‘Fwayeni Lesa no Kumusanga’

1-3. (a) Cinshi calengele ukuti umutumwa Paulo omfwe sana ububi ilyo ali mu Atena? (b) Finshi twingasambililako ku fyo Paulo acitile?

PAULO ali mu Atena, ku Grisi uko abantu abengi sana baleya mu kusambilila, kabili inshita imo e ko na Socrates, Plato, na Aristotle balesambilisha. Abantu ba mu Atena balitemenwe sana ifya mapepo. Konse uko Paulo alelolesha, nampo nga ni mu matempele, mu mansa sha musumba nelyo mu misebo, mwali fye tulesa tweka tweka, pantu abena Atena balepepa tulesa utwingi. E ico Paulo alyumfwile sana ububi pantu alishibe ifyo Yehova, Lesa wa cine amona ukupepa utulubi. (Ukufu. 20:4, 5) Uyu mutumwa wa cishinka na o alemona utulubi nga filya fine Yehova atumona, alitupatile nga nshi!

² Ifyo Paulo amwene ilyo aingile mu maliketi fyalimupeseshe amano. Mupepi no mwinshi uukalamba uwa kwingilila mu maliketi balibikilepo ifilubi ifingi ifyalemoneka nge fya mfwalo fya kwa lesa mwaume Herme. Mu maliketi mwalifulile imfuba apo balepepela tulesa twa bufi. Bushe uyu mutumwa uwali uwacincila ali no kucita shani pa kuti engabila imbila nsuma kuli aba bantu abalepepa sana utulubi? Bushe ali no kuilama pa kuti e kalifya abo alelandako kabili bushe ali no kulanda pa fyo aba bantu baishibe? Bushe ifyo alandile fyali no kulenga bamo ukufwaya Lesa wa cine no kumusanga?

³ Ifyebo Paulo alandile ku bena Atena, abali abasambilila sana, ifyalembwa pa Imilimo 17:22-31, fyaliweme pantu ali uwacenjela kabili aleiluka. Ku fyo Paulo acitile tulasambililako ifya kulanshanya bwino na bantu pa kuti bengatontonkanya sana pa fyo tulebeba.

Alesambilisha “pa Maliketi” (Imil. 17:16-21)

4, 5. Ni kwi Paulo aile mu kubila imbila nsuma ilyo ali mu Atena, kabili bantu nshi aba-afya abo asangile?

⁴ Paulo aile ku Atena lintu aali pa lwendo lwalenga bubili ulwa bumishonari, nalimo mu 50 ninshi Yesu alibwelelamo ku muulu.a Ilyo alelolela Sila na Timote ukufuma ku Berea, nga filya fine alecita lyonse, Paulo “atendeke ukulanshanya na baYuda mwi sunagoge.” Na kabili aile “pa maliketi” apo ali no kusanga abena Atena abashali abaYuda. (Imil. 17:17) Iyi maliketi yabelele lwa ku kapinda ka ku kuso aka Acropolis, kabili yali amahekita nalimo 5. Pali iyi maliketi tabaleshitishishapo fye no kushita, lelo e po abantu abalekanalekana balekumanina. Icitabo cimo citila pali iyi maliketi e po balecitila “amakwebo, ifya mapolitiki ne fintu fimbi ifyalekanalekana.” Abena Atena balitemenwe ukuya pa maliketi mu kulanshanya pa fintu ifyacindama.

⁵ Abantu Paulo alelandako pa maliketi bali aba-afya. Pabo alelandako pali abena Epikuri na bena Stoiki. Aya mabumba yonse yabili yalesambilila amano ya bantunse lelo ifyo aya mabumba yalesambilila fyali ifyapusana.b Abena Epikuri basumine ukuti ifya mweo tapali uwafipangile, fyaishileko fye ifine. Fimo ifyo basuminemo ni fi: “Umuntu tafwile ukutiina Lesa; Kuti asanga ifintu ifisuma; Kuti ashipikisha ububifi; Umuntu tomfwa ubukali nga afwa.” Abena Stoiki tabasumine muli Lesa lelo ico basuminemo sana ca kuti umuntu afwile ukulatontonkanya sana pa fintu kabili mu fyo atontonkanya nga amona ukuti muli amano ninshi cili fye bwino kuti aficita. Abena Epikuri na bena Stoiki tabasumine mu kubuuka uko abasambi ba kwa Kristu balesambilisha. Kwena, ifyo aba bantu abasumine mu mano ya bantunse balesambilisha fyalipusene sana ne cine ico Paulo uwali mwina Kristu wa cine alesambilisha.

