BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET Watchtower
Watchtower
BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET
tu’un sâví
ǒ
  • ʼ
  • a̱
  • e̱
  • i̱
  • ǐ
  • o̱
  • ǒ
  • u̱
  • BIBLIA
  • NDIʼI TUTU
  • REUNIÓN
  • nwt Rut 1:1-4:22
  • Rut

Kǒo video ndíka̱a̱ yóʼo.

Káʼnu koo iniún, kǒo kívi kana ña̱ video.

  • Rut
  • Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Rut

RUT

1 Tá xi̱xaʼndachíñu na̱ juez* chí ñuu Israel, ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ xi̱ndikaa̱ní so̱ko. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, iin ta̱a ta̱ ñuu Belén, ña̱ xi̱ndikaa̱ chí Judá, nda̱kiʼinra ñá síʼira xíʼin u̱vi̱ saá se̱ʼera ta ku̱a̱ʼa̱nna koona chí ñuu Moab. 2 Ta̱ ta̱a yóʼo xi̱naníra Elimélec* ta ñá síʼira xi̱naníñá Noemí,* iin se̱ʼera xi̱naní Mahlón* ta inka se̱ʼera xi̱naní Kilión.* Na̱yóʼo xi̱ndoona chí Efrata, á Belén ña̱ ndíkaa̱ chí Judá. Ta ni̱xa̱a̱na xi̱kundoona ñuu Moab.

3 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Elimélec, xa̱ʼa̱ ña̱kán ñá síʼira ñá Noemí ki̱ndoo miíñá xíʼin u̱vi̱ saá se̱ʼeñá. 4 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, ti̱ndaʼa̱ na̱ se̱ʼeñá xíʼin u̱vi̱ ná ñaʼá ná ñuu Moab: iin ñáyóʼo xi̱naníñá Orpá ta inkañá xi̱naníñá Rut. Ta ki̱ʼva u̱xu̱ ku̱i̱ya̱ xi̱ndoona chí Moab. 5 Tándi̱ʼi ni̱xi̱ʼi̱tu ta̱ Mahlón xíʼin ta̱ Kilión, xa̱ʼa̱ ña̱kán ki̱ndoo mií ñá Noemí saáchi ni̱xi̱ʼi̱ yii̱ñá ta saátu u̱vi̱ saá se̱ʼeñá. 6 Tasaá ndi̱kó tukuñá chí ñuuñá xíʼin ná xa̱nuñá, saáchi tá íyoñá ñuu Moab ku̱ndaa̱-iniñá ña̱ ki̱xáʼa táxi tuku Jehová ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ñuura saáchi ki̱xáʼa íyo tuku ña̱ xíxina.*

7 Ña̱kán ñá Noemí xíʼin u̱vi̱ saá ná xa̱nuñá, nda̱kiʼinná ku̱a̱ʼa̱nná chí Judá. Ta tá ku̱a̱ʼa̱nná chí yichi̱, 8 ñá Noemí ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ná xa̱nuñá: “Va̱ʼaka ndandikóndó veʼe siʼíndó. Ta mií Jehová ná na̱ʼa̱ ña̱ ndixaní kúʼvi̱-inira* xínira ndóʼó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéndó xíʼi̱n ta saátu xíʼin na̱ se̱ʼi̱. 9 Ta mií Jehová ná chindeétáʼan xíʼinndó ña̱ ndani̱ʼíndó yii̱ndó ta saátu nu̱ú kundoondó”. Tasaá chi̱tóñá* nu̱úná ta náyóʼo ki̱xáʼaná ndeéní xákuná. 10 Ta ni̱ka̱ʼa̱nná xíʼinñá: “Va̱ása ndandikóvíndi̱, chi ku̱ʼu̱nvandi̱ xíʼún ta kundoondi̱ xíʼin na̱ ñuún”. 11 Soo ñá Noemí ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinná: “Ndandikóndó siʼí. ¿Nda̱chunví ku̱ʼu̱nndó xíʼi̱n? Va̱ása kivika koo se̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa tindaʼa̱na xíʼinndó. 12 Ndandikóndó siʼí, kúáʼanndó, saáchi yi̱ʼi̱ xa̱a̱ chéenívai̱ ña̱ tindaʼíi̱. Ni ñuú vitin ná tindaʼíi̱ ta kaku se̱ʼi̱, 13 ¿á kundatundó nda̱a̱ ná kuaʼnuna ña̱ va̱ʼa tindaʼa̱na xíʼinndó? ¿Á va̱ása kuni̱ndó tindaʼa̱ndó? Va̱ása keʼéndó ña̱yóʼo siʼí. Jehová sáxo̱ʼvi̱níra yi̱ʼi̱,* ña̱kán tá xítoi̱ ña̱ saátu xóʼvi̱ní ndóʼó xíʼin ña̱yóʼo, kúsuchíní-inii̱”.

