11, 12. (a) Babylon Angisuumut eqqartuussut pillugu sarĸúmersitat 17:1, 2-mi inngili qanoq oqarpa? (b) ’Imerpassuit’ arnap inuunerluttorsuup issiavigisai suuppat, qanorlu ilillutik nunami ineqartut ’viinni uersarnerata pia putumassutigaat’?

¹¹ Babylon Angisooq uppissimavoq! Sulili suujunnaarsinneqarsimanngilaq. Upperisarsiornerup silarsuarmi tamarmi naalagaaffissuatut, Satanip salloqittaasiaatut asseqanngitsutut, sivikitsumik piussaaq. Guutip taassumunnga eqqartuussutaa inaarutaasoq sunaava? Tamatuminnga nalornissuteqartinneqanngilagut! sarĸúmersitat 17:1, 2-mi inngilip apustili Johannes saaffigaa (taannalu aqqutigalugu siulittuummik ullumikkut misissuisartut saaffigalugit) oqarlunilu: ’Qaagit, uersartorsuup [arnap inuunerluttorsuup] imerpassuarnik issiaviginnittup eqqartuunneqarnera ilinnut takutissavara; taanna nunap kunngiisa uersaagaat, viinnilu uersarnerata pia nunami ineqartut putumassutigaat.’ ’Imerpassuit’ tassaapput inuiappassuit eqqissiveqanngitsut arnap inuunerluttorsuup naqisimajuagai. Siulittuummilu allassimavoq ’nunami ineqartut’ taassuma viinnia putumassutigigaat. Babylon Angisuup ajoqersuinerluutai imerfigaat, ileqqorlunnera silamiorpaluttoq nuannaapiluutigalugu, kiisalu viinnipiluk akikitsoq putumassutigalugu uppeqqajaallutik ingerlapput.

1. Qanoq iliornermigut arnap inuunerluttorsuup ’nunap kunngii’ kanngunartuliorfigisarsimavai, tamatumalu suna kingunerisimavaa?

ATUAGASSIAP matuma siuliani Babylon pillugu sammisavut pingaaruteqartorujussuupput. Malugisariaqarparpulli aammattaaq arnap inuunerluttorsuup ’nunap kunngiinik’ kanngunartuliorfiginnittarnera sarĸúmersitat 17:2-mi eqqartorneqarmat. Naak uppissimagaluarluni suli silamiut ikinngutigisorujussuuai, silarsuarmilu naalakkersuisut sapinngisamik sunniiviginiartarpai anguniagapiluni anguniarlugit. (Jâko 4:4) Anersaakkut ittumik arnatut akilersilluni atortittutut iliornera, tassa Babylon Angisuup politikkikkut naalakkersuisunik kanngunartuliorfiginninnera, inuit pisuunngitsut qulilinnik millionilikkuutaat toqunerannik kinguneqarsimavoq! Arnap inuunerluttorsuup sorsunnersuarmi siullermi akerleriit tamaasa iligalugit peqataanera ajorluinnartuuvoq, sorsunnersuulli aappaani ajortai suli ajornerugamik ’qilammut apississimapput’! (sarĸúmersitat 18:5) Tamanna qanoq paasisariaqarpa?

2. (a) Franz von Papenip qanoq ililluni Adolf Hitler Tysklandimut naalaganngorniarnerani ikiorpaa, Tysklandimilu kansleriusimasup paavimit ataqqinaammik saqqarmiuligaasimasoq taanna qanoq oqaaseqaatigaa? (b) Nazistit Vatikanillu isumaqatigiissutigisaasa immikkoortortaasa ilaat marluk suut isertuunneqarsimappat? (Quppernerup aterpiaani ilanngussaq takuuk.)

