LUMINGU LUA DIA 7-13/9/2026
MUSAMBU WA 88 Mmanyisha njila yebe
Malongesha atudi mua kupetela ku bualu bua bena Gibeona
“Bena mu Gibeona [bavua] bapunge tshipungidi tshia ditalala ne Isalele ne bashale munkatshi muabu.”—YOSH. 10:1.
LUNGENYI LUNENE
Malongesha atudi mua kupetela ku bualu bua bena Gibeona ne ku mushindu uvua Yehowa mubenzele malu.
1-2. Bua tshinyi mbimpe tumanye bualu bua bena Gibeona budibu balonde mu Bible?
BENA Isalele bakabuela mu buloba buvua Yehowa mubalaye panyima pa bidimu 40 bobu bamane kumbuka mu bupika mu Ejipitu. Yehowa wakabambuluisha bua kutshimuna tshimenga tshia Yeliko ne tshia Ai mu mushindu wa dikema. Kadi bualu buvuabu kabayi belele meji buakalua kuenzeka pashishe. Bantu kampanda bakalua kudia nabu tshipungidi tshia ditalala, kubambilabu muvuabu bafumina mu buloba bua kule.
2 Bantu abu bavua bena Gibeona. Eu ke muaba wa kumpala udi Bible wakula bua bualu buabu, kadi mmubatele kabidi miaba mikuabu. Kudi miyuki ya bungi ya mu Bible idi ileja ne: bena Gibeona bavua basombe pamue ne bena Isalele munkatshi mua bidimu bia bungi. Malu abu adibu balonde mu Bible adi mua kutulongesha malu a bungi, ne adi mua kutuambuluisha kabidi bua kumanya malu a bungi bua ngikadilu ya Yehowa.
IKALA NE DITABUJA NE BUDIPUEKESHI
3. a) Bena Gibeona bavua banganyi? b) Bua tshinyi bakakeba ditalala ne bena Isalele?
3 Pavua bena Isalele babuele mu Buloba bulaya, bakapetamu bisamba bia bena Kanâna muanda mutekete bivuabu ne bua kuluangana nabi. Bisamba abi bivua ne basalayi ba bungi kupita ba bena Isalele. (Dut. 7:1) Mu bisamba abi muvua tshia bena Hiwi. Bena Gibeona bavua pabu ba mu tshisamba tshia bena Hiwi. Bavua basombele mu tshimenga tshikolesha tshia Gibeona ne bavua ne basalayi ba bungi. (Yosh. 10:2) Bena Kanâna bakuabu bavua basue kuluangana ne bena Isalele, kadi bena Gibeona bobu kabavua basue to, bualu bavua bajingulule ne: kabavua mua kubatshimuna to. Bavua bamanye ne: Yehowa uvua uluanganyina bantu bende, ne uvua mubalaye bua kubapesha buloba bua Kanâna. (Ekes. 34:11; Yosh. 9:24) Nunku bena Isalele bamane kutshimuna bena mu tshimenga tshia Yeliko ne tshia Ai, bena Gibeona bakatuma bantua kudi Yoshua, ku Gilegala bua bakebe nende ditalala.
4. a) Mmunyi muvua bena Gibeona bafike ku didia tshipungidi tshia ditalala ne bena Isalele? (Yoshua 9:8-13) (Tangila kabidi tshimfuanyi.) b) Ntshinyi tshiakenza bena Isalele pakajingululabu ne: bena Gibeona bavua babashime?
4 Bala Yoshua 9:8-13. Bena Gibeona bakashima Yoshua ne: bavua bafumina muaba mule. Bavua bamanye ne: Yehowa uvua mubutule tshiluilu tshia bena Ejipitu ne muambuluishe bena Isalele bua kutshimuna bakalenge ba bena Amole aba: Sihona ne Oga. Kadi bu muvua bena Gibeona ne meji, kabakatela bualu bua muvua bena Isalele bafuma ku ditshimuna bena mu Yeliko ne bena mu Ai to. Bu bobu babatelelabu, bena Isalele bavua mua kujingulula ne: kabavua bafumine muaba mule to. Bualu lumu lua mvita ayi kaluvua mua kufika muaba wa kule nanku musangu umue to. Yoshua ne bantu balume bakuabu ba mu Isalele bakitaba tshivua bena Gibeona babambile, kudiabu nabu tshipungidi tshia ditalala. (Yosh. 9:14, 15) Katupa kakese pashishe, bena Isalele bakajingulula ne: bena Gibeona bavua babashime. Nansha nanku, bakanemeka anu tshipungidi tshia ditalala tshivuabu badie nabu bualu “bakavua baditshipe kudibu mu dîna dia Yehowa.” (Yosh. 9:16-19) Bakapesha bena Gibeona mudimu mushadile wa kuikala “bangudi ba nkunyi ne basunyi ba mâyi bua tshisumbu ne bua tshioshelu tshia Yehowa.”—Yosh. 9:27.
