13. Unsay mitubo gikan sa usa sa upat ka sungay, ug sa unsang paagi milihok kini?

¹³ Ang sunod nga bahin sa panan-awon mikobre ug kapig 2,200 ka tuig, kay ang katumanan niini miabot sa modernong mga panahon. Si Daniel nagsulat: “Gikan sa usa kanila [ang upat ka sungay] dihay mitungha nga laing sungay, gamay, ug kini nagkadako gayod pag-ayo pahabagatan ug pasilangan ug paingon sa Dayandayan. Ug kini nagkadako bisan hangtod sa panon sa kalangitan, mao nga kini nagpahinabo sa pipila sa panon ug sa pipila sa mga bituon nga mahulog sa yuta, ug kini nagyatakyatak kanila. Ug ngadto mismo sa Prinsipe sa panon kini nagpasibantog, ug gikan kaniya ang kanunayng halad gikuha, ug ang natukod nga dapit sa iyang sangtuwaryo gitumpag. Ug sa inanay ang usa ka panon gitugyan, lakip ang kanunayng halad, tungod sa kalapasan; ug kini nagtambog sa kamatuoran ngadto sa yuta, ug kini milihok ug nagmalamposon.”—Daniel 8:9-12.

14. Unsay giingon sa manulondang Gabriel mahitungod sa mga kalihokan sa simbolikong gamay nga sungay, ug unsay mahitabo sa maong sungay?

¹⁴ Sa dili pa nato masabtan ang kahulogan sa mga pulong nga bag-o pang gikutlo, kinahanglang magpatalinghog kita sa manulonda sa Diyos. Human hisgoti ang paghidangat sa gahom sa upat ka ginghariang gikan sa empiryo ni Alejandro, ang manulondang Gabriel nag-ingon: “Sa kaulahiang bahin sa ilang gingharian, sa dihang ang mga maglalapas molihok sa bug-os, adunay mobarog nga usa ka hari nga mabangis ang panagway ug makasabot sa dili-tin-aw nga mga pulong. Ug ang iyang gahom mahimong malig-on, apan dili pinaagi sa iyang kaugalingong gahom. Ug sa katingalahang paagi siya magpahinabog pagkalaglag, ug siya magmalamposon gayod ug magbuhat nga epektibo. Ug laglagon gayod niya ang mga gamhanan, ingon man ang katawhan nga gilangkoban sa mga balaan. Ug sumala sa iyang hait nga panabot siya usab magpalampos gayod sa panglimbong diha sa iyang kamot. Ug diha sa iyang kasingkasing siya magpasibantog, ug sa panahon sa pagkawalay-kabalaka iyang laglagon ang daghan. Ug siya mobarog batok sa Prinsipe sa mga prinsipe, apan siya mapukan nga dili pinaagi sa kamot.”—Daniel 8:23-25.

ANG GAMAY NGA SUNGAY NAHIMONG GAMHANAN

16. (a) Gikan sa unsang simbolikong sungay nga mitungha ang gamay nga sungay? (b) Sa unsang paagi ang Roma nahimong ikaunom nga gahom sa kalibotan sa tagna sa Bibliya, apan nganong kadto dili mao ang simbolikong gamay nga sungay?

¹⁶ Sumala sa kasaysayan, ang gamay nga sungay maoy usa ka salingsing gikan sa usa sa upat ka simbolikong mga sungay​—ang usang labing layo ngadto sa kasadpan. Kadto ang Helenistikong gingharian ni Heneral Cassander ibabaw sa Macedonia ug Gresya. Sa ulahi, kining ginghariana gisuhop sa gingharian ni Heneral Lysimachus, ang hari sa Thrace ug Asia Minor. Sa ikaduhang siglo sa wala pa ang atong Komong Panahon, ang maong kasadpanhong mga seksiyon sa Helenistikong dominyo nabuntog sa Roma. Ug sa pagkatuig-30 W.K.P., ang Roma nagmando sa tanang Helenistikong mga gingharian, nga naghimo sa kaugalingon nga ikaunom nga gahom sa kalibotan sa tagna sa Bibliya. Apan ang Empiryo sa Roma dili mao ang gamay nga sungay sa panan-awon ni Daniel, kay kanang empiryoha wala magpadayon hangtod sa “tinudlong panahon sa kataposan.”​—Daniel 8:19.

17. (a) Unsang relasyon ang nabatonan sa Britanya uban sa Empiryo sa Roma? (b) Sa unsang paagi ang Britanikong Empiryo nalangkit sa Helenistikong gingharian sa Macedonia ug Gresya?

