Desemba

Nga o Yave una yo nkuma wafula mafwa? Ingeta. Kadi yandi i “Mpungu-ngolo.” (Lus. 1:8) Muna kuma kiaki, Yave ovuidi nkuma wafwana muna fwasa konso mbeni kumosi yo lufwa. (1 Kor. 15:26) E kuma kiankaka kilenda kutufila mu zaya vo Yave olenda fula mafwa, i kia sia vo nyindu andi ke una ye nsuka ko. Oyikilanga nkutu konso ntetembwa muna nkumbu andi. (Yes. 40:26) Yave mpe osungamenanga awana bafwa. (Yobi 14:13; Luka 20:38) Olenda mpe sungamena vana vau awana bafwa kana nkutu muna mambu makete, kumosi ye mpwau, mana mababwila muna zingu ye nyindu miau. Kieleka, tulenda kwikila muna nsilu a Yave wa lufuluku, e kuma kadi tuzeye wo vo Yave una ye luzolo yo nkuma wa lungisa wo. Badika diaka e kuma kiankaka tukwikidilanga muna nsilu a Nzambi wa lufuluku: Yave wafula kala o wantu bafwa. Kuna nz’ankulu, Yave wavana o nkuma wafula mafwa kwa selo yandi yakwikizi ye kwa mwan’andi Yesu. w23.04 9-10 ¶7-9

Avo tuvovele kuna ndekwa ye ngemba, disadisa wantu mu kutuwá yo kwamanana mokena yeto. Dialudi vo, avo tumwene vo muntu ozolele tantana yeto yo kutuveza, ke tufwete kwamanana mokena yandi ko. (Nga. 26:4) Wantu ayingi nanga ke betantana yeto ko, kansi besonga luzolo lwa kutuwá. O songa lulembamu, mfunu kikilu kwina. Muna kuma kiaki, samba kwa Yave kavana o nkuma ovuidi o mfunu mu songa lulembamu vava ovananga e mvutu kwa muntu uvangidi e kiuvu yovo kuvovela e mbi. Sungamena vo, o vanina e mvutu kuna lulembamu dilenda vengesa e ntantani. O vana e mvutu kuna lulembamu yo luzitu, dilenda fila o muntu muna kutubadikila mu mpila yambote yo zola zaya diaka mayingi mu kuma kia Bibila. Muna kuma kiaki, ‘tukalanga twakubama mu vana e mvutu’ mu kuma kia mana tukwikilanga, kansi tufwete wo vangila “kuna lulembamu yo vumi.” (1 Pet. 3:15) Ozevo, yambula lulembamu lwatukitula se akwa nkuma! w23.09 19 ¶18-19

Badika mpila yá tulenda songela luzindalalu. Yantete: O nkwa luzindalalu ke funganga makasi mu nzaki ko. Vava o wantu bekunkendelekanga, okalanga wavuvama ye ke vutulanga mbi muna mbi ko. Ke fungilanga mpe akaka makasi ko vava kekalanga mu mpasi. (Luv. 34:6) Yazole: O nkwa luzindalalu okalanga wavuvama muna vingila. O nkwa luzindalalu ke tokananga kwayingi ko ngatu funga makasi avo diambu dizingidi muna vangama. (Mat. 18:26, 27) Yatatu: O nkwa luzindalalu ke vanganga mambu ko lembi teka yindula. Avo muntu nkwa luzindalalu ye vena ye salu kiamfunu kafwete sala, ke sadilanga kio mu nzaki-nzaki ko, ngatu lembi teka yindula. O teka yindulanga una kesadila e salu kiaki. I bosi, ovaulanga e ntangwa yafwana kimana katoma sala e salu kiandi mu mpila yambote. Yanyá: O nkwa luzindalalu ozizidilanga e mpasi lembi yidima. Osianga e sungididi muna mambu mambote mevangamanga muna zingu kiandi ye ovanganga mawonso muna kwamanana sadila Yave ye kiese. (Kol. 1:11) E selo ya Yave bafwete songanga luzindalalu muna mambu mawonso. w23.08 20-​21 ¶3-6

Kimosi muna kuma kifwete kutufila muna lunga-lunga o ntim’eto, i kia sia vo Yave ofimpanga e ntima mieto. Ediadi disongele vo, Yave omonanga mana mena muna ntim’a muntu, nswaswani yo wantu ana bemonanga kaka oma ma kumbazi. Avo tuzadisi e ngindu zeto ye malongi ma ngangu ma Yave, yandi otoma kutuzola yo kutuvana moyo a mvu ya mvu. (Yoa. 4:14) Muna mpila yayi, ke tuvukumunua ko muna fu ya nkala ambote iyivanga ye luvunu lwa Satana ye nz’andi. (1 Yoa. 5:18, 19) Ekolo tukwamanananga finama Yave, o zola yo luzitu lweto muna yandi luwokela. Wau vo ke tuzolele kendeleka Se dieto ko, ke tuzolele kana nkutu yindula ko e mambu malenda kutufila mu sumuka. Mpangi ankento Marta kuna Croácia ona watontwa muna tá e zumba, wasoneka vo: “Kuna kwa mono, diampasi diakala muna toma yindula yo nuana yo luzolo lwa vanga edi diambi muna mona kaka e kiese kia kolo kiakete. Kansi o vumi muna Yave kwantanina.” Aweyi o vumi wa Nzambi watanina mpangi ndioyo? Mpangi Marta wavova vo, wayindulanga muna mfwilu mia baka e nzengo zambi. Oyeto mpe tulenda vanga diau dimosi. w23.06 20-21 ¶3-4

