“Icebo ca kwa Yehova Caleya Cilelunduluka”

1-4. Bwafya nshi Petro akwete, kabili amuba ni mwe nga mwaumfwile shani?

PETRO balimubikile mu cifungo kabili balisele ifiibi ifikalamba ifya cela ifyali pa mpongolo. Ilyo balemutwala mu cifungo, bamukakile amaceni ku bashilika babili abena Roma. Pa nshita ali mu cifungo alelolela fye ifyali no kumucitikila. Ifyo alemona fye, fibumba fya cifungo ne nshimbi, amaceni bamukakile, e lyo na bashilika abalemulinda.

² Ifyo Petro bamupingwile tafyaweme nangu panono. Imfumu Herode Agripa 1 yalefwaisha ukumwipaya.a Na kuba, yali no kumufumisha ku bantu pa numa ya bushiku bwa Cakucilila, kanshi imfwa ya kwa Petro yali no kuba ngo bupe ubwali no kulenga abantu ukusekelela. Ici tacali cintiinya fye, cali no kucitika. Pali iyi nshita ninshi tapalakokola ukutula apo iyi yine imfumu yaipaile Yakobo, umusambi munankwe uwa kwa Petro.

³ Cali cungulo bushiku kabili ubushiku bwakonkelepo e bo bali no kumwipaya. Bushe finshi Petro aletontonkanyapo mu cifungo umo ali umwafitile na fititi? Bushe aletontonkanya pa mashiwi Yesu Kristu amwebele imyaka imo iyapita ukuti bushiku bumo bakamukaka no kumutwala uko talefwaya, e kutila mu kumwipaya? (Yoh. 21:18, 19) Napamo Petro aletontonkanya ukuti nalimo iyi e nshita iyo Yesu alelandapo.

⁴ Bushe ifi fyacitikile Petro nga ni mwe fyacitikile, nga mwaumfwile shani? Abengi kuti baba sana no bulanda no kumona kwati calaala capwa tapali uwingabafwa. Nomba bushe kwaliba ubwafya ubo abasambi ba kwa Yesu Kristu aba cine cine bengakwata ubo twingatila tapali uwingabafwa? Finshi twingasambilila ku fyo Petro na Bena Kristu banankwe bacitile ilyo balebacusha? Natumone ifyo twingasambililako.

“Icilonganino Calemupepelako Sana Kuli Lesa.” (Imil. 12:1-5)

5, 6. (a) Mulandu nshi Imfumu Herode Agripa 1 yalesanshila aba mu cilonganino ca Bena Kristu kabili yabasanshile shani? (b) Mulandu nshi imfwa ya kwa Yakobo yabelele bwesho ku ba mu cilonganino?

⁵ Nga fintu twasambilile mu cipandwa cafumineko, aba mu cilonganino balitemenwe sana ilyo Korneli Umwina Fyalo no lupwa lwakwe baishileba Abena Kristu. Lelo abaYuda abashali Bena Kristu bafwile balipapile sana ilyo baishibe ukuti abaYuda abengi Abena Kristu balitendeke ukulapepela pamo na Bena Fyalo.

⁶ Herode kateka uwali incenjeshi, alefwaya ukuti abaYuda bamutemwe, kanshi atendeke ukulacusha Abena Kristu. Herode afwile alyumfwile ukuti umutumwa Yakobo na Yesu Kristu bali fibusa sana. E ico iyi mfumu “yalipeye Yakobo munyina Yohane ku lupanga.” (Imil. 12:2) Ala kwena ubu bwali bwesho ku ba mu cilonganino! Yakobo ali pa basambi batatu abamweneko uko Yesu ayalwike kabili alimwene ne fipesha mano fimbi ifyo acitile ifyo abatumwa bambi bashamweneko. (Mat. 17:1, 2; Marko 5:37-42) Yesu aleita Yakobo na Yohane munyina ukuti, “Abana Ababa ngo Kubulukuta kwa Mfula,” pantu bali abacincila sana. (Marko 3:17) Ilyo Yakobo bamwipeye, aba mu cilonganino balyumfwile sana ububi pantu ali ni nte ya cishinka, ali uwashipa kabili umutumwa uo batemenwe.

