“Tufwile Ukunakila Lesa”

1-3. (a) Cinshi abatumwa babatwalile ku cilye ca Sanhedrini, kabili mulandu nshi uukalamba uwalipo? (b) Mulandu nshi tufwaila sana ukwishiba ifyacitile abatumwa?

BAKAPINGULA ba milandu mu cilye ca Sanhedrini baile balekalipilako fye! Abatumwa ba kwa Yesu bali mu cilye cikalamba pa kuti babapingule. Cinshi balebalubulwishisha? Yosefe Kayafa, shimapepo mukalamba kabili intungulushi ya cilye ca Sanhedrini, atampile ukubalubulwisha bukali bukali ati: “Twamwebele ukuti mwilasambilishisha mwi shina ili.” Uyu kapingula mukalamba talefwaya fye nangu panono ukulumbula ishina lya kwa Yesu. Kayafa atwalilile ukulanda ukuti: “Nomba, namusalanganya isambilisho lyenu mu Yerusalemu monse, kabili mulefwaya ukuleta umulopa wa uyu muntu pali ifwe.” (Imil. 5:28) Mu mashiwi yambi alebeba fye ukuti: Lekeni ukubila imbila nsuma—nga te ifyo muli no kucimona!

² Bushe abatumwa bacitile shani? Yesu e wabebele ukulabila imbila nsuma. (Mat. 28:18-20) Bushe abatumwa bali no kumfwa umwenso no kuleka ukubila imbila nsuma? Nelyo bushe bali no kushipa no kutwalilila ukubila imbila nsuma? Ico balingile ukutontonkanyapo ca kuti: Bushe bali no kumfwila Lesa nangu umuntu? Ukwabula no kupoosa inshita, umutumwa Petro alimine no kulandilako abatumwa bonse. Alilandile ukwabula ukupita mu mbali kabili ali uwashipa.

³ Fwe Bena Kristu ba cine tulafwaya sana ukwishiba ifyo abatumwa bacitile ilyo icilye ca Sanhedrini calebatiinya. Na ifwe bene twalikwata umulimo umo wine uwa kubila imbila nsuma. Ilyo tulebomba uyu umulimo Lesa atupeela, na ifwe bene kuti batendeka ukutulwisha. (Mat. 10:22) Abalwani kuti babinda umulimo wesu uwa kubila imbila nsuma nelyo kuti batukaanya ukulacita fimo ifyo Yehova atweba ukulacita. Tukacita shani nga batubinda? Kuti twasambililako na ifwe ku fyacitile abatumwa na ku calengele ukuti babatwale ku cilye ca Sanhedrini mu kulubulula.a

“Malaika wa kwa Yehova Aiswile Ifiibi” (Imil. 5:12-21a)

4, 5. Cinshi calengele ukuti Kayafa na baSaduke babe no “mufimbila”?

⁴ Ibukisheni ukuti ilyo babebele umuku wa kubalilapo fye ukuleka ukubila imbila nsuma, Petro na Yohane bayaswike abati: “Te kuti tuleke ukulanda pa fyo twamona ne fyo twaumfwa.” (Imil. 4:20) Ilyo bapwile ukulubulula mu Sanhedrini, Petro na Yohane, pamo na batumwa bonse balitwalilile ukubila imbila nsuma mwi tempele. Abatumwa balicitile ifya maka ifingi, pamo nga ukuposha abalwele no kufumya ifibanda mu bantu. Balecitila ifi mu nshila baleita ukuti “Akakupitamo ka kwa Solomone,” umo abaYuda abengi balelongana. Cimoneka kwati nangu fye cinshingwa ca kwa Petro nga capita pa muntu ninshi kupola. Abengi abapolele balipokelele Icebo ca kwa Lesa, ica kuti “abaume na banakashi abengi nga nshi abalesumina muli Shikulu balelundwako fye.”—Imil. 5:12-15.

⁵ Kayafa na kalibumba ka mapepo ako alimo aka baSaduke, bali no “mufimbila” kabili baikete abatumwa no kubabika mu cifungo. (Imil. 5:17, 18) Cinshi calengele ukuti abaSaduke bafulwe nga nshi? Abatumwa balesambilisha ukuti Yesu balimubuushishe, nomba abaSaduke bena tabasumine mu kubuuka. Abatumwa balelanda ukuti abantu kuti bapusuka fye nga ca kuti bacetekela muli Yesu, nomba abaSaduke bena baletiina ifyo abena Roma bali no kubacita nga ca kuti abantu batendeka ukulamona Yesu ukuti e ntungulushi yabo. (Yoh. 11:48) E calengele ukuti abaSaduke bakosepo ukulalesha abatumwa!