Bena Gibeona bakashima Yoshua bua adie nabu tshipungidi tshia ditalala. (Tangila tshikoso 4)
5. Mmushindu kayi uvua bena Gibeona baleje ne: bavua ne ditabuja kudi Yehowa?
5 Pakumvua bakalenge batanu ba bena Amole ne: bena Gibeona bavua badie tshipungidi tshia ditalala ne bena Isalele, bakapangadija bua kubaluisha. Bena Gibeona bakumvua buôwa, ke bobu kulombabu Yoshua diambuluisha. (Yosh. 10:3-7) Yoshua ne tshiluilu tshiende bakaluangana ne bena Amole, Yehowa kubambuluishaye bua kubatshimuna. Yehowa wakalokesha mvula mukole wa mabue, kushipaye bamue bena Kanâna ne kuimanyikaye dîba too ne pavua bena Isalele batshimune mvita. (Yosh. 10:9-14) Pavua bena Gibeona badie tshipungidi tshia ditalala ne bena Isalele ne balombe Yoshua diambuluisha, bidi bileja muvuabu ne ditabuja, batuishibue ne: Yehowa uvua ne bua kukumbaja milayi yende ne kukuba bantu bende.
6. Mushindu uvua Yehowa muenzele bena Gibeona malu udi utulongesha tshinyi bua bualu buende?
6 Bualu ebu budi butulongesha tshinyi bua Yehowa? Yehowa udi ne budipuekeshi, ne udi umvuila bantu badi bamuitabuja luse. Uvua muambile bena Isalele bua kushipa bantu bonso ba mu buloba bua Kanâna, too bena Gibeona. (Nom. 33:51, 52) Kadi pavua Yehowa muitabe tshipungidi tshivua bena Isalele badie nabu, bidi bileja muvuaye mubumvuile luse, musue bua bashale ne muoyo nansha muvua bena Isalele kabayi bamuebeje tshia kuenza kumpala kua kudiabu nabu tshipungidi atshi. Pashishe wakambuluisha bena Isalele bua banemeke tshipungidi atshi, ne wakakuba bena Gibeona.—Yosh. 9:26; 11:19.
7. Mmunyi mutudi mua kuikala ne ditabuja ne budipuekeshi anu bu bena Gibeona? (Tangila kabidi tshimfuanyi.)
7 Mmunyi mutudi mua kuidikija bena Gibeona? Tudienzejayi bua kuikala ne ditabuja dikole kudi Yehowa. Bu mutudi bamanye Yehowa bikole menemene kupita bena Gibeona abu, tudi ne malu a bungi adi atusaka bua kumueyemena ne muoyo mujima. (Mis. 40:4, 5) Mbimpe tuitabe bua kuenzela Yehowa mudimu wonso udi utulomba budipuekeshi. (Yosh. 9:23, 27) Muanetu wa balume kampanda, diende Luke, utshidi anu muvuluke muvuaye mumone muanetu wa balume mukuabu wa mu dîku dia Betele ukavua mukulakaje wenza mudimu uvua uleja muvuaye ne budipuekeshi. Nansha muvua muanetu eu ne mudimu munene ku Betele, uvua udifila bu mudisuile bua kuya kulama Nzubu wa Bukalenge uvuabu benda bibaka. Luke udi wamba ne: “Dilongesha dindi mupete didi ne: budipuekeshi bulelela budi bumuenekela ku malu atudi tuenza.” Anu bu bena Gibeona, tudi tuleja mutudi ne ditabuja kudi Yehowa patudi tumueyemena dituku dionso padi ntatu itukuata. Tudi kabidi tuleja mutudi ne budipuekeshi patudi tuitaba bua kuenza mudimu wonso udibu batupesha mu bulongolodi buende.
