Ang Paghanggab sa “Hangin” Niining Kalibotana Makapatay!

“Kamo iyang gibuhi sa mga patay pa kamo tungod sa mga kalapasan ug mga kasal-anan, nga niini nanaggawi kamo kaniadto . . . uyon sa magmamando sa awtoridad sa kahanginan.”—EFESO 2:1, 2.

PAGHANGGAB ug preskong hangin! Pagkamakapapresko dihang makagawas ka gikan sa alimuot nga lawak! Apan bisan diha sa dakong hawan, ang polusyon maoy dakong problema karon. Ang mga hilo nga gibuga diha sa atmospera miabot sa makalilisang nga sukod diha sa daghang mga nasod. Ang makahilong mga aso, radioaktibong mga abog, mga kagaw nga makahatag ug sakit, ug pila ka mga virus nga nagalutaw sa hangin. Ang makahatag-kinabuhing hangin, nga abundang gihatag sa atong mahigugmaong Maglalalang, dugang ug dugang nahimong makapatay tungod sa kahakog ug sa pagkadanghag sa tawo.

2. Unsang daotang “hangin” ang mas peligroso kay sa hugawng hangin nga atong ginahanggab?

² Apan, bisan pa sa pagkapeligroso sa polusyon sa hangin, adunay labi pang makapatayng porma sa hugawng “hangin.” Dili kini hangin nga nahugawan gikan sa nukleyar nga aksidente sa Chernobyl (U.S.S.R.) o sa napunog-aso nga hangin sa Los Angeles, California (T.B.A). Dili, kita nameligro sa paghanggab sa labi pang makapatayng “hangin.” Gihisgotan kini ni apostol Pablo dihang iyang gisultihan ang iyang kaubang mga Kristohanon: “Kamo iyang gibuhi sa mga patay pa kamo tungod sa mga kalapasan ug mga kasal-anan, nga niini nanaggawi kamo kaniadto uyon sa sistema sa mga butang niining kalibotana, uyon sa magmamando sa awtoridad sa kahanginan, ang espiritu nga karon nagalihok diha sa mga anak sa masupilon.”​—Efeso 2:1, 2.

3, 4. (a) Kinsa “ang magmamando sa awtoridad sa kahanginan”? (b) Nganong ang “hangin” sa Efeso 2:1, 2 dili mao ang poluy-anan sa mga demonyo?

³ Unsa kining “hangina”? Gipakita ni Pablo nga kini may “awtoridad,” o gahom, ug adunay “magmamando” sa ibabaw niana. Walay duhaduha kon kinsa kining magmamandoa. Siya mao si Satanas nga Yawa, ang usa nga gitawag ni Jesu-Kristo nga mao “ang magmamando niining kalibotana.” (Juan 12:31) Sa pagkahibalo niini, ang ubang mga eskolar sa Bibliya nagtuo nga si Pablo dinhi nanghulam gikan sa Hudiyohanon o paganong mga tuboran ug naghisgot sa hangin nga maoy puy-anan sa mga demonyo nga ibabaw niini siya ang nagmando. Gibanaag sa daghang hubad sa Bibliya kining hunahunaa. Apan kining “hangina” dili sama sa “langitnong mga dapit” diin dinhi “ang daotan nga espirituhanong panon” nagpuyo.​—Efeso 6:11, 12.

⁴ Dihang misulat si Pablo sa mga Kristohanon sa Efeso, si Satanas ug ang mga demonyo didto pa sa langit, apan gawas na sa pabor sa Diyos. Itambog pa sila sa kasilinganan sa yuta. (Pinadayag 12:7-10) Dugang pa, labi pang nalangkit ang hangin sa mga tawo kay sa mga espiritung linalang. Busa, ang tawhanong katilingban mibati sa mga epekto dihang ang kataposang panaksan sa kasuko sa Diyos gibubo diha sa “hangin.”​—Pinadayag 16:17-21.

5. Unsang matanga sa “hangin” ang gihisgotan dinhi, ug unsay epekto niini diha sa mga tawo?

⁵ Sanglit, kay daw nagpakitang migamit man si Pablo ug literal nga hangin, o atmospera, sa pag-ilustrar sa katibuk-ang espiritu, o nangibabawng hunahuna sa pagkahakog ug pagkamasupilon, nga gipabanaag sa mga tawo nga bulag sa Diyos. Sama kini sa “espiritu nga karon nagalihok diha sa mga anak sa pagkamasupilon” ug sa “espiritu sa kalibotan.” (Efeso 2:2; 1 Corinto 2:12) Sama nga anaa sa tanang dapit ang literal nga hangin, nga andam nga hanggabon, sa ingon ang “espiritu sa kalibotan” presente sa tanang panahon. Gikan sa pagkamasuso ngadto sa lubnganan, kini motuhop, moimpluwensiya, ug moporma sa paagi sa paghunahuna ug sa paglihok sa mga tawo samtang nagapaningkamot sila sa pagkab-ot sa ilang mga tinguha, mga paglaom, ug mga ambisyon.

6. (a) Sa unsang paagi misamot ang pagkamakahihilo sa “hangin” niining kalibotana, ug sa unsang paagi iyang gigamit ang iyang awtoridad? (b) Sa unsang paagi ang paghanggab niining “hangina” makaagda sa tawo sa pagsundog sa rebelyosong dalan sa Yawa?

