapo fimo mu kwangufyanya. Na ifwe bene e fyo tulingile ukulacita. Na kuba, tufwile ukuba sana abalola muli shino nshiku “sha kulekelesha.”—2 Tim. 3:1-5.

11, 12. (a) Mulimo nshi Yesu apeele abasambi bakwe? (b) Cinshi cawamine filya Yesu abalilepo ukulanda pa mupashi wa mushilo ilyo ashilabapeela umulimo wa kushimikila?

¹¹ Yesu alyebele abatumwa bakwe ifyo balingile ukubikako sana amano. Abebele ati: “Ilyo umupashi wa mushilo ukesa pali imwe, mukapokelela amaka kabili mukaba inte shandi mu Yerusalemu, mu Yudea monse na mu Samaria, na ku mpela ya pano isonde.” (Imil. 1:8) Mu Yerusalemu umo baipaile Yesu, e mo bali no kubalilapo ukubila imbila ya kubuushiwa kwakwe. Nga babila muli uyu musumba, bali no kuyabila na mu Yudea monse na mu Samaria e lyo na ku ncende shimbi ishabelele ukutali.

¹² Caliweme ifi Yesu abalilepo ukubeba ukuti ali no kubatumina umupashi wa mushilo uwa kubafwa ilyo ashilabeba pa mulimo wa kubila imbila nsuma. Mwi buuku lya Imilimo mwaliba amashiwi ya kuti “umupashi wa mushilo” imiku ukucila pali 40. Ili buuku lyalilenga caishibikwa ukuti te kuti tubombe umulimo wa kwa Yehova ukwabula ukuti umupashi wa mushilo utwafwe. Kanshi calicindama ukuti lyonse tulepepa ukuti lyonse Yehova aletupeela umupashi wa mushilo! (Luka 11:13) Muno nshiku tulakabila sana umupashi wa mushilo ukucila na kale.

13. Ni kwisa umulimo wa kubila imbila nsuma uo Lesa apeela abantu bakwe muno nshiku wafika, kabili mulandu nshi tulingile ukubombela no mweo onse?

¹³ Ubupilibulo bwa mashiwi ya kuti “ku mpela ya pano isonde” nomba bwalyaluka. Nga fintu twamwene mu cipandwa cafumineko, Inte sha kwa Yehova balabomba no mweo onse umulimo wa kubila imbila nsuma, pantu balishiba ukuti Lesa afwaya abantu ba misango yonse bomfwe imbila nsuma iya Bufumu bwakwe. (1 Tim. 2:3, 4) Bushe mwalicincila mu kubomba uyu mulimo uukalenga abantu bakapusuke? Takwaba umulimo umbi uwingalenga mwaba ne nsansa ngo uyu umulimo! Yehova akamupeela amaka ya kubomba uyu mulimo. Mwi buuku lya Imilimo mukasambililamo inshila ishisuma isha kubombelamo uyu umulimo e lyo no mutima mulingile ukukwata pa kuti mulebomba bwino sana.

14, 15. (a) Finshi bamalaika balandile pa kubwela kwa kwa Kristu, kabili baloseshe mwi? (Moneni futunoti.) (b) Cinshi twingalandila ukuti filya fine Kristu aile ku muulu e fyo ali no kubwela?

¹⁴ Nga fintu twacimona pa ntendekelo ya cino cipandwa, Yesu atampile ukuya ku muulu ukufuma pano isonde mpaka aleka no kumoneka. Lelo abatumwa bakwe 11 bashele fye nabeminina palya pene balelolesha mu muulu. Lyena bamalaika babili balishile no kweba abatumwa ati: “Mwe bena Galili, cinshi ico mwimininine pano mulelolekesha mu muulu? Uyu Yesu uwasendwa ku muulu, ifi fine mwamumona asendwa ku muulu no kubwela e fyo akabwela.” (Imil. 1:11) Bushe bamalaika baloseshe mu kuti Yesu ali no kubwela no mubili umo wine, nga fintu aba mapepo bamo basambilisha? Iyo, te mo baloseshe. Twaishiba shani?

