Ukwishiba “Umutima wa kwa Kristu”

“Ni ani uwaishibe fya mu mutima wa kwa Shikulu, ukuti asambilishe wene? Lelo ifwe umutima wa kwa Kristu tuli na o.”—1 ABENA KORINTI 2:16.

1, 2. Mu Cebo cakwe, cinshi Yehova amwene icalinga ukusokolola pali Yesu?

BUSHE Yesu alemoneka shani? Umushishi wakwe, inkanda na menso fyalemoneka shani? Bushe ali umutali nelyo umwipi? Bushe ali uwaina nelyo uwaonda? Pa myaka iingi, bamo baalenga Yesu napamo ifyo alemoneka e lyo bambi bamulenga ifyo napamo ashalemoneka. Bamo bamulenga ngo wa maka kabili uwa mapiki, e lyo bamo na bo bamulenga ngo wanaka.

² Lelo, Baibolo tailanda sana pa fyo Yesu alemoneka. Lelo, Yehova amwene ukuti ico alingile ukusokolola cintu icacilapo ukucindama: e kuti ubuntu bwa kwa Yesu. Amalandwe yalanda pa fyo Yesu asosele no kucita no kusokolola inkuntu na matontonkanyo ifyalemulenga ukusosa ifyo alesosa no kucita ifyo alecita. Aya malyashi yane ayapuutwamo yatulenga ukumona mu co umutumwa Paulo aitile ukuti “umutima wa kwa Kristu.” (1 Abena Korinti 2:16) Ukwishiba amatontonkanyo, inkuntu ifya kwa Yesu no buntu bwakwe kwalicindama. Mulandu nshi? Pa milandu napamo ibili.

3. Ukwishiba umutima wa kwa Kristu kuti kwatulenga ukwishiba cinshi?

³ Intanshi, umutima wa kwa Kristu utupeela icitontonshi ca mu mutima wa kwa Yehova Lesa. Yesu alishibe bwino Wishi ica kuti atile: “Takuli uwaishibo Mwana ifyo aba, kano Tata; nangu uwaishiba Tata ifyo aba, kano Umwana, no yo Umwana afwaya ukumusokolwela.” (Luka 10:22) Cali kwati Yesu aletila: ‘Nga mulefwaya ukwishiba ifyo Yehova aba, sambilileni kuli ine.’ (Yohane 14:9) E co, lintu twasambilila pa fyo Amalandwe yalanda pa lwa fyo Yesu aletontonkanya ne nkuntu akwete, ciba kwati tulesambilila pa fyo Yehova atontonkanya ne nkuntu akwata. Ukwishiba kwa musango yu kutupalamika kuli Lesa wesu.—Yakobo 4:8.

4. Nga ca kuti tuli no kukwata imibele Kristu akwete, cinshi tulingile ukusambilila intanshi, kabili mulandu nshi?

⁴ Ica bubili, ukwishiba umutima wa kwa Kristu kutwafwa ‘ukukonka mu makasa yakwe.’ (1 Petro 2:21) Ukukonka Yesu te kulanda fye ifyo alesosa no kupashanya incitilo shakwe. Apo fintu tuletontonkanya e lyo ne nkuntu shesu e filenga ukuti tulande no kucita ifintu, ukukonka Kristu kukabila ukulundulula filya fine ‘aletontonkanya.’ (Abena Filipi 2:5, NW) E kuti, nga cine cine tuli no kucita ifyalecita Kristu, intanshi tulingile ukusambilila ukutontonkanya nga wene no kukwata inkuntu akwete, e kuti ukulingana na po twingapesha nga bantunse bashapwililika. E co, pamo no bwafwilisho bwa bakalemba ba Malandwe, natubebete umutima wa kwa Kristu. Intanshi twalalanda pa fintu ifyalengele Yesu ukutontonkanya ifyo aletontonkanya ne nkuntu akwete.

Ilyo Ashilaba Umuntunse

5, 6. (a) Ifibusa fyesu kuti fyatukuma shani? (b) Cibusa nshi Umwana wa kwa Lesa ibeli akwete mu muulu ilyo ashilaisa pe sonde, kabili ici camukumine shani?

⁵ Ifibusa fyesu ifyapalamisha kuti fyatulenga ukutontonkanya mu nshila imbi, ukulenga tukwate inkuntu, no kutulenga ukucita ifisuma nelyo ifibi.a (Amapinda 13:20) Natubebete pa lwa cibusa Yesu akwete ilyo ashilaisa pe sonde. Ilandwe lya kwa Yohane lilanda pali Yesu ilyo ashilaba umuntunse nga “Cebo,” nelyo Uwalelandilako Lesa. Yohane asosa ukuti: “Mu kutendeka mwali Cebo, kabili Cebo ali pamo na Lesa, kabili Cebo ali ni Lesa. Wene mu kutendeka ali pamo na Lesa.” (Yohane 1:1, 2) Apo Yehova takwata intendekelo, icishinka ca kuti Cebo ali pamo na Lesa ukufuma ku “kutendeka” cifwile cilosha ku ntendekelo ya milimo ya kwa Lesa iya bubumbo. (Amalumbo 90:2) Yesu “libeli lya ku cibumbwa conse.” E co, eko ali lintu ifibumbwa fimbi ifya ku mupashi no bubumbo bumoneka fishilalengwa.—Abena Kolose 1:15; Ukusokolola 3:14.

⁶ Ukulingana no kupenda kumo ukwa basayantisti, buno ububumbo bumoneka bwalikala napamo imyaka amabilioni 12. Nga ca kuti iyo myaka ya cine, ninshi Umwana wa kwa Lesa ibeli abishenye na Wishi mu kupalamisha pa mintapendwa ya myaka ilyo Adamu ashilabumbwa. (Linganyeniko Mika 5:2.) E co aba babili baleumfwana sana. Pamo ngo wa mano, uyu Mwana ibeli ilyo ashilaba umuntunse emininwako ngo ulesosa ukuti: “Nali ica kupekelwa cakwe [Yehova] ubushiku no bushiku.” (Amapinda 8:30) Cine cine ukumfwana sana ne Ntulo ya kutemwa pa myaka iingi nga nshi kwalikumine sana Umwana wa kwa Lesa! (1 Yohane 4:8) Uyu Mwana aishileishiba no kupashanya amatontonkanyo ya kwa Wishi, inkuntu ne nshila shakwe ukucila uuli onse.—Mateo 11:27.

Ubumi pe Sonde ne Fyalemukuma

7. Mulandu nshi umo uwalengele ukuti Umwana wa kwa Lesa ibeli ese pe sonde?

⁷ Umwana wa kwa Lesa ali no kusambilila ifingi, pantu imifwaile ya kwa Yehova yali ya kupangasha Umwana wakwe ku kuba Shimapepo Mukalamba uwa nkumbu, ‘uwingatusakamana ku kunaka kwesu.’ (AbaHebere 4:15) Umulandu umo Umwana aishile pe sonde ngo muntu wali wa kufishapo ifyalekabilwa muli uyu mulimo. Pamo, ngo muntu wa munofu no mulopa, Yesu apitile mu mibele iyo kale alemwena fye ku muulu. Nomba aliyumfwilile ifyo abantunse bayumfwa ne fyo bakuntukilwa. Inshita shimo alenaka, ukumfwa icilaka ne nsala. (Mateo 4:2; Yohane 4:6, 7) Icacilishapo ca kuti, ashipikishe amafya ya misango yonse na macushi. Na muli fyo “asambilile icumfwila” no kuipangasha bwino ku mulimo nga Shimapepo Mukalamba.—AbaHebere 5:8-10.