Wewe witaba bua kuenza midimu mishadile, bidi bileja muudi ne budipuekeshi anu bu bena Gibeona (Tangila tshikoso tshia 7)
EYEMENA YEHOWA PADIBU BAKUENZELA MALU MABI
8. Mbualu bubi kayi menemene buvua mukalenge Shaula muenzele bena Gibeona?
8 Bible udi utuleja tshivua tshifikile bena Gibeona mu matuku a mukalenge Shaula. Mukalenge Shaula wakakeba bua kubutula bena Gibeona bonso bavua basombele mu Isalele ne mu Yuda.b Nanku wakashipa ba bungi ba kudibu. (2 Sam. 21:2, 5, 6) Abu buvua bualu bubi be! Shaula kavua munemeke tshipungidi tshia ditalala tshivua bena Isalele badie ne bena Gibeona to.
9. Ndîba kayi divua Yehowa muleje ne: uvua ne tshiji bua tshivuabu benzele bena Gibeona?
9 Yehowa kavua munyoke diakamue bantu bavua bakengeshe bena Gibeona to. Kadi pavua Davidi mulue mukalenge, Yehowa wakenza bua mvula kaloki munkatshi mua bidimu bisatu, ke bena Isalele kubuelabu mu tshiyole tshia nzala munkatshi mua bidimu abi. Pavua Davidi muebeje Yehowa bua kumanya kuvua tshiyole atshi tshifumina, Yehowa wakamuambila ne: uvua ne tshiji bualu Shaula ne bamue ba mu nzubu muende bavua benze mpekatu pavuabu bashipe bena Gibeona ba bungi.—2 Sam. 21:1.
10. Bilondeshile 2 Samuele 21:3-6, mmunyi muvua tshivua bena Gibeona bambe tshileja ne: bavua banemeka Mikenji ya Nzambi?
10 Bala 2 Samuele 21:3-6. Davidi wakayukila ne bena Gibeona, kubebejaye bua bamuambile tshivuaye mua kubenzela. Bena Gibeona kabavua balombe Davidi bua abapeshe makuta a bungi to. Bakamuandamuna diakamue ne: “Tuetu katuena bualu ne arjan anyi or” to, bualu bilondeshile Mikenji ya Mose, muntu uvua ushipangana bavua ne bua kumushipa pende. Nunku kavua ne bua kufuta bakuabu makuta bua bamulekele ne muoyo to. (Nom. 35:30, 31) Bena Gibeona bavua bamanye kabidi ne: bua bobu kushipa muntu, anu mukalenge mubanyishile. Ndekelu wa bionso, Davidi wakabanyishila bua kushipa bana ba balume muanda mutekete ba mu ndelanganyi ya Shaula bavua pamuapa bambuluishe Shaula bua kushipa bena Gibeona ba bungi. Pashishe mvula yakabanga kuloka, tshiyole tshia nzala kujikatshi. Bualu ebu buakaleja ne: Yehowa kavua kabidi mukuatshile bena Isalele tshiji bua muvuabu bakengeshe bena Gibeona to.—2 Sam. 21:9, 10, 14.
11. Bualu ebu budi butulongesha tshinyi bua Yehowa?
11 Bualu ebu budi butulongesha tshinyi bua Yehowa? Budi butujadikila bimpe ne: Yehowa nNzambi wa malu makane. (Mis. 37:28) Bantu ba bungi badi mua kutatshisha bantu badi bafumina mu matunga makuabu anyi badi bashilangane nabu; kadi Yehowa yeye mmusue bua benzele bantu bonso malu makane. Yehowa neajikije malu mabi onso adibu benzela batendeledi bende mu tshikondo tshiakanyine. Budi butulongesha kabidi ne: Yehowa mmusue bua tukumbaje milayi yetu anu muvuaye mutekemene bua bena Isalele banemeke tshipungidi tshia ditalala tshivuabu badie ne bena Gibeona.—Fuanyikija ne Amosa 1:9.