⁶ Kining espiritu sa pagkamakasasala ug rebelyon nangibabaw sa dili-hingpit tawhanong katilingban. Samtang atong ginahanggab ang “hangin,” mosamot ang pagkamakahihilo niini tungod sa kapit-osan sa isigkaingon ug sa nagadugang ang gana sa lawasnong kalipay. Busa, tinuod nga may “awtoridad” kini ibabaw sa katawhan. (Itandi sa Roma 6:12-14.) Ang Yawa, sa pagkatinuod, mao ang magmumugna sa tanang daotan. (Juan 8:44) Busa iyang giimpluwensiyahan ang mga tawo sa pagsundog sa iyang rebelyosong dalan ug sa ingon nagadasig, nagaumol, ug nagakontrolar niining espiritu sa komunidad, o “hangin.” Ingong “magmamando” ibabaw niining makadaot nga gahom, o “awtoridad,” gigamit kini ni Satanas sa pagkontrolar sa hunahuna sa mga tawo. Ang mga elemento niini gihimo aron sa pagpapuliki sa mga tawo sa pagtagbaw sa unodnong mga kailibgon ug sa pagpangagpas ug kalibotanong mga interes nga wala na silay panahon o hilig sa pagkuhag kahibalo sa Diyos ug sa pagpasakop sa iyang balaang espiritu, “ang espiritu nga makahatag-kinabuhi.” (Juan 6:63) Sa espirituwal nga pagkasulti, sila mga patay.

7. (a) Sa unsang paagi ang mga Kristohanon nahimong “mga anak sa kasuko” sa usa ka higayon? (b) Dihang nahimo kitang mga Kristohanon, unsang kausaban ang nahitabo?

⁷ Ang mga Kristohanon nailalom usab sa “awtoridad,” o pagkontrolar, niining mahugawng “hangin” sa wala pa sila makahibalo sa kamatuoran sa Pulong sa Diyos ug misugod sa pagpaangay sa iyang matarong nga mga sukdanan. “Oo, sa ilang taliwala [kalibotanong mga tawo] kitang tanan nanagkinabuhi kaniadto diha sa mga kailibgon sa atong unod, nga nanagbuhat sa mga pangandoy sa lawas ug sa hunahuna, ug busa kita sa kinaiyanhon mga anak sa kasuko sama sa uban.” Apan sa dihang nangahimong mga Kristohanon, kita mihunong na sa paghanggab sa makapatayng “hangin” niining kalibotana. Atong ‘gihukas ang daang personalidad nga dala pa atong karaang paggawi sa kinabuhi ug gisul-ob ang bag-ong personalidad nga gibuhat sumala sa kabubut-on sa Diyos diha sa tinuod nga pagkamatarong ug pagkamaunongon.’​—Efeso 2:3; 4:22-24.

8. Sa unsang paagi kaamgid ang atong kahimtang karon sa nasod sa Israel diha sa kamingawan?

⁸ Ang kapeligrohan karon mao nga tapos makaikyas gikan sa nahuwagang atmospera niining kalibotana basin ug madaldal kita sa pagbalik ngadto niana. Kita miabot na, sa kahiladman “sa panahon sa kataposan” ug anaa na sa ganghaan sa bag-ong kalibotan. (Daniel 12:4) Siyempre, dili kita buot nga madaot tungod kay nahulog sa samang mga laang nga nahulogan sa mga Israelinhon. Tapos nga milagrosong giluwas sila gikan sa Ehipto ug miabot sa utlanan sa Yutang Saad, libolibo ang “gilaglag sa kamingawan.” Ngano? Tungod kay ang uban nahimong mga magsisimbag diyosdiyos, ang uban nakapakighilawas, ug gisulayan sa uban si Jehova pinaagi sa ilang pagbagolbol ug pagreklamo. Si Pablo mihimog kusganong punto sa pag-ingon: “Kining mga butanga nahitabo kanila ingon nga pananglitan, ug gisulat ingon nga pasidaan alang kanato karon nga mga hing-abotan sa kataposan sa mga sistema sa mga butang.”​—1 Corinto 10:1-11.

9. (a) Sa unsang paagi manaa kita sa kalibotan apan dili gihapon bahin niana? (b) Kinahanglang mahimo kitang unsa aron dili masuyop ug balik sa makapatayng atmospera sa kalibotan?

⁹ Mahitungod sa iyang mga tinun-an, si Jesus miampo: “Sila dili bahin sa kalibotan, sama nga ako dili bahin sa kalibotan. Dili ako mangamuyo kanimo nga kuhaon mo sila gikan sa kalibotan, kondili hinoon nga imo unta silang ilikay gikan niadtong daotan.” (Juan 17:14, 15) Bantayan kita ni Jehova, apan dili siya magbutang ug “ali” kanato ni milagrosong panalipdan kita batok sa “hangin” ning kalibotana. (Job 1:9, 10) Busa ang atong hagit mao ang pagkaania sa kalibotan ni Satanas, apan dili bahin niana, nga gilibotan sa hugawng “hangin,” apan wala nagahanggab niana. Dihang mobasa kitag sekular nga mga publikasyon, magtan-awg telebisyon, o moadto sa mga dapit sa kalingawan, maladlad kita sa “hangin” sa kalibotan. Sanglit dili man malikayang makakontak sa mga tawo sa kalibotan​—sa trabahoan, sa tunghaan, ug uban pa​—angay nga magbantay kita aron dili masuyop ug balik ngadto sa makapatayng atmospera niining kalibotana.​—1 Corinto 15:33, 34.

10, 11. (a) Sa unsang paagi ang atong pagkahimong anaa sa espirituwal nga paraiso ni Jehova ikatandi sa pagkaanaa diha lugar nga “no smoking”? (b) Unsang mga lakang ang kinahanglang himoon kon makaalinggat ug paghuyop sa “hangin” niining kalibotana?

¹⁰ Mahimong atong itandi ang atong kahimtang sa paglingkod diha sa restawran nga dunay lugar sa “smoking” o “no smoking.” Ingong mga Kristohanon diha sa espirituwal nga paraiso ni Jehova, tukma nga adto kita sa lugar nga “no smoking,” halayo gikan sa espiritu niining kalibotana. Siyempre, dili kita motuyo sa paglingkod diha sa lugar nga “smoking.” Binuang kana. Apan unsa ang kasagarang mahitabo kon kita anaa sa lugar nga “no smoking” diha sa restawran? Aw, ang napuno sa aso, hugawng hangin mapadpad, ug atong mahingos kana! Dihang mahitabo kini, nakita ba natong madanihon ang hugawng hangin? O dili ba magpalayo dayon kita niana?

¹¹ Apan unsay imong buhaton dihang mohuyop kanimo kining “hangina” sa kalibotan? Mohimo ka ba dayon ug mga paagi aron makapahilayo gikan niining daotang impluwensiya? Kon magpabilin ka didto ug mohanggab niana, imong mapiho nga maapektohan ang imong hunahuna. Sa dugay nimong paghanggab niining “hangina,” maanad ka na niana. Dugang pa, sa kadugayan ang baho dili na kaayo makaluod kondili makalumay, makahubog, tilinguhaon sa unod. Basin ug mopasamot pa kini sa pila ka kailibgon nga imong gipaningkamotang makontrolar.

12. Unsay gikinahanglan aron dili maapektohan niining bahina sa “hangin” sa kalibotana nga dili daling mamatikdan?

¹² Ang ubang makapatayng mga tighugaw sa “hangin” niining kalibotana dili dayon mamatikdan, kay bisan gani ang literal nga mga tighugaw sa hangin sama sa carbon monoxide wala may baho ug walay sabor. Nan, ang kapeligrohan mao nga dili kita makamatikod sa ‘makapatayng mga aso’ hangtod nga madaog na kita nila. Busa, kinahanglang alisto kita aron dili madala ngadto sa lit-ag sa kamatayon pinaagi sa mapatuyangong tinamdan sa kalibotan o sa pagsupak niini sa matarong nga mga sukdanan sa Diyos. Gidasig ni Pablo ang iyang kaubang mga Kristohanon nga “magtinambagay sa usag usa sa matag-adlaw . . . aron walay magmagahi kaninyo tungod sa pagkamalimbongon sa sala.”​—Hebreohanon 3:13; Roma 12:2.

Unsay Naapil sa “Hangin” Niining Kalibotana

13. (a) Unsa ang usa ka porma sa “hangin” ning kalibotana nga angay natong bantayan? (b) Sa unsang paagi naapektohan niining “hangina” ang pila ka katawhan ni Jehova?

¹³ Unsa ang komung tinamdan nga tingali atong dawaton sa ulahi, bisan wala pa kita makaamgo niana, tungod sa kusganong impluwensiya ning “hangina” sa kalibotan? Ang usa mao ang hilig sa pagdula sa imoral nga mga butang. Ang ideya niining kalibotana bahin sa sekso ug moralidad nagalibot kanato. Daghan ang moingon: ‘Dili daotang makighilawas, manganak gawas sa kaminyoon, ug magapraktis ug homoseksuwalidad. Gihimo lamang nato ang mga butang nga normal, natural.’ Kini bang “hangina,” o kalibotanong espiritu nakaapekto sa katawhan ni Jehova? Makapasubo, sa tuig sa pag-alagad sa 1986, 37,426 ang gipalagpot gikan sa Kristohanong kongregasyon, ang kadaghanan kanila nakahimog seksuwal nga imoralidad. Ug wala pay labot niini ang mas daghan pa nga gibadlong tungod sa imoralidad apan wala ipalagpot tungod kay tim-os silang naghinulsol.​—Proverbio 28:13.

14. Nganong nahisalaag sa maligdong nga paggawi ang ubang mga Kristohanon, gisalikway ang unsang tambag sa Kasulatan?

¹⁴ Unsay nahitabo sa kahimtang niadtong nagpadala sa seksuwal nga imoralidad? Dihang mabutyag ang mga kamatuoran, sagad napalgan nga sila mibalik sa paghanggab sa makapatayng “hangin” ning kalibotana. Ilang gitugotan ang kalibotanong tinamdan sa pagpaubos sa ilang mga sukdanan. Pananglitan, tingali sila misugod na sa pagtan-awg mga salida sa sine nga wala nila tan-awa sa mga tuig nga milabay. Mas grabe pa, diha sa gamit sa video sa balay tingali nanan-aw silag mga salida nga dili-angay alang sa mga Kristohanon. Kining pagduladula sa imoral nga mga butang maoy direktang pagsupak sa Kasulatanhong sugo: “Ang pakighilawas ug ang tanang kahugaw ug kadalo ayaw gayod ninyo paghisgoti, sanglit dili kini angay sa balaang katawhan; ni ang gawi nga malaw-ay o ang sulting binuang o ang mahilas nga katistis.”​—Efeso 5:3, 4.

15. Sa unsang paagi ang tentasyon sa pagduladula sa seksuwal imoralidad mosugod sa kasuwal nga paagi?

¹⁵ Tinuod, tingali isalikway dayon nimo ang direktang tanyag sa pakighilawas. Apan unsay imong buhaton kon adunay tawo diha sa trabahoan o tunghaan nga mobirigbirig kanimo, manghikaphikap, o modapit kanimo sa paggawas aron mag-date? Napadparan ka sa mga huyop sa “hangin” ning kalibotana. Nalipay ka ba sa atensiyon nga gipakita diha kanimo, ug mohatag higayon aron mapadayon kana? Sumala sa mga taho nga nadawat gikan sa mga ansiano, ang daotang mga buhat nagsugod ning kasuwal nga mga paagi. Tingali may kalibotanong lalaki nga moingon sa usa ka Kristohanong babaye: “Pagkatahom nimong tan-awon karong adlawa!” Tingali nindot kaayo kanang pamation, ilabina kon gibatig kamingaw ang babaye. Sa labi pang seryoso, ang pila wala mosanong nga maalamon sa dili-angay nga paghikaphikap. Nagpakita silang nagatutol apan sa dili-kinasingkasing nga paagi nga madasig hinoon ang kalibotanong lalaki sa pagpadayon sa iyang gihimo. Komosta kon kining imoral nga mga pagbirigbirig diha sa Kristohanong babaye magpadayon, sama sa kusog nga huyop sa hugawng hangin nga mipadpad kaniya? Sa malig-ong paagi, angay nga iyang sultihan siya nga dili siya gusto ug dili modawat sa iyang mga atensiyon. Kon magpadayon siya sa paghanggab niining “hangina,” hayan mapukan ang iyang pagsukol. Madala siya sa imoralidad, o kaha sa dili-maalamong kaminyoon.​—Itandi sa Proverbio 5:3-14; 1 Corinto 7:39.