7, 8. Finshi aba mu cilonganino bacitile ilyo Petro bamukakile?

⁷ Ilyo Yakobo bamwipeye, abaYuda balitemenwe, nga filya fine Agripa aletontonkanya ukuti bakatemwa. Ici e calengele Agripa ukuti afwaye no kwipaya Petro. Nga fintu tulandilepo pa kutendeka, aikete Petro no kumubika mu cifungo. Nomba Agripa afwile alibukishe ukuti inshita imo abatumwa balifumine mu cifungo mu cipesha mano, nga filya twasambilile mu Cipandwa 5. Pa kushininkisha ukuti umutumwa Petro tafyukile mu cifungo, Herode akakile Petro amaceni ku bashilika babili kabili kwali na bashilika bambi 16 abalemulinda, aba balekomboshanya akasuba no bushiku. Petro nga afyuka, ninshi balya abashilika abalemulinda ebo bali no kwipailamo. Finshi Abena Kristu banankwe bali no kucitapo pali ubu bwafya ubukalamba ubo Petro alimo?

⁸ Aba mu cilonganino balishibe ifyo balingile ukucita. Pa Imilimo 12:5 patila: “E ico batwalilile ukusungila Petro mu cifungo, lelo icilonganino calemupepelako sana kuli Lesa.” Batwalilile fye ukulapepelako munyinabo uo batemenwe Petro, kabili amapepo yabo yalefuma pa nshi ya mutima. Imfwa ya kwa Yakobo tayalengele bafuupuka nelyo balamona kwati ukupepa takwacindama. Yehova amona amapepo tupepa ukuti yalicindama nga nshi. Yehova alasuka amapepo nga nayalingana no kufwaya kwakwe. (Heb. 13:18, 19; Yako. 5:16) Ili lisambililo ilyacindama nga nshi ku Bena Kristu muno nshiku ilyo balingile ukubikako sana amano.

9. Finshi twingasambililako ku Bena Kristu abalepepelako Petro?

⁹ Bushe mwalishibako Abena Kristu banenu abakwata amafya? Nalimo balabacusha, balibinda umulimo wesu ku buteko, nelyo baliponenwa na masanso ayakalamba. Nga mulabapepelako ninshi mulacita bwino. Limbi mwalishibako na bambi abakwata amafya ayo abengi bashingeshiba bwangu, pamo nga mafya ya mu lupwa, ukufuupulwa, nangu amafya yamo ayalenga cayafya ukuba aba cishinka kuli Yehova. Nga ca kuti mwatontonkanyapo sana ilyo mushilatendeka ukupepa, mukebukishako abantu bamo abo mwingalumbula mwi shina ilyo mulepepa kuli Yehova ‘uumfwa amapepo.’ (Amalu. 65:2) Na kuba, na imwe bene mulafwaya bamunyinenwe na bankashi balemupepelako ilyo muli na mafya.

“Unkonke” (Imil. 12:6-11)

10, 11. Londololeni ifyo malaika wa kwa Yehova afumishe Petro mu cifungo.

¹⁰ Bushe Petro alisakamikwe pa bwafya akwete? Kwena tatwaishiba, lelo ubushiku ubwa kulekeleshako mu cifungo, alileele utulo utukalamba pa kati ka bashilika babili abalemulonda ica kuti takwete na pa kufuntukila. Uyu mwaume uwali ne citetekelo alishibe ukuti te mulandu ne cili conse icali no kucitika pa bushiku bwali no kukonkapo, Yehova ali no kuba nankwe. (Rom. 14:7, 8) Kwena Petro afwile taishibe ifintu ifyali no kucitika. Ifyacitike fyalimupapwishe sana. Mu kupumikisha mu cifungo umo aali mwalibuutile sana. Malaika aiminine pa mwinshi, lelo abalinshi bafwile tabamumwene, kabili bwangu bwangu ashibwishe Petro. Amaceni ayo bakakile Petro ku maboko, ayalemoneka kwati te kuti yaputuke, yaiponene fye!