14 Tasaá tuku ndeéní ki̱xáʼa náyóʼo xákuná. Tándi̱ʼi, ñá Orpá chi̱tóñá nu̱ú si̱soñá ta nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá. Soo ñá Rut va̱ása níxiinñá sandákooñáñá. 15 Tasaá ñá Noemí ka̱chiñá: “Ñá Orpá xa̱a̱ ndi̱kóñá nu̱ú na̱ ñuuñá ta saátu nu̱ú ndióxi̱ñá. Kúáʼan xíʼinñá”.

16 Soo ñá Rut ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinñá: “Va̱ása ixandúxaún xíʼi̱n ña̱ sandákoi̱ yóʼó, saáchi nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ná ku̱ʼún, ku̱ʼu̱nvai̱ xíʼún. Ta nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ná ku̱su̱ún kán ku̱su̱ntu yi̱ʼi̱va. Ñuún kooña ñui̱ ta Ndióxi̱ún kootura Ndióxi̱ yi̱ʼi̱va. 17 Nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ná kuviún kán kuvitu yi̱ʼi̱va, ta kán sandúxu̱nna yi̱ʼi̱. Nda̱a̱ tá ná kuvii̱ saá kúú ña̱ sandákoi̱ yóʼó, soo tá su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúúña, mií Jehová ná taxi castigo ndaʼíi̱”.

18 Tá ki̱ʼin ñá Noemí kuenta ña̱ kúni̱ní ñá Rut ku̱ʼu̱nñá xíʼinñá, va̱ása níka̱ʼa̱nkañá xíʼinñá ña̱ ndikóñá. 19 Tasaá nda̱kiʼinná ku̱a̱ʼa̱nná chí Belén. Tá ni̱xa̱a̱ná ñuu kán, ku̱a̱ʼání na̱ yiví ku̱ndaa̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ta ná ñaʼá ñuu kán xi̱kaʼa̱nná: “¿Á ndixa ñá Noemí kúúñá?”. 20 Ta ñá Noemí xi̱kaʼa̱nñá xíʼin ná ñaʼá kán: “Va̱ása ka̱ʼa̱nkandó Noemí xíʼi̱n, va̱ʼaka Mara* ka̱ʼa̱nndó xíʼi̱n, saáchi Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ kúú ta̱ sáxo̱ʼvi̱ní yi̱ʼi̱. 21 Ku̱a̱ʼáníva ña̱ʼa xi̱kuumiíi̱ tá ki̱tai̱ ku̱a̱ʼi̱n soo Jehová ki̱ndaara ndiʼiña ndaʼíi̱ ta vitin kǒokaña kúúmiíi̱. Jehová íyora contra xíʼi̱n, ¿ña̱kán nda̱chun káʼa̱nkandó Noemí xíʼi̱n? Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ kúú ta̱ sáxo̱ʼvi̱ní yi̱ʼi̱”.