Yesu ozeye wo vo e kani dia Yave i vaula e nkumbu Andi, i sia vo, velelesa yo muna luvunu lwawonso. Ekiaki i kuma Mfumu eto kalongela alandi andi basambanga vo: “E Se dieto koko zulu, yambula e nkumbu aku yazitiswa.” (Mat. 6:⁠9) Yesu wazaya wo vo e diadi i diambu disundidi o mfunu kwa vangwa yawonso muna nsema. Ke vena vangwa kiankaka ko kia ngangu omu nsema wawonso ovangidi kala mayingi mu velelesa e nkumbu a Yave avo ke Yesu ko. Kansi, vava Yesu kakangwa, e mbeni zandi nkia diambu bamfundila? Bavova vo, nkumbu a Nzambi katianguna. Kieleka, o Yesu wamona vo osakanena yovo tianguna e nkumbu avauka ya Se diandi i sumu diampwena. Yesu watoma kendalala mu zaya vo ofundilwa yo tumbilwa mu sumu diadi diampwena. Nanga ekiaki i kuma o Yesu kakadila “mu ntantu zasaka” muna ola zalanda yavana kakangwa.—Luka 22:41-44. w24.02 11 ¶11

Muna sunda nkula eto a moyo, o zola kweto muna Yave yo Yesu kufwete sunda o zola muna yitu yeto. (Mat. 10:37) Kansi, ediadi ke disongele vo ko tufwete bembola e mbebe eto muna nzo. Kadi muna yangidika Yave yo Yesu, konso muntu mu yeto kafwete lungisanga e mbebe andi muna nzo. (1 Tim. 5:4, 8) Avo tuvangidi wo, kiese kiayingi tukala kiau. Yave ozeye wo vo esi nzo muna kala ye kiese, yakala yo nkento bafwete zitisanga yo zola muntu yo nkwandi, mase bafwete zolanga yo longa wan’au, vo i wana, bafwete lemvokelanga mase mau. (Efe. 5:33; 6:1, 4) Diakala vo u yakala, nkento yovo mwana, e diambu disundidi o mfunu ofwete vanga i bunda e vuvu muna luludiku lwa Bibila. Kusie ngindu za ngeye kibeni va fulu kiantete ko, ngatu tanginina wantu a nza yovo fu ya kisi nsi. Toma sadilanga e nkanda mieto. E nkanda miami misasilanga una tulenda sadila e nkanikinu mia Bibila. w23.08 28 ¶6-7

O nkento una vo Nkristu kafwete longoka mambu malenda kunsadisa muna zingu kiandi kia lumbu ke lumbu. E mambu mankaka kelongoka muna kileke, mekunsadisa muna zingu kiandi kiawonso. Kasikil’owu, longoka tanga yo soneka. Muna fulu yankaka, o wantu beyindulanga vo ke dina mfunu ko kwa wan’amakento balongoka o tanga yo soneka. Kansi, diamfunu kikilu vo Akristu awonso balongoka soneka yo tanga. (1 Tim. 4:13) Muna kuma kiaki, kuyambula ko vo konso diambu diakakidila mu longoka tanga yo soneka. Nkia nsendo dikutwasila? O zaya tanga yo soneka dikusadisa mu solola salu yo toma kio lunga-lunga. Dikusadisa mpe mu kala nlongoki ambote a Diambu dia Nzambi yo zaya dio longa kw’akaka. Vana ntandu, o tanganga e Diambu dia Nzambi yo toma dio badika dikusadisa mu finama Yave.—1 Tim. 4:15. w23.12 20 ¶10-​11

Lombanga lusadisu kwa Yave muna sunda e ntonta. Wau vo tu wantu alembi lunga, ntangwa zawonso tunuananga ye ntonta muna vanga edi diambi. Satana ovanganga mawonso kimana diakala diampasi kwa yeto muna sunda e ntonta. Imosi muna mpila kevangilanga wo, ifwasa e ngindu zeto muna mavangu ma zumba. E mavangu mama malenda yivisa e ngindu zeto ye kiwuntu kieto kiakati yo kutufila muna vola masumu ma mpwena. (Maku 7:21-23; Yak. 1:14, 15) Lusadisu lwa Yave tuvuidi o mfunu muna sunda e zolela yambi. Muna sambu kiandi, Yesu wavova vo: “Kutuyambula ko twabwa muna lutonto, kansi utuvuluza muna ndiona wambi.” (Mat. 6:13) Yave ozolele kutusadisa, kansi tufwete lombanga lusadisu lwandi muna sambu. Tufwete zingilanga e ngwizani ye sambu yeto. w23.05 6-7 ¶15-17