8. Finshi twaishiba pa lwa bumi bwa kwa Yesu pe sonde ilyo ali umwaice?

⁸ Ni shani pa lwa fyo Yesu apitilemo ilyo ali umwaice pe sonde? Ilyashi pa lwa bwaice bwakwe lyalipipa. Na kuba, abashimika ifyacitike ilyo afyelwe ni Mateo fye na Luka. Bakalemba ba Malandwe balishibe ukuti Yesu alikeleko ku muulu ilyo ashilaisa pe sonde. Ubo bumi akwete ilyo ashilaba umuntunse, bwalondolwele ukucila icili conse umuntu aishileba. Nangu cibe fyo, Yesu ali muntunse. Nangu cingati ali uwapwililika, ali no kukula ukufuma ku bunya ukufika ku bulumendo no bukalamba, ninshi iyi nshita yonse alesambilila. (Luka 2:51, 52) Baibolo isokolola ifintu fimo pa lwa bumi bwa kwa Yesu ilyo ali umwaice ifyamukumine ukwabula no kutwishika.

9. (a) Finshi filangilila ukuti Yesu afyalilwe mu lupwa ulupiina? (b) Ni mu mibele ya musango nshi Yesu afwile akulile?

⁹ Ubushinino bulangilila ukuti Yesu afyalilwe mu lupwa ulupiina. Ici cilangililwa ku bupe ubo Yosefe na Maria baletele kwi tempele nalimo inshiku 40 libe nafyalwa. Mu cifulo ca kuleta umwana wa mpaanga nge ca kuninika ne cibondo ca nkunda napamo icipele ku kube ca pa lubembu, baletele “ifipele fibili, atemwa ifibondo fibili.” (Luka 2:24) Ukulingana na Amalango ya kwa Mose, ici ca kuninika cali ca bapiina. (Ubwina Lebi 12:6-8) Mu kuya kwa nshita, ulu lupwa ulupiina lwalikulile. Yosefe na Maria bakwete abana nalimo 6 pa numa ya kufyalwa kwa cipesha mano ukwa kwa Yesu. (Mateo 13:55, 56) E co Yesu akulile mu lupwa ulukalamba, ulufwile lwalekumanisha ukuisunga.

10. Finshi filangilila ukuti Maria na Yosefe bali bantu baletiina Lesa?

¹⁰ Abakushishe Yesu bali bafyashi bakwe abaletiina Lesa. Nyina, Maria, ali mwanakashi waibela. Ibukisheni ukuti ilyo alemuposha, malaika Gabriele atile: “Mwapoleni, we wasenaminwa! Shikulu ali nobe.” (Luka 1:28) Yosefe na o ali uwaipeelesha. Mu busumino, cila mwaka aleenda bakilomita 150 ukuya ku Yerusalemu ku ca Kucilila. Maria na o alesangwako nangu cingati abaume fye e balekabilwa ukusangwako. (Ukufuma 23:17; Luka 2:41) Inshita imo, ilyo Yosefe na Maria balefwayafwaya Yesu uwali ne myaka 12 pali ilya nshita, bamusangile mwi tempele pali bakasambilisha. Yesu aebele abafyashi bakwe abasakamikwe ukuti: “Bushe tamwishibe ukuti ndi no kuba mu ng’anda ya kwa Tata.” (Luka 2:49) Ishiwi lya kuti “Tata” lifwile lyalesansamusha Yesu wacaice. Afwile alyebelwe ukuti Yehova e wali Wishi uwa cine. Na kabili, Yosefe afwile ali ni wishi umusuma umuleshi uwa kwa Yesu. Ukwabula no kutwishika Yehova te kuti asale umwaume wa lucu nelyo umukali uwa kuti akushe Umwana Wakwe uwatemwikwa!

11. Mulimo nshi Yesu asambilile, kabili mu nshita sha Baibolo, ukubomba uyu mulimo kwabimbilemo cinshi?

¹¹ Ilyo ali mu Nasarete, Yesu afwile asambilile bukabasa kuli wishi umuleshi, Yosefe. Yesu alishibe bwino uyu mulimo ica kuti aleitwa “kabasa.” (Marko 6:3) Mu nshita sha mu Baibolo, bakabasa baleingila incito sha kukuula amayanda, ukupanga ifipe (ukusanshako amatebulo, utupuna, ne mbao), no kupanga amaplao. Mu lupapulo lwakwe ulwa Dialogue With Trypho, Justin Martyr, uwa mu mwanda wa myaka uwalenga bubili C.E., alembele pa lwa kwa Yesu ukuti: “Alebasa ilingi line ilyo ali pano isonde no kupanga amaplao na makoli.” Umulimo wa musango yu tawali uwayanguka, pantu napamo bakabasa ba kale tabaleshita imbao. Bafwile baleya mu kuitemena ifimuti no kuleta imbao ku ng’anda. E co Yesu pambi alishibe amafya ya kusanga umwakuliila, ukubomba na baleshita no kuliisha aba mu ng’anda.

12. Finshi filangilila ukuti Yosefe afwiile ilyo Yesu ashilafwa, kabili mulimo nshi Yesu ashele na o?

¹² Pamo ngo mwana mwaume kabili ibeli, Yesu napamo aleafwa ukusakamana ulupwa, na kucilisha pa mulandu wa kuti cimoneka kwati Yosefe afwiile ilyo Yesu ashilafwa.b Zion’s Watch Tower iya mu January 1, 1900, yatile: “Ilyashi lya kale litila Yosefe afwiile ilyo Yesu aali umwaice, no kuti Yesu aishileba kabasa no kutendeka ukusakamana ulupwa. Ici citungililwa ku bushinino bwa mu Malembo pantu Yesu etwa kabasa, na banyina na bamunyina balilumbulwamo, ukufumyako fye Yosefe. (Marko 6:3) . . . E co, kuti cacitika ukuti ilya myaka 18 iya kwa Shikulu, ukufuma pa nshita cacitike [icalembwa pali Luka 2:41-49] ukufika ku nshita ya kubatishiwa kwakwe, yabomfiwe ku milimo ya mu mikalile.” Maria na bana bakwe, pamo na Yesu, bafwile balishibe ifyo cikalipa lintu umulume watemwikwa kabili wishi afwa.

13. Lintu Yesu atendeke ubutumikishi bwakwe, mulandu nshi cingasoselwa ukuti ali no kwishiba, no kushilimuka ne nkuntu ishisuma ifyo umuntu umbi ashingakwata?

¹³ Nga fintu caumfwika, Yesu tafyalilwe mu bumi bwa bwanalale. Lelo, aikele ubumi bwa bantu yaweyawe. Lyene, mu 29 C.E., inshita yalifikile iya kuti Yesu abombe umulimo Lesa amupeele. Mu mibundo ya ulya mwaka, alibatishiwe mu menshi no kwisaba Umwana wa ku mupashi uwa kwa Lesa. ‘Imyulu yaliceneme,’ ukulangilila ukuti nomba ali na maka ya kwibukisha ubumi bwakwe ku muulu ilyo ashilaba umuntunse, pamo na matontonkanyo yakwe ne nkuntu ilyo akwete bulya bumi. (Luka 3:21, 22) E co lintu Yesu atendeke ubutumikishi bwakwe, alikwete ukwishiba no kushilimuka ne nkuntu ishisuma ifyo umuntu umbi ashingakwata. E mulandu wine, bakalemba ba Amalandwe baalembela sana pa fyo Yesu acitile mu butumikishi bwakwe. Nangu ni fyo, balifililwe ukulemba fyonse ifyo asosele no kucita. (Yohane 21:25) Lelo ifyo bapuutilwemo ukulemba fitulenga ukumona mu mutima wa muntu wakulisha uwabalile abako.

Ubuntu Yesu Akwete

14. Amalandwe yalangilila shani ukuti Yesu ali muntu wa mutima uusuma ne nkuntu ishisuma?

¹⁴ Ubuntu bwa kwa Yesu ubusangwa mu Malandwe bwaba bwa muntu uwaba no mutima usuma ne nkuntu ishisuma. Alebomba ukulingana ne mibele: aikatilwe inkumbu uwa fibashi (Marko 1:40, 41); aliliile abantu bashalefwaya icine (Luka 19:41, 42); kabili ali no bukali ubwalungama ku balekabule ndalama (Yohane 2:13-17). Apo ali muntu uwa cililishi, Yesu inshita shimo aleponya ifilamba, kabili talefisa inkuntu shakwe. Lintu umunankwe watemwikwa Lasaro afwile, Yesu alililile ilyo amwene Maria, nkashi kwa Lasaro alelukusha ifilamba, kabili alilile ninshi bambi balemonako.—Yohane 11:32-36.