6, 7. Bushe abaGriki bamo abasambilile sana bacitile shani ilyo baumfwile ifyo Paulo alesambilisha, kabili muno nshiku abantu abo tulesambilisha nabo kuti bacita shani?

⁶ Bushe balya baGriki bacitile shani ilyo baumfwile ifyo Paulo alesambilisha? Bamo pa kumwita balebomfya ishiwi ilipilibula “cilandelande,” nelyo “uutoola inseke.” (Imil. 17:18, nwtsty-E) Uwasambilila umo alandile pali ili shiwi lya ciGriki ukuti: “Kale balelibomfya nga balelanda pa koni akale-endauka, kaletoola inseke, kabili pa numa baishiletendeka ukulibomfya ku bantu abaletoola ifya kulya ne fintu fimbi ifyo balepoosa pa maliketi. Mu kupita kwa nshita, batendeke ukulibomfya na ku muntu uuli onse uwa kuti aletolelesha fye ilyashi, maka maka umuntu uwa kuti teshibe bwino no mo ilyashi lilolele.” Cali kwati balya abantu bale-eba Paulo ukuti taishibe ifyo alelandapo lelo alelanda fye ifyo aumfwile kuli bambi. Nomba, nga fintu twalamona Paulo taumfwile umwenso nelyo ukubwelela inuma pa mulandu wa ili shina lya musaalula ilyo balemwita.

⁷ Na muno nshiku mwine e fyo caba. Apo tuli Nte sha kwa Yehova, ilingi line abantu balatwita amashina ayabi, pa mulandu wa fyo twasumina ifyaba mu Baibo. Ku ca kumwenako, bakafundisha bamo batila umuntu asangwike fye kabili batila umuntu uwakwata amano e fyo alingile ukusumina. Kanshi bapilibula ukuti abakaana ukusumina ukuti umuntu asangwike fye tabakwata amano. Abantu ba musango yu balalenga abantu balatontonkanya ukuti tulanda pa fyo tushaishiba bwino nga ca kuti tulelanda pa fyo Baibo ilanda na pa fyo ububumbo bulanga ukuti kwaliba Kabumba. Nomba ifi bacita tafilenga twaumfwa umwenso. Kabili tatumfwa umwenso ilyo tulelondolwela abantu ukuti Yehova Lesa, Kabumba uwakwatisha amano e wabumbile ifya mweo fyonse pe sonde.—Ukus. 4:11.

8. (a) Bushe abantu abaumfwile ifyo Paulo alesambilisha bacitile shani? (b) Bushe filya batwele Paulo ku Areopagi, finshi nalimo fyali no kumucitikila? (Moneni futunoti.)

⁸ Bambi abaumfwile ifyo Paulo alesambilisha pa maliketi bena tabacitile ifyo aba bacitile. Batile “Alemoneka kwati alesambilisha pali balesa bambi bambi.” (Imil. 17:18) Bushe ca cine Paulo alesambilisha abena Atena pali balesa bambi bambi? Uyu wali mulandu uukalamba, na kuba e o bapeele Socrates kale sana kabili bamupingwilile ukuti afwile ukufwa. E mulandu wine Paulo bamutwalile ku Areopagi no kuyamwipusha ukuti alondolole bwino ifyo alesambilisha ifyali ifipya ku bena Atena.c Bushe Paulo ali no kucita shani pa kuti alondolole bwino imbila alebila ku bantu abashaishibe Amalembo?

“Mwe Bena Atena, Nimona” (Imil. 17:22, 23)

9-11. (a) Bushe Paulo acitile shani pa kuti alanshanye na bantu pa fintu ifyo baishibe? (b) Kuti twapashanya shani Paulo ilyo tulebila imbila nsuma?