16. Unsay gikinahanglan aron mahimong “matam-is nga kahumot ni Kristo”?

¹⁶ Busa, alisto sa pagtutol sa imoral, makapatayng “hangin” ning kalibotana. Inay magpadala sa makalumayng baho ug makahatag pasipala sa ngalan ni Jehova ug sa organisasyon, himoang mahumot ikaw nga baho alang sa Diyos pinaagi sa imong diyosnong tinamdan ug paggawi. Gipamulong ni Pablo kini ning paagiha: “Kay alang sa Diyos kita maoy matam-is nga kahumot ni Kristo sa taliwala niadtong ginaluwas ug kanila nga mga nagakalaglag; ug sa usa ingon nga baho sa kamatayon ngadto sa kamatayon, ug sa usa ingon nga kaamyon sa kinabuhi ngadto sa kinabuhi.” (2 Corinto 2:15, 16) Unsay naa kon yam-iran sa kadaghanan ang Kristohanong dalan? (1 Pedro 4:1-5) Pasagding magpadayon ang kalibotan sa paglakat sa ilang dalan, sa pag-ani sa daotang mga bunga niini diha sa porma sa bungkag nga mga panimalay, mga anak sa gawas, napasa sa sekso nga mga sakit, sama sa AIDS, ug ubang dili-maisip nga emosyonal ug pisikal nga kalisdanan. Dili lang kay malikayan nimo ang daghang kaguol kondili mabatonan usab nimo ang pabor sa Diyos. Dugang pa, sa labing menos may maikag kanimo tungod sa imong maayong paggawi ug sa balita sa Gingharian nga imong ginawali, ug busa madani sa “kaamyon sa kinabuhi ngadto sa kinabuhi.”

Ang “Hangin” sa mga Estilo sa Kalibotan

17. Sa unsang paagi ang estilo sa pamiste ug pamostura nagapakita nga ang usa naimpluwensiyahan sa espiritu niining kalibotana?

¹⁷ Ang laing bahin sa “hangin” ning kalibotana mao ang mga estilo sa pamesti ug pamostura. Ang kadaghanan sa kalibotan namesti aron sila mabihagong tan-awon. Bisan kadtong dili pa mga tin-edyer gusto nga mahimong hamtong tan-awon, ginapasiugda ang sekso. Naapektohan ka ba niining kaylap nga “hangin,” o tinamdan? Ikaw ba nagapamesti aron pagilokon, hagiton, pukawon ang dili-angay nga mga interes sa kaatbang nga sekso? Kon mao, nagdula kag kalayo. Ang paghanggab sa “hangin” motuok sa imong espiritu sa kaligdong, sa imong tinguha nga mahimong putli. (Miquias 6:8) Kadtong adunay kalibotanong espiritu makabig kanimo. Gikan sa imong mga aksiyon, ilang masabot nga andam ka nang moapil sa ilang imoralidad. Apan nganong sugdan kining direksiyona pinaagi sa pagtugot sa maong “hangin” sa pagdani kanimo sa pagbuhat sa butang nga daotan sa panan-aw sa Diyos?

18. Sa unsang paagi ang kanunayng paghinumdom nga kita nagahawas kang Jehova makatabang kanato sa pagpilig mga estilo sa besti ug postura?

¹⁸ Aron mahimong maligdong, dili usab angay nga maglago o magkagidlay kita sa atong pamesti o pamostura. Palandonga ang paagi sa pagpamiste ug pamostura sa kinabag-ang mga Saksi ni Jehova. Ilang gilikayan ang hingaping mga estilo niining kalibotana apan nagapasundayag sa ilang kaugalingon nga mahapsay, nagabutang sa hunahuna nga sila mga ministro nga nagahawas sa Soberano sa uniberso, si Jehova. Pasagding manaway ang daang kalibotan sa ilang kasarangang mga estilo. Dili sila makatugot nga mabitad sila sa tinamdan ning kalibotana sa pagpaubos sa ilang Kristohanong mga sukdanan. “Busa, magaingon ako ug magapamatuod niini sa Ginoo,” misulat si apostol Pablo, “nga kinahanglan dili na kamo managgawi ingon sa mga kanasoran kinsang mga paghunahuna walay kapuslanan . . . Sila dili na mobati, ilang gitugyan ang ilang kaugalingon sa pagpatuyang sa kaulag sa pagbuhat sa tanang matang sa kahugawan.” (Efeso 4:17-19) Ang hamtong nga Kristohanon maligdong nga mamesti, dili managgawi sama sa kanasoran.​—1 Timoteo 2:9, 10.

19. Tapos nga nahisgotan ang duha ka dakong bahin sa “hangin” ning kalibotana, unsa ang nadayag na may labot sa kapeligrohan sa paghanggab niini?

¹⁹ Hangtod dinhi, atong nahisgotan ang duha lamang ka bahin sa “hangin” ning kalibotana. Apan nakita na nato nga kining “hangina” makahatag dakong kadaot sa espirituwal nga panglawas. Sa sunod nga artikulo, hisgotan nato ang uban pang bahin sa makapatayng “hangin” nga kanunayng ginahuyop sa Yawa ug sa iyang sistema diha sa mga Kristohanon, nagapaabot nga sila matuok niana. Unsa ka hinungdanon nga atong likayan kining “hangina,” kay ang pagpadala sa espiritu niining kalibotana sama rang nagahanggab sa mga alisngaw sa kamatayon!

Padayon sa Pagpasakop sa “Espiritu nga Makahatag-Kinabuhi”

“Ang nagahatag ug kinabuhi mao ang espiritu; ang unod walay kapuslanan.”—JUAN 6:63.

ANG balaang espiritu ni Jehova nga Diyos hinungdanon kon buot natong suklan ang impluwensiya sa “hangina” o ang tinamdan ning kalibotana. (Efeso 2:1, 2) Kinahanglan usab nato ang Bibliya, nga nasudlan sa mga hunahuna sa Diyos nga narekord ilalom sa pagtultol sa balaang espiritu. Ug kinahanglan nga magpakita kitag mapaubsanong tinamdan, nga resulta sa pag-ugmad sa mga bunga sa espiritu sa Diyos​—“gugma, kalipay, kalinaw, pailob, kalulot, pagkamaayo, pagtuo, kalumo, pagpugong sa kaugalingon.” Si apostol Pablo miawhag: “Panaggawi kamo diha sa espiritu ug ikaw dili makabaton ug mga unodnong tinguha. Kay ang pangibog sa unod batok sa espiritu, ug ang tinguha sa espiritu batok sa unod; kay kining duha nagakasinupakay man sa usag usa, aron kamo dili makahimo sa mga butang nga buot ninyong buhaton.”​—Galacia 5:16, 17, 22, 23.

² Si Pablo misulat usab: “Kita nanagpakadawat, dili sa espiritu sa kalibotan, kondili sa espiritu nga gikan sa Diyos, aron kita managpakasabot sa mga butang nga malulutong gihatag kanato sa Diyos.” (1 Corinto 2:12) Ang “hangin,” o ang panghunahuna, niining kalibotana makapatay, apan ang gihatag sa Diyos pinaagi sa balaang espiritu mohatag kinabuhing dayon niadtong modawat niana. Si Jesus miingon: “Ang nagahatag ug kinabuhi mao ang espiritu; ang unod walay kapuslanan. Ang mga pulong nga akong gisulti kaninyo espiritu man ug kinabuhi.” (Juan 6:63) Sanglit “ang unod walay kapuslanan,” nagkinahanglan kitag tabang sa Diyos aron madaog ang sala ug masuklan ang espiritu sa kalibotan.

3, 4. (a) Unsa ang kadalo, ug sa unsang paagi gipukaw sa ‘magmamando sa kanghinan’ ang unodnong kaibog sa materyal nga mga butang? (b) Sa unsang paagi usa ka magsisimbag diyosdiyos ang tawong dalo?

³ Sa nag-unang artikulo, atong gihisgotan ang duha ka peligrosong bahin sa “hangin” ning kalibotana​—ang pagduladula sa imoral nga mga butang ug dili-angay nga mga estilo sa pamesti ug pamostura. Apan dunay daghan pang mga bahin. Pananglitan, ang atmospera niining kalibotana nasuphan sa kadalo, pinaagi sa grabeng mahakugong kaibog sa materyal nga mga bentaha o materyal nga mga butang. Gitino sa ‘magmamando sa kahanginan’ nga ang propaganda sa kalibotan mopabati kanimong dili-malamposon kon dili nimo mabatonan ang daghang materyal nga mga butang. Kining bahina sa “hangin” sa kalibotan makahubog kanimo sa ideya nga kini mao ang dagkong mga butang sa kinabuhi. Ikaw ba naapektohan niining materyalistikong “hangin”?

⁴ Ang Bibliya nag-ingon: “Walay makihilawason o mahugaw o dalo​—nga sa ato pa tigsimbag mga diyosdiyos​—ang makapanunod sa gingharian ni Kristo ug sa Diyos.” (Efeso 5:5) Matikdi nga usa ka magsisimbag diyosdiyos ang tawong dalo. Tingali maghunahuna ka, ‘Seguradong dili ako makadangat niana, nga mahimong magsisimbag diyosdiyos.’ Apan unsa ang pagsimbag diyosdiyos? Dili ba ang pagbutang sa usa ka butang puli kang Jehova ug sa iyang pagsimba, nagahatag ug dili-angay nga pagtagad niini kay sa Diyos ug sa iyang pag-alagad? Nalangkit sa kadalo ang kanunayng pagsimba sa salapi ug sa gahom ug impluwensiya niini. Kon imong unahon ang pagbaton ug bag-ong awto, video cassette recorder, o ubang materyal nga mga butang kay sa pagpalambo sa imong mga higayon sa pag-alagad kang Jehova, dili ba pamatuod kana nga naapektohan ka sa “hangin” ning kalibotana nga nakadaot kanimo? Ug dili ba ang materyal nga mga butang nahimong mga diyosdiyos alang kanimo?

5. Sa unsang paagi ang “hangin” ning kalibotana puno sa mahakugong kaibog sa mga bahandi?

⁵ Kon maningkamot kang makabaton ug taas nga edukasyon o dakog-suweldong trabaho, gibuhat ba nimo kini aron mahimong sapian ug makabaton ug daghang materyal nga mga bentaha kay sa imong gikinahanglan? Madani ka ba sa madato-dayon nga mga paagi, gustong malangkit niana? Ang “hangin” niining kalibotana puno sa hakog nga mga kailibgon sa bahandi ug nagalimbong bahin sa pagbayad sa gipangayong buhis sa kagamhanan. Niini nga atmospera ang sugal ug ang samang mga kalihokan nagadugang. Ayaw patintal. Kadtong naglikay sa impluwensiya sa napuno sa kahakog nga “hangin” niining kalibotana nakakaplag nga ang tinuod nga kalipay nagatubod gikan sa pagkahimong tagbaw sa mga panginahanglan ug sa pagbutang pag-una sa intereses sa Gingharian.​—Mateo 6:25-34; 1 Juan 2:15-17.