22 Saá ku̱u tá ndi̱kó ñá Noemí chí Belén xíʼin xa̱nuñá ñá Rut, ñá ñuu Moab. Tá ni̱xa̱a̱ná ñuu Belén, sa̱kán tiempo ña̱ ki̱xáʼana ndákayana cebada xi̱kuuña.

2 Ta̱ Elimélec ta̱ xi̱kuu yii̱ ñá Noemí, ni̱xi̱yo iin táʼanra ta̱ kúikání, ta ta̱yóʼo xi̱naníra Boaz.

2 Ñá Rut ñá ñuu Moab ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ñá Noemí: “¿Á kivi ku̱ʼi̱n nu̱ú sákeena? Kúni̱i̱ kotoi̱ á íyo iin na̱ kivi taxi ña̱ ndakayai̱ cebada ña̱ kíndo̱o nu̱ú ñuʼúna”. Ta ñá Noemí ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinñá: “Va̱ʼa ku̱ʼu̱nvaún siʼí”. 3 Tasaá ñá Rut nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá ta ki̱xáʼañá ndíku̱nñá sa̱tá na̱ sákee ña̱ va̱ʼa ndakayañá cebada ña̱ kíndo̱o. Ta nu̱ú ni̱xa̱a̱ñá kán ñuʼú ta̱ Boaz kúúña, ta̱ xi̱kuu táʼan ta̱ Elimélec. 4 Ta̱ Boaz ke̱era chí Belén ta ni̱xa̱a̱ra chí nu̱ú ñúʼu na̱ sákee ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Mií Jehová ná chindeétáʼan xíʼinndó”. Ta na̱kán nda̱kuiinna: “Mií Jehová ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼún”.

5 Tasaá ta̱ Boaz ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ kíʼin kuenta xíʼin na̱ sákee: “¿Míí ke̱e ñá loʼo káa? ¿Ndáana kúú na̱ veʼeñá?”. 6 Tasaá ta̱ kíʼin kuenta xíʼin na̱ sákee kán nda̱kuiinra yuʼúra: “Ñá ñuu Moab kúúñá ta xíʼin ñá Noemí ki̱xaa̱ñá. 7 Ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼi̱n á kivi kundiku̱nñá sa̱tá na̱ sákee ña̱ va̱ʼa ndakayañá cebada ña̱ kíndo̱o. Ta nani tá xi̱ta̱a̱nví* ki̱xáʼañá káchíñuñá ta sa̱kán ku̱a̱ʼa̱nvañá kooñá ini veʼe loʼo káa ña̱ va̱ʼa ndakindee̱ñá”.

8 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, ta̱ Boaz ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá Rut: “Siʼí, va̱ása ku̱ʼún ndakayaún cebada nu̱ú ñuʼú inkana, va̱ʼaka yóʼo kindo̱ún xíʼin ná káchíñu nu̱úi̱. 9 Kotoún ndáa míí kúú nu̱ú sákeena ta kán ku̱ʼún xíʼin ná káchíñu nu̱úi̱. Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin ta̱ va̱lí ña̱ ná va̱ása keʼéra yóʼó. Tá kúni̱ún koʼún ti̱kui̱í, kivi koʼún tá tává ta̱ va̱lí tá xa̱a̱ ñúʼu ini ki̱si”.

10 Tá xi̱niso̱ʼoñá ña̱yóʼo xi̱kuxítíñá ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunñára: “¿Nda̱chun va̱ʼaní-iniún xíʼi̱n? ¿Nda̱chun ndíʼi̱ní-iniún xa̱ʼíi̱ ni kúi̱ ñá inka ñuu?”. 11 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Boaz yuʼúñá: “Na̱túʼunna xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼún xa̱ʼa̱ si̱soún nani tá ni̱xi̱ʼi̱ yii̱ún, ta sa̱ndákoún yiváún xíʼin siʼún ta saátu ñuún, ta ki̱xaún íyoún ñuu ña̱ va̱ása xíni̱ún. 12 Mií Jehová ná chaʼvi yóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼún, ta mií Jehová ta̱ kúú Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼún, saáchi na̱ndukúnra ña̱ va̱ʼa kundaara yóʼó”. 13 Ta ñá Rut ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Táta, kúni̱i̱ keʼíi̱ ña̱ sákusi̱í-iniún saáchi va̱ʼaní sa̱ndíkoún-inii̱ ta va̱ʼaní kúnii̱ xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n, ni su̱ví ñá káchíñu nu̱ún kúi̱”.