² Assersuut ataasiinnaq taariartigu. Qunutitsisup Adolf Hitlerip Tysklandimi naalagaaffimmi qullersanngornini — kingusinnerusukkullu kisermaassilluni naalakkersuisunngornini — qanoq ililluni iluatsissimavai? Politikkikkut peqqusersusaarnerit angutip paavimit ataqqinaammik saqqarmiuligaasimasup isumassarsiarisimasai iluaqutigalugit. Tysklandimi kansleriusimasup (naalagaaffimmi qullersaasimasup), Kurt von Schleicherip, angut taanna tassaanerarpaa „killuussisoq ima ajortigisoq allaat taassumunnga naleqqiullugu Judas Iskariot iluartuutitatut isigineqarsinnaassagaluartoq“. Angut taanna tassaavoq Franz von Papen, taassumalu Katuullit Mumisitsiniaqatigiit nioqqutissiorfissuaatillillu sunnerpai Hitlerimit siulersorneqarlutik tyskit tamaasa kattutiteqqullugit kommunistiussuseq assortorsinnaaqqullugu. Taarseraannikkut niuernermik taaneqarsinnaasup ilaatut Hitlerip von Papen naalagaaffimmut qullersanngortippaa taannalu siulersortigitillugu aallartitatut qinikkat Romamut aallartillugit nazistit naalagaaffiata Vatikanillu akornanni isumaqatigiissutissioriartortillugit. Paavi Pius XI tyskit aallartitaannut oqarpoq nuannaarutigigini „Tysklandimi naalakkersuisut angut kommunistiussutsimut akerliulluinnartoq qullersarilersimammassuk“, taavalu julip ulluisa 20-anni 1933-mi isumaqatigiissutigisaq, Vatikanimi nalliuttorsiorpalungaartumik, kardinali Pacellimit (Pius XII-mik taaguuteqarluni tamatuma kingunitsianngua paavinngortumit) atsiorneqarpoq.a

3. (a) Oqaluttuarisaanermik atuakkiortup nazistit naalagaaffiata Vatikanillu isumaqatigiissutigisaat qanoq allaaseraa? (b) Vatikanimi nalliuttorsiutigiitigalugu Franz von Papen qanoq nersornaaserneqarpa? (c) Nazistit Østrigimi pissaanermik tigusiniarneranni ikiuilluni Franz von Papen qanoq iliuuseqarpa?

³ Oqaluttuarisaanermik atuakkiortoq ima allappoq: „[Vatikanimik] isumaqatigiissut tamanna Hitlerimut ajugaarujussuarneruvoq. Silarsuarmit avatangiisiminit, qutsinnerpaasumit allaat, anguniakkaminut tamanna tapersersorneqaqqaatigaa.“ Vatikanimi nalliuttorsiornermi Pacellip von Papen nuimasumik paavimeersuusumik nersornaaserpaa, sanningasulissuarmik Piusip nersornaasiuttagaanik.b Atuakkiamini Uvejret trækker op-imik (Ullut ajornartorsiorfiusut nalliutilersut) taaguutilimmi, 1948-mi saqqummersimasumi, Winston Churchill oqaluttuarpoq kingornagut von Papenip nazistit Østrigimi pissaanermik tigusiniarneranni ilagiinnit tapersersuisussarsiornermini „katuuliulluartutut tusaamasaanini“ iluaqutigiuarsimagaa. 1938-mi katuullit kardinaliat Innitzer peqqusivoq Hitlerip inuuia nalliuttorsiutigalugu Østrigimi oqaluffiit tamaasa nazistit ilisarnaataannik erfalasulersorneqassasut, siarngit sianertinneqassasut kisermaassillunilu naalakkersuisoq nazistiusoq qinnunneqassasoq.

4, 5. (a) Qanoq ililluni Vatikani annertoorujussuarmik aammik kuiseqataasimagami pillarneqartariaqarpa? (b) Tysklandimi biskoppit katuuliusut qanoq iliuuseqarlutik Hitler saqqumisumik tapersersorpaat?

⁴ Taamaattumik Vatikani annertoorujussuarmik aammik kuiseqataasimanini pissutigalugu pillarneqartariaqarpoq! Babylon Angisuumut nuimanerulluni ilaagami Hitlerip pissaanilinngorniarnerani annertuumik suleqataasimavoq anguniagaasigullu „ileqqussatigut“ tapersersuisuusimalluni. Aap, Hitlerip naalliutsitsineri Vatikanip nipangiinnarluni akuerai. Ukiut arlallit ingerlaneranni akerliusumik isumalinnik nazistit peqqarniitsuliorfiginninneranni paavi nipangersimaannarsimavoq, sakkutuut katuuliusut hundredelinnik tuusintillit nazistit naalakkersuinerat tapersersorlugu toqummata naakkinartullu arlalinnik millionillit allat Hitlerip ineeraataani gassi atorlugu ipititsiviusartuni piuneerunneqarmata.