Vava akazi bekumikanga e ngwizani au yo Se diau dia zulu, dikubasadisanga mu sadila o luludiku lwandi muna venga e mambu malenda kubafila mu kulula o zola kwa muntu yo nkwandi. O muntu una ye ngwizani ambote yo Yave, otangininanga e fu ya Yave yo songa e fu yayi nze ngemba, luzindalalu yo loloka. (Efe. 4:32–5:⁠1) Diasazu dikalanga kwa akazi ana besonganga e fu yayi mu wokesa o zola kwau. Mpangi una ye nkumbu Lena ona wakazala se vioka mvu 25, wavova vo: “Diasazu dikalanga mu zola yo zitisa o muntu una ye kimwanda kiambote.” Badika e nona kimosi kia Bibila. Vava Yave kasola awana bakala se mase ma Masia, wasola Yosefe yo Maria ana bakala muna luvila lwa Davidi. Ekuma? Kadi yau awole ngwizani ambote bakala yau yo Yave, o Yave mpe wazaya wo vo yau awole besia e ngwizani au yo yandi vana fulu kiantete muna longo lwau. w23.05 21 ¶3-4

Kana una vo Yesu wa Mfidi eto muntu alunga, awana kesadilanga mu vita o ntu vana vena o nkangu andi ova ntoto wantu alembi lunga. Muna kuma kiaki, ezak’e ntangwa diampasi dikalanga kwa yeto muna kubalemvokela, musungula vava bekutulombanga twavanga diambu dina katuzolele ko. Lumbu kimosi, Petelo wa ntumwa wamona vo diampasi diakala kwa yandi mu songa nlemvo. Wavewa luludiku kwa mbasi vo kadia e bulu ina yabadikilwanga muna Nsiku a Mose vo yafunzuka. Kansi, Petelo katambulwila ko, ke nkumbu mosi kaka ko kansi, nkumbu tatu. (Mav. 10:9-16) Ekuma Petelo katambulwila ko? Kadi kabakula luludiku lwaluna ko ye ke lwakala betela ko ye mambu kalemvokelanga muna zingu kiandi kiawonso. Kuna diak’e sambu, Paulu wa ntumwa walemvoka vava Akristu ana bavitanga o ntu muna nkutakani kuna Yerusaleme bamvovesa vo kanata wantu yá muna tempelo kimana bakivelelesa. Muna mpila yayi, Paulu wadi songa vo wazitisanga Nsiku a Mose. Paulu wazaya vo ke diakala diaka mfunu ko kwa Akristu mu lemvokela Nsiku a Mose ye kavanga kwandi diambu diambi ko. Kanele vo i wau, Paulu walemvokela luludiku lwalu, ‘wabonga akala awaya yo kuyivelelesa kumosi yo yau.’ (Mav. 21:23, 24, 26) Wau vo Paulu wasonga nlemvo, wasiamisa kintwadi muna nkutakani.—Roma 14:19, 21. w23.10 10 ¶15-​16

Nanga kuyindula ko vo o vumi mpe mfunu wina muna kala nkundi ambote. Kansi, awana bazolele kala akundi a Yave bafwete “kumvumina.” Kiakala vo se mvu miayingi tusadilanga Yave, yeto awonso tuzolele kwamanana kumvumina. Kansi, o vumina Nzambi aweyi disongele? O muntu ona ovuminanga Nzambi, otoma kunzolanga ye kazolele vanga konso diambu ko muna fwasa kikundi kiandi yo yandi. O Yesu mpe wakala yo “vumi” wau. (Ayib. 5:7) O Yesu kamonanga unkuta ko ngatu wonga wa Yave. (Yes. 11:2, 3) Kansi, Yesu watoma zolanga Nzambi ye wazola kunlemvokela. (Yoa. 14:21, 31) Nze Yesu, oyeto mpe tuzolele zitisa Yave yo kumvumina kadi Nzambi a zola, nkwa ngangu, unsongi ye nkwa nkuma. Tuzeye wo mpe vo Yave okutuzolanga ye mana tuvanganga malenda kendeleka yovo yangidika o ntima Yave.—Nku. 78:41; Nga. 27:11. w23.06 14 ¶1-2; 15 ¶5