15. Ukutemwa kwa kwa Yesu kwamonekele shani mu fyo alemona no kubomba na bambi?

¹⁵ Ubusuma bwa mutima wa kwa Yesu bwamonekele sana mu fyo alemona no kubomba na bambi. Aleafwa abapiina na banyanyantilwa, ukubalenga ‘ukusanga ukutusha ku mitima yabo.’ (Mateo 11:4, 5, 28-30) Alesangako inshita ya kusakamana ukukabila kwa balecushiwa, nampo mwanakashi walefuma umulopa uwakumishe mu mutalalila ilaya lyakwe nelyo kalombalomba impofu uushalefwaya ukutalala. (Mateo 9:20-22; Marko 10:46-52) Yesu alelolesha pa fisuma muli bambi no kubatasha; nalyo line, aleebaula nga cakabilwa. (Mateo 16:23; Yohane 1:47; 8:44) Pa nshita lintu abanakashi bakwete insambu shinono, Yesu alibacindike. (Yohane 4:9, 27) Kuti twaumfwikisha umulandu ibumba lya banakashi lyalemupyungila ku fyo lyakwete.—Luka 8:3.

16. Finshi filangilila ukuti Yesu akwete imimwene yalinga pa lwa bumi ne fikwatwa?

¹⁶ Yesu alemona imikalile ifyo ilingilwe ukumonwa. Tacindamike ifikwatwa intanshi. Cimoneka kwati akwete fye ifikwatwa ifinono. Atile “takwete apa kulaaliko mutwe.” (Mateo 8:20) Nangu cibe fyo, Yesu alelenga bambi ukuba ne nsansa. Lintu asangilwe ku mutebeto wa bwinga—uko kusangwa inyimbo, ukwimba no kusekelela—cili icaumfwika ukuti taile kulya ku kupwishisha bambi insansa. Na kuba, ni kulya eko Yesu acitile icipesha mano ca kubalilapo. Lintu umwangashi wapwile, asangwile amenshi ukuba umwangashi, ifya kunwa ‘ifilenga imitima ya bantunse ukusamwa.’ (Amalumbo 104:15; Yohane 2:1-11) E co uyo mutebeto walitwalilile, ukwabula no kutwishika ulya nabwinga na shibwinga baliseebulwilwe ku nsoni. Ukuba ne mimwene yalinga pa lwa bumi kulangililwa na mu kuti imiku iingi Yesu alebombesha mu butumikishi pa nshita iitali.—Yohane 4:34.

17. Mulandu nshi tushingapapila ukuti Yesu ali ni Kasambilisha Mukalamba, kabili ifisambilisho fyakwe fyalelangilila cinshi?

¹⁷ Yesu ali ni Kasambilisha Mukalamba. Ifingi ifyo alesambilisha fyali fintu ificitika mu bumi, ifyo aishibe bwino. (Mateo 13:33; Luka 15:8) Tapali uwalesambilisha nga wene, kabili lyonse alesambilisha ifyaumfwika, ifyayanguka, kabili ifibomba. Lelo ifyo alesambilisha e fyacililepo ukucindama. Ifisambilisho fyakwe fyalelangilila fintu alefwaisha bakakutika bakwe ukuti beshibe amatontonkanya, inkuntu ne nshila sha kwa Yehova.—Yohane 17:6-8.

18, 19. (a) Filangililo nshi ifyaumfwika ifyo Yesu alondolwelelemo Wishi? (b) Finshi fikalandwapo mu cipande cikonkelepo?

¹⁸ Mu kubomfya ifilangililo ilingi, Yesu asokolwele Wishi mu filangililo fyaumfwika ifishingalabwa bwangu. Ukulanda pa nkumbu sha kwa Yehova kwalipusana no kupalanya Yehova kuli wishi uwaikatwa inkumbu pa kumona umwana wakwe alebwela ica kuti ‘abutukilako, amuwila pa mukoshi no kumufyompa.’ (Luka 15:11-24) Pa kukana imyata umo bashimapepo balesaalula abantu yaweyawe, Yesu alondolwele ukuti Wishi ali ni Lesa untu abantu bengapalamako, uwasalilepo ukupaapaata kwa musangushi waicefya ukucila ipepo lya muFarise wa filumba. (Luka 18:9-14) Yesu alandile pali Yehova nga Lesa uusakamana kabili uwishiba na lintu inseba inono yaponena pa nshi. Yesu akoseleshe abasambi bakwe ukuti: “Mwitiina; imwe umutengo mwacilamo apakalamba ku nseba.” (Mateo 10:29, 31) Kuti twaumfwikisha umulandu abantu balepapila “imisambilishishe” ya kwa Yesu no mulandu balepalamina kuli wene. (Mateo 7:28, 29) Inshita imo “ibumba likalamba” lyaikele nankwe pa nshiku shitatu, ukwabula ne ca kulya!—Marko 8:1, 2.

¹⁹ Tulatasha pa kuti Yehova alisokolola mu Cebo cakwe umutima wa kwa Kristu! Lelo, ni shani twingalundulula no kulangilila umutima wa kwa Kristu ilyo tulebomba na bambi? Ici cikalandwapo mu cipande cikonkelepo.

[Amafutunoti]

Bushe Mwalikwata “Umutima wa kwa Kristu”?

“Lesa wa kutwalilila kabili uwa kukoselesha [amulenge ukuba ne mibele Kristu Yesu akwete, NW].”—ABENA ROMA 15:5.

1. Yesu alengwa shani mu fikope ifingi ifya Kristendomu, kabili mulandu nshi iyo nshila bamulengelamo ishaba ni nshila yalinga iya kulengelamo Yesu?

ULUPAPULO uluitunga ukuti lwalembelwe na mushika wa kale uwa ciRoma lulondolola Yesu ukuti: “Abantu tabatalile abamumonapo aleseka.” Ulu lupapulo, ulwaishibikwa ukutula nalimo mu mwanda wa myaka uwalenga 11, batila lwalenga bakalenga abengi ukulenga Yesu ukulingana ne fyo babelenga muli ulu lupapulo.a Mu fya kulenga ifingi, Yesu alengwa ngo muntu ali no bulanda uushimwentula. Lelo ubo te bulondoloshi busuma pa lwa kwa Yesu, uyo Amalandwe yalondolola ngo muntu wa mutima usuma.

2. Kuti twalundulula shani “imibele Kristu Yesu akwete,” kabili ici cikatupangashisha ukucita cinshi?

² E co, pa kwishiba Yesu umwine wine, mu mintontonkanya yesu ne mitima mulingile ukuba ukwishiba kwalungika ukwa muntu Yesu ali icine cine ilyo ali pe sonde. E co natubebete amalyashi ya Malandwe yamo ayatulenga ukumona mu “mutima wa kwa Kristu” e kuti inkuntu shakwe, ifyo alemona ifintu, amatontonkanyo yakwe, ne mipelulwile yakwe. (1 Abena Korinti 2:16) Ilyo tulecite fyo, natumone ifyo twingalundulula “imibele Kristu Yesu akwete.” (Abena Roma 15:5) E co, kuti twaipangasha bwino mu bumi na mu mibombele yesu na bambi mu kukonka icipasho atwimikile.—Yohane 13:15.

Taali Uwaifinya

3, 4. (a) Cali shani pa lyashi lyalembwa pali Marko 10:13-16? (b) Cinshi Yesu acitile lintu abasambi bakwe balekaanya abana ukwisa kuli wene?