⁵ Tysklandimi biskoppit katuuliusut Hitler saqqumisumik allaat tapersersortarsimavaat. Ullormi Japanip — Tysklandip sorsunnerup nalaani iligisaata — Pearl Harborimi Amerikamiut umiarsuaqatigiivinik sorsuutaasunik saassussiffiani, aviisi The New York Times ima allappoq: „Tysklandimi biskoppit katuuliusut, Fuldami ataatsimeersuartut, peqqussutigaat ’sorsunneqartillugu qinnut’ immikkut ittoq atorneqartassasoq, naalagiarnerit aallartinneranni naanerannilu tamani atuffassissutigineqartalissasoq. Qinnummi Guuti qinnuigineqassaaq tyskit sakkuisa ajugaanissaannik pilluaqqoqqullugit sakkutuullu tamaasa inuunerat peqqissusiallu sernissoqqullugit. Aammalu palasit katuuliusut biskoppinit inanneqarput qaammammut minnerpaamik ataasiarlutik sapaammi immikkut oqaluuseqartaqqullugit sakkutuut tyskit ’nunasiortut, imarsiortut silaannarsiortullu’ eqqaaneqaatigisaannik.“

6. Vatikani nazistillu anersaakkut peerariissutut iliorsimanngitsuuppata, silarsuarmiut immaqa qanoq naalliutsitaasimassanngikkaluarpat?

⁶ Vatikani nazistillu peerariissutut iliorsimanngitsuuppata, immaqa silarsuarmiut taama amerlatigisunik naalliutsitaasimassanngikkaluarput — tassami inuit sakkutuut sakkutuujunngitsullu millionilippassuit sorsunnermi toqutaapput, juutit arfinilinnik millionillit arikkormiunik naggueqateqannginnertik pissutigalugu toqunneqarput, aamma, Jehovap isaani pingaarnerpaasoq, nalunaajaasuisa ilaat tuusintillit, tanitat aamma ’savat allat’, ingasattumik naakkittaatsuliorfigineqarmata ilarpassui nazistit pillaavittut najugarititaanni toqullutik. — Juánase 10:10, 16.

[Qupp. 5-mi ungalusaq]

PAAVIP NIPANGERSIMAANNARNERA

Atuakkiamini Franz von Papen — His Life and Times-imi (Franz von Papen — inuunera nalaalu), 1939-mi saqqummersumi, H. W. Blood-Ryanip paavimit ataqqinaammik saqqarmiuligaasimasup taassuma peqqusersusaarnermigut Hitlerimik pissaanilissuanngortitsisimanera aammattaaq nazistinik Vatikanimillu isumaqatigiissuteqalersitsiniarnera annikitsualuttaat ilanngullugit oqaluttuarai. Juutinik Jehovap Nalunaajaasuinillu inunnillu allanik naakkittaatsumik malersuisimaneq pillugu atuakkiortoq ima oqarsimavoq: „Suna pissutigalugu Pacelli [paavi Pius XII] nipangersimaannarpa? Pissutigalugu tyskit killiit siulersuisoralugit Romamiut naalagaaffissaannik illernartumik pilersitsiniarluni von Papenip pilersaarutaani siumut takusinnaagamiuk ilagiit katuullit pissatsisimanissaat, Vatikanillu nunami pissaaneqarnerpaanngoqqinnissaa . . . Pacelli taannarpiaq maannakkut tarninik arlalinnik millionilinnik anersaakkut kisermaassilluni pissaaneqarfiginnittuuvoq, Hitlerilli saassusseqattaarneri malersuisitsinerilu avoqqaarillugit isussunnerinnaq tusarneqatsiarsimavoq. . . . Oqaatsinik makkuninnga allatsillunga, ulluni pingasuni toqoraanersuaqarsimavoq, sorsuuttulli, affaat katuuliusut, tarnaat Vatikanimit ataasiaannarluniluunniit qinnunneqarsimanngilaq. Ulloq eqqartuutiffissaq amiilaarnartorujussuussaaq angutit taakku, nunamiunut sunniissuseerulluinnarsimallutik, Guutimik saanut sassartitaallutik, Taassumannga nassueqquneqarunik. Suna utoqqatsissutigisinnaassavaat? Utoqqatsissutissaqanngivipput!“