14 Tá xa̱a̱ kúúña hora ña̱ kuxuna, ta̱ Boaz ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Naʼa yóʼo. Kiʼin loʼo si̱ta̱váʼa ta sandáxiña ini vinagre* kuxún”. Tasaá xi̱kooñá* xíʼin na̱ sákee. Ta ta̱xira cebada ña̱ ya̱tan ndaʼa̱ñá, ta xi̱xiñá nda̱a̱ chu̱tú-iniñá, ta nda̱a̱ ni̱ndo̱oka ña̱ xi̱xiñá. 15 Tá xa̱a̱ nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá ña̱ va̱ʼa ndakayañá cebada ña̱ kíndo̱o nu̱ú sákeena, ta̱ Boaz ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: “Taxindó ná ndakayañá ña̱ ni̱ndo̱o tañu cebada ña̱ xa̱a̱ núʼni, ta va̱ása keʼéndóñá. 16 Ta sakóyondó savaña ña̱ va̱ʼa ndakayañáña ta va̱ása keʼéndóñá”.

17 Ta ñá Rut nda̱kundeéñá nda̱kayañá ndiʼi ña̱ ni̱ndo̱o ta sa̱ndíʼiñá nda̱a̱ xi̱kuaá. Tá ki̱siñá ndiʼi ña̱ nda̱kayañá yóʼo, nda̱kiʼinñá ki̱ʼva 22 litro* ña̱ cebada. 18 Tasaá nda̱kiʼinñá ndiʼi ña̱ nda̱kayañá ta ku̱a̱ʼa̱nñá chí nu̱ú íyo si̱soñá, ta ni̱na̱ʼa̱ñá ña̱yóʼo nu̱úñá. Ta saátu ta̱váñá ña̱ ni̱ndo̱o tá xi̱xiñá ta ta̱xiñáña ndaʼa̱ si̱soñá.

19 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun si̱soñáñá: “¿Ndáa míí ni̱xa̱ʼún ka̱chíñún ña̱ va̱ʼa nda̱kayaún ndiʼi ña̱yóʼo? Mií Ndióxi̱ ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ na̱ chi̱ndeétáʼan xíʼún”. Tasaá ñá Rut na̱túʼunñá xíʼinñá míí ni̱xa̱ʼa̱nñá ka̱chíñuñá. Ñáyóʼo ka̱chiñá: “Nu̱ú ñuʼú iin ta̱a ta̱ naní Boaz ni̱xa̱ʼi̱n nda̱kayai̱ña”. 20 Tá xi̱niso̱ʼo ñá Noemí ña̱yóʼo, saá ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Jehová kúú ta̱ náʼa̱ ña̱ ndixaní kúʼvi̱-inira* xínira na̱ táku ta saátu na̱ ni̱xi̱ʼi̱, miíra ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ra”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nkañá: “Táʼanvayó kúúra, ta̱yóʼo kúú ta̱ kivi ndasatá* miíyó”.* 21 Ta ñá Rut ni̱ka̱ʼa̱nkañá xíʼinñá: “Saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Yóʼo kindo̱ún xíʼin ná káchíñu nu̱úi̱ nda̱a̱ ná sandíʼina ndakayana ndiʼi ña̱ chi̱ʼii̱’”. 22 Ta ñá Noemí ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinñá: “Ndixava siʼí, va̱ʼaka kúúña ná kitáʼún xíʼin ná káchíñu nu̱úra tasaá va̱ása ku̱ʼún nu̱ú ñuʼú inkana ta keʼéna yóʼó”.