Vava Uziya wa Ntinu kakumama, wavilakana vo Yave i tuku dia nkum’andi ye kimvuama kiandi. Adieyi tulenda longoka? Diambote twasungamenanga vo Yave i tuku dia nsambu ye malau tutambulanga muna salu kiandi. Vana fulu kia kuyisana mu kuma kia mana tuvanganga, tufwete vananga nkembo kwa Yave. (1 Kor. 4:7) Tufwete sungamenanga vo tu wantu alembi lunga, muna kuma kiaki, longi tuvuidi o mfunu. Mpangi mosi una ye tezo kia mvu 60 wavova vo: “Yalongoka vo kifwete funganga makasi ko ngatu kendalala avo wantu ankaka babakwidi vilwa wame. Ezak’e ntangwa, ivanganga vilwa wa kizowa ye ankaka bekumpananga e longi. Kana una vo i wau, ivanganga ngolo muna singika vilwa wame yo kwamanana sadila Yave.” Vava tulemvokelanga Yave yo kwamanana songa lulembamu, tukalanga ye kiese kiakieleka muna zingu.—Nga. 22:4. w23.09 10 ¶10-11

Akristu a tandu kiantete luzindalalu bavuanga o mfunu. Kana una vo Akristu awaya banuananga kala ye mambu mau mosi mana o wantu ankaka banuananga mau, oyau bawanananga diaka ye mambu mankaka mpasi. Ayingi muna yau babangikwanga kwa afidi a nsambila a kiyuda, kwa ayadi a Roma ye kwa yitu yau. (Mat. 10:21) Ezak’e ntangwa muna nkutakani diavavanga vo balembi sia e sungididi muna malongi ma avengomoki ana bavavanga vengomona ampangi. (Mav. 20:29, 30) Kana una vo i wau, Akristu awaya basonga luzindalalu. (Lus. 2:3) Aweyi bavangila wo? Babadikanga e nona ya luzindalalu iyikwanga muna Sono, nze nona kia Yobi. (Yak. 5:10, 11) Akristu awaya mpe basambanga muna lomba o nkuma. (Mav. 4:29-31) Bakwamanana sungamena vo, avo bazindalele Yave okubasambula. (Mav. 5:41) Oyeto mpe tulenda zindalala muna longokanga yo badika e nona ya awana basonga luzindalalu iyikwanga muna Bibila ye muna nkanda mieto. w23.07 3 ¶5-6

Yave yo Yesu, ke bekutubembola ko. Vava Petelo wa ntumwa kavakulwila Yesu nkalu, diavava vo kabaka nzengo zamfunu. Nga okwamanana kala nlongoki a Yesu yovo ve? Yesu wateka dodokela Yave kimana kakumika lukwikilu lwa Petelo. Yesu wavovesa Petelo vo wasamba muna wete diandi ye wakala ye vuvu vo kuna kulanda Petelo okumika mpangi zandi. (Luka 22:31, 32) Kalukatikisu ko vo e mvovo mia Yesu miakasakesa Petelo. Vava divavanga vo twabaka nzengo zamfunu muna zingu, Yave olenda sadila avungudi azodi muna kutuvana lukasakeso tuvuidi o mfunu muna tatidila kwikizi kieto. (Efe. 4:8, 11) Wauna Yave kalungisila nsatu za Petelo ye ntumwa zankaka muna kinitu, olungisa mpe nsatu zeto avo tusidi salu kia umbangi va fulu kiantete muna zingu kieto. w23.09 24-25 ¶14-15

Yave ke monanga kaka mavangu makete ko mangemba tuvanga kwa akaka, kansi, obadikilanga mo mpe vo se lukau lwantalu ye mfuka ina kesinga futa. Avo kusalanga diaka se selo kia salu ko yovo nkuluntu, Yave osungamenanga e salu kina wasala kala ye una o zola kwafidila mu sala kio. (1 Kor. 15:58) Omonanga mpe o zola kuna osonganga yamu wau. Yave ozolele vo yeto awonso twawokesa o zola kweto muna yandi ye muna akaka. Tulenda wokesa o zola kweto muna Yave muna tanganga e Diambu diandi, badika muna mana tulongokanga yo mokena yandi muna sambu ntangwa zawonso. Tulenda mpe wokesa o zola kweto muna mpangi zeto muna kubasadisanga mu mpila zayingi. Ekolo o zola kweto kuwokelanga tutoma finama Yave ye mpangi zeto za Akristu. Muna mpila yayi tukala se akundi au yakwele mvu! w23.07 10 ¶11; 11 ¶13; 13 ¶18