¹¹ Malaika aebele Petro amashiwi ayepi mu kukonkana ati: “Ima bwangu! . . . Kaka umushipi no kufwala indyato shobe. . . . Fwala ne ca kufwala cobe ica kunse.” Petro alicitile ifyo bamwebele. Lyena, malaika amwebele ati: “Unkonke,” na o Petro alimukonkele. Balifumine mu cifungo no kupita pa bashilika abali pa nse abalelinda Petro, kabili ukwabula ukupanga icongo balungeme ku mpongolo iikalamba iya cela. Bushe bali no kupita shani pali iyi mpongolo? Nga ca kutila Petro alitontonkenyepo pa fyo bali no kupita, ninshi atontonkenyepo fye nshita iinono. Pantu ilyo bafikile pa mpongolo, “yali-isukile fye iine.” Ilyo Petro talaishiba ne calecitika, balipitile pa mpongolo kabili baile mu musebo, kabili apo pene malaika aliile. Awe e fyo Petro bamushile mu musebo, kabili nomba e lyo ailwike ukuti icalecitika cali ca cine cine tacali cimonwa iyo, alifumine mu cifungo!—Imil. 12:7-11.

12. Mulandu nshi ukutontonkanya pa fyo Yehova apuswishe Petro kwingatukoselesesha?

¹² Bushe tacitukoselesha nga twatontonkanya pa maka ayo Yehova akwata aya kupususha ababomfi bakwe? Petro balimwikete ku mfumu iyaletungililwa no buteko ubwakwatishe amaka pali ilya nshita. Na lyo line, Petro afumine mu cifungo ninshi aleyendela fye! Kwena, Yehova tacitila ababomfi bakwe bonse ifipesha mano fya musango yu. Tacitile icipesha mano kuli Yakobo, kabili tapuswishe Petro mu cipesha amano lintu amashiwi Yesu amwebele yafikilishiwe. Abena Kristu muno nshiku tabenekela ukuti Yehova akulabapususha mu cipesha amano. Na lyo line, twalishiba ukuti Yehova tayaluka iyo. (Mal. 3:6) Kabili nomba line ali no kubomfya Umwana wakwe ukulubula bantu abengi ku mfwa iyaba kwati cifungo umo abantu bashingafuma. (Yoh. 5:28, 29) Ukutontonkanya pa malayo ya musango uyu kulatukoselesha nga nshi ilyo twakwata amafya.

“Balimumwene Kabili Balipapile Sana” (Imil. 12:12-17)

13-15. (a) Bushe aba mu cilonganino abalongene mu ng’anda ya kwa Maria bacitile shani ilyo Petro afikile? (b) Bushe ni nani uo ibuuku lya Imilimo nomba lyatendeka ukulandapo, kabili bushe finshi ifyo Petro alecita ku ba bwananyina konse uko aleya?

¹³ Petro aiminine mu musebo umwafiita, aletontonkanya ukwa kuya. Lyena alishileishiba uko alingile ukuya. Lwa mupepi fye paleikala Maria uwali mwina Kristu. Maria afwile ali ni mukamfwilwa uwakweteko icuma, pantu alikwete ing’anda iikalamba umo aba mu cilonganino balelonganina. E wali nyina kwa Yohane Marko. Uyu e muku wa kubalilapo bamulumbula Yohane Marko mwi buuku lya Imilimo. Yohane Marko aishileba ngo mwana kuli Petro. (1 Pet. 5:13) Pali ubu bushiku, abengi aba muli cilya cilonganino balilongene mu ng’anda ya kwa Maria kabili balepepa ukwabula ukuleka nangu ca kutila bwali bushiku sana. Ukwabula no kutwishika, balepepa ukuti Petro bamufumye mu cifungo, lelo tabaishibe ifyo Yehova ali no kwasuka ipepo lyabo!