23 Tasaá ñá Rut nda̱kundeéñá xi̱kitáʼanñá xíʼin ná xi̱kachíñu nu̱ú ta̱ Boaz, ña̱ va̱ʼa ndakayañá ña̱ xi̱kindo̱o nda̱a̱ tá ndi̱ʼi sa̱kéena ña̱ cebada ta saátu ña̱ trigo. Ta nda̱kundeéñá ni̱xi̱yoñá xíʼin si̱soñá.

3 Ñá Noemí ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ñá Rut: “Siʼí, xíniñúʼu ndukúi̱ yii̱ún chi saá kúú ña̱ va̱ʼa koún. 2 Táʼanvayó kúú ta̱ Boaz, ta ná ñaʼá ná xi̱kitáʼún xíʼin tá nda̱kayaún cebada ná káchíñu nu̱úvara kúúná. Ñuú vitin ku̱ʼu̱nra ndativira cebada nu̱ú ñuʼúra. 3 Ña̱kán, kuchi ta chika̱ún aceite tá xáʼa̱n támi miíún. Ndaku̱ndixi ti̱ko̱to̱ mií ña̱ va̱ʼaka ta kúáʼan nu̱ú ndíkaa̱ra ndátivira cebada. Ta kuentaní koún ña̱ ná kǒo kunira yóʼó nda̱a̱ ná ndiʼi kuxura. 4 Tá xa̱a̱ ná ku̱ʼu̱nra ku̱su̱nra kiʼin va̱ʼún kuenta ndáa míí kandúʼura,* tasaá ku̱ʼún kandúʼún xa̱ʼa̱ra. Ta miíra ná ka̱ʼa̱n xíʼún ndáaña keʼún”.

5 Ta ñá Rut nda̱kuiinñá: “Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n saá keʼévai̱”. 6 Tasaá nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá chí nu̱ú ndátivina cebada ta ke̱ʼéñá ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n si̱soñá xíʼinñá. 7 Ta̱ Boaz ndi̱ʼi xi̱xira ta ki̱xáʼa kúsi̱íní-inira. Tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra kandúʼura chí nu̱ú ndóo cebada. Tándi̱ʼi, kúee kuití ku̱yatin ñá Rut nu̱ú kánduʼúra ta nda̱niʼiñá ti̱ko̱to̱ ña̱ ndási sa̱tára ta nda̱kandúʼuñá xa̱ʼa̱ra. 8 Ta tá xa̱a̱ kúúña savañuú,* ki̱xáʼa vi̱xinní xíʼi̱ra,* ña̱kán nda̱koora ta xi̱nira kánduʼú iin ñaʼá xa̱ʼa̱ra. 9 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra: “¿Ndáa ndóʼó kánduʼú xa̱ʼíi̱?”.* Ta ñákán nda̱kuiinñá: “Ñá Rut kúi̱ táta. Chindeétáʼan xíʼi̱n* chi yóʼó kúú ta̱ kivi ndasatá* yi̱ʼi̱”. 10 Ta ta̱ Boaz ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Mií Jehová ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼún siʼí. Saáchi ña̱ʼa ña̱ ke̱ʼún tá ya̱chi̱ ni̱na̱ʼa̱ña ña̱ ndixaní kúʼvi̱-iniún* xíniún inkana, soo xíʼin ña̱ kéʼún vitin va̱ʼaníka náʼún ña̱yóʼo, chi va̱ása níndukún iin ta̱ loʼo koo xíʼún, ni kúúra ta̱ nda̱ʼví á ta̱ ku̱i̱ká. 11 Va̱ása yi̱ʼvíún siʼí. Keʼévai̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼún, chi ñuu yóʼo ndiʼina kúnda̱a̱-ini ña̱ iin ñaʼá ñá va̱ʼaní kúún. 12 Ni kiviva ndasatái̱ yóʼó, soo íyo inka ta̱ táʼan yatinndi̱ ta̱ kivi ndasatá yóʼó. 13 Kivi kindo̱vaún ku̱sún yóʼo. Tá ná tu̱vi saá kotoyó á kandíxara ndasatára yóʼó. Soo tá va̱ása níxiinra ndasatára yóʼó, chínaʼíi̱* xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ táku ña̱ ndasatávai̱ yóʼó. Ña̱kán yóʼo kandúʼún nda̱a̱ ná tu̱vi”.