⁹ Ibukisheni ukuti Paulo alyumfwile ububi sana ilyo amwene abengi balepepa utulubi. Lelo mu nshita ya kubasuusha pa fyo balepepa utulubi, Paulo ali-ilamine. Mu mucenjelo, Paulo alyeseshe ukulanda na balya bantu pa fintu ifyo baishibe. Alandile ukuti: “Mwe bena Atena, nimona ukuti muli fyonse imwe mulemoneka nga batiina sana balesa ukucila ifyo abantu bambi babatiina.” (Imil. 17:22) Cali kwati Paulo alebeba fye ukuti, ‘Nimona ukutila mwalitemwa sana ifya mapepo.’ Paulo alicitile bwino filya abatashishe pa fyo batemenwe sana ukupepa. Alishibe ukuti bamo abasumine mu fisambilisho fya bufi, kuti bafwaya ukwishiba icine. Na kuba, Paulo alishibe ukuti inshita imo na o ‘taishibe ifyo alecita kabili alecita fimo pa mulandu wa kuti takwete icitetekelo.’—1 Tim. 1:13.

¹⁰ Pa kuti alande pa fyo baishibe, Paulo atile alimwene iciipailo apalembelwe ukuti “Kuli Lesa Uushaishibikwa” icalelangilila ukuti abena Atena balitemenwe sana ukupepa. Icitabo cimo citila, “ilingi line abaGriki na bantu bambi balelemba pa fiipailo ukuti kuli ‘balesa abashaishibikwa.’ Ico balecitile fi ni co baletiina ukuti limbi pa kupepa baleshako balesa bamo kabili aba balesa kuti bakalipa.” Ifi abena Atena balecita fyalelanga fye ukuti balisumine ukuti kwali Lesa uo bashaishibe. Paulo atendekele ukulanda pali ici ciipailo pa kuti alande pa mbila nsuma iyo alebila. Abebele ukuti: “Lesa uushaishibikwa uo mupepa e o ndebilapo kuli imwe.” (Imil. 17:23) Inshila Paulo abomfeshe pa kulanshanya na bo yalengele abafike pa mutima. Talebila pali lesa umupya, nga fintu bamo balandile. Lelo, alebila pali Lesa wa cine uo bena bashaishibe.

¹¹ Kuti twapashanya shani Paulo ilyo tulebila imbila nsuma? Nga tulebikako amano, twakulamona ifingalanga ukuti umuntu alitemwa ifya mapepo, nalimo kuti twamona fimo ifyo afwele nelyo ifyo abika mu ng’anda nangu pa ng’anda. Nga twamona ifi kuti twamweba ukuti: ‘Nimona ukuti mwalitemwa sana ukupepa, nelyo ukuti abantu abatemwa ukupepa e bo ndefwaya sana ukulanda nabo.’ Nga ca kuti twatasha umuntu pa fyo atemwa ifya mapepo, kuti twakwata apa kutendekela ukulanshanya nankwe. Muleibukisha ukuti ico twila mu kubila imbila nsuma te mu kupingula abantu pa fyo basuminamo. Nangu fye ni bamunyinefwe abengi pa nshita imo balisumine sana mu fisambilisho fya bufi.

Lesa “Taba Ukutali na Ifwe Umo Umo” (Imil. 17:24-28)

12. Bushe Paulo ayalwile shani inshila alebomfya pa kuti engalanshanya bwino na bantu alebilako imbila nsuma?

¹² Apo Paulo alilandile pa fintu ifyo abantu baishibe, bushe alitwalilile ukulanda pa fintu ifyo baishile na lintu alebila imbila nsuma? Paulo alishibe ukuti abo alelandako balisambilile amano ya bantunse aya baGriki kabili tabaishibe Amalembo, e ico alyalwile ifyo alecita pa kubila imbila nsuma. Ica kubalilapo, alandile ifyo Baibo isambilisha ukwabula ukwambula Amalembo mu kulungatika. Ica bubili, alengele abo alelandako ukumona ukuti tapali ubupusano pali ena na bena, kabili limo limo alelanda no kuti “ifwe.” Ica butatu, aleambula mu mpapulo sha ciGriki pa kubalanga ukuti fimo ifyo alesambilisha na mu fyalembwa ifyo bakwete e mo fyali. Lekeni nomba tulande pa fyebo Paulo alandile ifyafikile abantu pa mutima. Fishinka nshi ifyacindama ifyo alandile pali Lesa uo abena Atena bashaishibe?