6. Ni bani pali lelo abalenga abantu balecusha ababomfi ba kwa Yehova, kabili mulandu nshi tushifwile ukupapila?

⁶ Na muno nshiku mwine, abalenga abantu baletucusha ni bashimapepo. Aba bantu babomfya ififulo fyabo ukutwala amalyashi ya bufi ku balashi ba buteko na ku milabasa pa kuti bengalesha umulimo wesu uwa ukubila imbila nsuma. Bushe tulingile ukupapa ifya musango yu nga fyacitika? Awe. Pantu imbila tubila ilasokolola ukupepa kwa bufi. Abafumacumi nga basumina icine ca mu Baibo, balalubuka no kuleka ifyo balecita kale ne fyo basumine ifishili fya mu malembo. (Yoh. 8:32) Bushe tulingile ukupapa ifi intungulushi sha mapepo shakwata umufimbila no lupato?

7, 8. Bushe ifyo bamalaika baebele abatumwa fyalengele bacite cinshi, kabili cipusho nshi ico twingaipusha?

⁷ Ilyo abatumwa balelolela ukubapingula mu cilye, tabaishibe nampo nga balabapingwila ukufwa nangu ukulabacusha fye. (Mat. 24:9) Nomba ilyo bali mu cifungo icintu cimo calicitike ubushiku mu kupumikisha—“malaika wa kwa Yehova aiswile ifiibi fya cifungo.”b (Imil. 5:19) Lyena malaika alyebele abatumwa ifya kucita, atile: “Kabiyeni keminineni mwi tempele, kabili mutwalilile ukweba abantu.” (Imil. 5:20) Ifyo malaika alandile fyalengele abatumwa bashininkisha ukuti ifyo balecita fyali fye bwino. Amashiwi ayo malaika alandile yafwile yalibakoseshe ukutwalilila ukuba abakosa te mulandu ne fyali no kubacitikila. Abatumwa “baileingila mwi tempele lucelocelo kabili batendeke ukusambilisha,” bali ne citetekelo icakosa kabili bali abashipa.—Imil. 5:21.

⁸ Bonse tulingile ukuipusha atuti, ‘Nga ca kuti filya fyacitikile abatumwa fyancitikila, bushe kuti nashipa no kutwalilila ukubila imbila nsuma?’ Kuti twakwata amaka nga ca kuti twaibukisha ukuti muli uyu mulimo wacindama uwa kubila sana pa Bufumu bwa kwa Lesa, bamalaika balatutungulula no kutwafwilisha.—Imil. 28:23; Ukus. 14:6, 7.

“Tufwile Ukunakila Lesa Ukucila Ukunakila Abantu” (Imil. 5:21b-33)

9-11. Bushe abatumwa bacitile shani ilyo icilye ca Sanhedrini cabebele ukuti baleke ukubila imbila nsuma, kabili bushe Abena Kristu ba cine bonse babapashanya shani?

⁹ Kayafa na bashicilye bambi aba mu Sanhedrini bali-ipekenye ukupingula abatumwa. Apo tabaishibe ifyacitike mu cifungo, icilye catumine abakuyaleta abafungwa. Baleni elenganyeni ifyo abaile mukuleta abafungwa bapapile ilyo bamwene ukuti mu cifungo tamuli abafungwa nangu ca kutila basangile “ icifungo nacikomwa bwino bwino na balelinda icifungo nabeminina pa minshi.” (Imil. 5:23) Tapapitile na nshita umukalamba wa balelinda itempele aumfwile ukuti abatumwa nababwelela mwi tempele, baleshimikila na pali Yesu Kristu—umulimo umo wine uo babakakiilepo. Umukalamba wa balelinda itempele pamo na bantu bakwe babutukile kwi tempele mu kuyaikata abafungwa no kubatwala ku cilye ca Sanhedrini.