14 Ña̱kán, xa̱ʼa̱ra kán ki̱ndooñá ni̱ki̱si̱ñá nda̱a̱ tá ni̱tu̱vi ta ya̱chi̱ní nda̱ko̱oñá ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nñá tasaá va̱ása ndakuninañá. Saáchi va̱ása níxikuni̱ra ná kunda̱a̱-ini inkana ña̱ ni̱xa̱ʼa̱n iin ñaʼá nu̱ú ndátivira cebada. 15 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Ndandika ti̱ko̱to̱ káni̱ ña̱ ndíxiún ta kútu̱va̱ʼa* tiúnña”. Nani tíinñá ti̱ko̱to̱ yóʼo, ta̱ Boaz chi̱kaa̱ra 25 kilo* ña̱ cebada nu̱úña. Tándi̱ʼi, nda̱niʼira ña̱yóʼo ta ta̱xiraña ndaʼa̱ñá kundisoñá ku̱ʼu̱nñá, tasaá nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá chí ñuu.

16 Saá ndi̱xaa̱ñá veʼe si̱soñá, ta ñákán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunñáñá: “¿Á va̱ʼa loʼo ni̱xa̱ʼún siʼí?”. Tasaá na̱túʼun ñá Rut xíʼin si̱soñá xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼé ta̱ Boaz 17 ta ni̱ka̱ʼa̱nkañá: “Ta̱xira ndiʼi cebada yóʼo ndaʼíi̱, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n ‘Kuniʼi ña̱yóʼo ku̱ʼu̱n xíʼún nu̱ú si̱soún’”. 18 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ñá Noemí xíʼinñá: “Siʼí, ná kundatuyó ña̱ va̱ʼa kuniyó ndáaña keʼékara, chi saxínuvara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼún”.

4 Tándi̱ʼi, ta̱ Boaz nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí yéʼé ñuu ta kán xi̱koora.* Tá xi̱nira ni̱ya̱ʼa inka ta̱ kúú táʼan yatinka ta̱ Elimélec, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Migo, naʼa yóʼo koún”. Ta ta̱kán ni̱xa̱a̱ra xi̱koora xíʼinra. 2 Tasaá ka̱na ta̱ Boaz u̱xu̱ na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu kán ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Yóʼo kundoondó”. Ta na̱kán xi̱kundoona.

3 Tasaá ta̱ Boaz ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ ta̱a kán: “Ñá Noemí ñá ni̱xa̱ʼa̱n ni̱xi̱yo ñuu Moab xa̱a̱ ndi̱kóñá ta kúni̱ñá xi̱íkoñá* ñuʼú ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ Elimélec ñaniyó. 4 Nda̱kanixi̱níi̱ ña̱ xíniñúʼu natúʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta ka̱ʼi̱n xíʼún á kúni̱ún ndasatáún* ñuʼú ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ Elimélec, ta ná kuni ndiʼi na̱ ñuu ta saátu na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu ña̱ ndasatáúnña. Tá kúni̱ún ndasatáúnña, va̱ʼa ndasatávaúnña. Soo tá va̱ása ndasatáúnña va̱ʼa natúʼunvaún xíʼi̱n. Chi yi̱ʼi̱ kúú inka ta̱ kúúmií derecho ña̱ ndasatái̱ña”. Tasaá nda̱kuiin ta̱ ta̱a kán: “Ndasatávai̱ña”. 5 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Boaz xíʼinra: “Tá ná ndasatáún ñuʼú nu̱ú ñá Noemí saátu xíniñúʼu ndasatáúnña nu̱ú ñá Rut xa̱nuñá, ñá ñuu Moab ñá xi̱kuu ñá síʼi ta̱ Mahlón, ña̱ va̱ʼa ndakundeéña kooña kuenta na̱ veʼera”. 6 Soo ta̱kán nda̱kuiinra: “Va̱ása ndasatái̱ña chi kivi sandíʼi-xa̱ʼa̱ña herenciai̱. Ña̱kán va̱ʼaka ndasatá miíúnña, chi yi̱ʼi̱ va̱ása ndasatái̱ña”.