12. Mmunyi mutudi mua kuidikija bena Gibeona padibu batuenzela malu mabi?
12 Mmunyi mutudi mua kuidikija bena Gibeona? Nansha bena Kristo netu batuenzela malu mabi, mbimpe tuikale ne lutulu, tutangidile Yehowa. Dîba adi nebileje mutudi batuishibue ne: Yehowa neakaje malu mu tshikondo tshiakanyine. Tuakulabi bua muanetu wa bakaji, diende Laura French, uvua muela manyi. Wakatuadija kuenza mudimu ku Betele wa mu Canada mu 1926. Panyima pa bidimu dikumi, bualu kampanda bubi buakamufikila. Bakamushiminyina ne: uvua mu kasumbu kampanda ka batontolodi, bobu kumumbusha ku Betele. Ntshinyi tshiakenzaye? Nansha muvuabi bimubungamije bikole, kavua muakule bibi bua bulongolodi buetu anyi bua bana betu to. Wakatungunuka ne kuenza mudimu wa bupanda-njila ne tshisumi mu bidimu binayi biakalonda. Kadi mu 1940, wakumvua disanka dia bungi bualu bakamubikila kabidi ku Betele, kuvuaye mutungunuke ne kuenza mudimu munkatshi mua bidimu 50, muikale anu ne lulamatu too ne pakafuaye. Anu bu muanetu Laura, tudi petu mua kutantamena malu mabi patudi tutungunuka ne kuenza malu makane eku bindile ne lutulu bua Yehowa ajikije malu mabi mu tshikondo tshidiye mulongolole.—Yesh. 26:3, 4.
TUNGUNUKA NE KUENZELA YEHOWA MUDIMU NE LULAMATU
13. “Banetinima” bavua banganyi? Ntshinyi tshivuabu benze pavua bena Yuda bumbuke mu Babilona?
13 Bidimu bu 500 mukalenge Davidi mumane kufua, Bible wakakula kabidi bua bena Gibeona ne bua tshivua tshibafikile. Bena Yuda bavua benze bidimu 70 mu Babilona muvuabu baye nabu. Tshisumbu tshia kumpala tshia bena Yuda tshiakapingana mu Yelushalema ne nguvena Zelubabela. (Eze. 2:1, 2, 58) Mu 468 K.B.B., tshisumbu tshikuabu tshia bena Yuda tshiakapingana mu Yelushalema, batshilombola kudi Ezela uvua mutentudi wa mikanda. (Eze. 7:1-7) Munkatshi mua bisumbu bionso bibidi bivua bipingane mu Yelushalema abi, muvua mêku a “Banetinima.” (Tangila dimanyisha dia kuinshi kua dibeji dia mu Ezela 2:58; 7:7.) Banetinima bavua banganyi? Bavua “bena mudimu ba ku ntempelo bavua kabayi bena Isalele, anyi basadidi,” ne bidi bimueneka ne: ba bungi ba kudibu bavua ba mu ndelanganyi ya bena Gibeona.—Tangila Diumvuija dia miaku ya mu Bible, “Banetinima.”
14. Mmunyi muvua bena Gibeona baleje ne: bavua ne lulamatu kudi Yehowa? (1 Kulondolola 9:2 ne dimanyisha dia kuinshi.)
14 Bala 1 Kulondolola 9:2 ne dimanyisha. “Bena mudimu ba ku ntempelo” bavua munkatshi mua bantu ba kumpala bavua bapingane mu Isalele. Bakaleja muvuabu ne ditabuja dia bungi kupita bamue bena Yuda bavua mu Babilona. Pamuapa bena Yuda ba bungi bakavua ne nzubu mimpe ne makuta a bungi mu Babilona amu. Ke bualu kayi kabakajinga bua kushiya nsombelu wa manyi ukavuabu nende ne kupingana mu Yelushalema bua kuenza mudimu wa kuibakulula tshimenga tshiabu to. Kadi bamue balela ba bena Gibeona pamue ne bena Yuda ba lulamatu bavua basue kuibakila Yehowa ntempelo mupiamupia bua bikale bamutendelelamu. Ke bualu kayi nansha muvuabi bikole, bakapingana anu mu Isalele. Ndelanganyi ya bena Gibeona ivua mishilangane ne bena Yuda bualu yoyi kayivua ne buloba bua bumpianyi mu Isalele to. Nansha nanku, ndelanganyi ayi ivua misue anu kupinganamu bua kuenza mudimu ku ntempelo wa Yehowa ne kulongolola bimanu bia Yelushalema.—Neh. 3:26.