³ Abantu balitemenwe Yesu. Pa nshita shalekanalekana, abantu ba mishinku yapusanapusana ne fikulilo baleisa kuli wene ukwabula umwenso. Natubebete cimo icacitike ico calembwa pali Marko 10:13-16. Cacitike mupepi na ku mpela ya butumikishi bwakwe ilyo aleya ku Yerusalemu umuku wa kulekelesha, ku kuyafwa imfwa iibi.—Marko 10:32-34.

⁴ Elenganyeni ifyo cali. Abantu batendeka ukuleta abana, no tunya twine, pa kuti Yesu apaale aba bana.b Lelo, abasambi balelesha abana ukwisa kuli Yesu. Napamo baletontonkanya ukuti Yesu talefwaya ukupumfyanishiwa ku bana muli iyi milungu yacindama. Lelo nabaluba. Lintu Yesu aishiba ico abasambi balecita, tatemenwe. Yesu aita abana, ukusosa ukuti: “Lekeni abaice bese kuli ine, mwibakaanya.” (Marko 10:14) Lyene acita cimo icalangilila ubusuma bwakwe. Ilyashi litila: ‘Alibafukatile no kubapaala.’ (Marko 10:16) Abana bafwile tabaletiina ilyo Yesu abafukatile.

5. Ilyashi lyaba pali Marko 10:13-16 litweba cinshi pa lwa buntu bwa kwa Yesu?

⁵ Ili lyashi ilipi lilatweba ifingi pa lwa muntu Yesu ali. Moneni ukuti taali uwaifinya. Nangu cingati alikwete icifulo cikalamba mu myulu, taletiinya nelyo ukusaalula abantunse bashapwililika. (Yohane 17:5) Bushe tacili icacindama ukwishiba ukuti na bana tabaletiina ukupalama kuli wene? Ukwabula no kutwishika nga tabatemenwe ukupalama ku muntu uushalesansamuka, ukumwentula nelyo ukuseka! Abantu ba mishinku yalekanalekana balepalama kuli Yesu pa mulandu wa kuti balimwene ifyo ali uwa nsansa kabili alesakamana bambi. Kabili balishininkishe ifyo te kuti abatamfye.

6. Baeluda kuti balenga shani abantu ukwangukilwa ukupalama kuli bene?

⁶ Ilyo tulebebeta ili lyashi, kuti twaipusha ukuti, ‘Bushe nalikwata umutima wa kwa Kristu? Bushe abantu balapalama kuli ine?’ Muli ishi nshita shayafya, impaanga sha kwa Lesa shikabila abacemi abashaifinya, abaume baba ngo “mwa kufisama ku mwela.” (Esaya 32:1, 2; 2 Timote 3:1) Mwe baeluda, nga mwalapoosa amano kuli bamunyinenwe kabili mwalabaafwa, bakamona ukuti mulabasakamana. Bakamone co pa cinso cenu, na lintu baumfwa imilandile yenu, no kumona imibele yenu. Ukwangwako kwa musango yu ukwa cine cine kuti kwalenga bambi ukumucetekela no kulenga bene na baice kumo ukwangukilwa ukupalama kuli imwe. Umwanakashi umo Umwina Kristu alondolwele icamulengele ukushimikilako eluda umo ifyo alepitamo. Atile: “Alelanda na ine mu nshila iisuma kabili iya nkumbu. Abula kucite fyo napamo nga nshamwebele icili conse. Anengele ukuyumfwa uwacingililwa.”

Alelangulukilako Bambi

7. (a) Yesu alangilile shani ukuti alelangulukilako bambi? (b) Mulandu nshi pambi Yesu aposeshe impofu imo panono panono?

⁷ Yesu alelangulukilako bambi. Talefwaya ukukalifya abantu. Ukumona fye abalecula kwalemuletela ubulanda ica kuti alebaafwa mu mafya yabo. (Mateo 14:14) Alelangulukilako na bambi mu fyo balepelebela na mu fyo balekabila. (Yohane 16:12) Inshita imo abantu baleteele Yesu impofu no kumweba ukuti aiposhe. Yesu aliposeshe ulya mwaume, lelo acitile co panono panono. Pa kubala abantu tabalemonekesha kuli uyu mwaume, balemoneka—“nge miti iileenda.” Lyene, Yesu alengele uyu mwaume ukulamona fyonse. Mulandu nshi aposeshe uyu mwaume panono panono? Pambi cali pa mulandu wa kuti alenge uyu mwaume wabeleshe mfifi ateulukile bwino ku kutendeka ukumona ulubuuto ne calo capikana.—Marko 8:22-26.

8, 9. (a) Cinshi cacitike ilyo line Yesu na basambi bakwe baingile mu citungu ca Dekapoli? (b) Londololeni ifyo Yesu aposeshe nkomamatwi.

⁸ Natubebete ne cacitike pa numa ya ca Kucilila ica mu 32 C.E. Yesu na basambi bakwe bali nabengila mu musumba wa Dekapoli, ku kabanga ka Bemba wa Galili. Kulya amabumba yakalamba yalibasangile mu kwangufyanya no kuletela Yesu abalwele abengi na balemana, kabili alibaposeshe bonse. (Mateo 15:29, 30) Icapapwishe cimo ca kuti Yesu alangulukileko umwaume umo mu nshila yaibela. Kalemba we Landwe Marko, uyo walembele ili lyashi fye eka, ashimika ifyacitike.—Marko 7:31-35.

⁹ Uyu mwaume ali ni nkomamatwi kabili cibulubuusa. Yesu napamo alimwene ukuti uyu mwaume ali no mwenso kabili ali ne nsoni. Yesu lyene acitile icintu cimo icaibela. Afumishe ulya mwaume pe bumba no kumutwala ku mbali. Lyene, Yesu abomfeshe ifishibilo fimo ukulangilila ulya mwaume ico ali no kucita ilyo line. “Abikile iminwe yakwe mu matwi ya muntu; kabili afwisa amate, no kumukumya ku lulimi.” (Marko 7:33) Icakonkelepo, pa kulolesha mu muulu Yesu aishishe icefu no kupepa. Ifi filangililo fyalelangilila ulya mwaume ukuti: ‘Ico ndi no kucita ni ku maka ya kwa Lesa.’ Pa kulekelesha, Yesu atile: “Komokesha.” (Marko 7:34) Ilyo line, ulya muntu alitendeke ukumfwa, kabili alitendeke no kulanda fye bwino.

10, 11. Ni shani twingalangulukilako bambi mu cilonganino? na mu lupwa?

¹⁰ Mwandi Yesu alelangulukilako bambi! Talefwaya ukukalifya bambi, kabili ici cililishi calemulenga ukucitila abantu ifintu fishali na kubalenga ukubipilwa. Pamo nga Bena Kristu, tulingile ukulundulula no kulangilila ukuti twalikwata umutima wa kwa Kristu muli ulu lubali. Baibolo itukonkomesha ukuti: “Bonse mube aba mutima umo, abalangulukilana, abatemwa aba bwananyina, aba mitima ya nkumbu, aba mitima ya bupete.” (1 Petro 3:8) Ici cine cine cipinda ukuti tulelanda no kucita ifintu mu nshila ishishingakalifya bambi.

¹¹ Mu cilonganino kuti twalangulukilako bambi ukupitila mu kubacindika, ukucita kuli bene ifyo twingafwaya bacite kuli ifwe. (Mateo 7:12) Ico kuti casanshamo ukumona ifyo tulelanda ne nshila tulefilandilamo. (Abena Kolose 4:6) Mwilalaba ukuti ‘amashiwi ya [buwelewele, NW] kuti yalasaula ngo lupanga.’ (Amapinda 12:18) Ni shani mu lupwa? Umulume no mukashi abatemwana icine cine balalangulukilana. (Abena Efese 5:33) Balasengauka ukubomfya amashiwi yabipa, aya musaalula, no kulengulula—ifi fyonse ifingakalifya sana umuntu kabili cilafya ukulabako. Abana na bo bene balakuntukilwa, kabili abafyashi bakwata ukutemwa balingile ukubalangulukilako. Nga balekabila ukulungika, abafyashi ba musango yu balungika mu nshila iya mucinshi ku bana babo kabili iyishingabaseebanya.c (Abena Kolose 3:21) E co lintu twalangulukilako bambi, tulangilila ukuti twalikwata umutima wa kwa Kristu.