7 Ña̱yóʼo xi̱kuu costumbre ña̱ xi̱kuumií na̱ ñuu Israel tiempo saá: tá iin ta̱a xi̱kuni̱ra ña̱ ná kuniñúʼu inkana derecho ña̱ kúúmiíra ña̱ va̱ʼa ndasatána iin ña̱ʼa ta kooña kuenta miína, xi̱niñúʼu tavára iin ndu̱xa̱nra ta taxiraña ndaʼa̱ na̱ yiví kán. Saá kúú ña̱ xi̱keʼéna trato ñuu Israel. 8 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta̱ ta̱a kán ta̱vára iin ndu̱xa̱nra tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Boaz ña̱ ná ndasatá miíraña. 9 Ña̱kán, ta̱ Boaz ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu* ta saátu xíʼin ndiʼi na̱ nda̱kutáʼan kán: “Ndóʼó kúúndó testigo ña̱ vitin ndasatái̱ ndiʼi ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ Elimélec nu̱ú ñá Noemí ta saátu ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ Kilión xíʼin ta̱ Mahlón. 10 Ta ndakiʼintui̱ ñá Rut ñá ñuu Moab, ñá xi̱kuu ñá síʼi ta̱ Mahlón ña̱ kooñá ñá síʼi̱, tasaá ñuʼú ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ Mahlón ná ndakundeéña kooña kuenta na̱ veʼera. Ña̱kán va̱ása nandóso-ini na̱ táʼanra ni na̱ yiví na̱ ñuu yóʼo xa̱ʼa̱ra. Ta ndóʼó kúúndó testigo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo vitin”.

11 Ta ndiʼi na̱ nda̱kutáʼan yéʼé ñuu kán ta saátu na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu ni̱ka̱ʼa̱nna: “Testigo kúúndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, mií Jehová ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ ñá síʼún ta ná xa̱a̱ñá kooñá nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ñá Raquel xíʼin ñá Lea, chi se̱ʼe náyóʼo kúú na̱ ñuu Israel. Ná kuumiíún ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa chí Belén* ta ná ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ʼa xa̱ʼún. 12 Mií Jehová ná taxi ña̱ ku̱a̱ʼání ná xa̱a̱ se̱ʼún koona xíʼin ñá loʼo yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼání ni̱xi̱yo na̱ veʼe ta̱ Pérez, ta̱ xi̱kuu se̱ʼe ñá Tamar xíʼin ta̱ Judá”.

13 Ña̱kán, ta̱ Boaz ti̱ndaʼa̱ra xíʼin ñá Rut ta ni̱ki̱si̱ra xíʼinñá tasaá ka̱ku iin ta̱ loʼo se̱ʼena, chi Jehová ta̱xira ña̱ ni̱ke̱e se̱ʼeñá. 14 Ta ná ñaʼá ñuu kán ni̱ka̱ʼa̱nná xíʼin ñá Noemí: “Ná ndukáʼnu Jehová. Ná ndasakáʼnuna ki̱vi̱ra iníí ñuu Israel, chi xi̱niñúʼura iin ta̱ táʼan yii̱ún ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanra xíʼún. 15 Ta̱ loʼo yóʼo sakúsi̱íníra-iniún ta kundaara yóʼó tá ná kuchéekaún, saáchi se̱ʼe xa̱nún ñá kúʼvi̱ní-ini xíni yóʼó kúúra, ta va̱ʼaníka ña̱ íyo ñáyóʼo xíʼún nu̱úka ña̱ kuumiíún u̱xa̱ se̱ʼún”. 16 Ñá Noemí nda̱kunumindaañá ta̱ loʼo yóʼo, ta miíñá kúú ñá sa̱kúaʼnura. 17 Ta ná ñaʼá ná ndóo yatin xíʼinñá kúú ná ndu̱kú ki̱vi̱ ta̱ loʼo yóʼo. Náyóʼo ka̱chiná: “Ka̱ku iin se̱ʼe loʼo ñá Noemí”, ta ni̱ka̱ʼa̱nná ña̱ kunaníra Obed. Ta̱yóʼo xi̱kuu yivá ta̱ Jesé, yivá ta̱ David.