¹⁵ Bamalaika tabatile Yesu ali no kumoneka ilyo ali no kubwela, lelo batile, “ifi fine mwamumona asendwa ku muulu no kubwela e fyo akabwela.”b Asendelwe shani? Ilyo bamalaika balandile aya mashiwi ninshi naleka no kumoneka. Bantu fye abanono, e kutila abatumwa, abailwike ukuti Yesu nafuma pano calo kabili naya ku muulu kuli Wishi. Kanshi ifi fine e fyo cali no kuba na lintu ali no kubwela. Na kuba ifi fine e fyo caba. Muno nshiku abailuka fye ukuti Yesu alisa kabili ni mfumu bantu abaishiba Amalembo kabili abeluka umwalola ifilecitika muno nshiku. (Luka 17:20) Tulingile ukwishiba ifilelanga ukuti Yesu aliisa no kulaebako abantu pa kuti nabo bene beshibe ukuti inshita naipwa.

“Sonteni . . . Uo Musalile” (Imil. 1:13-26)

16-18. (a) Finshi ilembo lya Imilimo 1:13, 14 litusambilisha pa kulongana kwa Bena Kristu? (b) Finshi twingasambilila kuli Maria nyina wa kwa Yesu? (c) Mulandu nshi ukulongana kwacindamina muno nshiku?

¹⁶ Ilyo abatumwa ‘babwelele ku Yerusalemu, balesekelela nga nshi.’ (Luka 24:52) Bushe abatumwa bali no kukonka ubutungulushi bwa kwa Kristu no kucita ifyo abebele? Ilembo lya Imilimo icipandwa 1, icikomo 13 na 14 lilanda pa fyo abasambi balongene mu “muputule wa pa muulu,” na pa fyacitike ilyo balongene. Amayanda ya mu Palestine pali ilya nshita yalekwata umuputule wa pa muulu kabili yalekwata na matabo panse, aya kuniniko ukwabula ukupita mu kati ka ng’anda. Nalimo uyu “muputule wa pa muulu” wali pa ng’anda ya banyina Marko, iyalumbulwa pa Imilimo 12:12. Nampo nga ni uyu wine umuputule nelyo iyo, ufwile wali umuputule uwalinga uo abasambi ba kwa Kristu balelonganinamo. Nomba ni bani balongene kabili cinshi balonganine?

¹⁷ Nalimo muleibukisha ukuti te batumwa fye beka balongene, kabili takwali fye abaume beka beka. Lelo “na banakashi bamo” e ko baali pamo na Maria nyina wa kwa Yesu. Na kuba uyu e muku wa kulekeleshako uo Maria bamulumbula mu kulungatika muli Baibo. Tufwile ukwishiba ukuti Maria taile mu kulongana pa kuti abantu balemulumbanya, lelo alitemenwe ukulongana pamo na ba bwananyina. Afwile alitemenwe sana pantu na bana bakwe abaume 4 abashasumine muli Yesu ilyo ali pano isonde e ko bali kuli uku ukulongana. (Mat. 13:55; Yoh. 7:5) Ilyo Yesu afwile no kubuushiwa, bandume nankwe baishileba abasambi bakwe.—1 Kor. 15:7.

¹⁸ Cinshi abasambi balonganine? Baibo itila: “Aba bonse baali no mutima umo kabili balepepa ukwabula ukuleka.” (Imil. 1:14) Ukutula fye na kale, ukulongana pamo kwalicindama ku Bena Kristu. Ico tulonganina ni co tufwaya ukulakoseleshanya no kusambilila, e lyo icikalamba sana ico tufwaya, kupepela pamo Shifwe wa ku muulu Yehova. Amapepo tupepa ilyo tulelongana ne nyimbo twimba pa kulongana filalenga Lesa asekelela kabili fyalicindama na kuli ifwe. Kanshi tatulingile ukulapuswa mu kulongana pantu kwalicindama kabili e ko tuya mu kukoseleshanya!—Heb. 10:24, 25.

19-21. (a) Finshi tulesambilila kuli filya Petro abombele umulimo uwacindama mu cilonganino? (b) Cinshi calengele ukuti bapyanikepo umbi pali Yuda, kabili cinshi twingasambilila ku nshila babomfeshe pa kusala?

