Gima Kohorona INTANET LAIBRI
Gima Kohorona
INTANET LAIBRI
Hiri Motu
  • BAIBEL
  • PABLIKEISEN
  • HEBOUDIA
  • w95 8/15 rau 12-17
  • Manoka Taudia Ia Boiria mai Ena Lalokau Ida

Oi abia hidi kahana ena vidio ia noho lasi.

Sori, hekwakwanai ia vara vidio ia loud totona.

  • Manoka Taudia Ia Boiria mai Ena Lalokau Ida
  • 1995 Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia
  • Sinado maragidia
  • Inai Bamona Atikol
  • “Tauanina Manokamanoka Bona Gaukara Metau Taudia”
  • Hekwarahi Ena Badina Korikorina
  • Iesu Ena Boiboi Hari Inai Negai
  • Heduru Bona Laga-Ani
  • “Lau Dekenai Umui Mai Bona Umui Dekenai Goada Matamata Do Lau Henia”
    Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia (Stadi)—2019
  • Lalo-Hekwarahi Durua Dalana Namona
    Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia—2001
  • Dahaka Dainai Keristani Heboudia Dekenai Ita Lao?
    2008 Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia
  • Kamonai Lasi Uru be Dika Do Idia Davaria
    Iesu—Dala, Hereva Momokani, Mauri
Ma Haida Itaia
1995 Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia
w95 8/15 rau 12-17

Manoka Taudia Ia Boiria mai Ena Lalokau Ida

“Tauanina manokamanoka bona gaukara metau taudia ibounai, lau dekenai umui mai, lau ese laga-ani do lau henia umui dekenai.”​—⁠MATAIO 11:⁠28.

LAGANI 32 C.E. ena matamana kahanai, Iesu be Galilea tanona ai ia haroro loaloa, ena nega ihatoina unai. Hanua badadia bona maragidia dekenai ia loaloa, “edia dubu lalonai ia hadibaia karaia, Basileia ena Sivarai Namona ia harorolaia, gorere taudia bona hisihisi taudia ibounai ia hanamoa.” Unai ia karaia lalonai, hutuma ia itaia, “ia bogahisihisi idia dekenai, badina be edia tauanina idia manokamanoka, bona idia lao idau gabu idau gabu dekenai, mamoe idia naria lasi bamona.”​—⁠Mataio 9:​35, 36.

2 To, Iesu ese hutuma ia hebogahisi henidia sibona lasi. Ena hahediba taudia ia hagania “uma ena biaguna,” Iehova Dirava, do idia guriguri henia, bena unai murinai ia siaidia lao, taunimanima do idia durua totona. (Mataio 9:38; 10:⁠1) Bena ia ese taunimanima be hisihisi amo do idia laga-ani bona goada do idia abia dalana momokanina ia hamaorolaidia. Edia lalona hanamoa boiboina ia gwauraia, ia gwau: “Tauanina manokamanoka bona gaukara metau taudia ibounai, lau dekenai umui mai, lau ese laga-ani do lau henia umui dekenai. Egu huaia auna be emui pagana dekenai do umui atoa, lau dekenai diba do umui tahua, badina lau be dagedage lasi bona manau tauna. Vadaeni emui laumana be do idia laga-ani.”​—⁠Mataio 11:​28, 29.

3 Hari inai negai taunimanima momo be mamina idia abia gau idauidau ese idia hametaudia. (Roma 8:22; 2 Timoteo 3:⁠1) Edia tauanina durua gaudia abia totona, haida ese edia nega bona edia goada be edia moni gaukarana dekenai idia haorea, bena idia be nega eiava goada lasi, edia famili, o edia turadia, o ma gau haida do idia laloa totona. Gorere metaudia, hisihisi idauidau, lalo-metau, bona tauanina bona lalona hadikaia gaudia ma haida ese idia momo idia hametaua. Unai metau amo do idia laga-ani totona, haida ese moale karadia, aniani, inuinu, bona drag gaukaralaia kerere karadia idia goadalaia. To unai ese hekwakwanai bona metau ma haida idia havaraia mo. (Roma 8:⁠6) Momokani, Iesu ena hereva, mai ena lalokau ida ia gwauraia herevana, ese hari inai negai idia noho taudia ia hamoalea, iena negai idia noho taudia ia hamoalea hegeregerena.

4 To, Iesu ena negai, dahaka ia vara dainai taunimanima edia toana be “edia tauanina idia manokamanoka, bona idia lao idau gabu idau gabu dekenai,” bena unai dainai ia hebogahisi henidia? Idia ese dahaka maduna metaudia idia huaia, bona Iesu ena boiboi ese edena dala ai ia durudia diba? Unai henanadai edia haere ese ita idia durua bada diba, Iesu ese mai ena lalokau ida tauanina manokamanoka taudia ia henidia boiboina amo namo do ita davaria totona.

“Tauanina Manokamanoka Bona Gaukara Metau Taudia”

5 Iesu ena hesiai gaukarana lalonai unai ia vara gauna be Mataio sibona ese ia sivarailaia. Mataio, ena ladana ma ta be Levi, be guna takisi gogoa tauna, unai dainai taunimanima ese idia huaia madunana ta be ia diba goevagoeva. (Mataio 9:9; Mareko 2:⁠14) Buka ta ladana Daily Life in the Time of Jesus ia gwau: “[Iuda taudia ese] idia henia takisi davana, moni bona ma gau haida, be bada herea, bona idia hekwarahilaia bada, badina be takisi rua nega tamona idia henia​—⁠gavamani ena bona tomadiho oreana ena; bona idia ruaosi idia maragi lasi.”

6 Takisi gogoa dalana unai nega lalonai ese taunimanima ia hametaudia bada herea. Roma ena gavamani taudia ese moni momo gavamani dekenai idia gwauhamatalaia taudia idia gwaumaoro henidia, provinsi lalodiai takisi do idia gogoa totona. Bena unai taudia ese ma haida idia hagaukaraia, hanua lalodiai takisi gogoa gaukarana do idia biagua totona. Unai gaukara idauidau idia karaia taudia idia laloa, sibodia edia pei habadaia totona takisi idia habadaia be maoro. Hegeregere, Luka ese tau ta ia gwauraia, “iena ladana [be] Sakaio, takisi gogoa taudia edia biaguna ta, ia danu be kohu momo tauna.” (Luka 19:⁠2) Toana be “takisi gogoa taudia edia biaguna” Sakaio bona iena siahu henunai idia gaukara taudia be taunimanima hametaua karana amo moni momo herea idia gogoa. Unai takisi gogoa dalana ese kara kereredia momo ia havaraia dainai, taunimanima ese takisi gogoa taudia be kara dika taudia bona ariara hahinedia ida idia hahegeregeredia, bona reana idia ese idia momo be unai bamona idia laloa be maoro. (Mataio 9:10; 21:​31, 32; Mareko 2:15; Luka 7:⁠34) Taunimanima edia maduna be metau bada herea dainai, aposetolo Paulo ia laloa namona be ena Keristani bamodia ia hamaoroa lou, Roma ena gavamani henunai idia noho dainai do idia badu lasi, to ‘ibounai ta ta dekenai edia davana do idia henidia. Takisi gogoa tauna dekenai takisi do idia henia. Kastom moni gogoa tauna dekenai kastom moni do idia henia.’​—⁠Roma 13:⁠7a; ma danu Luka 23:2 itaia.

7 Paulo ese danu Keristani taudia ia hamaoroa, namona be ‘idia gari henia tauna dekenai do idia gari, bona idia mataurai henia tauna dekenai do idia matauraia.’ (Roma 13:⁠7b) Taunimanima biagudia totona, Roma taudia ese taravatu aukadia hegeregeredia idia panisidia mai edia dagedage ida; nega momo idia dadabadia auka, dibura rumadia ai idia koudia daudau, bona idia hamasedia. (Luka 23:​32, 33; Kara 22:​24, 25) Idia ese siahu be Iuda gunalaia taudia danu idia henidia, sibodia edia lalohadai hegeregerena unai bamona panisi do idia henidia. (Mataio 10:17; Kara 5:⁠40) Unai lohia dalana ese ia henunai idia noho taudia ia koua bada bona ia hametaua.

8 To, unai negai Roma ena takisi bona ena taravatu edia dika ia hereaia gauna be tomadiho gunalaia taudia ese taunimanima latanai idia atoa madunana ena dika. Toana be Iesu ese unai ia laloa momo, “tauanina manokamanoka bona gaukara metau taudia” ia herevalaia neganai. Iesu ia gwau, haida ese idia hahisia taudia be tomadiho gunalaia taudia ese helaro namona idia henidia lasi bona edia lalona idia hagoadaia lasi; idia ese “huaia gaudia mai metau danu idia kwatua, taunimanima edia latanai idia atoa, to edia imana kwakikwakina sibona dekena amo durua sisina idia henia lasi.” (Mataio 23:4; Luka 11:⁠46) Evanelia bukadia torea taudia ese idia hahedinaraia goevagoeva, tomadiho gunalaia taudia​—⁠taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia unai​—⁠be hekokoroku taudia, hebogahisi lasi taudia, bona koikoi taudia. Hanua taudia idia dadaraia, badina be idia laloa idia be diba lasi taudia mai edia miro, bona idau bese taudia idia bogaragidiai be idia dadaraia. Tau ta ese edia lalohadai ia gwauraia, ia gwau: “Hari inai negai, maduna metau hereana be ena hosi latanai ia atoa tauna be do idia kota henia. To bema tau ta ese ‘tano taudia,’ tomadiho idia sikulilaia lasi taudia, be taravatu 613 amo ia hametaua, bena ia durudia lasi to Dirava diba lasi taudia ia gwauraidia, unai tau be edena bamona?” To, momokani, maduna metauna momokani, ia amo taunimanima idia hametaua bada gauna, be Mose ena Taravatu lasi, to sene taudia edia taravatu momo.

Hekwarahi Ena Badina Korikorina

9 Nega haida, takisi amo taunimanima idia hametaudia dainai, idia momo idia ogogami. Israela taudia ese Mose ena Taravatu ia gwauraia takisi monidia maorodia idia henia. Bena Solomona ena lohia negana lalonai, idia ese dava bada gaukaradia, dubu helaga bona ma ruma haida haginia gaukaradia, be moni amo idia durua. (1 King Taudia 7:​1-8; 9:​17-19) To, Baibel ese ita ia hamaoroa “idia aniani, idia inuinu, bona idia moale noho. . . . Solomona ena mauri dinadia ibounai lalonai Iuda bona Israela taudia be mai maino danu idia noho. Edia bese ta ta ibounai be mai edia vain audia, bona mai edia fig audia.” (1 King Taudia 4:​20, 25) Dahaka dainai unai neganai takisi ese idia ha-ogogamidia lasi?

10 Unai bese ese tomadiho momokani idia goadalaia negana lalonai, Iehova ese ia lalo-namo henidia bona ia hanamodia, bena ena be moni momo idia haorea, to idia noho namo bona idia taga. To, Iehova ese ia hamaorodia bema “[ia] dekena amo idia raka siri neganai, o bema [iena] Taravatu bona oda [idia] kamonai henia lasi,” dika badadia do idia davaria. Momokani, “idau bese taudia ibounai ese unai neganai Israela do idia kirikirilaia, bona do idia hahemaraia.” (1 King Taudia 9:​6, 7) Vadaeni, unai bamona ia vara. Idau bese taudia ese Israela idia biagua, bena unai basileia, guna ia be mai hairaina gauna, be edia siahu henunai ia noho. Edia tomadiho madunadia idia dadaraia dainai, dika bada idia davaria unai!

11 Unai ibounai dainai ita diba dahaka dainai Iesu ia laloa ia itaia taudia “edia tauanina idia manokamanoka, bona idia lao idau gabu idau gabu dekenai.” Idia be Israela taudia, Iehova ena bese taudia, bona edia mauri lalonai Dirava ena taravatu idia badinaia toho bona iena ura dalanai idia tomadiho henia toho. To, gavamani taudia bona bisinesi taudia, bona tomadiho gunalaia taudia danu, tomadiho momokani idia negea taudia unai, ese idia hadikadia bona idia hahisidia. Idia be “mamoe idia naria lasi bamona,” badina be idia be mai edia naria tauna o gimaia tauna lasi. Heduru idia abia be namo, idia dekenai idia vara gaudia dika hereadia do idia haheaukalaia totona. Iesu ena boiboi, mai ena lalokau bona mai ena manau ida ia gwauraia herevana, be nega korikori ai ia gwauraia!

Iesu Ena Boiboi Hari Inai Negai

12 Dala momo ai, taunimanima edia noho hari inai negai be unai negai hegeregerena. Lalo-momokani taudia, edia moni gaukarana ai idia kara maoromaoro toho taudia, idia davaria inai tanobada dikana ena lalo-hekwarahi idia haheaukalaia be auka. Edia mauri be Iehova idia gwauhamata henia vadaeni taudia haida danu be unai bamona idia hekwarahi. Sivarai haida ese idia hahedinaraia, Iehova ena hesiai taudia haida, ena be idia ura edia maduna iboudiai idia karaia guguru, to unai bamona idia karaia be auka herea. Mamina idia abia maduna metauna idia huaia bona edia tauanina idia manokamanoka. Haida idia laloa idia lalo-hekwarahilaia gaudia bema idia negea diba, bena taunimanima vairadiai amo bema idia puki oho bona idau gabu dekenai do idia lao, unuseniai do idia laloa namonamo lou totona, edia mamina do ia namo. Nega ta oi be unai bamona oi laloa, a? Emu varavara o turana ta be unai bamona ia laloa, a? Oibe, hari inai nega lalonai Iesu ena boiboi, taunimanima edia lalona hanamoa herevana, be mai anina bada ita dekenai.

13 Iesu be mai ena lalokau ida unai bamona ia do boiboi lasi neganai, ia gwau: “Gau ibounai be lauegu Tamana ese lau dekenai ia henia vadaeni. Tau ta lasi ese Natuna ia diba. Tamana sibona ese Natuna ia diba. Bona tau ta lasi ese Tamana ia diba. Natuna sibona ese Tamana ia diba. To bema Natuna ia ura tau ta dekenai Tamana ia hedinarai henia, be unai tau ese Tamana do ia diba.” (Mataio 11:27) Iesu bona ena Tamana idia diba heheni bona idia hetura heheni dainai, ita diba bema Iesu ena boiboi herevana ita abia dae bona ena hahediba taudia ai ita lao, ita be Iehova, “durua ibounai ia henia Diravana,” ida ita hetura heheni diba. (2 Korinto 1:3; ma danu Ioane 14:⁠6 itaia.) Bona, ‘gau ibounai be Iesu dekenai ia henia vadaeni’ dainai, Iesu Keriso sibona be mai ena siahu iseda maduna do ia haharagadia. Edena maduna? Politikol, bisinesi, bona tomadiho oreadia dikadia ese ita latanai idia atoa madunadia unai, bona iseda kara dika bona goevadae lasi maurina, Adamu ena amo ita abia gaudia, dainai ita abia madunadia danu. Vadaeni, unai hereva ese ita ia hagoadaia, ani?

14 Iesu be ma ia gwau: “Tauanina manokamanoka bona gaukara metau taudia ibounai, lau dekenai umui mai, lau ese laga-ani do lau henia umui dekenai.” (Mataio 11:⁠28) Iesu ese gaukara aukana ia gwauraia dika lasi, badina be nega momo ia ese ena hahediba taudia ia hamaoroa, dahaka dahaka idia karaia neganai namona be mai edia goada ida idia karaia. (Luka 13:24) To ta ena ‘tauanina ia manokamanoka,’ badina be nega daudau lalonai gaukara aukana ia hekwarahilaia to nega momo unai ese anina namona ia havaraia lasi. Bona “gaukara metau” anina be ta ena maduna ena metau ese ena goada ia hereaia. Unai edia idau be tatau rua edia gaukara edia idau ida ita hahegeregerea diba​—⁠ta ese tano ia geia kohu namona hehunina do ia davaria totona, bona ma ta be dibura taudia edia gabu dekenai dadaira ia geia. Idia ruaosi edia gaukara aukadia edia toana be tamona. To, ta ese ena gaukara ia karaia mai ena ura ida, bona ma ta ia laloa iena gaukara be doko lasi hekwarahina mo. Unai gaukara ruaosi edia idau be, ta be mai anina, ta be anina lasi.