18 Na̱yóʼo xi̱kuu na̱ veʼe ta̱ Pérez: ta̱ Pérez xi̱kuura yivá ta̱ Hezrón; 19 ta̱ Hezrón xi̱kuura yivá ta̱ Ram; ta̱ Ram xi̱kuura yivá ta̱ Aminadab; 20 ta̱ Aminadab xi̱kuura yivá ta̱ Nahsón; ta̱ Nahsón xi̱kuura yivá ta̱ Salmón; 21 ta̱ Salmón xi̱kuura yivá ta̱ Boaz; ta̱ Boaz xi̱kuura yivá ta̱ Obed; 22 ta̱ Obed xi̱kuura yivá ta̱ Jesé, ta ta̱ Jesé xi̱kuura yivá ta̱ David.

Á “Tá xi̱ndatiin na̱ juez ku̱a̱chi”.

Ña̱ kúni̱ kachi ‘Ndióxi̱ miíi̱ rey kúúra’.

Ña̱ kúni̱ kachi ‘ña̱ sákusi̱í-inii̱’.

Sana ka̱naña nu̱ú tu̱ʼun hebreo ña̱ kúni̱ kachi ‘kuvitá’ á ‘kuumií kue̱ʼe̱’.

Ña̱ kúni̱ kachi ‘ta̱ ndíʼi-xa̱ʼa̱’.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “si̱ta̱váʼa”.

Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.

Á “ta̱xiñá beso”. Inka variante “tu̱viyuʼúñá”.

Á “Jehová íyora contra xíʼi̱n”.

Ña̱ kúni̱ kachi ‘o̱va̱’.

Inka variante “ñaʼaví”.

Tá xi̱sakúiya̱na tá vino á inkaka ndixi saá xi̱kana tá vinagre yóʼo.

Inka variante “xi̱kundúʼuñá”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin efá”. Koto apéndice B14.

Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.

Inka variante “kueen”.

Á “Ta̱yóʼo kúú iin táʼanyó ta̱ kivi sakǎku miíyó”. Koto glosario, na̱ ndasatá.

Inka variante “kundúʼura”, “kondúʼú síi̱nra”.

Inka variante “ma̱ʼñúñuú”.

Inka variante “vi̱xi xíníra”.

Á “¿Yukú yóʼó?”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Sakáa̱ ti̱ko̱to̱ún sa̱tái̱”.

Inka variante “kueen”.

Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.

Koto glosario, chinaʼá.

Inka variante “tuunva̱ʼa”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “i̱ñu̱ medida”. Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ i̱ñu̱ sea. Koto apéndice B14.

Inka variante “xi̱kundúʼura”.

Inka variante “si̱kóñá”.

Inka variante “kueún”.

Koto glosario, anciano.

Á “Efrata”.

    Publicación ña̱ va̱xi tu̱ʼun sâví (1993-2026)
    Kita
    Yóʼo ki̱ʼviún
    • tu’un sâví
    • Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana
    • Nda̱saa kúni̱únña
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Ña̱ xíniñúʼuna
    • Política ña̱ privacidad
    • Configuración ña̱ privacidad
    • JW.ORG
    • Yóʼo ki̱ʼviún
    Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana