Dirava Ena Ladana Idia Hahedinaraia Monidia
MANI inai laulau dekenai siliva monidia oi itaia namonamo. German lohiana Wilhelm namba 5 ese ia karadia, ena lohia laganidia 1627 amo ia lao 1637 lalonai. Unai neganai, Europe ena ihuana hanuadia be Lagani 30 Tuarina, Katolik bona Protestan taudia idia tuari heheni tuarina, idia karaia noho. Wilhelm namba 5 be Protestan taudia ia durua. Unai tuari ena davana ia durua totona, ia ese ena siliva ibounai ia abia bena unai amo moni ia karaia.
Hoa gauna be Dirava ena ladana, Iehova, Heberu leta hani, YHWH, dina toana amo idia gegea ena laulau be unai moni momo dekenai idia printaia. Bona pama au ena laulau ta danu, goada ena toana. Unai laulau ena anina be, ena be lai ese au ia hamorua toho, to Dirava ese ia naria dainai do ia makohi lasi. Latin gado ai Iehova ena ladana, bona iena naria dalana dekenai idia tabekau herevadia be moni dekenai idia torea.
Idia be Dirava ena henari idia abia lasi bona ena ladana idia gaukaralaia be anina lasi, badina Iehova be taunimanima edia dagedage tuaridia unai bamona dekenai kahana ta ia abia isi lasi. Momokani, unai Lagani 30 Tuarina be Dirava ese ia abia dae lasi. Funk & Wagnalls New Encyclopedia ia gwau, ‘idia abia dae noho herevadia ese ia hahedinaraia German taudia iboudiai amo, kahana bada herea be unai tuari dekenai idia mase. German taudia edia siti, taoni, hanua, bona uma momo herea idia hadikaia ore. Germany ena faktori, biru kohudia, bona bisinesi ibounai kahana toi toi amo rua rua idia dika vaitani.’
Unai moni dekenai Iehova ena ladana idia gaukaralaia dainai inai hahegani Israela taudia dekenai ita laloa lou: “Lohiabada emui Dirava ena ladana be do umui gwauraia kava, gwauraia kava lasi.” (Esodo 20:7) To vadaeni, unai siliva monidia ese idia hahedinaraia, nega daudau herea lalonai Germany taudia be Dirava ena ladana helagana, Iehova, be idia diba. Unai Dirava, ladana Iehova, oi diba namonamo, a?