13. Bushe Paulo alandile ukuti umuulu ne calo fyaishilebako shani, kabili amashiwi alandile yalolele mwi?

¹³ Lesa apangile umuulu ne calo. Paulo atile: “Lesa uwapangile cino calo na fyonse ifyabapo, apo ni Shikulu wa muulu ne sonde, tekala mu matempele ayo abantu bakuula.”d (Imil. 17:24) Umuulu ne calo tafyaishilebako fye ifine. Lesa wa cine e wapangile ifintu fyonse. (Amalu. 146:6) Shikulu wa muulu ne calo alipusana na lesa Atena nelyo balesa bambi abo balecindika fye pa mulandu wa matempele, imfuba, nelyo ifiipailo ifyo babakuliile, pantu ena te kuti ekale mu matempele ayo abantu bakuula. (1 Isha. 8:27) Icishinka Paulo alelandapo fye ca kuti, Lesa wa cine mukalamba sana ukucila tulesa tonse uto abantu bapanga utuba mu matempele ayo abantu bapanga.—Esa. 40:18-26.

14. Bushe Paulo alangile shani ukuti Lesa tashintilila pa fyo abantu bengamupeela?

¹⁴ Lesa takabila abantu ukumupeela ifintu. Abalepepa utulubi balitemenwe ukutufwika ifya kufwala ifya mutengo, ukutupeela ifya bupe ifya mutengo, nelyo ukututwalila ifya kulya ne fya kunwa, kwati nalimo twalekabila ifi fintu! Lelo, abaGriki bamo abasambilile amano ya bantunse abo Paulo alelandako nalimo balishibe ukuti tulesa ta twalekabila ifi fintu. Nge fyo cali ninshi bafwile balisumine ifyo Paulo alandile ukuti Lesa “takabila ukuti abantu balemwafwa.” Ca cine, takuli icili conse ico abantu bengapeela Kabumba! Lelo, ena e upeela abantu ifyo bakabila, e kutila, “umweo, e ulenga baba no bumi,” pamo na kasuba, imfula, no mushili uwakwata umufundo. (Imil. 17:25; Ukute. 2:7) E ico Lesa Uutupeela ifyo tukabila, tashintilila pa fyo fwe bantu twingamupeela, lelo ni fwe tufwile ukupokelela kuli Lesa.

15. Bushe finshi Paulo acitile pa kulanga abena Atena ukuti tabacilile abantu abashali abaGriki, kabili lisambililo nshi ilyacindama ilyo twingasambilila ku fyo acitile?

¹⁵ Lesa abumbile umuntu. Abena Atena basumine ukuti balicindeme ukucila abantu abashali abaGriki. Lelo Baibo itila tatufwile ukulamona ukuti twalicindama ukucila abantu bambi pa mulandu wa mushobo wesu nelyo icalo uko twafuma. (Amala. 10:17) Paulo ali uwacenjela ilyo alelanda pali ubu bwafya. Ilyo Paulo alandile amashiwi ya kuti, “mu muntu umo e mo [Lesa] alengeele inko shonse isha bantunse,” alengele abo alelandako ukutontonkanya pa fyo basuminemo. (Imil. 17:26) Umuntu uo alelandapo ni Adamu, icikolwe ca bantunse bonse, uo Baibo yalandapo mwi buuku lya Ukutendeka. (Ukute. 1:26-28) Apo abantunse bonse bafuma ku cikolwe cimo, takwaba umutundu nelyo umushobo uwacindama ukucila umutundu umbi. Bonse abalekutika kuli Paulo balyumfwikishe icishinka alelandapo. Tulesambililako isambililo ilyacindama ku fyo Paulo acitile. Nangu ca kutila ilyo tuleshimikila tufwile ukuba abacenjela kabili tatufwaya ukukalifya abantu, ico tufwile ukwishiba ca kuti, tatufwile ukusundula nelyo ukwalula icine ca mu Baibo pa kuti fye abantu bacitemwe.

16. Cinshi Kabumba afwaya abantunse balecita?

¹⁶ Lesa afwaya ukuti abantu bapalame kuli ena. Nangu ca kutila abasambilile amano ya bantunse abalekutika kuli Paulo balilanshenye pa nshita iitali umulandu abantu babela pano calo, balefilwa ukulondolola bwino uyu mulandu. Lelo Paulo, alilondolwele bwino ico Kabumba abumbile abantunse, atile “pa kuti bengafwaya Lesa, nalimo bengamupampanta no kumusanga, nangu ca kuti taba ukutali na ifwe umo umo.” (Imil. 17:27) Nangu ca kutila Abena Atena tabaishibe Lesa, ici tacalola mu kuti te kuti tumwishibe. Lelo bonse abafwaya ukumusanga no kumwishiba, kuti bamwishiba. (Amalu. 145:18) Nga fintu mwamona, Paulo abomfeshe ishiwi lya kuti “ifwe,” kanshi taifumishepo pa bantu abalingile ‘ukufwaya’ Lesa no ‘kumupampanta.’

17, 18. Mulandu nshi abantu bafwile ukufwaila ukuba ifibusa fya kwa Lesa, kabili finshi twingasambilila kuli filya Paulo afikile abantu alelandako pa mutima?

¹⁷ Abantunse bafwile ukuba ifibusa fya kwa Lesa. Paulo atile, “E walenga ukuti tube abomi, ukuti tule-enda kabili tubeko.” Abantu bamo abasambilila sana batila Paulo alelanda pa mashiwi ya kwa Epimenides, umwina Krete uwalelemba imishikakulo muli ba 500 ninshi Yesu talaisa pa calo. kabili “uo abena Atena bacindike sana mu mipepele yabo.” Paulo alilandile umulandu na umbi uo abantunse bafwile ukubela ifibusa fya kwa Lesa. Atile: “Bakalemba wa mishikakulo bamo muli imwe batila, ‘Pantu na ifwe tuli bana bakwe.’” (Imil. 17:28) Abantunse bafwile ukufwaya sana ukupalama kuli Lesa pantu e wabumbile umuntu wa kubalilapo, ukwafuma abantu bonse. Pa kuti afike abantu pa mutima, Paulo alyambwile mu fyalembwa fya ciGriki ifyo aba bantu bafwile bacetekele sana.e Nga filya Paulo acitile, na ifwe limo tulambulako mu fitabo umwalembwa ilyashi lya kale nelyo ifitabo fimbi ifyo abantu bacetekela. Ku ca kumwenako, pa kuti tulondolwele umuntu uushili Nte uko ifisambilisho fya bufi fimo fyafuma, kuti twa-ambula mu citabo ico abantu bacetekela sana.

¹⁸ Paulo atwalilile fye ukulanda ifishinka pali Lesa, kabili ali uwacenjela pantu alealula amashiwi ya kubomfya ukulingana na bantu alelandako. Bushe finshi Paulo alefwaya abena Atena bacite pa fyebo ifyacindama ifyo abebele? Ukwabula no kupoosa inshita, alibebele ifyo balingile ukucita.

“Abantu Bonse Mpanga Yonse . . . Bafwile Ukulapila” (Imil. 17:29-31)

19, 20. (a) Bushe Paulo acitile shani pa kuti alenge abantu beshibe ukuti ukupepa utulubi uto abantu bapanga kwalibipa? (b) Finshi abalekutika kuli Paulo balingile ukucita?

¹⁹ Paulo alefwaisha abo alelandako bacitepo fimo. Alandile pali yalya mashiwi ayambwile mu fyalembwa fya baGriki, ukuti: “E ico apo tuli bana ba kwa Lesa, tatufwile ukulamona ukuti Lesa aba nga golde nelyo silfere nelyo ilibwe, nangu ukulamona kwati aba nge cintu ico abacenjela mu fya kupangapanga babasa.” (Imil. 17:29) Ca cine, nga ca kutila Lesa e wapangile abantu, kuti aba shani akalubi ako abantu bapanga? Ifyo Paulo alanshanye nabo fyalilengele bamona ukuti ukupepa utulubi uto abantu bapanga kwafye. (Amalu. 115:4-8; Esa. 44:9-20) Ilyo Paulo alandile amashiwi ya kuti “tatufwile,” afwile alilengele abantu ukukanaumfwa sana ububi pa fyo abebele.

²⁰ Umutumwa Paulo alibebele bwino bwino ukuti balingile ukucitapo cimo. Atile: “Lesa alisuulako iyi nshita iyo mushamwishibe, [e kutila inshita iyo bashaishibe ukuti Lesa tafwaya abantu balepepa utulubi] nomba pali ino nshita, alebila ku bantu bonse mpanga yonse ukuti bafwile ukulapila.” (Imil. 17:30) Bamo abalekutika kuli Paulo bafwile balipapile ilyo alandile ukuti balingile ukulapila. Lelo ifyebo ifyo abebele fyalangile fye apabuuta ukuti ubumi bwabo bwafumine kuli Lesa kanshi bali no kulubulula kuli ena. Balingile ukufwaya Lesa, ukumwishiba bwino e lyo no kulacita ifyo balesambilila. E ico abena Atena balingile ukwishiba ukuti ukupepa utulubi kubi kabili balingile ukuleka ukutupepa.