Alecetekela Bambi

12. Ni shani fintu Yesu alemona abasambi bakwe mu nshila balingile ukumonwa?

¹² Yesu alemona abasambi bakwe mu nshila balingilwe ukumonwa. Alishibe bwino ukuti tabali abapwililika. Na kuba, aleishiba ifili mu mutima wa muntu. (Yohane 2:24, 25) Nangu cibe fyo, talemona fye ukukanapwililika kwabo lelo ne mibele yabo iisuma. Alimwene no kuti aba baume abo Yehova apalamike kuti babomba bwino umulimo. (Yohane 6:44) Ilyo Yesu alebomba na basambi bakwe calimoneke ukuti alebamona mu nshila isuma kabili alibacetekele.

13. Yesu alangilile shani ukuti alicetekele abasambi bakwe?

¹³ Bushe Yesu alangilile shani ukuti alibacetekele? Ilyo afumine pe sonde, apeele abasambi bakwe abasubwa umulimo uukalamba. Abapeele umulimo wa kusakamana ifya Bufumu mwi sonde lyonse. (Mateo 25:14, 15; Luka 12:42-44) Mu butumikishi bwakwe, alilangilile na mu nshila ishinono ukuti alibacetekele. Lintu afushishe ifya kulya mu cipesha mano ku kuliisha amabumba, apeele abasambi bakwe umulimo wa kwakanya ifya kulya.—Mateo 14:15-21; 15:32-37.

14. Kuti mwasupawila shani ilyashi lyalembwa pali Marko 4:35-41?

¹⁴ Na kabili, bebeteni ilyashi lyalembwa pali Marko 4:35-41. Pali iyi nshita Yesu na basambi bakwe bapateme mu bwato no kulola ku kabanga ka Bemba wa Galili. Pa numa ya kashita kanono ilyo batendeke ulwendo lwabo, Yesu alele ku cisolo ca ku numa ya bwato no kupona mutulo. Lelo mu kwangufyanya “kwaimine icikuuku ca mwela.” Ifikuuku fya musango yu fyali ifyaseeka pali Bemba wa Galili. Pa mulandu wa kuti bemba uyu tashika sana, (ashika amamita nalimo 200), umwela pali iyi ncende walikabapo ukucila mu ncende shimbi, kabili ici cilafulunganya umwela. Ukulunda pali ci, ifikuuku filola ku Mupokapoka wa Yordani ukufuma pa Lupili lwa Hermone ulwabela ku kapinda ka ku kuso. Kuti panono kuli fye bwino e lyo kwaisaba icikuuku ca mwela. Tontonkanyeni pali ci: Ukwabula no kutwishika Yesu alishibe pa lwa fikuuku fyali ifyaseeka, pantu akulile mu Galili. Lelo, alilele na ku matwi tondolo, ukucetekela mu kulamuka kwa basambi bakwe, bamo abali balondo.—Mateo 4:18, 19.

15. Kuti twapashanya shani Yesu mu fyo acetekela abasambi bakwe?

¹⁵ Bushe kuti twapashanya Yesu mu fyo acetekele abasambi bakwe? Bamo cilabakosela ukupeela bambi imilimo. Kuti twatila bafwaya lyonse ukulabomba yonse beka. Pambi batontonkanya ukuti, ‘Nga ndefwaya umulimo ubombwe bwino, nine mfwile ukuubomba!’ Lelo nga ca kuti ni fwe lyonse fwe bakulacita fyonse, kuti twanaka napamo no kukanalasanga inshita ya kuba no lupwa lwesu apabula no mulandu wine wine. Na kabili, nga ca kuti tatulepeela bambi imilimo ibalingile, kuti tulebacilikila ukwishiba imilimo balekabila ukwishiba no kusambilila. Kuti caba ca mano ukusambilila ukucetekela bambi pa kuti tulebakanyako imilimo. Cisuma ukuipusha mu bufumacumi ukuti, ‘Bushe nalikwata umutima wa kwa Kristu muli ulu lubali? Bushe ndaitemenwa ukupeela bambi imilimo imo imo, ukubacetekela ukuti bakabomba ukulingana napapelele amaka yabo?’

Asumine mu Basambi Bakwe

16, 17. Pa bushiku bwa kulekelesha ubwa bumi bwakwe pe sonde, cinshi Yesu alaile abatumwa bakwe, nangu cingati alishibe ukuti bali no kumulekelesha?

¹⁶ Yesu alilangilile ukuti alicetekele abasambi bakwe mu nshila na imbi iyacindama. Alibeshibishe ukuti alibacetekele. Ici calimoneke mu fyo alaile abatumwa bakwe icungulo bushiku ica kulekelesha mu bumi bwakwe pe sonde. Moneni ifyacitike.

¹⁷ Bwali bushiku bwa milimo kuli Yesu. Asambilishe abatumwa bakwe icilangililo ca kuicefya ukupitila mu kubasamba amakasa. Pa numa ya ico, aimike umulalilo uwali no kuba cibukisho ca mfwa yakwe. Lyene, abatumwa na kabili batendeke ukukansana pa walemoneka umukalamba pali bene. Uwatekanya nga lyonse, Yesu tabebawile lelo alipelulwile na bo. Abebele ifyali no kucitika. Atile: “Imwe bonse mulelengwo kuipununa pali ine buno bushiku; pantu calembwa, aciti, Nkomo mucemi, ne mpaanga shikasalanganiwa.” (Mateo 26:31; Sekaria 13:7) Alishibe ukuti ifibusa fyakwe ifyapalamisha fyali no kumulekelesha mu nshita ali mu kukabila. Nalyo line, tabasenwike. Lelo, abebele ukuti: “Lelo ilyo nkabuushiwa, nkamutangilila ku Galili.” (Mateo 26:32) Abalaile ukuti nangu cingati bali no kumulekelesha, wene tali no kubalekelesha. Lintu ici cintu catapata capita, aali no kwisa kuli bene na kabili.

18. Mu Galili, mulimo nshi uukalamba uo Yesu aseekeshe ku basambi bakwe, kabili abatumwa baubombele shani?

¹⁸ Yesu afikilishe ubulayo bwakwe. Pa numa ya ico, mu Galili, Yesu uwabuushiwe amonekele ku batumwa bakwe 11 aba busumino, abo bafwile babungene na bambi abengi. (Mateo 28:16, 17; 1 Abena Korinti 15:6) Kuli cilya cifulo, Yesu abapeele umulimo ukalamba: “E ico kabiyeni, kalengeni aba nko shonse ukuba abasambi, mulebabatishisha mwi shina lya kwa Tata ne lya Mwana ne lya Mupashi wa mushilo: mulebasambilisha ukubaka fyonse ifyo namwebele.” (Mateo 28:19, 20) Ibuuku lya Imilimo litupeela ubushininkisho bwaumfwika ubwa kuti abatumwa balibombele ulya mulimo. Mu busumino batangilile umulimo wa kushimikila imbila nsuma mu mwanda wa myaka uwa kubalilapo.—Imilimo 2:41, 42; 4:33; 5:27-32.

19. Incitilo sha kwa Yesu pa numa ya kubushiwa shitusambilishako cinshi pa lwa mutima wa kwa Kristu?

¹⁹ Bushe ili lyashi lishilimuna litusambilisha cinshi pa lwa mutima wa kwa Kristu? Yesu alimwene na kuntu abatumwa bakwe balelufyanya icabipisha, lelo “abatemenwe na ku mpela.” (Yohane 13:1) Te mulandu ne filubo fyabo, alibeshibishe ukuti alisumine muli bene. Moneni ukuti Yesu talubile pa kubacetekela. Isubilo ne citetekelo akwete muli bene ukwabula no kutwishika fyalibakoseshe ukupingulapo mu mitima yabo ukubomba umulimo abakambishe.