¹⁹ Kwali ilyashi ilyacindama ilyo abasambi ba kwa Kristu balingile ukupingulapo ilyakumine icilonganino, kabili umutumwa Petro e wabatungulwile ilyo balelanda pali ili lyashi. (Ifikomo 15-26) Tulakoseleshiwa sana nga twatontonkanya pa fyo Petro atendeke ukubomba bwino umulimo wa kwa Lesa mu milungu fye inono ukutula apo akaanine Shikulu wakwe imiku itatu! (Marko 14:72) Bonse tulabembuka kabili tulakabila ukutwibukishako ukuti Yehova ‘ali-iteyanya ukwelela’ abalapila no mweo onse.—Amalu. 86:5.

²⁰ Petro alimwene ukuti balingile ukupyanikapo umbi pa Mutumwa Yuda uwafutwike Yesu. Nomba nani bali no kupyanikapo? Umutumwa uo bali no kupyanika pali Yuda alingile ukuba pa basambi ba kwa Yesu ilyo Yesu alebomba umulimo wakwe pano isonde, kabili alingile ukuba pa bamweneko ilyo Yesu abuushiwe. (Imil. 1:21, 22) Ukucita ifi kwali no kulingana ne fyo Yesu alaile ilyo atile: “Na imwe bene mwe bankonka mukekala pa fipuna fya Bufumu 12, kabili mukapingula imikowa 12 iya kwa Israele.” (Mat. 19:28) Cimoneka kwati Yehova alefwaya ukuti abatumwa 12 abalekonka Yesu ilyo alebomba umulimo wakwe pano isonde e bo bakabe “amabwe aya mufula ayali 12” aya Yerusalemu mupya. (Ukus. 21:2, 14) E ico Lesa alekele Petro aishiba ukuti ubusesemo bwa kuti “lekeni umbi amupyane pali bukangalila,” bwalelanda pali Yuda.—Amalu. 109:8.

²¹ Bushe bacitile shani pa kusala? Balipendwile nga fintu balecita kale pa nshita balelemba Baibo. (Amapi. 16:33) Lelo uyu e wali umuku wa kulekeleshako uo Baibo yalandapo ukuti balipendwile pa kupingula pa fintu. Ilyo abatumwa bapokelele umupashi wa mushilo, iyi nshila yalilekele ukubomba. Nomba moneni icalengele ukuti bapendule. Abatumwa bapepele abati: “Mwe Yehova, mwe baishiba imitima ya bantu bonse, sonteni pali aba baume babili uo musalile.” (Imil. 1:23, 24) Balefwaya ukuti Yehova e o asale uwali no kupyana Yuda. Yehova asalile Matia kabili cimoneka kwati e po ali pa basambi 70 abo Yesu atumine mu kushimikila. E ico Matia aishileba pa “batumwa 12.”c—Imil. 6:2.

22, 23. Mulandu nshi uo tulingile ukubela ne cumfwila no kunakila abaletungulula mu cilonganino muno nshiku?

²² Ici cacitike cilalenga twaibukisha ukuti icilonganino ca kwa Lesa cilingile ukuba icateyanishiwa bwino. Ukushinta fye na muno nshiku, abaume abafikapo balabasonta ukuba bakangalila mu cilonganino. Baeluda balabebeta bwino bwino ififwaikwa pa kuti umuntu afikepo ukuba kangalila ifya mu Malembo, kabili balapepa no kulomba ukuti umupashi wa mushilo ubaafwe. E co aba mu cilonganino babamwena ukuti basontwa no mupashi wa mushilo. Na ifwe, tulabanakila no kubomfwila ilyo baletutungulula, ne ci cilalenga tulebombela pamo mu cilonganino.—Heb. 13:17.

²³ Abasambi balikoseleshiwe pantu balimwene ukuti Yesu balimubuushishe kabili inshila sha kutungulwilamo icilonganino shaliwamineko. Ifi fyalengele ukuti babe abaiteyanya nga nshi ku fyali no kucitika ku ntanshi. Icipandwa cikonkelepo cikalanda pa fintu ifikalamba ifyacitike.