Konso Nkristu kafwete baka e nzengo za una kelunga-lungila o vimpi wandi. Vava Akristu bebakanga e nzengo kana nkia mpila nlongo bebaka, bafwete lemvokela o nsiku a Bibila wa lembi vutulwa menga yo lembi sadila e mpandu. (Mav. 15:20; Ngal. 5:19, 20) Katula e mambu mama, konso Nkristu kafwete baka e nzengo yandi kibeni kana nkia mpila mawuku ketambulwila. Kiakala nkia mpila mawuku tuyangalelanga, tufwete zitisanga o nswa wa mpangi zeto wa baka e nzengo yau kibeni muna mpila belunga-lungila o vimpi wau. Muna diambu diadi, tufwete kwamanana sungamena vo: (1) Kintinu kia Nzambi kaka kiwuka yimbevo yawonso yakwele mvu. (Yes. 33:24) (2) Konso Nkristu kafwete kala “ye ziku” kia dina kevanga muna lunga-lunga o vimpi wandi. (Roma 14:5) (3) Ke tufwete fundisanga akaka ko ngatu sia e sakuba kwa mpangi zeto. (Roma 14:13) (4) Akristu besonganga o zola, ke besadilanga nsw’au wa kuyisolela ko muna komekena akaka balanda e ngindu zau, kadi bazeye wo vo e kintwadi mfunu kikilu kina omu nkutakani.—Roma 14:15, 19, 20. w23.07 24 ¶15

Nga otoma yangalelanga kikundi kiaku yo Yave? Kalukatikisu ko vo i wau omonanga. Tuka kuna nz’ankulu, ndong’ayindi i wau mpe bemonanga. (Nku. 104:33, 34) Ndonga bebembolanga mambu mayingi muna sambila Yave. E ziku kia diambu diadi i Avambuki muna Isaele yankulu yovo bayitambika. O mvovo wau uyikanga Aneyisaele akwa vema ana bakivananga kuna mvevo muna sadila Yave mu mpila yamfunu. O Nsiku a Mose wasikidisa vo yakala yovo nkento olenda dia ndofi ya sadila Yave se Mvambuki mu fikolo. (Nta. 6:1, 2) Muna lungisa ndofi yayi yovo nsilu, diavavanga vo muntu ndioyo kavanga maka mambu mana Aneyisaele ankaka ke bavanganga ko. Ozevo, ekuma musi Isaele kabakilanga e nzengo za kituka se Mvambuki? Nanga mu kuma kia zola kwandi muna Yave ye luyangalalu lwandi muna ulolo wa nsambu katambulanga kwa Yave.—Nsi. 6:5; 16:17. w24.02 14 ¶1-2

Muna Bibila, o mvovo wa Kiyibere “kwikizi” yovo “walakazi,” una ye nsasa vo zola kwakieleka, i sia vo, zola kuna Nzambi kesonganga kwa selo yandi. O mvovo wau usonganga mpe zola kuna selo ya Nzambi besongaziananga. (2 Sam. 9:6, 7) Ekolo e ntangwa iviokanga, e kwikizi kieto kilenda toma kumama. Tala una diambu diadi diavangamena kwa Daniele. E kwikizi kia Daniele muna Yave kiatontwa muna zingu kiandi kiawonso. Kansi, e diambu diasunda e mpasi kabwilwa i vava kakala ye mvu 90. E mbanda-mbanda za lumbu lwa ntinu ke bazolanga Daniele ko ngatu zitisa o Nzambi kasambilanga. Muna kuma kiaki, baleka ntambu kimana Daniele kavondwa. Basoka nsiku owu wavava vo Daniele kasola kana kwa nani kesonga e kwikizi, kwa Nzambi yovo kwa ntinu. Diavava vo Daniele kasonga kwikizi kiandi kwa ntinu yo lembi samba kwa Yave mu lumbu 30. Kansi, Daniele katambulwila diambu diadi ko.—Dan. 6:12-15, 20-22. w23.08 5 ¶10-12

Yave ozolele vo twakwamanana zola mpangi zeto. Avo mpangi ofungidi muna songa fu kimosi kia Kikristu, tulenda kala ye ziku vo kavangidi wo ku lukanu ko, una ye luzolo lwa lemvokela nkanikinu mia Bibila. (Nga. 12:18) Nzambi ozolanga selo yandi yakwikizi kana una vo bevanganga vilwa. Ke kutubembolanga ko mu kuma kia vilwa weto ngatu kutufungila makasi. (Nku. 103:9) Diambote mu tangininanga Se dieto una vo nloloki. (Efe. 4:32–5:1) Sungamena vo, e kolo e mbaninu ifinamanga, tufwete kala ye ngwizani ambote ye mpangi zeto zawonso. O lubangamu lwa selo ya Nzambi lulenda wokela. Yeto kibeni tulenda siwa muna pelezo mu kuma kia lukwikilu lweto. Avo ediadi divangamene, lusadisu lwa mpangi zeto tuvua o mfunu.—Nga. 17:17. w24.03 15-16 ¶6-7