¹⁷ Nan, unsay gipaila sa kasaysayan nga mao kanang maisogong “hari nga mabangis ang panagway”? Ang Britanya sa pagkatinuod maoy amihanan-kasadpanhong salingsing sa Empiryo sa Roma. Hangtod sa unang bahin sa ikalimang siglo K.P., may Romanhong mga probinsiya diha sa pagkakaron mao ang Britanya. Sa lakat sa panahon, ang Empiryo sa Roma mius-os, apan ang impluwensiya sa Grego-Romanhong sibilisasyon nagpadayon sa Britanya ug sa ubang mga bahin sa Uropa nga nailalom sa Romanhong pagmando. “Sa pagkapukan sa Empiryo sa Roma,” misulat ang mananaog sa Premyong Nobel nga Mexicanong magbabalak ug awtor nga si Octavio Paz, “ang Simbahan maoy mikuha sa dapit niini.” Siya midugang: “Ang mga amahan sa Simbahan, ingon man ang ulahing mga eskolar, nagsumbak sa Gregong pilosopiya nganha sa Kristohanong doktrina.” Ug ang pilosopo ug matematisyan sa ika-20ng siglo nga si Bertrand Russell miingon: “Ang sibilisasyon sa Kasadpan, nga naggikan sa Gregong mga tinubdan, gibase sa pilosopikanhon ug siyentipikanhong tradisyon nga nagsugod sa Mileto [usa ka Gregong siyudad sa Asia Minor] duha ug tunga ka libo ka tuig kanhi.” Busa, ikaingong ang Britanikong Empiryo may kultural nga mga kagikan sa Helenistikong gingharian sa Macedonia ug Gresya.

18. Unsa ang gamay nga sungay nga nahimong “usa ka hari nga mabangis ang panagway” sa “panahon sa kataposan”? Isaysay.

¹⁸ Sa pagka-1763 ang Britanikong Empiryo nagpildi sa iyang gamhanang mga kaindig, ang Espanya ug Pransiya. Sukad niadto siya nagpasundayag nga mao ang hara sa kadagatan ug ang ikapitong gahom sa kalibotan sa tagna sa Bibliya. Bisan human mobulag ang 13 ka Amerikanhong mga koloniya gikan sa Britanya sa 1776 aron tukoron ang Tinipong Bansa sa Amerika, ang Britanikong Empiryo mitubo nga nagsakop sa un-kuwarto sa nawong sa yuta ug un-kuwarto sa populasyon niini. Ang ikapitong gahom sa kalibotan nakaangkon gihapon ug mas dakong kusog sa dihang ang Tinipong Bansa sa Amerika nakig-anib sa Britanya aron mapormang Anglo-Amerikanhong dobleng gahom sa kalibotan. Sa ekonomikanhon ug militaryong paagi, kining gahoma sa tinuoray nahimong “usa ka hari nga mabangis ang panagway.” Ang gamay nga sungay nga nahimong mabangis nga politikanhong gahom sa “panahon sa kataposan,” sa ingon, mao ang Anglo-Amerikanhong Gahom sa Kalibotan.

19. Unsa ang “Dayandayan” nga gihisgotan diha sa panan-awon?

¹⁹ Nakita ni Daniel nga ang gamay nga sungay “nagkadako gayod pag-ayo” paingon sa “Dayandayan.” (Daniel 8:9) Ang Yutang Saad, nga gihatag ni Jehova ngadto sa iyang piniling katawhan, matahom kaayo nga gitawag kadtong “ang dayandayan sa tanang kayutaan,” nga mao, sa tibuok yuta. (Ezequiel 20:​6, 15) Tinuod, nabihag sa Britanya ang Jerusalem niadtong Disyembre 9, 1917, ug sa tuig 1920, ang Liga sa Kanasoran nagtugyan sa katungod sa paggahom sa Palestina ngadto sa Gran Britanya, nga nagpadayon hangtod sa Mayo 14, 1948. Apan ang panan-awon matagnaon, nga adunay daghang simbolo. Ug ang “Dayandayan” nga gihisgotan diha sa panan-awon nagsimbolo, dili sa Jerusalem, kondili sa yutan-ong kahimtang sa katawhang giisip sa Diyos nga balaan panahon sa ikapitong gahom sa kalibotan. Atong tan-awon kon sa unsang paagi ang Anglo-Amerikanhong Gahom sa Kalibotan nagtinguha sa paghulga sa mga balaan.