21, 22. Bushe Paulo asondwelele ilyashi lyakwe na mashiwi nshi, kabili mulandu nshi aya mashiwi yacindamina kuli ifwe?

²¹ Paulo asondwelele ifyebo na mashiwi yacindama aya kuti: “[Lesa] alisala ubushiku ilyo akapingula abantu bonse pano isonde mu bulungami, alisala na kapingula kabili alipeele na fwe bantu bonse ubushininkisho ilyo amubuushishe ku bafwa.” (Imil. 17:31) Abantu balingile ukufwaya Lesa wa cine no kumusanga pantu Ubushiku bwa bupingushi buleisa. Paulo talandile ishina lya kwa Kapingula uo Lesa asala. Lelo alilandilepo fimo ifyaibela pali uyu Kapingula. Atile, alipo umuntunse, alifwile, kabili Lesa alimubuushishe ku bafwa.

²² Aya mashiwi yalicindama nga nshi kuli ifwe muno nshiku. Twalishiba ukuti Kapingula uo Lesa asala ni Yesu Kristu uo abushishe ku bafwa. (Yoh. 5:22) Twalishiba no kuti Ubushiku bwa Bupingushi ubukaba imyaka 1,000, nabupalama nga nshi. (Ukus. 20:4, 6) Tatutiina Ubushiku bwa Bupingushi, pantu twalishiba ukuti bukalenga abantu abo bakalapingula ukuti ba cishinka bakapaalwe nga nshi. Twalishininkisha ukuti ifintu ifisuma nga nshi fikacitika, pantu icipesha mano icacila pa fipesha mano fyonse calicitike, ne ci cipesha amano kubuushiwa kwa kwa Yesu Kristu!

“Abantu Bamo . . . Balitetekele” (Imil. 17:32-34)

23. Fintu nshi ifyapusanapusana ifyo abantu bacitile ilyo baumfwile ifyebo Paulo alandile?

²³ Ifyo abantu bacitile ilyo baumfwile ifyebo Paulo alandile fyali ifyapusanapusana. “Bamo batendeke ukumupumya” ilyo baumfwile alanda pa kubuuka. Bambi bali no mucinshi lelo tabalapiile no kutetekela, bamwebele ati: “Tukesaumfwako na kabili pali ifi.” (Imil. 17:32) Lelo, kwali na banono abatetekele. Baibo itila: “Abantu bamo baile nankwe kabili balitetekele. Pali aba pali na Dionusi, kapingula wa mu cilye ca Areopagi, umwanakashi uwe shina lya kuti Damari, e lyo na bantu bambi.” (Imil. 17:32-34) Ifi fine e fyo na bantu bacita muno nshiku ilyo tulebila imbila nsuma. Bamo kuti batupumya, bambi nabo mu mucinshi balakaana ukukutika. Lelo tulatemwa sana bamo nga basumina imbila nsuma ya Bufumu kabili baba Abena Kristu.

24. Finshi twingasambilila ku fyebo Paulo alandile ilyo ali mu cilye ca Areopagi?

²⁴ Nga tuletontonkanya sana pa mashiwi Paulo alandile, kuti twasambililako ifyo twingalalondolola bwino ifyebo pa kuti tulefika abantu pa mutima. Na kabili kuti twasambililako ne fyo twingalalondolola ifyebo ifingalenga abo tulelandako basumina ifyo tulelanda. Kuti twasambililako ne fyo twingaalula inshila sha kubililamo imbila nsuma ukulingana na bantu twasanga. Na kabili tulesambililako ukuti tulingile ukuba abatekanya no kuba abacenjela ilyo tulelanda na bantu abasumina mu fisambilisho fya bufi. Kuti twasambililako ne sambililo lyacindama ilya kuti: Tatufwile ukusundula nelyo ukwalula icine ca mu Baibo pa kuti fye abo tulelandako bomfwe bwino. Na lyo line, nga tulepashanya umutumwa Paulo, kuti twalabila bwino imbila nsuma. Bakangalila nabo nga balepashanya Paulo kuti balesambilisha bwino sana mu cilonganino. Nga tulecite fi tukaba abafikapo ukwafwa abantu ‘ukufwaya Lesa . . . no kumusanga.’—Imil. 17:27.