E Bibila kivovelanga lusansu lwa aleke ana bafinama Yave, bavua e dienga diandi ye bakala ye zingu kiakiese. Davidi i mosi muna aleke awaya. Vava kakala nleke, Davidi wabaka e nzengo za kituka nkundi a Nzambi, i bosi wakituka se ntinu akwikizi. (1 Nti. 3:6; 9:4, 5; 14:8) Avo olongokele lusansu lwa Davidi, e mbandu andi ikukasakesa mu sadila Yave ye kwikizi. Olenda mpe longoka lusansu lwa Maku yovo lwa Timoteo. Oyau mpe babaka nzengo za sadila Yave tuka muna kileke kiau ye bavua dienga dia Nzambi. E mpila onatinanga e zingu kiaku owau ilenda songa una ukala e zingu kiaku kuna sentu. Avo obundidi e vuvu kwa Yave ke mu ngeye kibeni ko, okusadisa mu baka e nzengo zambote. Olenda kala ye zingu kiakiese kiazala ye nsambu. Zaya wo vo Yave oyangalelanga mana ovanganga muna salu kiandi. E nzengo zisundidi o mfunu olenda baka, i sadila e zingu kiaku muna salu kia Yave wa se dieto dianzodi. w23.09 13 ¶18-19

Paulu wa ntumwa wazaya wo vo mpangi zandi wantu alembi lunga bakala. Kasikil’owu, vava kakituka se nlongoki, akaka muna nkutakani a Yerusaleme ke bakwikila dio ko. (Mav. 9:26) Kuna kwalanda, akaka bankumba muna safula e nkumbu andi. (2 Kor. 10:10) Paulu mpe wamona nkuluntu mosi wabaka nzengo zambi zina zatesesa akaka e sakuba. (Ngal. 2:11, 12) O nkundi andi Maku wankendeleka mpe. (Mav. 15:37, 38) E mambu mama madi fila Paulu mu yambula kala entwadi ye ampangi ana bankendeleka. Kana una vo i wau, wakwamana kubazitisa yo sala e salu kia Yave kuna vema kwawonso. Nki kiasadisa Paulu mu zizidila? Paulu watoma zolanga mpangi zandi. O zola kwaku kwansadisa mu lembi sia sungididi muna usumuki wau, kansi muna fu yau yambote. O zola kwasadisa mpe Paulu mu vanga mana masonama mu sono kia unu. w24.03 15 ¶4-5

Tusansu twayingi twa Bibila tusonganga o mfunu wa fu kia lulembamu. Badika e nona kia Isaki. Vava kazingilanga kuna Ngerare zunga kia Afelesetia, muna kuma kia kimpala, e mfinangani zandi bazika e sima ina selo ya se diandi batima. Vana fulu kia nuanina e sima yandi, Isaki wayenda ku zunga kiankaka yo tima sima yankaka. (Tuku 26:12-18) Kansi, Afelesetia bavova vo o maza ma sima yoyo mpe mau. Kana una vo i wau, Isaki wakadila yau kuna luvuvamu. (Tuku 26:19-25) Nki kiansadisa mu songa lulembamu kana nkutu vava akaka banzonzesanga? Dialudi vo, vava katalanga e mbandu a mase mandi, walongoka mayingi muna mpila ina Abarayama kakadila nkwa luvuvamu yo ‘ntim’anleka yo lulembamu’ lwa Sara.—1 Pet. 3:4-6; Tuku 21:22-34. w23.09 15 ¶4

Yave watuma Mwan’andi antete ova ntoto muna longa oma ma Kintinu kwa wantu yo vana moyo andi muna kutukula muna tumbu kia sumu ye lufwa. I bosi, Yave wafutumuna Yesu yo kumvutula kuna zulu kimana kayala se Ntinu muna Kintinu kia Nzambi. E mbuta diambu diyikwanga muna Bibila i dia sia vo, e nkumbu a Yave itundidikwa. Ediadi divangama vava kelungisa e kani diandi mu kuma kia ntoto muna Kintinu kiandi kiyalwa kwa Kristu. Ekani dia Yave ke dilendi sobwa ko. Wasia nsilu vo mawonso kavova lungana melungana. (Yes. 46:10; Ayib. 6:17, 18) Kuna kulanda, Yave okitula ntoto se paradiso ye ansongi ana bekituka se wantu alunga muna mbongo Adami yo Eva bezinga “yakwele mvu.” (Nku. 22:26) Kansi, Yave mambu mayingi diaka kevanga muna wete dieto. Ekani diandi disundidi i yikakesa e selo yandi yawonso kuna zulu ye ova ntoto. Muna mpila yayi, yau awonso besikila ye kwikizi yo lemvokela Yave se Mfumu a Nz’amvimba. (Efe. 1:8-11) Nga ke diasivi ko mu zaya una Yave kelungisilanga e kani diandi? w23.10 20 ¶7-8