Ang Tukmang Paggamit sa Dila

6. Unsay epekto sa batasan sa sinultihan sa kalibotan kanatong mga Kristohanon?

⁶ Komosta ang atong pabatasan sa pagsulti? Ang mahilas nga mga pulong, mga pulong sa kasuko, pagpamakak​—kining “hangina” sa kalibotan nahugawan sa maong dunot nga sinultihan. Apan, bisan ang sinultihan sa pipila nga nakig-uban sa Kristohanong kongregasyon malaw-ay usahay, bastos pa gani. Kusganong gisultihan kita ni disipulong Santiago: “Gikan sa mao rang usa ka baba nagagula ang pagpanalangin ug pagpanghimaraot. Dili kana matarong, mga igsoon ko, nga magpadayon kining mga butanga. Nagasugwak ba sa tubod gikan sa maorang usa ka baba, ang tubig nga matab-ang ug ang tubig nga maparat?” (Santiago 3:10, 11) Nakapunit ka bag pila ka binuang nga ekspresyon ning kalibotana? Duha ba ang imong bokabularyo, ang usa para gamiton diha sa mga Kristohanon, ug sa usa para gamiton sa laing dapit? Apan si Pablo misulat: “Kinahanglang walay sulting mahilas ang magagula gikan sa inyong baba, kondili kanang maayo lamang nga makapalig-on ug angay sa higayon, aron makahatag kinig kaayohan ngadto sa mga magapatalinghog.” (Efeso 4:29) Pagkahinungdanon ang paggamit ug angay, mahinlong sinultihan sa tanang panahon!

7. Unsay naapil sa ‘pagsalikway sa kabakakan ug sa pagsulti sa kamatuoran’?

⁷ Angay nga mag-amping usab kita nga magsulti kanunay sa tinuod. Ang pagkamaliputon o tuyong paglingla sa uban aron makalikay sa responsibilidad sa pagkatinuod sama ra sa pagpamakak. Busa tinoa nga masunod ang tambag ni Pablo: “Karon nga inyo nang giwala ang kabakakan, ug ang tinuod maoy isulti ninyo sa usa ug usa diha sa iyang silingan, kay kita mga bahin man sa usa ug usa.”​—Efeso 4:25; Proverbio 3:32.

8. (a) Unsay reaksiyon sa kadaghanang mga tawo sa kalibotan kon mahagit? (b) Kon kita mahagit sa kasuko, unsay atong buhaton?

⁸ Ang walay pagpugong nga pagpahungaw sa kasuko maoy laing bahin sa espiritu ning kalibotana. Ang kadaghanang mga tawo sa kalibotan dali kaayong mawad-an sa pagpugong sa kaugalingon. Sila mosilaob dayon, ug mangatarongan pinaagi sa pag-ingon nga ila lamang gipahungaw ang ilang kasuko. Apan dili kini mao ang gitambag ni Pablo, kay siya misulat: “Isalikway ninyo ang tanang kayugot ug kasuko ug kapungot ug mga singkahay ug pagtampalas lakip ang tanang pagkadaotan.” (Efeso 4:31) Apan komosta kon mosilaob ang kasuko bisan pa sa pagpalambo nato sa pagpugong sa kaugalingon ug sa ubang mga bunga sa espiritu sa Diyos? “Pagkasuko kamo, apan ayaw pagpakasala,” misulat si Pablo. “Ayaw pasalopi sa adlaw ang inyong kasuko, ug ayaw ninyo hatagi ug higayon ang Yawa.” (Efeso 4:26, 27) Busa kon mahagit kita sa kasuko, angay nga husayon dayon kining butanga, sa dili pa matapos ang adlaw. Kay kon dili, ang kapaitan ug kasilag mosugod sa pagturok sa mga kasingkasing, ug malisod silang lukahon. Ayaw tugoting inyong mahanggab ang kasuko, mapanimaslong “hangin” ning kalibotana!​—Salmo 37:8.

9. Unsa ang pila ka komung tinamdan sa mga empliyado, ug nganong atong susihon ang atong mga batasan sa trabaho?

⁹ Komosta ang inyong mga batasan sa trabaho? Ang pagligoyligoy diha sa trabaho ug ang pagpangawat ug mga butang gikan sa amo komun karon. Nahingos ba nimo ang pila niining “hangina”? Natakdan ka ba niining tinamdana nga ‘gihimo kini sa tanan’? Ayaw kalimti nga ang paagi sa atong paghimo sa atong trabaho ingong mga Kristohanon mopabanaag diha kang Jehova ug sa iyang tinuod nga pagsimba. Buot ba nimong isalikway sa mga tawo ang kamatuoran nga ginapahayag sa mga Saksi ni Jehova diha sa iyang pultahan tungod sa imong linihokan diha sa trabahoan? “Ang kawatan kinahanglang dili na magapangawat,” miingon si Pablo, “kondili magbudlay hinoon siya . . . aron may ikahatag siya ngadto sa mga nagakinahanglan.”​—Efeso 4:28.

10. Dihang nagabuhat sa sekular nga trabaho, sa unsang paagi atong ikapakita nga wala kita maapektohi sa mahakugong “hangin” ning kalibotana?

¹⁰ Bisan ug ang agalon-ulipon nga relasyon nga naglungtad sa unang siglo talagsa na karon, ang Kristohanong mga empliyado makakat-on gikan sa gisulat ni Pablo ngadto sa Kristohanong mga ulipon sa Efeso 6:5-8. Niadto kining mga ulipona gisultihan nga ‘magmasinugtanon sa ilang mga agalon, dili sa pagpahimuot sa tawo lamang, kondili ingong mga ulipon ni Kristo.’ Busa ang Kristohanon dili gayod maniobrahon ang mga butang aron dili makatrabaho sa tibuok adlaw o sa paghatag sa gisaad nga mga butang o mga serbisyo. Kon buhaton nato ang mga butang “sama nga gibuhat ngadto kang Jehova,” atong mahuptan ang hustong tinamdan ug dili maapektohan sa hakog, tapolang “hangin” ning kalibotana.

Pagkaon, Ilimnon, ug Kalingawan

11. Sa unsang paagi ang kalibotanong tinamdan diha sa pagkaon ug ilimnon nakaapekto sa pila ka alagad ni Jehova sa panahon sa Bibliya?

¹¹ Naapektohan ka ba sa dili-timbang nga paggamit sa pagkaon ug ilimnon ning kalibotana? Ang tinamdan niini mao ang ‘kumaon, uminom, ug maglipaylipay kay ugma mangamatay na kita.’ (1 Corinto 15:32) Ug naapektohan niining espirituha ang pila ka mga alagad sa Diyos, bisan sa karaang panahon. Hinumdomi ang okasyon diha sa kamingawan dihang ang mga Israelinhon “milingkod sa pagkaon ug sa pag-inom. Ug nanindog sila aron maglipaylipay.” (Exodo 32:6) Kadtong “paglipaylipay” miresultag haluag nga batasan ug pagsimbag mga diyosdiyos, busa ang kasuko sa Diyos misilaob batok kanila. Dili gayod nato sundon kadtong dalana.​—1 Pedro 4:3-6.

12. Kon nagkinahanglan ug pagtagad ang atong batasan sa pagkaon ug pag-inom, unsa ang angay natong buhaton?

¹² Gihatagan kita ni Jehova ug nagkalainlaing lamian, mabulokon, ug daghang sustansiyang mga pagkaon ug ilimnon, apan buot niya nga atong gamiton kining mga butanga sa kasarangan. Ang pagkaulitan ug paghuboghubog gihukman sa Bibliya. (Proverbio 23:20, 21) Busa magmatinuoron ug pangutan-a ang imong kaugalingon: May lugar pa ba alang sa kauswagan sa akong mga batasan sa pagkaon ug pag-inom? Kon kinahanglan nimo ang dugang pagpugong sa kaugalingon, ilha kini ug lihok nga uyon sa imong mga pag-ampo sa espiritu sa Diyos nga tabangan ka sa pagdaog ning problemaha. “Ayaw kamo pagkahubog sa bino, kay kana maoy pagpatuyang, kondili magpapuno hinoon kamog espiritu,” miingon si Pablo. (Efeso 5:18) Oo, magpapuno sa espiritu sa Diyos, ug ayaw padaog sa walay-pagpugong nga espiritu ning kalibotana! “Busa kon magakaon ug magainom kamo o magabuhat ug bisan unsa, buhata ang tanang butang alang sa kahimayaan sa Diyos.” (1 Corinto 10:31) Apan, kon may dukot kang mga problema niining bahina, pangayog tabang sa hamtong sa espirituwal nga mga tawo sa kongregasyon.​—Galacia 6:1; Santiago 5:14, 15.

13. (a) Sa unsang paagi makita nga ang Yawa nakadunot sa kadaghanang kalingawan nga mabatonan karon? (b) Sa unsang paagi atong malikayan ang tinamdan ning kalibotana diha sa kalingawan?

¹³ Dako ang pagkagiyan ning kalibotana sa mga dula, sa musika, ug nagkalainlaing mga porma sa kalingawan. Ang pagkalipay ning mga butanga dili daotan, gawas kon supak na kini sa mga prinsipyo sa Kasulatan. Apan ang problema mao nga si Satanas, “ang magmamando sa awtoridad sa kahanginan,” nagadaot sa dakong bahin sa kalingawan karon. (Efeso 2:2, The Jerusalem Bible) Sa kasagaran, ang imoralidad ang ginapasiugda, ginapalabay ang kabangisan, ug kalamposan pinaagi sa panikas, panglimbong, ug ginapasundayag gani bisan ang pagbuno. Dihang magtan-aw kita ning kalingawana, atong gihanggab kining mga tinamdana sa sulod sa atong sistema, ug ang ilang makahilong mga epekto seguradong makadaot kanato. Dugang pa, bisan pa ang pila ka porma sa kalingawan dili kuwestiyonable sa Kasulatanhon nga paagi, anaa ang kapeligrohan nga magiyan kita kanila, busa gamayng panahon na lang ang mabilin alang sa espirituwal nga mga butang. Busa, kinahanglang magmapilion kita. Kalipayi ang makahimsog ug mapuslanong kalingawan sa kasarangan, apan ayaw sundoga ang mga paghinbora sa kalibotan. Kon humot man o baho ang “hangin” ning kalibotana, kini mahugaw ug makapatay!​—Proverbio 11:19.

Garbo sa Rasa—Usa ka Daotang Hangin

14. Mahitungod sa sosyal nga mga problema, sa unsang paagi maapektohan kita sa “hangin” ning kalibotana?

¹⁴ Ang malalangong bahin sa “hangin” ning kalibotana mao ang garbo sa rasa ug nasyonalidad. Ipasiugda sa uban ang sayop nga ideya nga ang pipila ka rasa mas superyor ug ubos ang uban. Ang nasyonalismo nagadasig sa mga tawo sa pagtan-aw sa ilang yutang natawhan nga mas superyor kay sa uban. Sa pagkatinuod, daghan ang nag-antos sa walay kapuslanan ug nahikawan sa pangunang tawhanong mga katungod ug mga panginahanglan tungod sa pagkahakog ug pagpihig sa uban. Miresulta kinig kasuko, ug kabangisan. Daghan ang mibangon sa pagrebelde, nagatuman sa ilang kaugalingong balaod, masaligon nga masulbad ang sosyal nga mga problema sa ilang kaugalingong paagi. Kita, usab basin ug madala niining mga ideyaha. Dihang kita makakita ug magaantos sa mga inhustisya ug makadungog niadtong nagapamugos ug sosyal nga kausaban, lagmit nga kita maimpluwensiyahan kon dili kita magbantay. Mosugod kita sa pagbiya sa atong neyutral nga baroganan ug modapig sa usa ka kiliran. (Juan 15:19) Labi pang seryoso, tingalig matintal kita sa pag-apil sa welga, kampaniya, o sa pagdangop sa kabangisan aron ipugos ang mga kausaban.