¹⁰ Nga fintu tumfwile pa kutendeka kwa cino cipandwa, intungulushi sha mapepo shalyebele abatumwa ukuti tabalingile ukulabila imbila nsuma. Bushe abatumwa bayaswike shani? Petro uwalebemininako alyaswike ukwabula umwenso ati: “Tufwile ukunakila Lesa ukucila ukunakila abantu.” (Imil. 5:29) Ifi abatumwa bacitile e fyo na bena Kristu bonse balingile ukulacita. E ico kanshi intungulushi shilalenga twakaana ukushumfwila nga shatulesha ukucita ifyo Lesa afwaya nangu nga shilefwaya ukuti tucite ifyo Lesa akaanya. Kanshi mu nshiku shesu, nga ca kuti “ubuteko” bwabinda umulimo wesu uwa ukubila imbila nsuma, te kuti tuleke ukubomba uyu mulimo uo Lesa atupeela. (Rom. 13:1) Lelo, tulafwayako inshila shimbi isha kubililamo sana imbila nsuma pa Bufumu bwa kwa Lesa ukwabula no kuti ubuteko bwishibe ukuti twalitwalilila ukubila imbila nsuma.

¹¹ Ifi abatumwa bayaswike ukwabula umwenso, fyalengele bakapingula abakalipe sana. Balikalipe icine cine ica kuti ‘balefwaya fye ukwipaya’ abatumwa. (Imil. 5:33) Pali iyi nshita imfwa yalitendeke no kununka pa mibili ya aba bakabila ba Bufumu abashipa, kabili abacincila. Lelo kwena, bali no kupokelela ubwafwilisho mu nshila iyo umuntu nangu umo ashingenekela!

“Mukafilwa ukubalesha” (Imil. 5:34-42)

12, 13. (a)Mano nshi Gamaliele apandile bashicilye banankwe, kabili bacitile shani? (b) Bushe Yehova kuti apokolola shani abantu bakwe muno nshiku, e lyo kabili cinshi tufwile ukwishiba nga asuminisha ukuti ‘tucule pa mulandu wa kucita icalungama’?

¹² Gamaliele, “kasambilisha wa mafunde uo abantu bonse bacindike,” asukile alanda.c Bashicilye bafwile balicindike sana uyu muntu uwaishibishe amafunde pantu alimine no kulanda ukuti “bafumishe aba bantu [abatumwa] pa nse.” (Imil. 5:34) Atampile ukulanda pa tumabumba utwaleimina ubuteko, lelo intungulushi ya utu tumabumba nga yafwa twalewa. Lyena Gamaliele apandile icilye amano ukuti batekanye sana ilyo balepingula umulandu uwakumine abatumwa apo pali iyi nshita ninshi tapalakokola ukutula apo Intungulushi yabo Yesu afwilile. Bakapingula balyumfwile ifyo Gamaliele abebele ilyo atile: “Talukeniko kuli aba bantu, balekeni babe; (Pantu ili ipange nelyo uyu mulimo nga wa bantu, tawakatwalilile; lelo nga wa kwa Lesa, mukafilwa ukubalesha;) pantu nga mwatwalilila, mukasanga ukuti mulelwa na Lesa.” (Imil. 5:38, 39). Lelo, baitile abatumwa no kubafopaula “e lyo babalesha ukulandila mwi shina lya kwa Yesu.”—Imil. 5:40.

¹³ Nangu fye ni muno nshiku, Yehova kuti alenga bashimucindikwa ukulandilako abantu bakwe. (Amapi. 21:1) Yehova kuti abomfya umupashi wakwe ukulenga bakateka, bakapingula, nangu abapanga amafunde ukucita ifyo alefwaya. (Neh. 2:4-8) Lelo nga ca kuti aleka ‘twacula pa mulandu wa kucita icalungama,’ tufwile ukwibukisha ifintu fibili. (1 Pet. 3:14) Ica kubalilapo, Lesa kuti atupeela amaka ya kushipikisha. (1 Kor. 10:13) Icalenga bubili, abalwani ‘bakafilwa ukulesha’ umulimo wa kwa Lesa.—Esa. 54:17.

14, 15. (a)Bushe abatumwa bacitile shani ilyo babafopawile ifikoti, kabili cinshi bacitiile ifi? (b) Londololeni icacitike icilelangilila ukuti abantu ba kwa Yehova balasekelela ilyo baleshipikisha amafya.

¹⁴ Bushe filya abatumwa babomine ifikoti fyalilengele batompoka? Awe nakalya! “Bafumine pa ntanshi ya cilye ca Sanhedrini, ninshi balesekelela.” (Imil. 5:41) Cinshi calengele ukuti baye “balesekelela”? Kwena te pa mulandu wa fikoti babomine. Balisekelele pantu balishibe ukuti balebacushisha pa mulandu wa kuba aba cishinka kuli Yehova na pa mulandu wa kukonka mu ntampulo sha kwa Yesu, uwabashilile ica kumwenako.—Mat. 5:11, 12.