Vava Ayuda ana basisa Babele balwaka kuna Yerusaleme, ke vavioka kolo ko bayantika wanana ye nkakalakani za lungisa e nsatu za esi nzo zau. Vakala mpe ye mavuanga muna luyalu lwa Parasa ye basiwanga kitantu kwa zula yabazunga. Diampasi kikilu diakala kwa akaka mu sia e sungididi muna salu kia tungulula e tempelo a Yave. Kansi, Yave watuma ngunza zole, Kangai yo Zakariya kimana bakasakesa o nkangu bavutukila o vema kwau muna nsambil’a ludi. Ediadi nluta miayingi diatwasa. (Kan. 1:1; Zak. 1:1) Kansi vioka tezo kia mvu 50, Ayuda lukasakeso diaka bavuanga o mfunu. Ezera ona wakala se nsoneki ambote a Nsiku, watuka kuna Babele yo kwenda kuna Yerusaleme kimana kakasakesa o nkangu a Nzambi basia e nsambil’a Yave va fulu kiantete muna zingu kiau. (Eze. 7:1, 6) Wauna ungunza wa Kangai yo Zakariya wasadisila nkangu a Nzambi kuna nz’ankulu mu kwamanana bunda e vuvu kwa Yave muna ntangw’a mpasi, ulenda mpe kutusadisa o unu mu kala ye vuvu vo Yave okutusadisa muna ntangw’a mpasi.—Nga. 22:19. w23.11 14-15 ¶2-3

Aweyi tusongelanga o zola kwa mpangi zeto? Imosi muna mpila tuvangilanga wo i kubafiaulwisa. Avo tu akwa nkenda tukwamanana ‘fiaulwisa’ muntu yo nkwandi. (1 Tes. 4:18) Aweyi tulenda kwamanana siamisina o zola kwa muntu yo nkwandi? Tufwete lolokanga vilwa wa mpangi zeto kana nkutu vava dikalanga vo diampasi mu vanga wo. Ekuma tufwete vangilanga e ngolo o unu mu songa o zola kwa muntu yo nkwandi? Tala e kuma kasonga Petelo: “E mbaninu a lekwa yawonso ifinamene. Dianu vo, . . . nuzolaziananga, kadi o zola kufukanga ulolo wa masumu.” (1 Pet. 4:7, 8) Ekolo mbaninu a nza yayi ifinamanga, adieyi dilenda kutubwila? Muna kuma kia alongoki andi, Yesu wasakula vo: “Numengwa kwa zula yawonso mu kuma kia nkumbu ame.” (Mat. 24:9) Muna zizidila lumengo lwalu, tufwete kala muna kintwadi. Avo tuzolanga mpangi zeto, Satana ke lenda kutuvambula ko.—Fili. 2:1, 2. w23.11 13 ¶18-19

E ludi kia Diambu dia Nzambi kivuidi nkuma. Vava tulonganga wantu oma ma Yave ye mana kezolanga, tumonanga e diambu diambote divangamanga. Wantu ayingi bavondwa meso kwa Satana, betemokanga malembe-malembe ye beyantikanga bakula e fu yambote ya Se dieto dia zulu. Beyantikanga vumina Nzambi mu kuma kia nkum’andi wakondwa tezo. (Yes. 40:26) Bebundanga e vuvu kwa Yave vava belongokanga vo yandi nkwa unsongi. (Nsi. 32:4) Belongokanga mayingi muna ngangu za Nzambi zakondwa tezo. (Yes. 55:9; Roma 11:33) Bevuanga lufiaulwisu vava belongokanga vo o Nzambi i zola. (1 Yoa. 4:8) Ekolo betoma finamanga Yave, e vuvu kiau kia zinga yakwele mvu se wan’andi kitoma kumamanga. Ekwe lau diampwena tuvuidi dia sadisa wantu bafinama Se diau dia zulu! Vava tuvanganga wo, Yave okutubadikilanga vo “tu asadi kumosi” yo yandi.—1 Kor. 3:5. w24.02 12 ¶15

Avo u nlongoki a Bibila yovo kwa mase bena vo Mbangi za Yave osanswanga, nga ngindu za vubwa una zau? Tusanisini mu kuma kia nzengo zazi zamfunu ozolele baka. Kansi, vitila wavubwa ofwete kukiyekola kwa Yave. Aweyi wakiyekolwela kwa Yave? Wansia nsilu muna sambu vo yandi kaka osambila ye osia luzolo lwandi va fulu kiantete muna zingu kiaku. I bosi, wasia nsilu kwa Yave vo okwamanana kunzola “muna nsi a ntim’aku wawonso, muna moyo aku wawonso, muna nyindu aku wawonso ye muna ngolo zaku zawonso.” (Maku 12:30) Va fulu kia ngeye mosi kaka wakiyekolwela, e diambu diadi ngeye yo Yave kaka ditadidi. Kansi, o luvubu va meso ma ndonga luvangamenanga; o luvubu lusonganga kwa akaka vo wakiyekwele kwa Yave. O luvubu lwaku i nzengo zisundidi o mfunu. Muna diadi, nze una ngeye kibeni ovingilanga, Yave mpe ovingilanga vo wazingila e ngwizani yo kukiyekola kwaku.—Kim. 5:4. w24.03 2 ¶2; 3 ¶5

Ke vena ye longo lwalunga ko, lwakondwa mambu mampasi. Bibila kivovanga vo awana bakazala “mpasi bemona muna nitu.” (1 Kor. 7:28) Ekuma? Kadi o longo luyikakesanga wantu wole alembi lunga, konso muntu una ye fu yandi yaswaswana ye mambu mana kezolanga ye mana kemenganga. Yakala yo nkento balenda tuka mu fu ya kisi nsi yaswaswana yovo sansukila mu mpila yaswaswana. Konso muntu muna yau olenda songa fu ina kasonganga ko vitila lukazalu. Mambu mama mawonso malenda twasa ntantani muna longo. Vana fulu kia zaya vo konso muntu muna yau una ye mbebe muna diambu ditwese e ntantani yo vanga e ngolo muna singika dio, balenda yantika tumba muntu yo kwandi. Balenda mona vo vambana yovo vonda longo i mfoko a diambu. Kansi o vambana yovo vonda longo, nga i mfoko a diambu? Yave ozolele vo yakala yo nkento bazitisanga longo lwau, kana nkutu vo mosi muna yau fu yambi kena yau. w24.03 16 ¶8; 17 ¶11

Kuna nim’a luvubu, o zayi yo zola kwaku muna Yave kwawokela. Ediadi diasadisa mu siamisa e vuvu kiaku muna nsilu wa zinga yakwele mvu muna paradiso ova ntoto. (Ayib. 5:13–6:1) Nanga wamona e ziku kia mvovo mina muna Roma 5:2-4. Wabwilwa mpasi zayingi, kansi wazizidila zo yo vua e dienga dia Nzambi. Wau ozeye wo vo Nzambi okuzolanga yo kuyangalela, una ye kuma kiampwena mu vingila e ndungan’a nsilu miandi. E vuvu kiaku kiakumama kikilu lutila e vuvu wakala kiau kuna lubantiku. E vuvu kiaki kialudi kwa ngeye ye kukalanga diaka ye lukatikisu ko. Kiasoba emvimba e zingu kiaku. Kifilanga mambu mawonso ma zingu kiaku. Kiasadisa mu soba e mpila okadilanga ye esi nzo aku, nzengo zina obakanga ye mpila osadilanga e ntangwa. Paulu wa ntumwa wavova diaka diambu diamfunu mu kuma kia vuvu kiaku kuna nim’a tambula dienga dia Nzambi. Wasonga e ziku vo e vuvu kiaku lungana kilungana.—Roma 15:13. w23.12 12-13 ¶16-19

Vava tunuananga ye mambu mampasi, nanga e ngindu zeto, makani meto ye mavangu meto ke mekalanga masikila ko. E ngindu zeto zilenda kala nze nzaza itunganiswanga kwa tembwa kiangolo. Aweyi Yave kekutusadisilanga vava tukalanga ye ngindu za mpila yayi? Yave wasia nsilu vo okutuvana luvuvamu. Avo nzaza iwanane ye tembwa kiangolo, ilenda yantika tungianeswa oku ye kuna. Nzaza zayingi muna singama, nsingi zitulwanga muna ndambu zawonso za nzaza muna nsi a maza. E nsingi zozo zisadisanga e nzaza yalembi natumunua kwanda. Muna mpila yayi, o wantu muna nzaza bekalanga mu luvuvamu. Kansi, e nsingi zozo muna sala una ufwene, e nzaza ifwete kwamanana kangala kuna ntwala. Diau dimosi mpe, o Yave muna kutuvana luvuvamu, tufwete kwamanana songa e kwikizi muna ntangw’a mpasi. w24.01 22 ¶7-8

Avo omwene wonga, yindula e lekwa ina Yave kasema!’ Kasikil’owu, ‘toma tala’ una Yave kelunga-lungilanga e nuni ye mvuma kanele vo kavangila zo mu fwaniswa kiandi ko ye ke zilendi kunsambila ko. Adieyi obenze, nga Yave keluta kutulunga-lunga ko? Kieleka, o yindula e diambu diadi, dilenda siamisa e vuvu kieto muna Yave. (Mat. 6:25-32) Yindula mpe mana Yave kavangidi kala muna wete dia asambidi andi. Olenda longoka lusansu lwa muntu mosi oyikwanga muna Bibila ona wasonga lukwikilu lwasikila. Yovo olenda tanga lusansu lwa selo kia Yave mu lumbu yeto. Vana ntandu, olenda yindula mpe mana Yave kavangidi kala muna wete diaku. Kasikil’owu, aweyi kasadisila mu zaya e ludi? (Yoa. 6:44) Aweyi kevaninanga e mvutu za sambu yaku? (1 Yoa. 5:14) Nkia nluta ovuanga e lumbu yawonso muna kimenga kia Mwan’andi anzolwa?—Efe. 1:7; Ayib. 4:14-16. w24.01 4 ¶6; 7 ¶17