20, 21. Ni shani pambi twingalangilila ukuti twalicetekela abasumina banensu?

²⁰ Kuti twalangilila shani ukuti twalikwata umutima wa kwa Kristu muli ulu lubali? Mwilatila abasumina banenu te kuti babombe bwino imilimo. Nga ca kuti e fyo mutontonkanya, imilandile yenu ne ncitilo fikalangilile co. (Luka 6:45) Lelo, Baibolo itweba ukuti ukutemwa “kutetekela fyonse.” (1 Abena Korinti 13:7) Ukutemwa kulenga umo ukutontonkanya pa fisuma te fintu fyabipa. Kulakosha bambi kabili takubabombomanika. Abantu balankulako bwangu ku kutemwa no kukoselesha ukucila ku kubatiinya. Kuti twakosha bambi ukupitila mu kulangilila ukuti twalibacetekela. (1 Abena Tesalonika 5:11) Nga ca kuti ukupala Kristu tulecetekela bamunyinefwe, tukabomba na bo mu nshila ikabakosha no kubalenga ukubomba umulimo ukulingana na po bengapesha.

²¹ Ukulundulula no kulangilila ukuti twalikwata umutima wa kwa Kristu kwacila pa kupashanya fye fimo fimo ifyo Yesu acitile. Nga fintu tulandilepo mu cipandwa cifumineko, nga tuli no kulacita ifyo Yesu acitileko icine cine, intanshi tulingile ukumona ifintu nge fyo alefimona. Amalandwe yatulenga ukumona ulubali na lumbi ulwa buntu bwakwe, ifyo aletontonkanya no kumona umulimo wakwe, nga fintu icipande cikonkelepo cili no kulondolola.

[Amafutunoti]

Bushe Mucita Ifyo Yesu Alecita?

“Amwene ibumba likalamba, no kubekatilwe nkumbu, ico bali nge mpaanga ishishaba na kacema; kabili atendeke ukubasambilisha.”—MARKO 6:34.

1. Mulandu nshi twingenekela ifyo abantunse kuti baba ne mibele isuma?

ABANTU abengi balikwata imibele isuma ukufuma fye na ku nshiku sha ku kale. Kuti mwaumfwikisha umulandu cabele fyo. Yehova Lesa alikwata kabili alalangilila ukutemwa, icikuuku, bukapekape, ne mibele imbi iyo twacindamika. Abantunse babumbilwe mu cipasho ca kwa Lesa. E co kuti twaumfwikisha umulandu abengi bakwatila ukutemwa, icikuuku, inkumbu, ne mibele imbi iya bulesa, nga fintu fye abengi balangilila ukuti balikwata kampingu. (Ukutendeka 1:26; Abena Roma 2:14, 15) Lelo, kuti mwalimona ifyo bamo balikwata sana iyi mibele ukucila bambi.

2. Milimo nshi iisuma imo iyo abantu bengacita, napamo ukutontonkanya ukuti balepashanya Kristu?

² Napamo mwalishibako abaume na banakashi abo ilingi bapempula nelyo ukwafwa abalwele, abalangisha inkumbu ku filema, nelyo ababa na bukapekape ku bapiina. Tontonkanyeni na pa lwa bantu abo inkumbu shibalenga ukubombela mu fikuulwa fya balwala ifibashi nelyo mu fya bana banshiwa. Na babomba umulimo wa kuitemenwa mu fipatala nelyo mu fikuulwa fya kutenseshamo abalwele, nelyo abantu ababombesha mu kwafwilisha abashakwata kwa kwikala, nelyo imbutushi. Bamo pali bene bafwile batontonkanya ukuti balepashanya Yesu, uwaimikile Abena Kristu icipasho. Mu Malandwe tubelenga ukuti Kristu aposeshe abalwele no kuliisha abali ne nsala. (Marko 1:34; 8:1-9; Luka 4:40) Ukutemwa, ne nkumbu ifyo Yesu akwete filangilila “umutima wa kwa Kristu,” kabili alepashanya Wishi wa mu muulu.—1 Abena Korinti 2:16.

3. Pa kuba ne mimwene yalinga pa lwa milimo isuma iya kwa Yesu, cinshi tulingile ukubebeta?

³ Lelo, bushe mwalimona ukuti ilelo abengi abo ukutemwa ne nkumbu sha kwa Yesu fyafika pa mutima tabapoosako mano ku lubali lwacindama ulwa mutima wa kwa Kristu? Kuti twaishiba ifingi pa lwa ici ukupitila mu kubebeta bwino Marko icipandwa 6. Palya tubelenga ukuti abantu baleetele Yesu abalwele ukuti abaposhe. Muli ili lyashi, tusambilila no kuti ilyo amwene imintapendwa abaishile kuli wene bali ne nsala, Yesu abaliishishe mu cipesha mano. (Marko 6:35-44, 54-56) Ukuposha abalwele no kuliisha abali ne nsala shali ni nshila shaibela isha kulangilamo inkumbu no kutemwa, lelo bushe shali e nshila shikalamba isho Yesu aleafwilamo bambi? Kabili kuti twapashanya shani bwino ica kumwenako cakwe icapwililika pa lwa kutemwa, icililishi, inkumbu, nga fintu fye na o apashenye Yehova?

Alengwa Ukusakamana Ifyo Balekabila lwa ku Mupashi

4. Cali shani pa lwa lyashi lyalembwa pali Marko 6:30-34?

⁴ Yesu aleikatilwa inkumbu abo aleba na bo maka maka pa mulandu wa fyo balekabila lwa ku mupashi. Uko kukabila kwalicindemepo ukucila ukukabila kwa fya ku mubili. Bebeteni ilyashi lya pali Marko 6:30-34. Icalembwa palya cacitike pa lulamba lwa Bemba wa Galili, mupepi ne nshita ya ca Kucilila ica mu 32 C.E. Abatumwa bali ne nsansa, kabili balikwete umulandu usuma uwa kubela ne nsansa. Pa numa ya kupita umwingi, baishile kuli Yesu, ukwabula no kutwishika balefwaisha ukumweba ifyabacitikile. Lelo, ibumba lyalilongene. Lyali ilikalamba ica kuti Yesu na batumwa bakwe tabakwete inshita ya kulya nelyo ukutuusha. Yesu aebele abatumwa bakwe ukuti: “Iseni imwe bene ku mbali ukwaba amatololo, no kutusha panono.” (Marko 6:31) Ilyo bapateme mu bwato, napamo mupepi na Kapernahumu bayabwike Bemba wa Galili ukuya ku cifulo caba tondolo. Lelo ibumba lyabutukile mu lulamba no kufika bwangu ukucila ubwato. Bushe cinshi Yesu ali no kucita? Bushe alikalipe pa kumupumfyanya ilyo alefwaya ukuba eka? Iyo!

5. Yesu aumfwile shani pa lwa mabumba yaishile kuli wene, kabili cinshi acitilepo?

⁵ Ilyo Yesu amwene amabumba, pamo na balwele balemulolela, abekatilwe nkumbu. (Mateo 14:14; Marko 6:44) Lintu alelanda pa calengele ukuti Yesu abekatilwe inkumbu ne fyo Acitile pali ci, Marko alembele ukuti: “Amwene ibumba likalamba, no kubekatilwe nkumbu, ico bali nge mpaanga ishishaba na kacema; kabili atendeke ukubasambilishe fintu ifingi.” (Marko 6:34) Yesu tamwene fye cinkupiti wa bantu. Amwene abantu umo umo abalekabila ifya ku mupashi. Bali kwati ni mpaanga shilelulumba fye, ukwabula umucemi uwa kushitungulula ku mulemfwe nelyo ukushicingilila. Yesu alishibe ukuti balya bashimapepo abashali ne nkumbu, abali no kuba abacemi abasakamana, basuulile abantu yawe yawe no kukanabasakamana lwa ku mupashi. (Esekiele 34:2-4; Yohane 7:47-49) Yesu alefwaya ukubomba nabo mu nshila imbi, ukwesha ukubafwa ukulingana napo amaka yakwe yapelele. Atendeke ukubasambilisha pa lwa Bufumu bwa kwa Lesa.

6, 7. (a) Cinshi Amalandwe yasokolola ukuti e co Yesu atangishe mu kwafwa abantu? (b) Cinshi calelenga Yesu ukushimikila no kusambilisha?

⁶ Moneni ifyo fikonkene ne fyali ifya ntanshi ifilangililwe mu lyashi lipalileko. Ili lyalembelwe na Luka, uwali ni kondapa kabili uwalepoosa sana amano ku bumi bwa bambi lwa ku mubili. Alembele ukuti: “Amabumba . . . balimukonkele [Yesu]; na o abasengela, no kubebo lwa bufumu bwa kwa Lesa, no kuposha abalekabilo kuundapwa.” (Luka 9:11; Abena Kolose 4:14) Nangu cingati te fyo caba na malyashi yonse aya pa lwa fipesha mano, muli ili, cinshi cintu ilyashi lyapuutwamo ilya kwa Luka lyalandapo intanshi? Cishinka ca kuti Yesu asambilishe abantu.

⁷ Na kuba ici cumfwana ne cishinka tusanga pali Marko 6:34. Ico cikomo cilangilila bwino ifyo Yesu alengelwe ukuba ne nkumbu. Asambilishe abantu, na muli fyo ukubafwilisha mu fyo balekabila lwa ku mupashi. Ilyo atendeke fye ubutumikishi bwakwe, Yesu atile: “Ndi no kubile mbila nsuma ya bufumu bwa kwa Lesa na mu mishi imbi, pa kuti e co natuminwa.” (Luka 4:43) Nalyo line, kuti twaluba nga twalatontonkanya ukuti Yesu alebilisha ubukombe bwa Bufumu pa mulandu wa kuti wali fye mulimo apeelwe, kwati nalimo alebombela fye ico cine umulimo wa kushimikila. Iyo, inkumbu no kutemwa abantu e fyalemulenga maka maka ukubashimikila imbila nsuma. Icawamisha ico Yesu ali no kucitila—na balwele, abali ne fiwa, abapiina, na bali ne nsala cali kubaafwa ukwishiba, ukupokelela, no kutemwa icine pa lwa Bufumu bwa kwa Lesa. Cilya cine e cacindamishe pa mulandu wa mulimo wa Bufumu mu kwebelwa kwa bumulopwe bwa kwa Yehova na mu kupayanishisha abantunse amapaalo ya ciyayaya.

8. Yesu alemona shani umulimo wakwe uwa kushimikila no kusambilisha?

⁸ Umulandu ukalamba Yesu aishiile pe sonde wali wa kushimikila mu kupimpa pa lwa Bufumu. Mupepi na ku mpela ya butumikishi bwakwe ubwa pe sonde, Yesu aebele Pilato ukuti: “Pali ici e co nafyalilwe, kabili pali ici e co naishiile pano isonde, pa kuti nkeseshimike cine ubunte. Onse uuli uwa bucine omfwe shiwi lyandi.” (Yohane 18:37) Natumona mu fipande fibili ififumineko ukuti Yesu ali muntu uwa mutima uusuma—alesakamana bambi, tali uwaifinya, alelangulukilako bambi, alicetekele bambi, kabili icacindamishe, alitemenwe abantu. Tulekabila ukwishiba isho mbali sha buntu bwakwe nga ca kuti tulefwaya ukumfwikisha umutima wa kwa Kristu. Na kabili, calicindama ukwishiba ukuti umutima wa kwa Kristu usanshamo ifyo abikile intanshi umulimo wa kushimikila no kusambilisha.

Akonkomeshe Bambi Ukuba Inte

9. Ni bani bali no kutangisha ukushimikila no kusambilisha?

⁹ Yesu te eka fye uwali no kutangisha ukushimikila no kusambilisha, nge nshila ya kulangilamo ukutemwa ne nkumbu. Akonkomeshe abakonshi bakwe ukupashanya ifyalemulenga ukubomba umulimo, ifyo aletangisha, ne ncitilo. Ku ca kumwenako, ilyo Yesu asalile abatumwa bakwe 12, cinshi bali no kucita? Marko 3:14, 15 itweba ukuti: “Asalilepo ikumi na babili ukuti babe nankwe, kabili ukuti abatume ku kubila, no kuba na maka ya kufumye fiwa.” Bushe mwamona ico abatumwa bali no kutangisha?

10, 11. (a) Ilyo aletuma abatumwa, cinshi Yesu abebele ukucita? (b) Ilyo aletuma abatumwa, cinshi bali no kupoosako amano?

¹⁰ Mu kuya kwa nshita, Yesu apeele aba batumwa 12 amaka ya kuposha bambi no kufumye fiwa. (Mateo 10:1; Luka 9:1) Lyene abatumine ku “mpaanga ishaluba isha ng’anda ya kwa Israele.” Ku kucita cinshi? Yesu abebele ukuti: “Na po muleya, mulebila, amuti, Nabupalama ubufumu bwa mu muulu. Muleposha abalwala, mulesangulula aba fibashi, mulefumye fiwa.” (Mateo 10:5-8; Luka 9:2) Na kuba cinshi bacitile? “Awe, pa kuya [1] balabila ukuti abantu balapile; [2] balafumya ne fiwa ifingi, no kusuba abalwele abengi amafuta no kubaposha.”—Marko 6:12, 13.

¹¹ Apo ukusambilisha te lyonse kulumbulwa intanshi, bushe ukumona ifyo fikonkene pa muulu kulelangilila ukuti kucishamo fye ukwishiba ifya kutangisha nelyo ifitulenga ukubomba uyu mulimo? (Luka 10:1-9) Tatufwile ukusuula imiku iyo ukusambilisha kulandilwepo ilyo tabalati ukulanda pa ntanshi ya kundapa. Moneni ifyo cali muli ili lyashi. Ilyo fye ashilatuma abatumwa 12, Yesu aikatilwe amabumba inkumbu pa mulandu wa mibele balimo. Tubelenga ukuti: “Yesu aendawike mu mishi yonse iikalamba ne inono, alesambilisha mu masunagoge yabo, alebila ne mbila nsuma ya bufumu no kuposho bulwele bonse no kunakuka konse. Lelo pa kumona amabumba, abekatilwe inkumbu; pa kuti bali abalulunkaniwa kabili abapaswa, nge mpaanga ishishaba na kacema. E lyo atile ku basambi bakwe, Ukulobolola kwena kukalamba, lelo ababomfi nabacepa. E ico lombeni Umwine wa kulobolola, ku kuleka atume ababomfi mu kulobolola kwakwe.”—Mateo 9:35-38.

12. Ifipesha mano fya kwa Yesu na batumwa fyali no kubomba umulimo nshi na umbi?

¹² Abatumwa bali no kumfwikisha fimo pa lwa mutima wa kwa Kristu ukupitila mu kuba pamo na wene. Bali no kumona ukuti ukutemwa abantu icine cine no kubekatilwa inkumbu kwasanshishemo ukushimikila no kusambilisha pa lwa Bufumu—ico cali no kuba e lubali lukalamba mu milimo yabo iisuma. Mu kumfwana ne co, imilimo isuma iya ku mubili, pamo ngo kuposha abalwele, yacilile pa kwafwa fye abalekabila ubwafwilisho. Nga fintu mwingelenganya, abantu bamo kuti bacebushiwa ku kundapwa no kupayanya kwa fya kulya mu cipesha mano. (Mateo 4:24, 25; 8:16; 9:32, 33; 14:35, 36; Yohane 6:26) Lelo, ukucila pa kubafwilisha fye lwa ku mubili, ilya milimo yalelenga abalemonako ukwibukila ukuti Yesu Mwana wa kwa Lesa kabili “kasesema” uyo Mose asobele.—Yohane 6:14; Amalango 18:15.

13. Mulimo nshi ukusesema kwaba pa Amalango 18:18 kwalandile uo “kasesema” ali no kwisa ali no kubomba?

¹³ Mulandu nshi cali icacindama ukuti Yesu ali ni “kasesema”? Bushe mulimo nshi wasobelwe uo uyu kasesema ali no kubomba? Bushe uyu “kasesema” ali no kwishibikilwa pa kucita ifipesha mano ifya kuposha nelyo mu nkumbu ukupayanishisha abali ne nsala ica kulya? Amalango 18:18 yasobele ukuti: “Nkabemisha kasesema uwa muli bamunyinabo, uwaba nga iwe [Mose]; kabili nkabike fyebo fyandi mu kanwa kakwe, na o akasosa kuli bene conse ico nkamweba.” E co, nga fintu fye abatumwa basambilile ukutemwa no kukulangisha, basondwelele ukuti umutima wa kwa Kristu wali no kumonekela na mu mulimo wabo uwa kushimikila no kusambilisha. Ico cali e cawamisha ico bengacitila abantu. Ukupitila muli uyu mulimo, abalwele, na bapiina bali no kukwata amapaalo ya ciyayaya, te mapaalo ayapwa lintu umuntu afwa nelyo ukupeelwa ifilyo imiku fye inono.—Yohane 6:26-30.

Lundululeni Umutima wa kwa Kristu Ilelo

14. Ukukwata umutima wa kwa Kristu kwasanshiwa shani mu kushimikila kwesu?

¹⁴ Tapali uuli onse uwingamona umutima wa kwa Kristu nge cintu icali icaibela mu mwanda wa myaka uwa kubalilapo—kuli Yesu na basambi ba ntanshi abo Paulo alembele ukuti: “Umutima wa kwa Kristu tuli na o.” (1 Abena Korinti 2:16) Kabili kuti twasumina ukuti twalikwata umulimo wa kushimikila imbila nsuma no kupanga abasambi. (Mateo 24:14; 28:19, 20) Nalyo line, cisuma ukutontonkanya pa lwa citulenga ukuti tulebomba uyu mulimo. Tacifwile ukuba pa mulandu fye wa kuti twalyebwa ukubomba. Ukutemwa Lesa e mulandu ukalamba tubombelako mu butumikishi, kabili ukuba nga Yesu icine cine kusanshamo ukushimikila no kusambilisha pa mulandu wa kwikatilwa abantu inkumbu.—Mateo 22:37-39.

15. Mulandu nshi inkumbu shabela lubali lwalinga mu butumikishi bwesu ubwa ku cintubwingi?

¹⁵ Ca cine, te lyonse cayanguka ukwikatilwa abantu inkumbu abashasumina mu fyo twasumina, na kucilisha lintu tabangilweko nelyo bakana ukukutika ku cine nelyo lintu baletulwisha. Lelo, nga ca kuti twali no kuleka ukutemwa abantu no kubekatilwa inkumbu, kuti twalufya icacindama icitulenga ukubombako mu butumikishi bwa Bwina Kristu. E co, kuti twalundulula shani inkumbu? Kuti twaesha ukulamona abantu nga fintu Yesu alebamona, nga “balulunkaniwa kabili abapaswa, nge mpaanga ishishaba na kacema.” (Mateo 9:36) Bushe ifyo te fyaba abantu abengi ilelo? Balilekeleshiwa no kupofushiwa lwa ku mupashi ku bacemi ba bufi aba mipepele. E co, tabaishiba ifili fyonse pa lwa butungulushi busuma ubusangwa mu Baibolo nelyo pa lwa fikaba mu Paradise ifyo Ubufumu bwa kwa Lesa buli no kuleta nomba line pe sonde lyesu. Bapita mu mafya ya cila bushiku—ukusanshako ubupiina, ukukanaumfwana mu lupwa, ukulwala, ne mfwa—ukwabula isubilo lya Bufumu. Twalikwata ifyo bakabila: imbila nsuma iyo ingalenga abantu ukuba no mweo iya Bufumu bwa kwa Lesa ubo nomba ubwaimikwa mu muulu!

16. Mulandu nshi tulingile ukufwaya ukushimikilako bambi imbila nsuma?

¹⁶ E co lintu mwatontonkanya pa fyo abantu bakabila lwa ku mupashi, bushe umutima wenu taumulenga ukufwaya ukucita apo mwingapesha ku kubeba pa lwa mifwaile ya kwa Lesa iyabamo kutemwa? Umulimo wesu mulimo wa nkumbu. Nga twakwatila abantu inkumbu nga fintu Yesu abakwatile, cikamonekela mwi shiwi lyesu, pa menso, mu misambilishishe yesu. Ifi fyonse fikalenga “abasontelwe ku kuya mu mweo wa muyayaya” ukutemwa ubukombe bwesu.—Imilimo 13:48.

17. (a) Ni nshila nshi shimo isho twingalangishishamo ukutemwa ne nkumbu kuli bambi? (b) Mulandu nshi cishabela kusalapo pa kucita imilimo isuma nelyo ukubombako mu butumikishi bwa cintubwingi?

¹⁷ Kwena ukutemwa kwesu ne nkumbu filingile ukumonekela mu mikalile yesu yonse. Ici cisanshamo ukuba ne cikuuku ku balebulisha fimo, abalwele, na bapiina—ukucita apo twingapesha mu kucefyanyako ubucushi bwabo. Cisanshamo ukubombesha mu milandile ne ncitilo ku kusansamusha abafwililwe abatemwikwa. (Luka 7:11-15; Yohane 11:33-35) Lelo ukulangisha ukutemwa, icikuuku, ne nkumbu muli uyu musango tafilingile ukuba e fyacindamisha mu milimo yesu iisuma, nga fintu caba ku baafwilisha abantunse. Ifyacilapo ukucindama milimo ilengwa ne mibele ya bulesa iyapalako lelo iyo tulangisha ukupitila mu kubombako mu mulimo wa Bwina Kristu uwa kushimikila no kusambilisha. Ibukisheni ifyo Yesu asosele pa lwa bashimapepo ba ciYuda. Atile: “Mulekapo ica pe kumi ica minte na anise na kumini, no kushe fyafinako ifya Malango, ubupingushi no luse ne cishinka; ifi mufwile ukulacita, no kukanashako filya.” (Mateo 23:23) Kuli Yesu takwali ukusalapo cimo pali fi—ukwafwa abantu lwa ku mubili nelyo ukubasambilisha ifya ku mupashi ifingabalenga ukuba no mweo. Yesu acitile fyonse fibili. Nalyo line, nacumfwika ukuti umulimo wa kushimikila wali uwa ntanshi pantu ubusuma abantu balefumyamo bwali no kuba bwa ciyayaya.—Yohane 20:16.

18. Ukubebeta umutima wa kwa Kristu kulingile ukutulenga ukucita cinshi?

¹⁸ Tulatasha nga nshi ukuti Yehova alitusokolwela umutima wa kwa Kristu! Ukupitila mu Malandwe, kuti twaishiba bwino amatontonkanyo, inkuntu, imibele, imibombele, ne fyo umuntu wakulisha uwabalile abako atangishe. Cili kuli ifwe ukubelenga, ukwetetula, no kubomfya ifyo Baibolo isokolola pa lwa kwa Yesu. Ibukisheni ukuti nga cine cine tuli no kupashanya Yesu, intanshi tulingile ukutontonkanya, ukuba ne mimwene akwete, no kulingulula ifintu nga wene, ukulingana na po twingapesha nga bantunse bashapwililika. E co, natupampamine pa kulundulula no kulangisha umutima wa kwa Kristu. Iyi e mikalile yawamisha, e nshila yawamisha iya kubombelamo na bambi, kabili e nshila yawamisha kuli ifwe na bambi iya kupalaminamo kuli uyo apashenye bwino, Lesa wesu uwa kutemwa, Yehova.—2 Abena Korinti 1:3; AbaHebere 1:3.

[Icikope pe bula 23]