¹⁵ Nga filya fyacitile bamunyinefwe mu nshita ya batumwa, na ifwe bene tulashipikisha no kusekelela pa mulandu wa mbila nsuma. (1 Pet. 4:12-14) Lelo tacipilibula ukuti tulatemwa nga baletutiinya, baletucusha nelyo ukutubika mu fifungo. Tulatemwa sana nga ca kuti twatwalilila ukuba aba cishinka. Natulandeko pali ba Henryk Dornik, abashipikishe ilyo balebacusha sana ku buteko ubwalecusha abantu. Balandile ukuti mu August 1944, ubuteko bwapingwile ukuti bena pamo na munyinabo bali no kubatwala ku nkambi ya kucushishamo abantu. Abalebacusha batile: “Te kuti tulenge bacite ifyo tabalefwaya. Tabatiina ukufwa nangu ukucula.” Munyinefwe Dornik alandile ukuti: “Nangu ca kutila nshalefwaya ukucula nangu ukufwa, ukushipikisha ilyo nalecula pa kuti ntwalilile ukuba wa cishinka kuli Yehova kwalilengele naba ne nsansa.”—Yako. 1:2-4.

16. Bushe abatumwa balangile shani ukuti balebila sana imbila nsuma, kabili tubomfya shani inshila abatumwa balebombelamo umulimo wa ukubila imbila nsuma?

¹⁶ Ilyo abatumwa bafumine mu cifungo tabapoosele na nshita balikonkenyepo umulimo wabo uwa ukubila imbila nsuma. Tabaumfwile umwenso, lelo “cila bushiku balesambilisha no kubila imbila nsuma pali Kristu Yesu mwi tempele na ku ng’anda ne ng’anda.”d (Imil. 5:42) Aba bakabila bacincila balebila sana imbila nsuma. Baleshimikila abantu mu mayanda yabo nga fintu Yesu Kristu abebele. (Mat. 10:7, 11-14) E calengele ukuti babile imbila nsuma mu Yerusalemu monse. Muno nshiku, Inte sha kwa Yehova nabo balabomfya inshila isho abatumwa balebomfya pa kubila imbila nsuma. Nga tulebila imbila nsuma ku ng’anda ne ng’anda mu cifulo tubombela, ninshi tulelanga fye apabuuta tuutu ukuti na ifwe bene tulafwaya ukubila sana imbila nsuma, pa kuti abantu bonse bengomfwa. Bushe Yehova alipaala umulimo wesu uwa kubila imbila nsuma ku ng’anda ne ng’anda? Ee! Abengi nga nshi balipokelela imbila nsuma muli shino nshiku sha ku mpela, e lyo kabili abengi ilyo baumfwilepo imbila nsuma ni lintu Nte ailebashimikila pa ng’anda pa mwabo.

Abaume Bafikapo Ukubomba “Umulimo Uulingile Ukubombwa” (Imil. 6:1-6)

17-19. Bwafya nshi ubwali no kulenga aba bwananyina bafilwa ukulaumfwana, kabili abatumwa bapingwile shani pa kuti bapwishe ubu bwafya?

¹⁷ Muli ici cilonganino icipya nomba mwali ubwafya ubukalamba nga nshi ubwali no kulenga abantu baleka ukumfwana. Bwafya nshi ubo bwine? Abasambi abengi abalebatishiwa bali beni mu Yerusalemu, kabili balefwaya ukusambilila ifingi ilyo tabalabwelelamo ku mwabo. Abasambi abaleikala mu Yerusalemu bali-itemenwe ukusangula indalama isha kwafwilishako abaishile muli uyu musumba ukulashitamo ifya kulya ne fintu fimbi. (Imil. 2:44-46; 4:34-37) Pali iyi nshita, kwali ubwafya ubwalingile ukubombelwapo bwino. Pa ‘kupeela ifya kulya cila bushiku,’ bamukamfwilwa abalelanda iciGriki “tabalebapeelako.” (Imil. 6:1) Nomba bamukamfwilwa abalelanda iciHebere bena, lyonse balebapeela. Kanshi nalimo icalengele kube ubu bwafya, kapaatulula. Akapaatulula kaba pa fintu ifileta sana amalekano.