15. Unsang dalan ang girekomendar sa Bibliya dihang gusto natong ‘manimalos’?

¹⁵ Maapektohan ang espiritu sa kongregasyon sa kadaot pinaagi sa rasanhon o nasyonalistikong mga pagbati. (Itandi sa Buhat 6:1-7.) Apan atong mabatonan ang tukmang espiritu kon sundon nato ang tambag: “Kon mahimo, sumala sa inyong takos nga maarangan, makigdinaitay kamo uban sa tanang tawo. Mga hinigugma, ayaw ninyo himoa ang panimalos, apan hatagag ninyog higayon ang kapungot; kay nahisulat kini nga nagaingon: ‘Akoa ang panimalos; ako mao ang nagabayad, nagaingon si Jehova,’” (Roma 12:18, 19) Sanglit nagagikan ang tanang rasa sa unang tawhanong paris, ug kay walay may gipalabi ang Diyos, walay luna alang sa garbo sa rasa o nasyonalidad diha sa Kristohanong kongregasyon.​—Buhat 10:34, 35; 17:26; Roma 10:12; Efeso 4:1-3.

Padayon sa Paghanggab sa Makahatag-Kinabuhing “Hangin”

16. Unsay makatabang aron mapugngan nga dili kita maapektohan sa espiritu ning kalibotana?

¹⁶ Atong nahisgotan na ang pangunang makapatayng mga bahin sa “hangin,” o espiritu ning kalibotana. Kini nagalibot kanato ug nagahatag ug dakong kapit-os nga kon tugotan natong mobasiyo ang atong espirituwal, ang baho nga “hangin” maoy modalidali sa pagpuno niini. Ang kalamposan sa pagpanalipod niini nagadependeg dako sa atong pagmahal sa mga butang nga maputli, mahinlo, ug matarong, ug sa pagdumot sa dunot, mahugaw, ug daotan. Kita padayong nagahanggab sa tukmang “hangin” kon padayon natong ugmaron ang hustong hunahuna sa pagsanong sa pagtultol sa balaang espiritu ni Jehova.​—Roma 12:9; 2 Timoteo 1:7; Calacia 6:7, 8.

17. Unsa ang buhaton dayon kon makamatikod kita nga nahuypan sa “hangin” ning kalibotana?

¹⁷ Busa, ayaw gayod pagtugoti nga mahimong humot alang kanimo ang bahong “hangin” ning kalibotana. Ang magmamando niining “hangina” nahibalo kon unsay kinahanglan aron mahimong humot kini sa mga pagbati ug sa pagpukaw sa pangibog nga sagad motultol sa sala. (Santiago 1:14, 15) Pabilin diha sa lugar nga “no smoking,” ang espirituwal nga paraiso ni Jehova. Dihang makamatikod kang nahuypan ka sa “hangin” ning kalibotana, isalikway kana. Palayo gikan niana sama sa imong paglikay sa makapatayng hilo. “Pagbantay kamo pag-ayo sa inyong paggawi dili ingon sa buangbuang kondili ingon nga mga masinabuton, nga nagapahimulos sa higayon kay daotan karon ang panahon. Busa ayaw kamo pagpakabuang, kondili sabton hinoon ninyo kon unsa ang kabubut-on ni Jehova.”​—Efeso 5:15-17.

18. Unsa ang espiritu niadtong makapribilehiyo sa pagpuyo diha sa nahinloang yuta?

¹⁸ Kabubut-on sa Diyos nga manag-alagad kita kaniya ingong mga maghuhupot sa integridad. Ang pagbuhat sa ingon magkahulogan sa kinabuhi diha sa iyang bag-ong sistema, nga karon haduol na kaayo. Dihang mohanggab kita ug hangin niana unyang panahona, unsa ka makapapresko kini! Wala na unyay makapatayng mga tighugaw, sama sa mahinlo makahatag-kinabuhing hangin. Tinuod usab kana sa pisikal nga hangin ug, labing hinungdanon, sa espiritu niadtong makapribilehiyo sa pagpuyo diha sa nahinloang yuta. Sila unya dunay masinundanon, mapaubsanon, masanongong tinamdan. Ang “hangin” ning daang kalibotan, nga puno sa rebelyoso, dunot, ug dili-diyosnong mga impluwensiya, mawala na.​—Pinadayag 21:5-8.

19. Kinsa ang maluwas ngadto sa bag-ong sistema ni Jehova?

¹⁹ Sa pagkatinuod, dili kita buot nga maapil niadtong nagahanggab sa “hangin” niining sistemaha dihang wagtangon ni Jehova ang polusyon ug ang mga tighugaw diha sa Armageddon. Dihang mawala na ang daang kalibotan ug ‘ang magmamando sa kahanginan’ gitambog na sa bung-aw, pagkadakong kahupayan unya kini! Ang tanan nga nahigugma kang Jehova ug padayong nahigugma sa mahinlo, maligdong, ug matarong atua unya didto. Tinguha ni Jehova nga maatua sila didto ug tabangan sila pinaagi sa iyang espiritu. Iyang hatagan sila ug kinabuhing dayon diha sa usa ka mahinlo, mahimsog nga bag-ong sistema. Dili nato pasagdang mawala kanato kanang pribilehiyoa tungod sa paghanggab sa makapatayng “hangin” ning daang sistema!