15 Mamina oi abia, emu ‘tauanina ia manokamanoka bona gaukara metau’ oi karaia, bona emu nega bona emu goada haorea gaudia be momo, a? Oi laloa oi huaia madunadia edia metau ese emu goada idia hereaia, a? Bema unai bamona, reana namona be emu lalona ai oi henanadai, oi gwau, ‘Dahaka totona lau hekwarahi? Edena bamona madunana lau huaia?’ Lagani 80 idia lao vadaeni, Baibel herevalaia tauna ta ia gwau: “Bema mauri ena maduna idauidau ita laloa, ita diba edia orea be rua; ita be siboda ita hametaua gaudia madunadia bona idia amo ita siri diba lasi gaudia: ita siboda eda kara dainai ita abia madunadia bona eda kara dainai lasi ita abia madunadia unai.” Ma ia gwau: “Ita siboda eda kara bema ita tahua namonamo, ita momo do ita hoa, badina be do ita davaria iseda maduna momo be ita siboda ita atoa gaudia.”

16 Reana ita siboda eda kara dainai ita abia madunadia haida be dahaka dahaka? Hari inai negai ita be kohu ura henia taudia, moale ura henia taudia, bona lebulebu taudia bogaragidiai ita noho. (2 Timoteo 3:​1-5) Tanobada ese gwauhamata Keristani taudia danu ia veria toho, tanobada taudia edia dabua edia sitailo bona edia mauri dalana do idia tohotohoa totona. Aposetolo Ioane ese “tauanina ena ura dikadia, matabodaga ena ura dikadia, bona hekokoroku” ia torelaia. (1 Ioane 2:16) Unai gau edia lalo-ani siahuna be bada, ita idia veria haraga diba. Haida ese moni momo idia abiatorehai, tanobada ena moale karadia do idia karaia totona eiava mauri dalana ta do idia badinaia noho totona. Bena unai moni do idia haloua totona, hora momo lalonai ovataim idia karaia eiava moni gaukaradia ma haida idia karaia.

17 Reana ta ia laloa, haida ese idia abia vadaeni gaudia haida bema ia danu do ia abia, eiava idia karaia karadia haida bema ia danu do ia karaia, unai be kerere lasi; to namona be ia laloa namonamo, unai dala amo sibona ena maduna ia hametaua kava eiava. (1 Korinto 10:⁠23) Ta ena goada be mai hetoana, unai dainai maduna ma ta do ia huaia totona namona be ena maduna ta ia atoa diho. Nega momo, ita ese iseda abidadama durua gaudia​—⁠siboda eda stadi, hebou lao henia karana, bona haroro gaukarana​—⁠ita negea guna. Ta be unai bamona ia karaia neganai lauma dalanai ia manoka ia lao, bena ena maduna ia huaia be auka. Iesu Keriso ese unai ia sisibalaia, ia gwau: “Do umui naria namonamo, aniani bona kekero muramura bona tanobada ena laloa metau momo gaudia ese emui lalona do idia guia garina, vadaeni Lohiabada ena Dina do ia mai haraga, umui hegaegae lasi garina.” (Luka 21:​34, 35; Heberu 12:⁠1) Tarapu ese animal ta ia hahoaia bamona unai do ia vara. Bema ta ese maduna metauna ia huaia bona ena tauanina ia manokamanoka, tarapu do ia itaia bona ia amo do ia raka siri be auka.

Heduru Bona Laga-Ani

18 Unai dainai, Iesu be mai ena lalokau ida ia gwau heduru do ia henia; ia gwau: “Lau dekenai umui mai, lau ese laga-ani do lau henia umui dekenai.” (Mataio 11:⁠28) Unai siri bona Mat 11 siri 29 lalodiai, inai hereva “laga-ani” be Greek gado herevana ta ida idia hahegeregerea; Septuagint Baibel lalonai unai hereva be Heberu gado herevana ta ida idia hahegeregerea, ena anina be “sabati” o “sabati badinaia karana.” (Esodo 16:23) Unai hegeregerena, Iesu ia gwauhamata lasi ia dekenai do idia mai taudia be do idia gaukara lou lasi, to ia gwauhamata laga-ani do ia henidia dainai goada do idia abia lou, bena do idia hegeregere Dirava ese ena palani hegeregerena ia henidia gaukarana do idia karaia.