¹⁸ Abatumwa abaleimininako ibumba ilyaletungulula icilonganino icaleya cilekula, balimwene ukuti te kuti ciwame kuli bena ‘ukuleka ukusambilisha icebo ca kwa Lesa e lyo batampa ukulapeela abantu ifya kulya.’ (Imil. 6:2) Pa kuti bengapwisha ubwafya, baebele abasambi ukufwaya abaume 7 “abatungululwa no mupashi wa mushilo kabili aba mano” abo abatumwa bengasonta ukubomba “umulimo uulingile ukubombwa.” (Imil. 6:3) Abaume abafikapo balefwaikwa pantu tabali no kulabomba fye umulimo wa kwakanya ifya kulya epela lelo kwali no mulimo wa kusunga indalama, ukushita ifintu, e lyo no kusunga bwino ifyalembwa. Abaume bonse abo basalile bakwete amashina ya ciGriki, nalimo ici e calengele babatemwe kuli bamukamfwilwa abakalipe. Pa numa ya kupepa sana, abatumwa basontele abaume 7 abo abasambi bafwaile aba kubomba ‘umulimo uwalingile ukubombwa.’e

¹⁹ Bushe abaume 7 abo basontele ukula-akanya ifya kulya, balibebele ukuti tabalingile ukulabilako imbila nsuma? Awe! Pa baume abo basontele pali na Stefani uwali uwashipa kabili kabila wa mbila nsuma uwa maka. (Imil. 6:8-10) Filipi na o wine ali pa baume 7, kabili balemwita ukuti, “kabila wa mbila nsuma.” (Imil. 21:8) Kanshi kuti twatila, abaume 7 bali ni bakabila ba Bufumu abacincila.

20. Bushe abantu ba kwa Lesa muno nshiku bacita shani pa kuti bapashanye abatumwa?

²⁰ Abantu ba kwa Yehova muno nshiku balakonka ifyo abatumwa balecita. Abaume abo basala ukubomba imilimo ya cilonganino balingile ukulacita ifilanga ukuti balishiba Icebo ca kwa Lesa kabili balikwata umupashi wa mushilo. Ukulingana no butungulushi bwe Bumba Litungulula, abaume abakumanisha ififwaikwa fya mu Malembo balasontwa ukuba baeluda na ababomfi batumikila mu filonganino.f (1 Tim. 3:1-9, 12, 13) Abakumanisha ififwaikwa e bo twingalanda ukuti nabasontwa no mupashi wa mushilo. Aba abaume ababombesha balabika amano ku “mulimo uulingile ukubombwa.” Ica kumwenako fye, baeluda balabikako amano ku kushininkisha ukuti abakalamba ababombela Lesa ne cishinka pa myaka iingi babafwa nga balekabila ukubafwilisha. (Yako. 1:27) Baeluda bamo balabombako sana umulimo wa kukuula Amayanda ya Bufumu, ukupekanya ukulongana kwa citungu, nangu ukubomba muli Komiti ya Kumfwaninamo ne Fipatala. Ababomfi batumikila na bo balabomba imilimo iingi nga nshi iishili ya kusambilisha no kucema impaanga sha kwa Lesa. Abaume basontwa bonse balingile ukushininkisha ukuti balebomba bwino imilimo yonse iya mu cilonganino ca kwa Lesa kabili balebombesha na mulimo wa kubila imbila nsuma.—1 Kor. 9:16.

“Abaleumfwa Icebo ca kwa Lesa Balefulilako” (Imil. 6:7)

21, 22. Cinshi cilangilila ukuti Yehova alipaalile icilonganino icipya?

²¹ Pa mulandu wa kuti Yehova aleafwilisha icilonganino icipya, calipuswike ku macushi ayalefuma kunse e lyo na mu kati ka cilonganino ciine. Ipaalo lya kwa Yehova lyalimoneke fye apabuuta tuutu, pantu Baibo itweba ukuti: “abantu abaleumfwa icebo ca kwa Lesa balefulilako fye, kabili abasambi balefulilako nga nshi mu Yerusalemu; ne bumba ilikalamba ilya bashimapepo lyalitetekele.” (Imil. 6:7) Ili lyashi fye limo ilya kulunduluka ilyaba pa malyashi ayengi mwi buuku lya Imilimo. (Imil. 9:31; 12:24; 16:5; 19:20; 28:31) Muno nshiku, tulomfwa bwino sana nga twamona ifyo umulimo wa kubila imbila nsuma pa Bufumu ulelunduluka mu fyalo fimbi.

²² Mu nshita ya batumwa, intungulushi sha mapepo tashalenenuka ukucusha abantu ba kwa Lesa. Inshita ya kucusha abantu ba kwa Lesa yali mupepi. Tapapitile na nshita, Stefani balimusanshile, nga fintu icipandwa calakonkapo cili no kulondolola.