¹⁴ Petro alikonkonseshe pa ciibi ca pa mpongolo icali apa kwingilila mu lubansa lwa ng’anda. Roda umubomfi umukashana e waile mu kwisula ku mpongolo. Ishina lya kuti Roda lyaliseekele sana ku baGriki, kabili lipilibula ukuti “iluba lya Rose.” Roda alipapile sana ilyo aumfwile ishiwi lya kwa Petro! Mu nshita ya kwisula ku mpongolo, uyu mukashana uwatemenwe sana pa kumfwa ishiwi lya kwa Petro abutukile mu ng’anda, asha Petro naiminina mu musebo, kabili aebele aba mu cilonganino ukuti Petro ali panse. Batile napena, lelo akoselepo fye ukubeba ukuti ca cine lishiwi lya kwa Petro aumfwile. Bamo batile afwile naumfwa ishiwi limo, nomba lifwile lishiwi lya kwa malaika uwaleimininako Petro. (Imil. 12:12-15) Ilyo ifi fyalecitika, Petro ena atwalilile fye ukukonkonsha, mpaka basuka baya ku mpongolo no kumwiswila.

¹⁵ Ilyo baiswileko, “balimumwene kabili balipapile sana”! (Imil. 12:16) Petro aebele abalesekelela ukuti baleke ukukafya icongo pa kuti abalondolwele icacitike, no kuti bakashimike ku mutumwa Yakobo na ku ba bwananyina, kabili abebele ukuti afwile ukuya ilyo abashilika ba kwa Herode bashilamusanga. Petro aile ku ncende imbi uko bashingamwikata uko atwalilile ukubomba umulimo wakwe mu cishinka. Mwi buuku lya Imilimo, Petro baisamulandapo umuku wa kulekeleshako mu cipandwa 15 pa fyo acitile ilyo kwaimine ilyashi lya kusembululwa, ukufuma apa tabamulandapo na kabili muli ili ibuuku. Pa numa ya kulanda pali petro, ibuuku lya Imilimo lyatendeka ukulanda pa mulimo ne nyendo isho mutumwa Paulo aendele. Na lyo line, te kuti tutwishike ukuti Petro alekosha icitetekelo ca ba bwananyina konse uko aleya. Abashele mu ng’anda ya kwa Maria, bashele fye aba nsansa.

16. Mulandu nshi tushingatwishikila ukuti ku ntanshi tukaba sana ne nsansa?

¹⁶ Limo Yehova alacitila ababomfi bakwe ifintu ifyo bashile-enekela, ica kuti balaba sana ne nsansa kabili cilabapesha amano. Ifi fine e fyo aba bwananyina baumfwile ubushiku Petro afumine mu cifungo mu cipesha amano. Nalimo na ifwe bene limo e fyo twingomfwa Yehova nga atupaala. (Amapi. 10:22) Ku ntanshi, tukamona uko Yehova akafikilisha mwi sonde lyonse fyonse ifyo alaya. Ifyo akatupaala fikacila sana pa fyo twelenganya ukuti e fyo cikaba. Kanshi nga twatwalilila ukuba aba cishinka kuli Yehova, tukaba ne nsansa icine cine ku ntanshi.

“Malaika wa kwa Yehova Alimuumine” (Imil. 12:18-25)

17, 18. Cinshi calengele ukuti abantu batashe Herode bufi bufi?

¹⁷ Na Herode wine alipapile ukuti Petro alifumine mu cifungo, kabili calimukalipe nga nshi. Apo pene fye aebele abashilika bakwe ukuti bafwaye Petro, kabili alubulwishe abashilika abalelinda Petro. Lyena babatwele mu ku ‘bakanda,’ nalimo mu kubepaya. (Imil. 12:19) Herode Agripa takwete luse nelyo icikuuku. Bushe uyu muntu uwali umunkalwe balimukandile?