19 To, edena dala amo ta be ‘Iesu dekenai ia mai’? Iesu ese ena hahediba taudia ia hamaoroa, ia gwau: “Tau ta bema ia ura lauegu murina dekenai do ia raka, ia sibona ena ura do ia laloa lasi, to iena satauro do ia huaia, lauegu murina dekenai do ia raka.” (Mataio 16:⁠24) Unai hegeregerena, ta be Iesu dekenai do ia mai, anina be nega ibounai sibona ena ura do ia dadaraia, Dirava bona Keriso edia ura do ia karaia totona, bona idia henia madunana do ia abia dae. Unai ibounai be hekwarahi bada herea, a? Iesu ena hereva ma ta, tauanina manokamanoka taudia be mai ena lalokau ida ia boiridia murinai ia gwauraia herevana, be mani ita laloa.

Oi Laloatao Diba A?

◻ Dahaka maduna idauidau be Iesu ena negai idia noho taudia latanai idia atoa?

◻ Unai negai taunimanima edia hisihisi ena badina korikorina be dahaka?

◻ Bema mamina ita abia iseda maduna ese ita ia hametaua bada, edena bamona ita henanadai be namo?

◻ Reana dahaka maduna be aonega lasi dalana amo ita siboda latanai ita atodia?

◻ Iesu ese ia gwauhamatalaia laga-anina be edena bamona ita abia diba?

[Study Questions]

1. Nega ihatoina Galilea tanona ai ia haroro loaloa neganai, Iesu ese dahaka ia itaia?

2. Edena dala amo Iesu ese taunimanima ia durudia?

3. Dahaka dainai Iesu ena boiboi herevana ese hari inai negai idia noho taudia danu ia hamoalea?

4. Dahaka henanadai ita lalodia be namo, Iesu ena boiboi mai lalokauna amo namo do ita davaria totona?

5. Dahaka dainai aposetolo Mataio ese Iesu ena hesiai gaukarana lalonai unai ia vara gauna ia gwauraia be namo?

6. (a) Iesu ena negai takisi gogoa dalana be edena bamona? (b) Dahaka dainai takisi gogoa taudia edia ladana idia dika? (c) Paulo ia laloa Keristani taudia be dahaka ia hamaorolaia lou be namo?

7. Edena dala amo Roma taudia edia panisi taravatudia ese taunimanima edia maduna idia hametaua?

8. Edena dala amo tomadiho gunalaia taudia ese maduna metauna taunimanima latadiai idia atoa?

9. Edena dala ai taunimanima edia noho Iesu ena negai be idau, King Solomona ena negai idia noho taudia edia hegeregerena lasi?

10. Dahaka dainai Iesu ia vara neganai Israela ena noho ia dika vadaeni?

11. Dahaka dainai Iesu ia laloa taunimanima “edia tauanina idia manokamanoka, bona idia lao idau gabu idau gabu dekenai”?

12. Hari inai negai Dirava ena hesiai taudia bona lalo-momokani taudia ma haida ese dahaka idia lalo-hekwarahilaia?

13. Dahaka dainai ita diba momokani Iesu ese ita ia durua diba, laga-ani bona goada do ita davaria totona?

14. Iesu ese laga-ani be dahaka gaukara amo ia henia diba?

15. (a) Bema mamina ita abia eda pagana dekenai maduna metauna ita huaia noho, eda lalona ai edena bamona ita henanadai be namo? (b) Iseda maduna edia badina be edena bamona ita gwauraia diba?

16. Reana dahaka maduna be aonega lasi dalana amo ita siboda latanai ita atodia?

17. Bema ta ese dahaka ia karaia neganai ena maduna do ia huaia be auka herea, bona unai be edena bamona ia hamaoromaoroa diba?

18. Iesu ia gwau ia dekenai idia mai taudia be dahaka do ia henidia?

19. Edena dala amo ta be ‘Iesu dekenai ia mai’?

[Picture on page 15]

Reana ita siboda eda kara dainai ita abia madunadia haida be dahaka dahaka?

[Picture Credit Line on page 15]

Courtesy of Bahamas Ministry of Tourism

    Hiri Motu Pablikeisen (1987-2027)
    Log aut
    Login
    • Hiri Motu
    • Ta dekenai siaia
    • Preferens
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Gaukaralaia Taravatudia
    • Privacy Policy
    • Privacy Setting
    • JW.ORG
    • Login
    Ta dekenai siaia