15. Bualu bua bena Gibeona ebu budi butulongesha tshinyi bua Yehowa?
15 Bualu ebu budi butulongesha tshinyi bua Yehowa? Budi butulongesha ne: Nzambi wetu udi wanyisha batendeledi bende ba lulamatu bikole menemene ne utu anu ubatabalela. Yehowa mumane kupandisha bena Gibeona mu matuku a Yoshua, wakatungunuka ne kubenesha mêku abu munkatshi mua bidimu bia bungi. Pavua bena Babilona babutule tshimenga tshia Yelushalema, Yehowa wakapandisha ndelenganyi ya bena Gibeona. Pashishe, pakavua bena Gibeona abu mu Isalele, Yehowa wakenza nabu mudimu bua kuibakulula ntempelo. Bidi bimueneka ne: bamue ba kudibu bavua basombele pabuipi ne ntempelo au. (Eze. 2:70; Neh. 11:21) Bu muvuabu benza mudimu wa kuibakulula ntempelo, mukalenge wa Pelasa wakela mukenji bua kabikadi bafuta bitadi to.—Eze. 7:24.
16. Mmunyi mutudi mua kuikala ne lulamatu anu bu bena Gibeona?
16 Mmunyi mutudi mua kuidikija bena Gibeona? Mbimpe tuenze muetu muonso bua kutendelela Yehowa ne kuambuluisha bakuabu bua bamutendelele pabu. Tudi tudipangisha amue malu bua kumutendelela bualu tudi bamunange ne tudi basue kumusankisha. Ke tshivua Alwin wa mu Philippines muenze. Uvua ne mudimu muimpe wa makuta a bungi mu kumpanyi wa kasolonyi. Kadi uvua musue kuenzela Yehowa mudimu bikole. Misangu yonso ivua mutangidi wa tshijengu ulua kukumbula tshisumbu tshiabu, uvua wangata matuku a dikisha ku mudimu bua amone mua kuyisha bikole lumingu alu. Bivua bimusankisha bikole. Nunku wakasambila bua Yehowa amuambuluishe alekele mudimu au ne apete mukuabu uvua mua kumupetesha mpunga wa kulua mpanda-njila wa pa tshibidilu. Uvua mumanye ne: yeye muangate dipangadika edi kakuikala upeta makuta a bungi to. Nansha nanku, wakakumbaja tshipatshila tshiende. Mukajende wakalua pende mpanda-njila; bobu bonso babidi mbambuluishe bantu 21 bua kulua Bantemu ba Yehowa. Tudi batuishibue ne: Yehowa udi ubenesha bionso bidibu benza mu mudimu wende. Nansha tuetu petu tudi batuishibue ne: Yehowa udi wanyisha bionso bitudi tuenza mu mudimu wende ne neatukumbajile majinga etu.—Mat. 6:33.
17. Bualu bua bena Gibeona mbutulongeshe malu kayi?
17 Bualu bua bena Gibeona mbutuambuluishe bua kumanya ngikadilu milenga ya Yehowa eyi: budipuekeshi, luse, buakane, ne lulamatu. Tudi bamone kabidi ne: utu anu ubenesha batendeledi bende ba lulamatu. Malongesha makuabu atudi bapete ngowu aa: anu bu bena Gibeona, mbimpe tuikale ne ditabuja dikole kudi Yehowa, batuishibue ne: neatuambuluishe patuatuilangana ne ntatu mikole. Mbimpe tuikale kabidi ne budipuekeshi budi mua kutuambuluisha bua kuenza mudimu wonso udibu mua kutupesha mu bulongolodi bua Yehowa. Padibu batuenzela malu mabi, mbimpe tuikale ne lutulu, tutangidile Yehowa batuishibue ne: neakaje malu mu tshikondo tshiakanyine. Tutungunuke kabidi ne kuenzela Yehowa mudimu ne tshisumi ne lulamatu. Dîba adi netuleje ne: bualu bua bena Gibeona mbutulongeshe malu a mushinga.
MUSAMBU WA 148 Yehowa udi utusungila
a Bantu bavua balue kuyukila ne bena Isalele bavua bafumina mu tshimenga tshia Gibeona ne mu bikuabu bisatu ebi: Kefila, Bêlota, ne Kîyata-yalima.—Yosh. 9:17.
b Bible kena uleja bubi buvua Shaula muenze menemene to. Bamue bamanyi ba malu a mu Bible badi baleja ne: Shaula kavua kabidi musue bua bantu ba miaba mikuabu basombe mu Isalele to.