¹⁸ Agripa afwile alyumfwile insoni filya afililwe ukwipaya Petro, lelo tapakokwele atendeke ukuibililika na kabili. Abalwani bakwe balishile ukuti bomfwane nankwe pa kuti bapange umutende, kabili ukwabula no kutwishika alefwaya sana ukulanda ku bantu abengi. Luka alandile pa fyo aipempenkenye ukuti, “Herode afwele ifya kufwala fya bufumu.” Kalemba we lyashi lya kale umuYuda Josephus alembele ukuti ifya kufwala fya kwa Herode fyali fya silfere, pa kuti akasuba nga kamusanika alebengeshima fye. Lyena iyi mfumu ya cilumba yatendeke ukulanda. Abantu abaletasha bufi bufi bapundile abati: “Ilyo lishiwi lya kwa lesa, te lya muntu iyo!”—Imil. 12:20-22.

19, 20. (a) Mulandu nshi Yehova akandile Herode? (b) Bushe ilyashi lilanda pa fyo Herode Agripa afwile mu kupumikisha litusansamusha shani?

¹⁹ Lesa fye e o balingile ukupeela umucinshi wa musango uyo, kabili alemona ifyalecitika! Herode afwaya nga alicitilepo fimo pa kuti eiletelela. Afwaya nga alibakalipile nelyo ukubakaanya pa fyo balelanda. Apo tacitile ifi, ifyamucitikile fyali nga filya ipinda lyalandapo ilitila: “Icilumba citungulula ku kuwa.” (Amapi. 16:18) “Apo pene malaika wa kwa Yehova alimuumine,” kabili alengele ulya mwaume wa cilumba ukufwa imfwa iibi kabili iya museebanya. “Imititi yalimulile, asuka afwa.” (Imil. 12:23) Josephus na o atile Agripa alwele fye mu kupumikisha kabili alandile no kuti imfumu ilyo yalefwa yatile icalengele ukuti ibe pa kufwa ni co tayakenye abantu abaleitasha bufi bufi. Alembele no kuti, Agripa aliculile kuli ubu bulwele pa nshiku 5 ilyo ashilafwa.b

²⁰ Inshita shimo cimoneka kwati abantu abashipepa Lesa balacita ifintu ifyabipa sana lelo tababakanda. Ici tacifwile ukutupapusha, pantu “icalo conse caba mu maka ya mubifi.” (1 Yoh. 5:19) Na lyo line, ababomfi ba cishinka aba kwa Lesa limo cilabakalipa ilyo balemona abantu abacita ifyabipa tabalebakanda. E mulandu wine amalyashi aya musango yu yatusansamushisha. Aya amalyashi yalalenga twamona ifyo Yehova acitile ifilanga ukuti alitemwa umulinganya. (Amalu. 33:5) Nomba line, Lesa akalenga mwi sonde lyonse mukabe umulinganya.

21. Bushe lisambililo nshi ilikalamba ilyaba mwi buuku lya Imilimo icipandwa 12, kabili litusansamusha shani?

²¹ Ili lyashi lyapwa na mashiwi aya kukoselesha nga nshi aya kuti: “Icebo ca kwa Yehova calelunduluka kabili abantu abengi baletetekela.” (Imil. 12:24) Ifi umulimo wa kubila imbila nsuma watwalilila, filatulanga ukuti Yehova alapaala umulimo wa kubila imbila nsuma na muno nshiku. Kanshi, ilyashi ilyalembwa mu Imilimo icipandwa 12 talilanda fye pa mfwa ya mutumwa umo e lyo ne fyo umutumwa umbi apuswike. Icikalamba ico lilandapo ni pali Yehova ne fyo afulungenye amapange ya kwa Satana aya konaula icilonganino ca Bena Kristu no kulesha umulimo wa kubila imbila nsuma. Ifyo Satana apangile tafyabombele, kabili fyonse ifyo apanga ifya musango yu tafyakabombe. (Esa. 54:17) Lelo, umulimo uo bonse ababa ku lubali lwa kwa Yehova na Yesu Kristu babomba ukatunguluka. Bushe ukwishiba ifi takutusansamusha? Ala mwandini lishuko nga nshi ilyo twakwata muno nshiku ilya kubila “icebo ca kwa Yehova!”