PRIMERO ÑA̱ REYES
1 Ta̱ rey David xa̱a̱ ku̱chéeníra ta ni ku̱a̱ʼání ti̱ko̱to̱ xi̱sandákundixinara, va̱ása níxi̱ndasa̱ára. 2 Ña̱kán na̱ káchíñu nu̱úra ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ná ndukúndi̱ iin ñá loʼo ñá ta̱ʼán ku̱su̱n xíʼin nda̱a̱ ni iin ta̱a ña̱ va̱ʼa kundaañá yóʼó táta rey, ta taxiñá ña̱ xíniñúʼún. Ñáyóʼo kandúʼúñá* yatin síi̱ún* ña̱ va̱ʼa sandása̱áñá ñii̱ún”. 3 Ña̱kán ki̱xáʼana nándukúna iin ñaʼá ñá liviní iníísaá nu̱ú ñuʼú na̱ ñuu Israel, ta nda̱ni̱ʼína ñá Abisag ñá sunamita ta ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinñá nu̱ú ta̱ rey. 4 Ñá loʼo ñá liviní yóʼo, ndu̱uñá ñá xi̱ndaa ta̱ rey ta xi̱taxiñá ña̱ xi̱xiniñúʼura, soo ta̱ rey va̱ása níki̱si̱ra xíʼinñá.
5 Ta ta̱ Adonías se̱ʼe ñá Haguit xi̱kaʼa̱n va̱ʼaníra xa̱ʼa̱ miíra ta xi̱kachira: “Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ xa̱a̱ koo rey”. Ña̱kán xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná ixava̱ʼana iin carreta, ta saátu ndu̱kúra na̱ yósó* kuáyi̱ xíʼin 50 na̱ ta̱a na̱ kunu ku̱ʼu̱n chí nu̱úrí. 6 Soo yivára ta̱ rey David nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása níka̱ʼa̱nra* xíʼinra: “¿Nda̱chun kéʼún ña̱yóʼo?”. Siʼna ta̱ Absalón kúú ta̱ ka̱ku, tándi̱ʼi saá ka̱ku ta̱ Adonías ta saátu ta̱yóʼo liviní ni̱xi̱yora. 7 Ta̱ Adonías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Joab se̱ʼe ñá Zeruyá ta saátu xíʼin ta̱ su̱tu̱ Abiatar ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼinra, ta na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ chindeétáʼanvana xíʼinra ta saátu ña̱ kutáʼanna xíʼinra. 8 Soo ta̱ su̱tu̱ Sadoc, ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá, ta̱ profeta Natán, ta̱ Simeí, ta̱ Reí xíʼin na̱ ta̱a na̱ ndakúní na̱ xíni̱ní kanitáʼan na̱ xi̱kitáʼan xíʼin ta̱ David, va̱ása níchindeétáʼanna xíʼin ta̱ Adonías.
9 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, ta̱ Adonías xa̱ʼníra kití tí nda̱ʼa ta ni̱so̱kórarí nu̱ú* Ndióxi̱ ta saátu ni̱so̱kóra ndikachi* xíʼin si̱ndi̱ki̱ yatin síi̱n yu̱u̱ ña̱ Zohélet ña̱ kíndo̱o yatin chí En-Roguel. Ka̱nara ndiʼi na̱ ñanira na̱ se̱ʼe ta̱ rey, ta saátu ka̱nara ndiʼi na̱ ta̱a na̱ tribu ta̱ Judá na̱ xi̱kachíñu nu̱ú ta̱ rey David. 10 Soo va̱ása níkanara ta̱ profeta Natán, ni ta̱ Benaya, ni na̱ ta̱a na̱ ndakúní na̱ xíni̱ní kanitáʼan, ni ñanira ta̱ Salomón. 11 Tasaá, ta̱ Natán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá Bat-Seba siʼí ta̱ Salomón: “¿Á xa̱a̱ ku̱ndaa̱-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u? Ta̱ Adonías se̱ʼe ñá Haguit ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey, ta ta̱ rey David nda̱a̱ ni loʼo ta̱ʼán kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 12 Ña̱kán ixaún ña̱ ma̱ní, kuniso̱ʼo consejo ña̱ taxii̱ ndaʼún ña̱ va̱ʼa sakǎkún miíún ta saátu se̱ʼún ta̱ Salomón. 13 Kúáʼan kotoún ta̱ rey David ta ka̱ʼún xíʼinra: ‘Táta rey, ¿á su̱ví miíún kúú ta̱ chi̱naʼá* ña̱yóʼo nu̱úi̱ “Se̱ʼún ta̱ Salomón kúú ta̱ ndakiʼin ña̱ koora rey nu̱úi̱ ta ta̱yóʼo kúú ta̱ koo nu̱ú tronoi̱”? Tá saá, ¿nda̱chun ta̱ Adonías kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey?’. 14 Soo tá káʼa̱nkaún xíʼin ta̱ rey, yi̱ʼi̱ xa̱i̱. Tá xa̱a̱ ni̱ki̱ʼviún nu̱ú kánduʼúra, saá ki̱ʼvitu yi̱ʼi̱ ta ndikó tukui̱ ka̱ʼi̱n ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼún”.
15 Ña̱kán, ñá Bat-Seba ni̱xa̱ʼa̱nñá xi̱toñá ta̱ rey cuarto nu̱ú kánduʼúra. Ta ta̱ rey xa̱a̱ xi̱kuaʼa̱níra ta ñá Abisag ñá sunamita kúú ñá xi̱ndaañaʼá. 16 Ta ñá Bat-Seba xi̱kuxítíñá nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú nu̱ú ta̱ rey, ta ta̱ rey ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrañá: “¿Ndáaña kúni̱ún?”. 17 Ta ñáyóʼo nda̱kuiinñá: “Táta, miíún kúú ta̱ chi̱naʼá ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ Jehová Ndióxi̱ún tá ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n ‘Se̱ʼún ta̱ Salomón kúú ta̱ ndakiʼin ña̱ koora rey nu̱úi̱ ta ta̱yóʼo kúú ta̱ koo nu̱ú tronoi̱’. 18 Soo ta̱ Adonías kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey, ta miíún táta rey nda̱a̱ ni loʼo ta̱ʼán kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 19 Xa̱ʼníra ku̱a̱ʼání si̱ndi̱ki̱ che̱e, kití tí nda̱ʼa ta saátu ndikachi, ta ka̱nara ndiʼi na̱ se̱ʼún táta rey, ta saátu ka̱nara ta̱ su̱tu̱ Abiatar xíʼin ta̱ Joab ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado; soo va̱ása níkanara se̱ʼún ta̱ Salomón. 20 Ta vitin táta rey, ndiʼi na̱ ñuu Israel ndátuna ña̱ ná ka̱ʼún xíʼinna ndáana ndakiʼin koo nu̱ú tronoún. 21 Tá ná va̱ása keʼún ña̱yóʼo táta rey, tá xa̱a̱ ná kuviún ta ndakindeún xíʼin na̱ táʼún na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ka̱ʼa̱nna ña̱ yi̱ʼi̱ xíʼin se̱ʼi̱ ta̱ Salomón íyondi̱ contra xíʼinna”.
22 Tá káʼa̱nkañá xíʼin ta̱ rey, saá ni̱xa̱a̱ ta̱ profeta Natán. 23 Tasaá ndi̱ku̱n ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ rey: “Yóʼo ki̱xaa̱ ta̱ profeta Natán”. Ta ta̱yóʼo ni̱ki̱ʼvira nu̱ú íyo ta̱ rey ta xi̱kuxítíra nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú nu̱úra. 24 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Natán xíʼinra: “Táta rey, ¿á ni̱ka̱ʼún ña̱yóʼo ‘Ta̱ Adonías kúú ta̱ ndakiʼin ña̱ koora rey nu̱úi̱ ta ta̱yóʼo kúú ta̱ koo nu̱ú tronoi̱’? 25 Saáchi vitin ni̱xa̱ʼa̱nra ta xa̱ʼníra ku̱a̱ʼání si̱ndi̱ki̱ che̱e ta ni̱so̱kórarí nu̱ú Ndióxi̱, ta ni̱so̱kótura kití tí nda̱ʼa ta saátu ndikachi, ta ka̱nara ndiʼi na̱ se̱ʼún táta rey, ndiʼi na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ta saátu ka̱nara ta̱ su̱tu̱ Abiatar. Ta ndiʼina nda̱kutáʼanna kán, ta xíxina, xíʼina ta ndeéní káʼa̱nna: ‘Ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ná kutaku ta̱ rey Adonías’. 26 Soo va̱ása níkanara yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún, ta va̱ása níkanara ta̱ su̱tu̱ Sadoc ni ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá ni se̱ʼún ta̱ Salomón. 27 ¿Á xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nvaún ña̱ keʼéna ña̱yóʼo táta rey, soo va̱ása nínatúʼún xíʼi̱n ndáana kúú na̱ ndakiʼin koo nu̱ú tronoún?”.
28 Ta ta̱ rey David nda̱kuiinra: “Kanandó ñá Bat-Seba”. Ta ñákán ndi̱ku̱n ni̱ki̱ʼviñá nu̱ú íyo ta̱ rey ta kán ki̱ndooñá xi̱ndichiñá nu̱úra. 29 Tasaá ta̱ rey chi̱naʼára ña̱yóʼo: “Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ táku, ta̱ sa̱kǎku yi̱ʼi̱ nu̱ú ndiʼi ña̱ xi̱sandíʼi̱-inii̱, 30 vitin saxínui̱ ña̱ chi̱naʼíi̱ xa̱ʼa̱ Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel tá ka̱chii̱ ‘Se̱ʼún ta̱ Salomón kúú ta̱ ndakiʼin ña̱ koora rey nu̱úi̱ ta ta̱yóʼo kúú ta̱ koo nu̱ú tronoi̱’”. 31 Tasaá ñá Bat-Seba xi̱kuxítíñá nu̱ú ta̱ rey nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú ta ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ná kutakún táta rey”.
32 Ta ndi̱ku̱n saá, ta̱ rey David ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kanandó ta̱ su̱tu̱ Sadoc, ta̱ profeta Natán ta saátu ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá”. Ta na̱kán ndi̱ku̱n ni̱ki̱ʼvina nu̱ú kánduʼú ta̱ rey. 33 Tasaá ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndakiʼinndó na̱ káchíñu nu̱úi̱ ná ku̱ʼu̱nna xíʼinndó ta taxindó mula sa̱na̱i̱ ná koso* se̱ʼi̱ ta̱ Salomón, ta ku̱ʼu̱nndó xíʼinra chí Guihon. 34 Ta kán, ta̱ su̱tu̱ Sadoc xíʼin ta̱ profeta Natán ndaka̱xinnara ña̱ koora rey nu̱ú na̱ ñuu Israel. Tándi̱ʼi, tivindó ndiki̱ ta ka̱ʼa̱nndó: ‘Ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ná kutaku ta̱ rey Salomón’. 35 Ta tá ná ndikóra, kundiku̱nndó kixindó sa̱tára. Ta ta̱kán kixira ta koora nu̱ú tronoi̱. Ta ndakiʼinra koora rey nu̱úi̱ ta ka̱ʼi̱n ña̱ kuniʼira yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel ta saátu nu̱ú na̱ tribu ta̱ Judá”. 36 Ndi̱ku̱n saá, ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá nda̱kuiinra yuʼú ta̱ rey: “Saá ná koo. Ta saátu ná koo ña̱ ka̱ʼa̱n mií Jehová Ndióxi̱ún, táta rey. 37 Ná koo Jehová xíʼin ta̱ Salomón nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yora xíʼin miíún, ta ná taxira ña̱ kundayáʼviníka trono ta̱yóʼo nu̱úka ña̱ xi̱ndayáʼvi trono miíún táta rey David”.
38 Tasaá ta̱ su̱tu̱ Sadoc, ta̱ profeta Natán, ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá, na̱ keretita xíʼin na̱ peletita ni̱xa̱ʼa̱nna nda̱kutáʼanna xíʼin ta̱ Salomón ta sa̱ndáanara sa̱tá mula sa̱na̱ ta̱ rey David, ta nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí Guihon. 39 Ta̱ su̱tu̱ Sadoc ta̱vára ndiki̱ nu̱ú ñúʼu aceite ini veʼe loʼo, ta sa̱káarará xi̱ní ta̱ Salomón. Tasaá ki̱xáʼana tívina ndiki̱ ta ndiʼi na̱ ñuu ndeéní ki̱xáʼana káʼa̱nna: “Ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ná kutaku ta̱ rey Salomón”. 40 Tándi̱ʼi ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, na̱ ñuu ndíku̱nna ku̱a̱ʼa̱nna sa̱tá ta̱ Salomón ta kúsi̱íkaví-inina tívina flauta ku̱a̱ʼa̱nna. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní xi̱ndaʼyi̱na nda̱a̱ xi̱kanda̱ ñuʼú.
41 Ta̱ Adonías xíʼin na̱ ka̱nara xa̱a̱ ndi̱ʼiva xi̱xina tá xi̱niso̱ʼona ña̱ ndeéní níʼi. Ta ndi̱ku̱n tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Joab ña̱ tívina ndiki̱, ni̱ka̱ʼa̱nra: “¿Nda̱chun ndeéní níʼi chí ñuu?”. 42 Nani tá nátúʼunkana, ki̱xaa̱ ta̱ Jonatán se̱ʼe ta̱ su̱tu̱ Abiatar. Ta ta̱ Adonías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáya̱ʼa, chi iin ta̱a va̱ʼava kúún, ta sana ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ va̱xiún natúʼún xa̱ʼa̱”. 43 Soo ta̱ Jonatán nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Adonías: “Su̱ví saáví íyoña. Saáchi tátayó ta̱ rey David nda̱sara ta̱ Salomón rey. 44 Ta ta̱ rey chi̱ndaʼára ta̱ su̱tu̱ Sadoc, ta̱ profeta Natán, ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá, na̱ keretita xíʼin na̱ peletita ku̱a̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Salomón ta sa̱ndáanara sa̱tá mula sa̱na̱ ta̱ rey. 45 Ta ta̱ su̱tu̱ Sadoc xíʼin ta̱ profeta Natán nda̱kaxinna ta̱ Salomón chí Guihon ña̱ koora rey. Tándi̱ʼi, kúsi̱íkaví-inina nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna xíʼinra, ta saátu ndiʼi na̱ ñuu kúsi̱íkaví-inina. Ña̱kán, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼova kúú ña̱ níʼiní chí ñuu xi̱niso̱ʼondó. 46 Ta ta̱ Salomón xa̱a̱ íyora nu̱ú trono ta̱ rey. 47 Ta saátu na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey David ni̱xa̱ʼa̱nna ni̱ka̱ʼa̱nna tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinra. Ka̱china: ‘Mií Ndióxi̱ún ná taxi ña̱ ku̱a̱ʼákana kuxini̱ ki̱vi̱ ta̱ Salomón nu̱úka ña̱ xi̱xini̱na ki̱vi̱ún, ta ná taxira ña̱ kundayáʼviníka trono ta̱yóʼo nu̱úka ña̱ xi̱ndayáʼvi trono miíún’. Ta ta̱ rey David xi̱kuxítíra nu̱ú xi̱to. 48 Tasaá ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Ná ndukáʼnu Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, chi ta̱xira ña̱ ná xa̱a̱ iinna koona nu̱ú tronoi̱, ta ta̱xira ña̱ ná kuninu̱úi̱ ña̱yóʼo’”.
49 Soo ndiʼi na̱ yiví na̱ ka̱na ta̱ Adonías ni̱yi̱ʼvínína. Tasaá nda̱kunditana ta xa̱a̱ síín síín nu̱ú nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna. 50 Ta saátu ta̱ Adonías ni̱yi̱ʼvíníra xi̱nira ta̱ Salomón, ña̱kán nda̱kundichira ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí nu̱ú íyo altar ta nda̱tiinra ndiki̱ altar. 51 Saá na̱túʼunna ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Salomón: “Ta̱ Adonías yíʼvira xínira yóʼó táta rey Salomón. Xa̱ʼa̱ ña̱kán tíinra ndiki̱ altar ta káchira: ‘Siʼna ná chinaʼá ta̱ rey Salomón ña̱ va̱ása kaʼníra yi̱ʼi̱ xíʼin espada’”. 52 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Salomón ña̱yóʼo ka̱chira: “Tá vií íyo ña̱ kéʼéra nda̱a̱ ni iin ixí* xi̱níra va̱ása tu̱ndaa ndaʼa̱na,* soo tá ná keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa xíniñúʼu kuvira”. 53 Ña̱kán ta̱ Salomón xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná sanúunara nu̱ú altar. Tasaá ta̱ Adonías ni̱xa̱ʼa̱nra ta xi̱kuxítíra nu̱ú ta̱ rey Salomón, ta ta̱ Salomón ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúánuʼu veʼún”.
2 Tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvi ta̱ David, xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱ú se̱ʼera ta̱ Salomón: 2 “Yi̱ʼi̱ xa̱a̱ ku̱nu̱míva kuvii̱, ña̱kán ndakú va̱ʼa koo iniún ta va̱ása yi̱ʼvíún. 3 Xíniñúʼu kandíxaún Jehová Ndióxi̱ún, ta kundiku̱ún yichi̱ra, chiñu ña̱ xáʼndara ta saátu ley ña̱ ta̱xira, nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú Ley ta̱ Moisés. Saá kúú ña̱ va̱ʼaní kana ndiʼi ña̱ keʼún ni nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ná ku̱ʼún. 4 Tasaá saxínu Jehová ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Tá ná kiʼin na̱ se̱ʼún kuenta ta nda̱kúní kundiku̱nna yichíi̱ xíʼin ndiʼi níma̱na ta saátu xíʼin ndiʼi ña̱ tákuna,* ndiʼi tiempo koo iin na̱ se̱ʼún nu̱ú trono na̱ ñuu Israel’.
5 ”Ta xa̱a̱ kúnda̱a̱ va̱ʼa iniún xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Joab se̱ʼe ñá Zeruyá xíʼi̱n, ta saátu ña̱ ke̱ʼéra xíʼin u̱vi̱ na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado na̱ ñuu Israel: ta̱ Abner se̱ʼe ta̱ Ner xíʼin ta̱ Amasá se̱ʼe ta̱ Jéter. Ta̱yóʼo xa̱ʼnírana tá kǒo ku̱a̱chi íyo, ta ni̱ka̱ʼyi̱ cinturón ña̱ ndíkaa̱ tokóra xíʼin ni̱i̱ ta saátu ndu̱xa̱n ña̱ ñúʼu xa̱ʼa̱ra. 6 Yóʼó xíniñúʼu ndíchiní koún ta va̱ása taxiún ña̱ ná kuvi miíra nda̱a̱ tá xa̱a̱ ná kuchée va̱ʼara.*
7 ”Soo xíniñúʼu na̱ʼún ña̱ ndixaní kúʼvi̱-iniún* xíniún na̱ se̱ʼe ta̱ Barzilái ta̱ galaadita. Saáchi na̱yóʼo chi̱ndeétáʼanna xíʼi̱n tá xi̱nui̱ nu̱ú ñaniún ta̱ Absalón, ña̱kán saátu xíniñúʼu taxiún ña̱ kuxu na̱yóʼo xíʼún nu̱ú mesaún.
8 ”Ta saátu yatin yóʼo íyo ta̱ Simeí se̱ʼe ta̱ Guerá ta̱ benjaminita, ta̱ ñuu Bahurim. Ta ta̱yóʼo kúú ta̱ ndeéní sa̱kúisochiʼña* yi̱ʼi̱ tá ku̱a̱ʼi̱n chí Mahanaim. Soo tá ni̱xa̱a̱ra nda̱kutáʼanra xíʼi̱n chí yu̱ta Jordán, chi̱naʼíi̱* ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ Jehová: ‘Va̱ása kaʼníi̱ yóʼó xíʼin espada’. 9 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ kúún iin ta̱a ta̱ ndíchi ta xíni̱ún ndáaña xíniñúʼu keʼún, xíniñúʼu taxiún castigo ndaʼa̱ra. Va̱ása xíniñúʼu taxiún ña̱ ná kuvi miíra nda̱a̱ tá ná kuchée va̱ʼara”.*
10 Tándi̱ʼi, ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ David ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara Ñuu ta̱ David. 11 Ta 40 ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ xa̱ʼndachíñu ta̱ David nu̱ú na̱ ñuu Israel. U̱xa̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Hebrón, ta 33 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén.
12 Tasaá, ta̱ Salomón xi̱koora* nu̱ú trono yivára ta̱ David. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ni̱xa̱a̱ra ku̱ura iin rey ta̱ ndakúní.
13 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, ta̱ Adonías se̱ʼe ñá Haguit ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora ñá Bat-Seba siʼí ta̱ Salomón. Ta ñákán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunñára: “¿Á ta̱ va̱xi va̱ʼa kúún?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Ta̱ va̱xi va̱ʼava kúi̱”. 14 Tasaá ka̱chikara: “Íyo iin ña̱ kúni̱i̱ ka̱ʼi̱n xíʼún”. Ta ñáyóʼo ka̱chiñá: “Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n”. 15 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nkara: “Kúnda̱a̱ va̱ʼa iniún ña̱ yi̱ʼi̱va kúú ta̱ xi̱niñúʼu xa̱a̱ kaʼndachíñu, ta ndiʼi na̱ ñuu Israel xi̱ndatuna ña̱ ná xa̱i̱ koi̱ rey. Soo va̱ása níxa̱i̱ kaʼndachíñui̱ chi ñanii̱ kúú ta̱ ki̱xáʼa xáʼndachíñu, saáchi saá kúú ña̱ xi̱kuni̱ Jehová ná kooña. 16 Soo vitin íyo iin kuití ña̱ kúni̱i̱ ndukúi̱ nu̱ún. Ta va̱ása kasiún ña̱yóʼo nu̱úi̱”. Ta ñákán ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ndáaña kúni̱ún”. 17 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Ixaún ña̱ ma̱ní ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ rey Salomón, ña̱ ná taxira ñá Abisag ñá sunamita ña̱ kooñá ñá síʼi̱ saáchi kandíxavara ña̱ ka̱ʼún xíʼinra”. 18 Ta ñá Bat-Seba nda̱kuiinñá: “Va̱ʼa, ka̱ʼa̱nvai̱ xíʼin ta̱ rey xa̱ʼún”.
19 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ñá Bat-Seba ni̱xa̱ʼa̱nñá nu̱ú ta̱ rey Salomón ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nñá xa̱ʼa̱ ta̱ Adonías xíʼinra. Ndi̱ku̱n saá, ta̱ rey nda̱kundichira ta ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱kutáʼanra xíʼinñá, ta chi̱ndeera xi̱níra* nu̱úñá ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ña̱ íxato̱ʼórañá. Tándi̱ʼi, xi̱koora nu̱ú trono ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná ku̱ʼu̱nna xa̱ʼa̱ inka trono ña̱ va̱ʼa koo siʼíra chí ndaʼa̱ kúaʼara. 20 Ta ñákán ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Íyo iin ña̱ʼa loʼo ña̱ kúni̱i̱ ndukúi̱ nu̱ún. Ta kúni̱i̱ ña̱ ná keʼúnña xa̱ʼíi̱”. Tasaá ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Va̱ʼa ndukúvaúnña nu̱úi̱ a̱má, ta keʼévai̱ña xa̱ʼún”. 21 Ta ñáyóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Taxi ña̱ ná tindaʼa̱ ñaniún ta̱ Adonías xíʼin ñá Abisag ñá sunamita”. 22 Soo ta̱ rey Salomón ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin siʼíra: “¿Nda̱chun ndúkún ñá Abisag ñá sunamita ña̱ kooñá xíʼin ta̱ Adonías? Si̱ín ña̱ kúma̱ní ndukún kúú ña̱ ná koora rey, saáchi ta̱kán kúú ñanii̱ ta̱ chée ta chíndeétáʼan ta̱ su̱tu̱ Abiatar ta saátu ta̱ Joab se̱ʼe ñá Zeruyá xíʼinra”.
23 Tasaá ta̱ Salomón chi̱naʼára* ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ Jehová: “Ndeéní ná koo castigo ña̱ taxi Ndióxi̱ ndaʼíi̱, tá ná va̱ása kuvi ta̱ Adonías xa̱ʼa̱ ña̱ ndu̱kúra ña̱yóʼo. 24 Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ táku ta̱ ta̱xi ña̱ kútu̱ní ná koi̱ nu̱ú trono yivái̱ ta̱ David ta saátu ta̱xira trono yóʼo ndaʼíi̱ ta taxitura ña̱ kaʼndachíñu na̱ se̱ʼi̱,* nda̱a̱ táki̱ʼva ki̱ndoora xíʼi̱n, vitin chínaʼíi̱ ña̱ kuviva ta̱ Adonías”. 25 Ta ndi̱ku̱n saá, ta̱ rey Salomón chi̱ndaʼára ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá ku̱a̱ʼa̱nra, ta ta̱yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nira ta̱ Adonías ta xa̱ʼnírara.
26 Ta ta̱ rey Salomón ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ su̱tu̱ Abiatar: “Kúáʼan chí nu̱ú ñuʼún ña̱ íyo chí Anatot. Ta̱ xíniñúʼu kuvi kúúvaún soo va̱ása kaʼníi̱ yóʼó ki̱vi̱ vitin, saáchi xi̱ndisoún Arca táta káʼnu Jehová nu̱ú yivái̱ ta̱ David ta ni̱xo̱ʼvi̱ún* xíʼinra nu̱ú ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ni̱ya̱ʼara nu̱ú”. 27 Ña̱kán ta̱ Salomón ta̱vára ta̱ Abiatar ta va̱ása nítaxikara ña̱ koora su̱tu̱ nu̱ú Jehová, tasaá ni̱xi̱nu tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xa̱ʼa̱ na̱ veʼe ta̱ Elí chí Siló.
28 Tá ku̱ndaa̱-ini ta̱ Joab xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, xi̱nura ku̱a̱ʼa̱nra chí tabernáculo Jehová ta nda̱tiinra ndiki̱ altar (saáchi ni va̱ása níchindeétáʼanví ta̱ Joab xíʼin ta̱ Absalón, soo chi̱ndeétáʼanvara xíʼin ta̱ Adonías). 29 Tasaá na̱túʼunna xíʼin ta̱ rey Salomón: “Ta̱ Joab xi̱nura ku̱a̱ʼa̱nra chí tabernáculo Jehová ta kán níndichira síi̱n* altar”. Ña̱kán ta̱ Salomón chi̱ndaʼára ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá ku̱a̱ʼa̱nra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan ta kaʼníúnra”. 30 Ta ta̱ Benaya ni̱xa̱ʼa̱nra chí tabernáculo Jehová ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Joab: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ rey: ‘Kita’”. Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra: “Va̱ása, chi yóʼo kuvivai̱”. Tasaá ndi̱kó ta̱ Benaya ta na̱túʼunra xíʼin ta̱ rey xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Joab. 31 Tasaá ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra: “Keʼé ña̱ káʼa̱nra. Kaʼníra ta sandúxu̱únra. Kǒo taxiún ña̱ kuiso na̱ veʼe yivái̱ ni miíi̱ ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ni̱i̱ na̱ yiví na̱ kǒo ku̱a̱chi níxikuumií na̱ xa̱ʼní ta̱ Joab. 32 Jehová taxira ña̱ mií ta̱yóʼo ná kuiso ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ kuvira, saáchi yivái̱ ta̱ David va̱ása níkunda̱a̱-inira ta ta̱yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nra ta xa̱ʼníra u̱vi̱ na̱ ta̱a xíʼin espada, na̱ nda̱kúní-ini ta viíka xi̱keʼéna nu̱ú miíra: xa̱ʼníra ta̱ Abner se̱ʼe ta̱ Ner, ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado na̱ ñuu Israel, ta saátu ta̱ Amasá se̱ʼe ta̱ Jéter ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado na̱ tribu ta̱ Judá. 33 Ta̱ Joab xíʼin na̱ veʼera ndiʼi tiempo kuisona ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ na̱yóʼo; soo ndiʼi tiempo ná chindeétáʼan Jehová xíʼin ta̱ David ta saátu xíʼin na̱ se̱ʼera na̱ xa̱a̱ koo rey, ña̱ va̱ʼa viíní ná kundoona ta kǒo kundi̱ʼi-inina”. 34 Ña̱kán ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nira ta̱ Joab ta xa̱ʼnírara. Ta sa̱ndúxu̱nnara yatin nu̱ú ni̱xi̱yo veʼera chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí. 35 Tándi̱ʼi, ta̱ rey ta̱xira chiñu ña̱ xi̱kuumií ta̱ Joab ndaʼa̱ ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá ña̱ kuniʼira yichi̱ nu̱ú na̱ soldado, ta chiñu ña̱ xi̱kuumií ta̱ Abiatar ta̱xiraña ndaʼa̱ ta̱ su̱tu̱ Sadoc.
36 Tasaá ta̱ rey chi̱ndaʼára na̱ ni̱xa̱ʼa̱n ka̱na ta̱ Simeí ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ixava̱ʼa veʼún chí Jerusalén ta yóʼo koún, ta nda̱a̱ ni loʼo va̱ása kitaún ñuu yóʼo. 37 Ki̱vi̱ ná kitaún ñuu yóʼo ta ya̱ʼún chí yoso̱ ña̱ Cedrón, ni loʼo va̱ása kaka-iniún ña̱ kuvivaún. Ta miíún kuumií ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”. 38 Ta̱ Simeí nda̱kuiinra yuʼú ta̱ rey: “Va̱ʼava ña̱ ni̱ka̱ʼún, táta rey. Yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún, keʼévai̱ ña̱ ni̱ka̱ʼún”. Ña̱kán ta̱ Simeí ki̱ndoora ni̱xi̱yora chí Jerusalén ku̱a̱ʼá tiempo.
39 Soo tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ku̱i̱ya̱, u̱vi̱ na̱ káchíñundáʼvi nu̱ú ta̱ Simeí xi̱nuse̱ʼéna ta ku̱a̱ʼa̱nna nu̱ú íyo ta̱ Akís se̱ʼe ta̱ Maacá, ta̱ kúú rey ñuu Gat. Tá na̱túʼunna xíʼin ta̱ Simeí “Na̱ káchíñundáʼvi nu̱ún ndóona chí Gat”, 40 ta̱ Simeí kama chi̱núura tayi̱ sa̱tá burro sa̱na̱ra ta ku̱a̱ʼa̱nra chí Gat ña̱ va̱ʼa kotora ta̱ Akís tasaá ndani̱ʼíra na̱ káchíñundáʼvi nu̱úra. Soo tá ndi̱kó ta̱ Simeí ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra chí Gat xíʼin na̱ káchíñundáʼvi nu̱úra, 41 na̱túʼunna xíʼin ta̱ Salomón xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “Ta̱ Simeí ki̱tara chí Jerusalén ta ni̱xa̱ʼa̱nra chí Gat, ta ndi̱kóra”. 42 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ rey ña̱yóʼo, chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Simeí: “¿Á va̱ása níka̱ʼi̱n xíʼún ña̱ chinaʼún xa̱ʼa̱ Jehová tá ni̱ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo ‘Ki̱vi̱ ná kitaún ku̱ʼún, ni loʼo va̱ása kaka-iniún ña̱ kuvivaún’? ¿Ta á va̱ása níka̱ʼún xíʼi̱n ‘Va̱ʼava ña̱ ni̱ka̱ʼún ta kandíxavai̱ yóʼó’? 43 Tá saá, ¿nda̱chun va̱ása nísaxínún ña̱ chi̱naʼún nu̱ú Jehová ta ni va̱ása níkandíxaún ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún?”. 44 Tasaá ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Simeí: “Miíún kúnda̱a̱va-iniún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼún xíʼin yivái̱ ta̱ David. Ta vitin, Jehová taxira ña̱ ná ndikó ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼún nu̱ú miíún. 45 Soo Jehová taxira bendición ndaʼa̱ yi̱ʼi̱, ta taxira ña̱ ndiʼi tiempo ná kaʼndachíñu na̱ se̱ʼe yivái̱ ta̱ David”. 46 Ña̱kán ta̱ rey xa̱ʼndara chiñu nu̱ú ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá, ta ta̱yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nira ta̱ Simeí ta xa̱ʼnírara.
Tasaá iinlá ta̱ Salomón ki̱xáʼa xáʼndachíñu.
3 Ta̱ Salomón ni̱xa̱a̱ra ku̱ura ka̱sá ta̱ faraón, ta̱ rey ñuu Egipto. Saáchi ti̱ndaʼa̱ra xíʼin se̱ʼe-síʼi ta̱ faraón ta nda̱kiʼinrañá ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí Ñuu ta̱ David nani sándiʼira íxava̱ʼara veʼe miíra, saátu veʼe Jehová xíʼin nama̱ sa̱tá ñuu Jerusalén. 2 Soo na̱ ñuu xi̱ndakundeéna xi̱sokóna ña̱ʼa nu̱ú* Ndióxi̱ chí nu̱ú xi̱ndasakáʼnunara,* saáchi tiempo saá ta̱ʼán keʼéna iin veʼe nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱vi̱ Jehová. 3 Ta̱ Salomón xi̱ndakundeéra xi̱naʼa̱ra ña̱ xi̱kuʼvi̱-inira xi̱xinira Jehová ta saátu xi̱keʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ káʼa̱n ley ña̱ sa̱náʼa̱ yivára ta̱ David miíra. Soo xi̱ndakundeéra xi̱xaʼníra kití ta xi̱sokórarí nu̱ú Ndióxi̱ chí nu̱ú xi̱ndasakáʼnunara ta kán xi̱xaʼmira ña̱ʼa ña̱ xi̱sokóra ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña.
4 Ta̱ rey ni̱xa̱ʼa̱nra chí Gabaón ña̱ va̱ʼa so̱kóra ña̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱, saáchi lugar kán xi̱kuu ña̱ súkunka ta xi̱ndayáʼvikaña nu̱ú ndiʼiña. Ta̱ Salomón xa̱ʼmira 1,000 kití ta ni̱so̱kórarí nu̱ú altar kán. 5 Iin ñuú, tá íyo ta̱ Salomón chí Gabaón ki̱ta Jehová nu̱úra ti̱xin iin xa̱ni ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kivi ndukún nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ún nu̱úi̱”. 6 Ta̱ Salomón nda̱kuiinra: “Ni̱na̱ʼún ña̱ ndixaní kúʼvi̱-iniún* xíniún yivái̱ ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱ún, chi nda̱kúní ni̱xi̱yo inira xi̱ndiku̱nra yichi̱ún, kǒo ña̱ va̱ása va̱ʼa níxi̱keʼéra, ta kǒo ña̱ va̱ása va̱ʼa níxi̱ndikaa̱ níma̱ra. Ta nda̱a̱ vitin ndákundeún náʼún ña̱ ndixaní kúʼvi̱-iniún xíniúnra saáchi ta̱xiún ña̱ iin na̱ se̱ʼera ná koona nu̱ú tronora. 7 Ta vitin Jehová Ndióxi̱ miíi̱, ta̱xiún ña̱ ndakiʼii̱n koi̱ rey nu̱ú yivái̱ ta̱ David ni iin ta̱ loʼova kúi̱ ta va̱ása xíni̱i̱ ndáaña keʼíi̱. 8 Yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún íyoi̱ ma̱ʼñú na̱ ñuún, iin ñuu ña̱ nda̱kaxiún, iin ñuu ña̱ káʼnuní ta ku̱a̱ʼání kúúna ta va̱ása kívi ndakaʼvinana. 9 Chindeétáʼan xíʼin yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún ña̱ xíʼin ndiʼi níma̱i̱ ná kandíxai̱ yóʼó ña̱ va̱ʼa vií ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuún, ta kunda̱a̱-inii̱ ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa ta ndáaña kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa, saáchi ¿ndáana kuchiñu ndatiin ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuún chi ku̱a̱ʼání kúúna?”.
10 Ta ku̱tóova Jehová ña̱ ndu̱kú ta̱ Salomón nu̱úra. 11 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra: “Xa̱ʼa̱ ña̱ ndu̱kún ña̱yóʼo ta va̱ása níndukún ña̱ ku̱a̱ʼání tiempo kutakún, ni ña̱ ku̱i̱ká á ña̱ kuvi na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó, chi ña̱ ndu̱kún kúú ña̱ ndíchi koún ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniún ndatiún ku̱a̱chi, 12 keʼévai̱ ña̱ ndu̱kún nu̱úi̱. Taxii̱ ña̱ ndíchi koún ta kunda̱a̱-iniún ndáaña keʼún. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, kǒo nda̱a̱ ni iinna koo nda̱a̱ táki̱ʼva koo yóʼó ta ni tiempo xi̱naʼá kǒo nda̱a̱ ni iinna níxi̱yo nda̱a̱ táki̱ʼva koún. 13 Ta nda̱a̱ ña̱ kǒo níndukún taxii̱ ndaʼún: ña̱ ku̱i̱ká xíʼin ña̱ ixato̱ʼóna yóʼó. Ta ndiʼi tiempo ña̱ ná kutakún kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ rey na̱ koo nda̱a̱ táki̱ʼva koo yóʼó. 14 Tá ná kandíxaún ndiʼi chiñu ña̱ xáʼndai̱ saátu ndiʼi ley ña̱ táxii̱, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yiváún ta̱ David, saátu taxii̱ ña̱ ku̱a̱ʼání tiempo kutakún”.
15 Tá nda̱káxí-ini* ta̱ Salomón, ki̱ʼinra kuenta ña̱ iin xa̱niva xi̱kuuña. Ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nra chí Jerusalén nu̱ú íyo arca ña̱ trato tú kúú kuenta Jehová, ta xa̱ʼmira kití* ta ni̱so̱kórarí nu̱úra ta saátu ni̱so̱kóra ña̱ʼa ña̱ kutáʼan viína xíʼin Ndióxi̱. Ta saátu ke̱ʼéra iin vikó káʼnu xa̱ʼa̱ na̱ káchíñu nu̱úra.
16 Tiempo saá, u̱vi̱ ná ñaʼá ná kísi̱ xíʼin ku̱a̱ʼání ta̱a ni̱xa̱ʼa̱nná ta̱xiná ku̱a̱chi nu̱ú ta̱ rey Salomón. 17 Ñaʼá ñá nu̱ú ka̱chiñá: “Káʼnu koo iniún xa̱ʼíi̱ táta. Ñá ñaʼá yóʼo xíʼin yi̱ʼi̱ inkáchi veʼe ndóondi̱, ta veʼe kán íyoñá xíʼi̱n tá ka̱ku se̱ʼi̱. 18 Tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ña̱ ka̱ku se̱ʼi̱, saátu ñá ñaʼá yóʼo ka̱ku se̱ʼeñá. Ta u̱vi̱ miívandi̱ xi̱ndoo veʼe kán, kǒo inkana níxi̱ndoo xíʼinndi̱. 19 Tá ñuú xi̱kandúʼúñá* sa̱tá ta̱ loʼo se̱ʼéñá ta ni̱xi̱ʼi̱vara. 20 Ña̱kán nda̱kooñá savañuú* tá kánduʼíi̱ kísi̱i̱ ta nda̱kiʼinñá ta̱ loʼo se̱ʼi̱ ta nda̱kunumindáañára, ta ta̱ loʼo se̱ʼeñá ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ chi̱ndúʼúñá xíʼi̱n. 21 Tá nda̱kói̱ tá xi̱ta̱a̱n* ña̱ va̱ʼa sachíchíi̱n se̱ʼi̱, ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱vara. Soo tá xi̱tova̱ʼi̱ra ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ su̱ví se̱ʼi̱ kúúra”. 22 Soo ñá ñaʼá ñá inka ka̱chiñá: “Va̱ása, se̱ʼe yi̱ʼi̱ kúú ta̱ táku ta se̱ʼún kúú ta̱ ni̱xi̱ʼi̱”. Ta ñaʼá ñá nu̱ú ka̱chiñá: “Va̱ása, se̱ʼe yóʼó kúú ta̱ ni̱xi̱ʼi̱, ta se̱ʼe yi̱ʼi̱ kúú ta̱ táku”. Tasaá xi̱ndakundeéná xi̱natúʼunkúáchiná* nu̱ú ta̱ rey.
23 Ta̱ rey Salomón ka̱chira: “Ñáyóʼo káchiñá, ‘Se̱ʼe yi̱ʼi̱ kúú ta̱ táku ta se̱ʼe yóʼó kúú ta̱ ni̱xi̱ʼi̱’, ta ñá inka káchiñá ‘Va̱ása, se̱ʼe yóʼó kúú ta̱ ni̱xi̱ʼi̱, ta se̱ʼe yi̱ʼi̱ kúú ta̱ táku’”. 24 Tasaá ta̱ rey ka̱chira: “Kúáʼanndó xa̱ʼa̱ iin espada”. Ña̱kán ki̱xaa̱na xíʼin iin espada. 25 Ta ta̱ rey ka̱chira: “U̱vi̱ táʼví kaʼndandó ta̱ loʼo ta̱ táku, iin táʼví taxindó ndaʼa̱ iinñá ta inka táʼví taxindó ndaʼa̱ inkañá”. 26 Ndi̱ku̱n saá, siʼí ta̱ loʼo ta̱ táku ku̱ndáʼviní-iniñá xi̱niñára ña̱kán xa̱kundáʼviñá nu̱ú ta̱ rey: “Ixaún ña̱ ma̱ní táta rey, va̱ʼaka ndaʼa̱ ñá káa ná taxina ta̱ loʼo ta̱ táku ña̱ va̱ʼa ná kǒo kuvira”. Soo ñá inka ñaʼá kán xi̱kachiñá: “Ni kuenta yóʼó va̱ása koora ta ni kuenta yi̱ʼi̱. Va̱ʼaka ná kaʼnda savanara”. 27 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ rey ña̱yóʼo ka̱chira: “Ndataxindó ta̱ loʼo ta̱ táku ndaʼa̱ ñá ñaʼá ñá nu̱ú. Va̱ása kaʼníndóra saáchi ñá káa kúú siʼíra”.
28 Ndiʼi na̱ ñuu Israel ku̱ndaa̱-inina ña̱ viíní nda̱tiin ta̱ rey Salomón ku̱a̱chi ta nda̱kanda̱ní-inina* xíʼinra, saáchi ki̱ʼinna kuenta ña̱ mií Ndióxi̱ kúú ta̱ ta̱xi ña̱ ndíchi ndaʼa̱ra ña̱ viíní nda̱tiinra ku̱a̱chi.
4 Ta̱ rey Salomón kúú ta̱ xi̱xaʼndachíñu iníí ñuu Israel. 2 Na̱yóʼo kúú na̱ ta̱xira chiñu ña̱ ndáyáʼviní ndaʼa̱: ta̱ Azarías se̱ʼe ta̱ Sadoc kúú ta̱ xi̱kuu su̱tu̱; 3 ta̱ Elihóref xíʼin ta̱ Ahíya se̱ʼe ta̱ Sisá kúú na̱ xi̱kuu secretario; ta̱ Jehosafat se̱ʼe ta̱ Ahilud kúú ta̱ xi̱kaʼyi xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuu; 4 ta̱ Benaya se̱ʼe ta̱ Jehoiadá kúú ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado; ta̱ Sadoc xíʼin ta̱ Abiatar kúú na̱ xi̱kuu su̱tu̱; 5 ta̱ Azarías se̱ʼe ta̱ Natán kúú ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ comisario; ta̱ Zabud se̱ʼe ta̱ Natán kúú ta̱ xi̱kuu su̱tu̱ ta xi̱kuutura migo ta̱ rey Salomón; 6 ta̱ Ahisar kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin veʼe ta̱ rey, ta ta̱ Adoniram se̱ʼe ta̱ Abdá kúú ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ yiví na̱ xa̱ʼnda ta̱ rey chiñu nu̱ú ña̱ ná kachíñuna nu̱úra.
7 Ta̱ Salomón nda̱kaxinra 12 na̱ koo comisario iníí ñuu Israel. Na̱yóʼo kúú na̱ xi̱taxi ña̱ xi̱xixi ta̱ rey xíʼin na̱ veʼera, ta iin tá iinna xi̱taxina ña̱yóʼo iin yo̱o̱ nu̱ú ku̱i̱ya̱. 8 Na̱yóʼo xi̱kuuna: se̱ʼe ta̱ Hur kúú ta̱ xi̱ndisochíñu xíʼin ndiʼi táʼví nu̱ú íyo ñuʼú ña̱ kúú kuenta na̱ tribu ta̱ Efraín; 9 se̱ʼe ta̱ Déquer kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuu Macaz, Saalbim, Bet-Semes ta saátu xíʼin ñuu Elón-Bet-Hanán; 10 se̱ʼe ta̱ Hésed kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuu Arubot (ta saátu Socó* xíʼin ndiʼi ñuʼú ña̱ íyo chí Héfer); 11 ta se̱ʼe ta̱ Abinadab kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ndiʼi ñuʼú ña̱ ni̱xi̱yo xa̱ʼa̱ yuku̱ chí Dor (ta ta̱yóʼo ti̱ndaʼa̱ra xíʼin ñá Tafat se̱ʼe ta̱ Salomón); 12 ta̱ Baaná se̱ʼe ta̱ Ahilud kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuu Taanac, Meguidó, iníí Bet-Seán ña̱ kíndo̱o síi̱n* ña̱ Zaretán chí ti̱xin ña̱ ñuu Jezreel, xi̱kiʼinra kuenta xíʼin Bet-Seán iinsaá nda̱a̱ Abel-Meholá, iinsaá nda̱a̱ nu̱ú íyo ñuʼú ña̱ Jocmeam; 13 se̱ʼe ta̱ Guéber kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuu Ramot-Galaad (ta saátu xi̱kiʼinra kuenta xíʼin iníísaá nu̱ú ni̱xi̱yo veʼe válí ña̱ nda̱kiʼin ta̱ Jaír se̱ʼe ta̱ Manasés, ña̱ kíndo̱o chí Galaad; saátu xi̱kiʼinra kuenta xíʼin ndiʼi ñuʼú ña̱ ni̱xi̱yo chí Argob, ña̱ kíndo̱o chí Basán: ndiʼi ña̱yóʼo xi̱kuuña 60 ñuu náʼnu ña̱ xi̱kuumií nama̱ ta saátu yéʼé tú xi̱ndasi xíʼin cobre); 14 ta̱ Ahinadab se̱ʼe ta̱ Idó kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuu Mahanaim; 15 ta̱ Ahimáaz kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuʼú ña̱ kúú kuenta na̱ tribu ta̱ Neftalí (ta ta̱yóʼo ti̱ndaʼa̱ra xíʼin ñá Basemat, inka ñá xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Salomón); 16 ta̱ Baaná se̱ʼe ta̱ Husái kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuʼú ña̱ kúú kuenta na̱ tribu ta̱ Aser ta saátu xi̱kiʼinra kuenta xíʼin ñuu Bealot; 17 ta̱ Jehosafat se̱ʼe ta̱ Parúah kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuʼú ña̱ kúú kuenta na̱ tribu ta̱ Isacar; 18 ta̱ Simeí se̱ʼe ta̱ Elá kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuʼú ña̱ kúú kuenta na̱ tribu ta̱ Benjamín; 19 ta̱ Guéber se̱ʼe ta̱ Urí kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñuʼú ña̱ ni̱xi̱yo chí Galaad, á ñuʼú ta̱ Sehón ta̱ xi̱kuu rey na̱ amorreo, xíʼin ta̱ Og ta̱ xi̱kuu rey chí Basán. Ta saátu ni̱xi̱yo iin comisario ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú ndiʼika na̱ comisario yóʼo.
20 Na̱ yiví na̱ tribu ta̱ Judá xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel ku̱a̱ʼání xi̱kuuna nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼání kúú yu̱ti ña̱ íyo yuʼú tá mar; xi̱xixina, xi̱xiʼina ta si̱íní xi̱ndoona.
21 Ta̱ Salomón xi̱xaʼndachíñura nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu na̱ xi̱ndoo chí nu̱ú ndíkaa̱ yu̱ta Éufrates iinsaá nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú na̱ filisteo, ta saátu nda̱a̱ nu̱ú xáʼñu* na̱ ñuu Egipto. Ta na̱ chíñu yóʼo xi̱chaʼvina impuesto ndaʼa̱ra ta ka̱chíñuna nu̱úra ndiʼi tiempo ña̱ xi̱takura.
22 Ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xi̱ndakiʼin ta̱ Salomón ki̱vi̱ tá ki̱vi̱ xi̱kuuña 3,300 kilo ña̱ harina ña̱ va̱ʼaní xíʼin 6,600 kilo inka harina,* 23 u̱xu̱ si̱ndi̱ki̱ tí sa̱ndáʼana, 20 si̱ndi̱ki̱ tí xi̱kixáʼan* yita,* 100 ndikachi* ta saátu sava yusu, gacela, corzo xíʼin cuclillo* tí nda̱ʼa. 24 Ta̱yóʼo xi̱xaʼndachíñura chí inka táʼví yu̱ta Éufrates, chí Tifsá iinsaá nda̱a̱ Gaza ta saátu nda̱a̱ xi̱xaʼndachíñura nu̱ú na̱ rey na̱ xi̱ndoo chí inka táʼví yu̱ta yóʼo. Ta va̱ʼaní ni̱xi̱yora xíʼin ndiʼi na̱ ñuu na̱ xi̱ndoo yatin xíʼinra. 25 Ndiʼi tiempo ña̱ xa̱ʼndachíñu ta̱ Salomón, na̱ yiví na̱ tribu ta̱ Judá xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel va̱ʼaní xi̱ndoona, ta iin tá iinna xi̱ndoona xa̱ʼa̱ tú uvana ta saátu xa̱ʼa̱ tú higona* chí Dan iinsaá nda̱a̱ Beer-Seba.
26 Ta̱ Salomón xi̱kuumiíra veʼe nu̱ú xi̱ñuʼu kití sa̱na̱ra, ta 4,000* táʼví nda̱taʼvíra nu̱ú xi̱ñuʼu kuáyi̱ tí xi̱xitá carreta tú xi̱kuumiíra, ta 12,000 xi̱kuu kuáyi̱ sa̱na̱ra.*
27 Na̱ comisario kúú na̱ xi̱taxi ña̱ʼa ña̱ xi̱xixi ta̱ rey xíʼin ndiʼi na̱ xi̱xixi nu̱ú mesara. Iin tá iin na̱yóʼo xi̱kuumiína chiñu ña̱ taxina ña̱ xi̱xiniñúʼu ta̱ rey ti̱xin iin yo̱o̱ ta xi̱kiʼintuna kuenta ña̱ ná kǒo kuma̱ní nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa. 28 Ta saátu xi̱taxina cebada xíʼin yita yi̱chí, ña̱ xi̱xiniñúʼu taxi iin tá iinna. Ta xi̱xaʼa̱nña xíʼinna nu̱ú xi̱kuma̱ní ña̱ kaxí kuáyi̱ ta saátu ña̱ kaxí kuáyi̱ tí xi̱xitá carreta.
29 Ndióxi̱ ta̱xira ku̱a̱ʼání ña̱ ndíchi ndaʼa̱ ta̱ Salomón ta saátu ña̱ kunda̱a̱-inira ndáaña keʼéra. Ndióxi̱ chi̱ndeétáʼanra xíʼinra ña̱ kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa, ta ku̱a̱ʼání xi̱kuuña nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼání kúú yu̱ti ña̱ íyo yuʼú tá mar. 30 Ku̱a̱ʼání ña̱ ndíchi xi̱kuumií ta̱ Salomón nu̱úka ña̱ ndíchi ña̱ xi̱kuumií na̱ xi̱ndoo chí nu̱ú kána ñu̱ʼu* ta saátu ña̱ ndíchi ña̱ xi̱kuumií na̱ ñuu Egipto. 31 Ta ndíchiníka ni̱xi̱yora nu̱ú ndiʼi na̱ ta̱a, ndíchika ni̱xi̱yora nu̱ú ta̱ Etán ta̱ ezrahíta, nu̱úka ta̱ Hemán, ta̱ Calcol xíʼin ta̱ Dardá, na̱ xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Mahol; ta ndiʼi na̱ ñuu na̱ xi̱ndoo yatin xíʼinra ni̱xa̱a̱na ku̱ndaa̱-inina xa̱ʼa̱ra. 32 Ni̱ka̱ʼa̱nra 3,000 proverbio* ta i̱xava̱ʼara 1,005 yaa. 33 Xi̱kaʼa̱nra xa̱ʼa̱ yitu̱n, xa̱ʼa̱ tú cedro tú ni̱xi̱yo chí Líbano ta saátu nda̱a̱ xi̱kaʼa̱nra xa̱ʼa̱ tú hisopo tú xi̱kana kándíka nama̱; xi̱kaʼa̱nra xa̱ʼa̱ kití, kití tí ndáchí, kití tí ñúu* mií nu̱ú ñuʼú, inkaka kití válí xíʼin ti̱a̱ká. 34 Na̱ yiví na̱ ni̱xi̱yo ndiʼi ñuu ta saátu nda̱a̱ na̱ rey na̱ ni̱xi̱yo nu̱ú ñuʼú yóʼo, na̱ ni̱xa̱a̱ ku̱ndaa̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchiní ta̱ Salomón, xi̱xaʼa̱nna nu̱úra ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼonara.
5 Tá ku̱ndaa̱-ini ta̱ Hiram ta̱ kúú rey chí ñuu Tiro ña̱ nda̱kaxinna ta̱ Salomón ña̱ ndakiʼinra koora rey nu̱ú yivára ta̱ David, chi̱ndaʼára na̱ káchíñu nu̱úra ku̱a̱ʼa̱nna nu̱ú ta̱yóʼo. Saáchi ta̱ Hiram va̱ʼaní xi̱kitáʼanra xíʼin ta̱ David.* 2 Tasaá, ta̱ Salomón chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Hiram: 3 “Kúnda̱a̱ va̱ʼava iniún ña̱ yivái̱ ta̱ David va̱ása níkivi ixava̱ʼara iin veʼe nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱vi̱ Jehová Ndióxi̱ra, saáchi ni̱xi̱yoní ku̱a̱chi nu̱úra xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ ka̱nitáʼan xíʼinra, nda̱a̱ tá chi̱ndoo Jehová na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá ti̱xin xa̱ʼa̱ra. 4 Soo vitin, Jehová Ndióxi̱ miíi̱ ta̱xira ña̱ ná va̱ása kuumiíkai̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱. Kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ íyo contra xíʼi̱n ta kǒo nda̱a̱ ni iin tu̱ndóʼo íyo. 5 Xa̱ʼa̱ ña̱kán kúni̱i̱ ixava̱ʼi̱ iin veʼe nu̱ú ndasakáʼnundi̱ ki̱vi̱ Jehová Ndióxi̱, nda̱a̱ táki̱ʼva chi̱naʼá* Jehová nu̱ú yivái̱ ta̱ David tá ka̱chira: ‘Se̱ʼún ta̱ taxii̱ ndakiʼin koo nu̱ú tronoún kúú ta̱ ixava̱ʼa iin veʼe nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱víi̱’. 6 Ña̱kán ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ káchíñu nu̱ún ná ku̱ʼu̱nna kaʼndana yitu̱n tú cedro chí Líbano, ña̱ taxinanú ndaʼíi̱. Na̱ káchíñu nu̱úi̱ xíʼin na̱ káchíñu nu̱ún inkáchi kutáʼanna kachíñuna, ta miíún ka̱ʼa̱n nda̱saa koo ya̱ʼvi na̱ káchíñu nu̱ún, ta yi̱ʼi̱ chaʼvivai̱na. Saáchi xa̱a̱ kúnda̱a̱ va̱ʼava iniún ña̱ xíni̱níka na̱ sidonio kaʼndana yitu̱n nu̱ú ndiʼika na̱ yiví”.
7 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Hiram tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Salomón, ni̱kusi̱íní-inira ta ka̱chira: “Ná ndukáʼnu Jehová vitin, saáchi ta̱xira ña̱ ná koo iin se̱ʼe ta̱ David ta̱ ndíchiní ta̱ kaʼndachíñu nu̱ú ñuu ña̱ káʼnuní yóʼo”. 8 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ Hiram chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Salomón: “Na̱túʼunvana xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼún ta keʼévai̱ ña̱ kúni̱ún, taxii̱ yitu̱n tú cedro xíʼin yitu̱n tú enebro ndaʼún. 9 Na̱ káchíñu nu̱úi̱ tavánanú chí Líbano ta ku̱ʼu̱nna xíʼinnú nda̱a̱ chí nu̱ú ndíkaa̱ tá mar, ta ka̱ʼi̱n xíʼinna ña̱ ná katúnnanú ña̱ va̱ʼa kundósonú ku̱ʼu̱nnú nu̱ú ti̱kui̱í nda̱a̱ xa̱a̱nú nu̱ú kúni̱ miíún. Ta kán ndaxínnanú ña̱ va̱ʼa ndakiʼúnnú ku̱ʼu̱n xíʼún. Ta xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ keʼéna, kúni̱i̱ ña̱ ná taxiún ña̱ kuxu na̱ veʼi̱”.
10 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ Hiram ta̱xira ndiʼi yitu̱n tú cedro xíʼin yitu̱n tú enebro tú ndu̱kú ta̱ Salomón. 11 Ta ndiʼi ku̱i̱ya̱, ta̱ Salomón xi̱taxira 3,200,000 kilo* ña̱ trigo ndaʼa̱ ta̱ Hiram ña̱ va̱ʼa kuxu na̱ veʼera ta saátu 4,400 litro* aceite tá oliva mií tá va̱ʼaní.* 12 Jehová ta̱xira ña̱ ndíchi ndaʼa̱ ta̱ Salomón nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra. Ta̱ Hiram xíʼin ta̱ Salomón ke̱ʼéna iin trato ta va̱ʼaní xi̱kitáʼanna.
13 Ta̱ rey Salomón sa̱ndátakara 30,000 na̱ ta̱a ñuu Israel ta xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná kachíñuna nu̱úra. 14 Ta yo̱o̱ tá yo̱o̱ xi̱chindaʼára 10,000 na̱yóʼo chí Líbano. Iin yo̱o̱ xi̱ndoona chí Líbano ta u̱vi̱ yo̱o̱ xi̱ndoona veʼena. Ta̱ Adoniram kúú ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ xa̱ʼnda ta̱ rey chiñu nu̱ú ña̱ kachíñuna nu̱úra. 15 Ta̱ Salomón ni̱xa̱a̱ra xi̱kuumiíra 70,000 na̱ xi̱kachíñu nu̱úra* ta 80,000 xi̱kuu na̱ xi̱xaʼnda yu̱u̱ chí yuku̱, 16 ta saátu xi̱kuumiíra 3,300 na̱ comisario na̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin na̱ xi̱kachíñu nu̱úra. 17 Ta̱ rey Salomón xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná tavána yu̱u̱ ña̱ náʼnuní, yu̱u̱ ña̱ yaʼviní ña̱ va̱ʼa kixáʼana ixava̱ʼana xa̱ʼa̱ veʼe xíʼin yu̱u̱ ña̱ tuxína. 18 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ Salomón ta saátu nu̱ú ta̱ Hiram nda̱kutáʼanna xíʼin na̱ guebalita, ta xa̱ʼndana yu̱u̱ ta i̱xatu̱ʼvana yitu̱n ta saátu yu̱u̱ ña̱ va̱ʼa ixava̱ʼana veʼe.
6 Tá ni̱ya̱ʼa 480 ku̱i̱ya̱ ña̱ ke̱e na̱ ñuu Israel chí ñuu Egipto, tá xa̱a̱ ku̱mí ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Salomón chí Israel, tá yo̱o̱ ziv* (á yo̱o̱ u̱vi̱), ta̱ Salomón ki̱xáʼara íxava̱ʼara veʼe Jehová.* 2 Veʼe Jehová ña̱ i̱xava̱ʼa ta̱ rey Salomón, 27 metro káni̱ ni̱xi̱yoña, 9 metro ndíka̱ña ta 13 metro súkunña.* 3 Ta cuarto ña̱ ni̱xi̱yo chí yéʼé templo, inkáchi 9 metro ndíka̱ ni̱xi̱yoña xíʼin mií templo. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱yo cuarto yóʼo, ku̱mí metro sava* ndu̱káni̱ka veʼe yóʼo.
4 Ta i̱xava̱ʼatura ventana veʼe yóʼo, chí ini ndíka̱ ni̱xi̱yoña ta chí ke̱ʼe* xi̱nduválíña. 5 Ta saátu síi̱n* nama̱ veʼe kán i̱xava̱ʼara inka nama̱ ña̱ xi̱kava̱nduu iníísaá sa̱tá veʼe, sa̱tá templo* ta saátu sa̱tá cuarto ña̱ xi̱ndikaa̱ nda̱a̱ ma̱á ta iníí ini ña̱yóʼo i̱xava̱ʼara cuarto válí. 6 Ta cuarto ña̱ ni̱xi̱yo piso ña̱ nu̱ú, u̱vi̱ metro sava* ndíka̱ ni̱xi̱yoña, piso ña̱ u̱vi̱, u̱ni̱ metro ndíka̱ ni̱xi̱yoña ta piso ña̱ u̱ni̱, u̱ni̱ metro sava ndíka̱ ni̱xi̱yoña, saáchi ke̱ʼéra kuato̱ válí kándíka veʼe yóʼo ña̱ va̱ʼa kundóso viga ta va̱ása ka̱a̱n nama̱ ña̱ kuñuʼunú.
7 Veʼe yóʼo ke̱ʼéraña xíʼin yu̱u̱ ña̱ xa̱a̱ ya̱chi̱ka ta̱vána ta tu̱xínaña, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása níxi̱taku̱ ña̱ xi̱kanina martillo, yácha ni inkaka ña̱ʼa ña̱ hierro tá ku̱vaʼa veʼe yóʼo. 8 Ta chí táʼví sur ña̱ templo xi̱kiʼvina ini cuarto válí ña̱ íyo sa̱táña. Ta piso ña̱ nu̱ú ni̱xi̱yo iin escalera tú xi̱kava̱ndaa ta xi̱ndaanú nda̱a̱ piso ña̱ ma̱ʼñú tasaá xi̱xaa̱nú nda̱a̱ piso ña̱ u̱ni̱. 9 Ta nda̱kundeéra i̱xava̱ʼara veʼe yóʼo ta sa̱ndíʼiraña, ta chí xi̱níña chi̱ndósora viga tú cedro ta chi̱ndóso yiku̱ntura tabla tú cedro. 10 I̱xava̱ʼatura cuarto válí iníí sa̱tá templo yóʼo, iin tá iin ña̱yóʼo u̱vi̱ metro sava* súkun ni̱xi̱yoña ta xíʼin yitu̱n tú cedro xi̱ndakutáʼanña xíʼin templo.
11 Ta tiempo saá, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Salomón: 12 “Koovai̱ ini veʼe ña̱ íxava̱ʼún tá ná kandíxaún ndiʼi chiñu ña̱ xáʼndai̱ nu̱ún, ta keʼún ndiʼi ña̱ káʼa̱n ley ña̱ ta̱xii̱ ndaʼún, xíʼin yóʼó saxínui̱ ña̱ ki̱ndoi̱ xíʼin yiváún ta̱ David 13 ta koi̱ xíʼin na̱ ñuu Israel ta va̱ása sandákoi̱ na̱ ñui̱”.
14 Ta ta̱ Salomón nda̱kundeéra ke̱ʼéra veʼe yóʼo ña̱ va̱ʼa saxínuraña. 15 Ta nda̱kasira kándíka veʼe yóʼo xíʼin tabla tú cedro. Nda̱a̱ xa̱ʼa̱ veʼe iinsaá nda̱a̱ chí nu̱ú íyo viga xi̱níña nda̱kasira xíʼin yitu̱n, ta nu̱ú ñuʼú ini veʼe yóʼo nda̱kasiraña xíʼin tabla tú enebro. 16 Ta chí ini veʼe yóʼo nda̱a̱ ma̱á i̱xava̱ʼara iin cuarto ña̱ 9 metro* xíʼin tabla tú cedro, ta ña̱yóʼo xi̱kixáʼaña chí xa̱ʼa̱ veʼe iinsaá nda̱a̱ nu̱ú níndoso viga. Saá kúú ña̱ ke̱ʼéra cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á ña̱ naní Ña̱ yi̱i̱ní. 17 Ta templo* ña̱ xi̱ndikaa̱ chí nu̱úña, 18 metro* xi̱kuuña. 18 Ta sa̱tá yitu̱n tú cedro tú ni̱xi̱yo ini veʼe yóʼo sa̱nánara yiki̱n ta saátu yita ña̱ nda̱nuna̱.* Ndiʼi ña̱yóʼo ña̱ cedro xi̱kuuña; ta va̱ása níxi̱tuvi yu̱u̱ kándíka veʼe.
19 Ta nda̱saviíra cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á, ña̱ va̱ʼa kundikaa̱ arca ña̱ trato tú kúú kuenta Jehová iniña. 20 Ta cuarto ña̱ xi̱ndikaa̱ nda̱a̱ ma̱á, 9 metro* káni̱ ni̱xi̱yoña, 9 metro ndíka̱ ni̱xi̱yoña ta saátu 9 metro súkun ni̱xi̱yoña, ta nina oro ña̱ va̱ʼa nda̱kasira nama̱ ini ña̱yóʼo. Ta xi̱niñúʼura yitu̱n tú cedro ña̱ nda̱kasira sa̱tá altar. 21 Ta̱ Salomón xi̱niñúʼura oro ña̱ va̱ʼaní ña̱ nda̱kasira iníí ini veʼe yóʼo, ta ka̱tikaara cadena ña̱ oro yéʼé cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á ña̱ chi̱kaa̱na oro sa̱tá. 22 Chi̱kaa̱ra oro iníísaá ini veʼe yóʼo, ta saátu chi̱kaa̱ra oro sa̱tá altar ña̱ xi̱ndichi yatin nu̱ú ndíkaa̱ cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á.
23 Ini cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á ke̱ʼéra u̱vi̱ na̱ querubín xíʼin yitu̱n tú tu̱xá.* Ta iin tá iin na̱yóʼo ku̱mí metro sava* súkun ni̱xi̱yona. 24 Iin tá iin ndi̱xi̱n ta̱ querubín yóʼo u̱vi̱ metro sava* káni̱ ni̱xi̱yoña, iin yuʼú ndi̱xi̱nra iinsaá nda̱a̱ inka yuʼú ndi̱xi̱nra ku̱mí metro sava káni̱ ni̱xi̱yoña. 25 Ta saátu ku̱mí metro sava* káni̱ ni̱xi̱yo ndi̱xi̱n inka ta̱ querubín. U̱vi̱ saá na̱ querubín yóʼo inkáchi náʼnu ni̱xi̱yona ta inkáchi xi̱naʼa̱na. 26 Iin ta̱ querubín yóʼo ku̱mí metro sava súkun ni̱xi̱yora ta saátu súkun ni̱xi̱yo inkara. 27 Tasaá ta̱ánra na̱ querubín ini cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á.* Ta ndi̱xi̱n na̱ querubín yóʼo nda̱ndika̱ña, ta ndi̱xi̱n iin ta̱ querubín xi̱tundaaña iin nama̱, ta ndi̱xi̱n inka ta̱ querubín xi̱tundaaña inka nama̱. Ta inka u̱vi̱ ndi̱xi̱n na̱ querubín yóʼo xi̱ndakutáʼanña ma̱ʼñú veʼe ta xi̱tundaa nu̱ú táʼanña. 28 Ta saátu chi̱kaa̱ra oro sa̱tá na̱ querubín yóʼo.
29 Ndiʼi nama̱ veʼe yóʼo, ña̱ ni̱xi̱yo ini cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á ta saátu ini cuarto ña̱ ndíkaa̱ chí ke̱ʼe, sa̱nánara na̱ querubín, tú ñu̱u̱ ta saátu yita ña̱ nda̱kuina̱. 30 Ta iníísaá nu̱ú ñuʼú ini cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á ta saátu ña̱ ndíkaa̱ chí ke̱ʼe chi̱kaa̱ra oro. 31 Xíʼin yitu̱n tú tu̱xá ke̱ʼéra yéʼé cuarto ña̱ ni̱xi̱yo nda̱a̱ ma̱á, ta saátu nama̱* ña̱ kundita yéʼé yóʼo xíʼin poste tú tiin yéʼé yóʼo. Ta nama̱ yóʼo u̱ʼu̱n táʼví xi̱ndataʼvíña ta iin táʼví xi̱kuu yéʼé.* 32 U̱vi̱ saá yéʼé yóʼo i̱xava̱ʼaranú xíʼin yitu̱n tú tu̱xá, ta sa̱nánara na̱ querubín, tú ñu̱u̱ xíʼin yita ña̱ nda̱nuna̱ sa̱tánú ta chi̱kaa̱ra oro sa̱tánú. Ta chi̱kaa̱tura oro sa̱tá na̱ querubín yóʼo ta saátu sa̱tá tú ñu̱u̱ ta ka̱niraña* xíʼin martillo. 33 Poste tú xi̱niñúʼura ña̱ kunditanú chí yéʼé templo,* xíʼin yitu̱n tú tu̱xá ku̱vaʼatu túyóʼova. Ta nama̱ nu̱ú ni̱xi̱yo yéʼé yóʼo, ku̱mí táʼví xi̱ndataʼvíña ta iin ña̱yóʼo xi̱kuu yéʼé.* 34 I̱xava̱ʼara u̱vi̱ yéʼé xíʼin yitu̱n tú enebro. Iin tá iin yéʼé yóʼo u̱vi̱ táʼví xi̱ndataʼvínú ta xi̱ñuʼu ka̱a xa̱ʼa̱nú ña̱ va̱ʼa ndaku̱nánú. 35 Sa̱nánara na̱ querubín, tú ñu̱u̱ xíʼin yita ña̱ nda̱nuna̱ sa̱tá túyóʼo ta saátu chi̱kaa̱ra oro sa̱tánú.
36 Ta i̱xava̱ʼara iin nama̱ loʼo yéʼé veʼe yóʼo ña̱ ni̱xi̱yo chí ini, ta u̱ni̱ yiku̱n sa̱káara yu̱u̱ ña̱ tu̱xína ta iin yiku̱n chi̱ndósora viga tú cedro.
37 Tá xa̱a̱ íyo ku̱mí ku̱i̱ya̱ ña̱ ki̱xáʼa xáʼndachíñu ta̱ rey Salomón, ña̱ yo̱o̱ ziv,* saá kúú ña̱ ki̱xáʼana íxava̱ʼana xa̱ʼa̱ veʼe Jehová; 38 ta tá ku̱i̱ya̱ 11 ña̱ yo̱o̱ bul* (á yo̱o̱ u̱na̱), sa̱ndíʼina i̱xava̱ʼana veʼe yóʼo ta saátu ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xi̱kuumiíña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo mií plano. Tá ni̱ya̱ʼa u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ saá ni̱xi̱nu veʼe yóʼo.
7 Ni̱ya̱ʼa 13 ku̱i̱ya̱ saá sa̱ndíʼi ta̱ Salomón i̱xava̱ʼara veʼe* miíra.
2 I̱xava̱ʼara veʼe ña̱ naní Veʼe ña̱ ku̱vaʼa xíʼin yitu̱n tú ke̱e chí Líbano (45 metro káni̱ ni̱xi̱yoña, 22 metro ndíka̱ña ta 13 metro sava súkunña)* ta ku̱mí yiku̱n ni̱xi̱yo yitu̱n tú cedro tú xi̱tiin veʼe yóʼo ta nu̱ú túyóʼo chi̱ndósora viga tú cedro. 3 Ta sa̱tá viga tú chi̱ndósora nu̱ú nama̱* nda̱kasira xíʼin yitu̱n tú cedro, 45 xi̱kuu ndiʼi túyóʼo ta 15 yiku̱n xi̱kuu ndiʼinú. 4 U̱ni̱ chi̱chi xi̱kuu ventana ña̱ xi̱kuumií veʼe yóʼo. Iin ventana yóʼo xi̱xito chí ke̱ʼe* ta inkaña xi̱xito chí ini ta inkáchi ki̱ʼva ni̱xi̱yoña. 5 Ndiʼi nu̱ú xi̱kiʼvina ta saátu poste tú ni̱xi̱yo yéʼé tú cuadrado xi̱kuunú, saátu ni̱xi̱yo u̱ni̱ chi̱chi ventana ña̱ xi̱xito chí ke̱ʼe ta ni̱xi̱yotu ña̱ xi̱xito chí ini.
6 Saátu i̱xava̱ʼara Veʼe nu̱ú xi̱ndita nama̱ ta ña̱yóʼo 22 metro káni̱ ni̱xi̱yoña ta 13 metro sava ndíka̱ ni̱xi̱yoña* ta chí yéʼé ña̱yóʼo ni̱xi̱yo iin veʼe loʼo nu̱ú ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání nama̱ ta ni̱xi̱yo xi̱níña.
7 Saátu i̱xava̱ʼara Veʼe nu̱ú xi̱ndichi trono nu̱ú xi̱ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví, ta xíʼin yitu̱n tú cedro nda̱kasira ini ña̱yóʼo nda̱a̱ ñuʼú iinsaá nda̱a̱ nu̱ú íyo tú viga.
8 Ta veʼe nu̱ú ni̱xi̱yo miíra chí inka táʼví xi̱ndichiña, xíká loʼo xi̱ndichiña nu̱ú veʼe nu̱ú xi̱ndatiinra ku̱a̱chi, soo inkáchi ni̱xi̱yoña. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ña̱yóʼo saá ni̱xi̱yo veʼe ña̱ i̱xava̱ʼa ta̱ Salomón ña̱ koo ñá se̱ʼe ta̱ faraón ñá ti̱ndaʼa̱ xíʼinra.
9 Ndiʼi veʼe yóʼo ku̱vaʼaña xíʼin yu̱u̱ ña̱ yaʼviní ña̱ viíní ta̱vána ki̱ʼva tá tu̱xínaña, ña̱ xa̱ʼndana xíʼin sierra, ta xi̱niñúʼuna ña̱yóʼo ña̱ i̱xava̱ʼana nama̱ ña̱ íyo chí ke̱ʼe ta saátu chí ini, nda̱a̱ xa̱ʼa̱ña iinsaá nda̱a̱ ni̱nu. Ta táʼan yu̱u̱ yóʼo kúú ña̱ xi̱niñúʼuna ña̱ i̱xava̱ʼana nama̱ ña̱ xi̱xaa̱ nda̱a̱ nu̱ú íyo yéʼé ña̱ ndíka̱ní. 10 Ta yu̱u̱ ña̱ xi̱niñúʼuna ña̱ i̱xava̱ʼana xa̱ʼa̱ veʼe yóʼo náʼnuníña ta yaʼviníña; sava yu̱u̱ yóʼo xi̱kuuña ña̱ ku̱mí metro sava ta inkaña xi̱kuuña ña̱ ku̱mí metro.* 11 Ta nu̱ú ña̱yóʼo xi̱ndóso yu̱u̱ ña̱ yaʼviní, ña̱ viíní ta̱vána ki̱ʼva tá tu̱xínaña ta saátu yitu̱n tú cedro. 12 Ta iníí sa̱tá yéʼé ña̱ ndíka̱ní, ni̱xi̱yo iin nama̱ ña̱ ku̱vaʼa xíʼin u̱ni̱ chi̱chi yu̱u̱ ña̱ viíní tu̱xína ta saátu xi̱núu iin chi̱chi viga tú cedro nu̱úña, nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱vaʼa yéʼé ña̱ ndíka̱ní ña̱ ni̱xi̱yo chí nu̱ú níndichi veʼe Jehová ta saátu cuarto ña̱ ni̱xi̱yo chí yéʼé nu̱ú xi̱kiʼvina veʼe yóʼo.
13 Ta̱ rey Salomón xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná ku̱ʼu̱nna chí Tiro ta ná kixi ta̱ Hiram xíʼinna. 14 Ta̱yóʼo xi̱kuura se̱ʼe iin ñaʼá ñá ni̱xi̱ʼi̱ yii̱ ta ñáyóʼo xi̱kuuñá táʼan na̱ tribu ta̱ Neftalí. Ta yivára ta̱ ñuu Tiro xi̱kuura, ta xi̱xini̱ra ixava̱ʼara ña̱ʼa xíʼin cobre;* ta̱ Hiram ndíchiní ni̱xi̱yora ta xi̱xini̱níra keʼéra ña̱ʼa xíʼin cobre. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ rey Salomón, ta ke̱ʼéra ndiʼi chiñu ña̱ xa̱ʼnda ta̱yóʼo nu̱úra.
15 Sa̱ndútara cobre xíʼin ñuʼu̱ ta i̱xava̱ʼara u̱vi̱ nama̱. Iin tá iin nama̱ yóʼo u̱na̱ metro* súkun ni̱xi̱yoña ta xi̱niñúʼuna iin yoʼo̱ ña̱ u̱ʼu̱n metro* ña̱ xi̱xiniñúʼuna xi̱tavána ki̱ʼva ña̱ va̱ʼa ka̱va̱nduuña sa̱tá iin tá iin nama̱ yóʼo.* 16 Saátu i̱xava̱ʼara u̱vi̱ capitel xíʼin cobre ta chi̱ndósoraña chí nu̱ú nama̱, ta iin tá iin ña̱yóʼo u̱vi̱ metro sava* súkun ni̱xi̱yoña. 17 Ta sa̱tá iin tá iin capitel ña̱ xi̱ndóso nu̱ú nama̱ yóʼo ni̱xi̱yo iin ñunú* loʼo ña̱ ku̱vaʼa xíʼin cadena ña̱ níi̱; u̱xa̱ xi̱kuu cadena ña̱ xi̱kuumií iin tá iin capitel yóʼo. 18 Ta i̱xava̱ʼara u̱vi̱ chi̱chi tí ti̱ndísi̱* sa̱tá iin tá iin ñunú yóʼo ña̱ va̱ʼa kundasiña sa̱tá capitel ña̱ níndoso nu̱ú nama̱, tasaá ke̱ʼéra xíʼin u̱vi̱ saá capitel yóʼo. 19 Capitel ña̱ xi̱ndóso nu̱ú nama̱ ña̱ ni̱xi̱yo chí yéʼé, nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ yita ña̱ lirio saá xi̱naʼa̱ña ta u̱vi̱ metro* súkun ni̱xi̱yoña. 20 Ta capitel yóʼo xi̱ndósoña nu̱ú u̱vi̱ saá nama̱, xi̱ndósoña mií nu̱ú ti̱ku̱i̱ta̱,* ña̱ ni̱xi̱yo yatin nu̱ú ni̱xi̱yo ñunú ña̱ cadena válí. Ta 200 xi̱kuu ti̱ndísi̱, iin yiku̱n ni̱xi̱yorí ta xi̱kava̱nduurí sa̱tá iin tá iin capitel yóʼo.
21 Ta ka̱tara u̱vi̱ saá nama̱ yóʼo chí yéʼé ña̱ templo.* Nama̱ ña̱ ka̱nindichira chí ndaʼa̱ kúaʼa* chi̱naníraña Jakín,* ta ña̱ ka̱nindichira chí ndaʼa̱ yitin* chi̱naníraña Boaz.* 22 Xi̱ní nama̱ yóʼo xi̱naʼa̱ña nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ yita ña̱ lirio. Saá sa̱ndíʼina ke̱ʼéna u̱vi̱ saá nama̱ yóʼo.
23 Tasaá i̱xava̱ʼara iin ka̱a ña̱ chéení nu̱ú kuñuʼu ti̱kui̱í ta ña̱yóʼo naníña Mar ña̱ cobre. Ña̱ ti̱ku̱i̱ta̱ xi̱kuuña ta nu̱ú kíxáʼa iin táʼví yuʼúña iinsaá nda̱a̱ inka táʼví yuʼúña ku̱mí metro sava* káni̱ ni̱xi̱yoña, ta u̱vi̱ metro sava* súkun ni̱xi̱yoña ta xi̱niñúʼuna iin yoʼo̱ ña̱ 13 metro sava* ña̱ xi̱xiniñúʼuna xi̱tavána ki̱ʼva ña̱ va̱ʼa ka̱va̱nduuña iníísaá sa̱táña. 24 Ta ti̱xin yuʼú ña̱yóʼo iin yiku̱n i̱xava̱ʼara yiki̱n válí. Ta u̱xu̱ yiki̱n válí xi̱ñuʼu iin tá iin codo* ta xi̱kava̱nduuña iníísaá yuʼú Mar ña̱ cobre yóʼo; u̱vi̱ chi̱chi xi̱kuu yiki̱n yóʼo ta sa̱tá mií ka̱a yóʼo ku̱vaʼaña. 25 Ta 12 si̱ndi̱ki̱ che̱e kúú tí xi̱ndiso Mar ña̱ cobre, u̱ni̱rí xi̱xito chí norte, u̱ni̱rí xi̱xito chí oeste, u̱ni̱rí xi̱xito chí sur ta u̱ni̱rí xi̱xito chí este. Ka̱a yóʼo xi̱núuña sa̱tárí ta chí ma̱ʼñú ni̱xi̱yo sa̱tárí. 26 Ki̱ʼva u̱xa̱ centímetro* kúkun* ni̱xi̱yo ka̱a yóʼo ta yuʼúña ni̱xi̱yoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yuʼú iin copa, á nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yita ña̱ lirio. Ta 44,000 litro* ti̱kui̱í xi̱ñuʼu iniña.
27 Tasaá ke̱ʼéra u̱xu̱ carro válí tú cobre.* Iin tá iin carro válí yóʼo u̱vi̱ metro káni̱ ni̱xi̱yonú, u̱vi̱ metro ndíka̱ ni̱xi̱yonú ta iin metro sava súkun ni̱xi̱yonú.* 28 Siaʼa ku̱vaʼa tú carro válí yóʼo: ku̱a̱ʼá táʼví ka̱a* xi̱niñúʼura ña̱ i̱xava̱ʼara túyóʼo ta iníí yuʼúnú ta saátu síi̱nnú* xi̱ñuʼu ka̱a ña̱ xi̱tiinñaʼá. 29 Ta sa̱tá ka̱a yóʼo sa̱nánara ndikaʼa,* si̱ndi̱ki̱ che̱e xíʼin na̱ querubín, ta táʼan ña̱yóʼotu kúú ña̱ na̱na sa̱tá ka̱a ña̱ kánuu yuʼúnú xíʼin síi̱nnú. Chí si̱kí tí ndikaʼa xíʼin tí si̱ndi̱ki̱ che̱e ta saátu chí ti̱xinrí iin yiku̱n sa̱nánara ti̱ku̱i̱ta̱ válí. 30 Ta iin tá iin carro válí yóʼo xi̱ñuʼu ku̱mí llanta ña̱ cobre xa̱ʼa̱nú ta ka̱a ña̱ xi̱tiin llanta yóʼo ña̱ cobre xi̱kuuña, ta chí ti̱tu̱n carro yóʼo ni̱xi̱yo ku̱mí ka̱a ña̱ xi̱ndakutáʼan xíʼin llanta. Ta síi̱n xikóʼó* nu̱ú xi̱ñuʼu ti̱kui̱í xi̱ndita ña̱ʼa ña̱ xi̱tiin ña̱yóʼo. 31 Ta kaʼa̱ xikóʼó yóʼo xi̱kiʼviña ini corona ta ki̱ʼva 44 centímetro* súkun ni̱xi̱yoña ta ña̱ ti̱ku̱i̱ta̱ xi̱kuuña, ta saátu ka̱a ña̱ xi̱tiinñaʼá ki̱ʼva 67 centímetro* súkun ni̱xi̱yoña ta chí yuʼúña sa̱nánara sava ña̱ʼa válí. Ta xi̱kuumiítuña ka̱a válí chí sa̱táña soo su̱ví ña̱ ti̱ku̱i̱ta̱ níxi̱yoña chi ña̱ cuadrado xi̱kuuña. 32 Ku̱mí saá llanta tú carro yóʼo xi̱ñuʼuña chí ti̱xin ka̱a ña̱ xi̱ñuʼu chí síi̱nnú, ta ka̱a ña̱ xi̱tiin llantanú xi̱ndakutáʼanña xíʼin carro loʼo yóʼo. Iin tá iin llanta túyóʼo ki̱ʼva 67 centímetro* súkun ni̱xi̱yoña. 33 Llanta túyóʼo ni̱xi̱yoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo llanta carro. Ta ña̱ ka̱a xi̱kuu ña̱ xi̱tiin llanta yóʼo ta saátu mií llanta yóʼo ña̱ ka̱a xi̱kuuña, ña̱ ka̱a xi̱kuu ña̱ xi̱ñuʼu ti̱xin llanta ta saátu ña̱ xi̱ndikaa̱ ma̱ʼñúña. 34 Iin tá iin ti̱tu̱n carro loʼo yóʼo ni̱xi̱yo iin ka̱a ña̱ xi̱tiinñaʼá, ta ka̱a yóʼo inkáchi xi̱táʼanña xíʼin carro loʼo yóʼo. 35 Ta chí yuʼú tú carro loʼo yóʼo ni̱xi̱yo iin ka̱a ña̱ ti̱ku̱i̱ta̱ ña̱ súkun ki̱ʼva 22 centímetro,* ta ka̱a ña̱ xi̱kava̱ iníísaá yuʼú ña̱yóʼo ta saátu ka̱a ña̱ ni̱xi̱yo síi̱nña iin kuití xi̱táʼanña xíʼin tú carro loʼo yóʼo. 36 Ta sa̱tá ka̱a ña̱ xi̱kava̱ yuʼú ña̱yóʼo ta saátu ña̱ ni̱xi̱yo síi̱nña sa̱nánara na̱ querubín, tí ndikaʼa, tú ñu̱u̱ ta saátu sa̱nánara ti̱ku̱i̱ta̱ válí iníísaá yuʼú ña̱yóʼo. 37 Saá kúú ña̱ ke̱ʼéra u̱xu̱ saá carro válí. Ndiʼi túyóʼo inkáchi ki̱ʼva ke̱ʼéranú ta inkáchi xi̱naʼa̱nú.
38 Saátu ke̱ʼéra u̱xu̱ ka̱a nu̱ú kuñuʼu ti̱kui̱í. Ta iin tá iin ña̱yóʼo xi̱ñuʼu ki̱ʼva 800 litro* ti̱kui̱í iniña ta u̱vi̱ metro* káʼnu ni̱xi̱yoña. U̱xu̱ xi̱kuu tú carro válí, ta iin tá iinnú xi̱ndisonú iinña. 39 Tasaá ka̱tara u̱ʼu̱n carro válí chí ndaʼa̱ kúaʼa veʼe yóʼo ta saátu ka̱tara u̱ʼu̱nnú chí ndaʼa̱ yitin. Ta chí ndaʼa̱ kúaʼa veʼe yóʼo ka̱nindichira Mar ña̱ cobre, chí táʼví sureste.
40 Ta i̱xava̱ʼatu ta̱ Hiram ko̱ʼo̱ válí, pala xíʼin ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini.
Saá kúú ña̱ sa̱ndíʼi ta̱ Hiram ke̱ʼéra ndiʼi chiñu ña̱ ndu̱kú ta̱ rey Salomón nu̱úra xa̱ʼa̱ veʼe Jehová: 41 ke̱ʼéra u̱vi̱ saá nama̱ xíʼin u̱vi̱ saá capitel ña̱ náʼa̱ nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini, ña̱ xi̱ndóso nu̱ú nama̱ yóʼo; u̱vi̱ saá ñunú ña̱ ku̱vaʼa xíʼin cadena válí ña̱ xi̱ndasi sa̱tá u̱vi̱ saá capitel, ña̱ xi̱naʼá nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ ko̱ʼo̱ ña̱ kúnu ini ña̱ xi̱ndóso nu̱ú nama̱; 42 saátu 400 saá ti̱ndísi̱ tí xi̱tikaa sa̱tá u̱vi̱ saá ñunú (u̱vi̱ chi̱chi xi̱kuurí xa̱ʼa̱ iin tá iinña) ña̱ xi̱ndasi sa̱tá u̱vi̱ saá capitel, ña̱ xi̱naʼa̱ nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini ña̱ xi̱ndóso nu̱ú u̱vi̱ saá nama̱; 43 u̱xu̱ saá carro válí* xíʼin u̱xu̱ saá ka̱a nu̱ú xi̱ñuʼu ti̱kui̱í ña̱ xi̱ndóso sa̱tánú; 44 Mar ña̱ cobre xíʼin 12 saá si̱ndi̱ki̱ che̱e tí xi̱ndiso Mar ña̱ cobre; 45 saátu cubeta, pala, ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini xíʼin ndiʼika ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna. Ta̱ Hiram ke̱ʼéra ña̱yóʼo xíʼin cobre ña̱ yéʼe̱ní nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ndu̱kú ta̱ rey Salomón nu̱úra xa̱ʼa̱ veʼe Jehová. 46 Ta ña̱ va̱ʼa keʼéna ña̱yóʼo, ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná sandútana cobre ta taánnaña ti̱xin ña̱ʼa* ña̱ ku̱vaʼa xíʼin nda̱ʼyi̱ chí nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí yu̱ta Jordán, yatin nu̱ú íyo ñuu Sucot xíʼin Zaretán.
47 Ndiʼi ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼana ku̱a̱ʼání xi̱kuuña, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ Salomón kǒo níkataraña. Ta kǒo na̱ níkunda̱a̱-ini nda̱saa cobre xi̱niñúʼuna. 48 Ta̱ Salomón ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna veʼe Jehová: altar ña̱ oro, mesa tú oro nu̱ú chindósona si̱ta̱váʼa ña̱ so̱kóna;* 49 saátu candelabro ña̱ ku̱vaʼa xíʼin nina oro, u̱ʼu̱n ña̱yóʼo xi̱ndita chí ndaʼa̱ kúaʼa ta u̱ʼu̱nña xi̱ndita chí ndaʼa̱ yitin, ta ndiʼi ña̱yóʼo xi̱nditaña yatin nu̱ú ndíkaa̱ cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á; ke̱ʼétura yita, lámpara xíʼin pinza ña̱ oro; 50 ña̱ʼa nu̱ú xi̱ñuʼu ya̱a̱, ña̱ʼa ña̱ xi̱ndaʼvana ñuʼu̱, ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini, copa, ña̱ʼa nu̱ú xi̱ñuʼu ñuʼu̱ ña̱ ku̱vaʼa xíʼin nina oro, ta saátu nu̱ú xi̱ñuʼu xa̱ʼa̱ yéʼé ña̱ xi̱ndikaa̱ nda̱a̱ ma̱á á ña̱ naní Ña̱ yi̱i̱ní, ta saátu yéʼé ña̱ templo ña̱ oro xi̱kuuña.
51 Ta̱ rey Salomón sa̱ndíʼira ke̱ʼéra ndiʼi chiñu ña̱ xi̱niñúʼu keʼéra xa̱ʼa̱ veʼe Jehová. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱kiʼinra ña̱ʼa ña̱ nda̱sayi̱i̱ yivára ta̱ David ta nda̱taánva̱ʼara* plata, oro xíʼin inkaka ña̱ʼa ini cuarto nu̱ú xi̱ñuʼu ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ini veʼe Jehová.
8 Tiempo kán, ta̱ Salomón sa̱ndákutáʼanra ndiʼi na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu* Israel; ndiʼi na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú iin tá iin tribu ta saátu ndiʼi na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú iin tá iin familia na̱ ñuu Israel. Ta ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ta̱ rey Salomón chí Jerusalén ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna arca ña̱ trato tú kúú kuenta Jehová ku̱ʼu̱n xíʼinna, tú ni̱xi̱yo chí Ñuu ta̱ David, á Sion. 2 Ta ndiʼi na̱ ta̱a ñuu Israel nda̱kutáʼanna chí nu̱ú íyo ta̱ rey Salomón tá ni̱xi̱yo vikó,* yo̱o̱ ña̱ etanim* á yo̱o̱ u̱xa̱. 3 Ña̱kán ndiʼi na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱úra ta na̱ su̱tu̱ nda̱kundisona tú Arca. 4 Saá kúú ña̱ nda̱kiʼinna Arca Jehová saátu tabernáculo xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ña̱ ni̱xi̱yo iniña ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna. Ta na̱ xi̱ndiso ña̱yóʼo xi̱kuu na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ levita. 5 Ta̱ rey Salomón xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel na̱ ka̱nara ña̱ ndakutáʼanna xíʼinra, xi̱nditana chí nu̱ú tú Arca. Ta ndikachi* xíʼin si̱ndi̱ki̱ tí ni̱so̱kóna nu̱ú* Ndióxi̱ ku̱a̱ʼání xi̱kuurí ta kǒo níxi̱kivi ndakaʼvinarí.
6 Ta na̱ su̱tu̱ ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼin arca ña̱ trato tú kúú kuenta Jehová nda̱a̱ nu̱ú xi̱niñúʼu kundikaa̱nú, ini cuarto Ña̱ yi̱i̱ní ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á, ti̱xin ndi̱xi̱n na̱ querubín.
7 Ndi̱xi̱n na̱ querubín nda̱ndika̱ña sa̱tá lugar nu̱ú xi̱ndikaa̱ tú Arca, ña̱kán na̱ querubín xi̱ndakasina sa̱tá tú Arca ta saátu yitu̱n tú xi̱xiniñúʼuna xíʼinnú. 8 Yitu̱n tú xi̱xiniñúʼuna xíʼin tú Arca náni̱ní ni̱xi̱yonú ta xi̱tuvi nu̱únú nda̱a̱ chí cuarto Ña̱ yi̱i̱, ña̱ xi̱ndikaa̱ nu̱ú cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á soo va̱ása níxi̱kivi kuninanú chí ke̱ʼe.* Ta kán íyonú nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin. 9 Ta ña̱ xi̱ñuʼu kuití ini tú Arca yóʼo xi̱kuu u̱vi̱ saá yu̱u̱ yásín* ña̱ ta̱án ta̱ Moisés ininú chí Horeb, tá ke̱ʼé Jehová iin trato xíʼin na̱ ñuu Israel tá ke̱ena ñuu Egipto.
10 Tá ke̱e na̱ su̱tu̱ ini templo,* veʼe Jehová nda̱kutúña xíʼin vi̱kó. 11 Ta na̱ su̱tu̱ va̱ása níkivi kindo̱ona iniña ña̱ va̱ʼa keʼéna chiñuna xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kutú vi̱kó, saáchi ndee̱ ña̱ kúúmií Jehová nda̱kutúña ini veʼe Jehová. 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Salomón ña̱yóʼo: “Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ koora ti̱xin vi̱kó ña̱ iin naa naa ndíkaa̱. 13 Ku̱chiñui̱ i̱xava̱ʼi̱ iin veʼe ña̱ ndáyáʼviní nu̱ú koún ndiʼi tiempo”.
14 Tándi̱ʼi, ndi̱kóko̱o ta̱ rey ta chi̱kaa̱ra bendición na̱ ñuu Israel na̱ xi̱ndita kán. 15 Ta ka̱chira: “Ná ndukáʼnu Jehová ta̱ kúú Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, ta̱ sa̱xínu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin yivái̱ ta̱ David ña̱ keʼéra: 16 ‘Nani tá ki̱vi̱ ña̱ ta̱vái̱ na̱ ñui̱ Israel chí ñuu Egipto, va̱ása níndaka̱xii̱n nda̱a̱ ni iin ñuu ti̱xin ndiʼi tribu na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼa keʼíi̱ iin veʼe nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱víi̱. Soo vitin nda̱kaxii̱n ta̱ David ña̱ va̱ʼa kaʼndachíñura nu̱ú na̱ ñui̱ Israel’. 17 Xíʼin ndiʼi níma̱ yivái̱ ta̱ David xi̱kuni̱ra keʼéra iin veʼe nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱vi̱ Jehová ta̱ kúú Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel. 18 Soo Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin yivái̱ ta̱ David: ‘Xíʼin ndiʼi níma̱ún xi̱kuni̱ún ixava̱ʼún iin veʼe nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱víi̱, ta iin ña̱ va̱ʼaníva kúú ña̱ xi̱ndikaa̱ ña̱yóʼo níma̱ún. 19 Soo su̱ví yóʼó kúú ta̱ ixava̱ʼa veʼi̱, chi iin se̱ʼún ta̱ kaku kúú ta̱ ixava̱ʼa iin veʼe nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱víi̱’. 20 Jehová sa̱xínura ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra, saáchi yi̱ʼi̱ kúú ta̱ nda̱kiʼin nu̱ú yivái̱ ta̱ David ña̱ koi̱ rey ta íyoi̱ nu̱ú trono na̱ ñuu Israel, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n mií Jehová. Ta saátu i̱xava̱ʼi̱ iin veʼe nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱vi̱ Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, 21 ta ini ña̱yóʼo i̱xava̱ʼi̱ nu̱ú kundikaa̱ Arca nu̱ú ñúʼu trato ña̱ ke̱ʼé Jehová xíʼin na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, tá ta̱várana chí ñuu Egipto”.
22 Tasaá nda̱kundichi ta̱ Salomón chí nu̱ú altar Jehová, nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu Israel. Ta nda̱niʼira ndaʼa̱ra chí ndiví, 23 ta ka̱chira: “Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, kǒo nda̱a̱ ni iin ndióxi̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yóʼó chí ndiví ni nu̱ú ñuʼú. Yóʼó sáxi̱nún trato ña̱ kéʼún ta náʼún ña̱ ndixaní kúʼvi̱-iniún* xíniún na̱ káchíñu nu̱ún, na̱ ndíku̱n yichi̱ún xíʼin ndiʼi níma̱na. 24 Sa̱xínún ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼin yivái̱ ta̱ David. Ki̱ndoún keʼún ña̱yóʼo, ta vitin sa̱xínuvaúnña. 25 Ta vitin, Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, saxínún ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼin yivái̱ ta̱ David tá ni̱ka̱ʼún ña̱yóʼo: ‘Tá ná kiʼin na̱ se̱ʼún kuenta ña̱ kundiku̱nna yichíi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé miíún, ndiʼi tiempo koo iin na̱ se̱ʼún nu̱ú trono na̱ ñuu Israel’. 26 Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, ixaún ña̱ ma̱ní saxínún ña̱ ki̱ndoún xíʼin yivái̱ ta̱ David.
27 ”¿Soo á kivi koo Ndióxi̱ ini iin veʼe nu̱ú ñuʼú yóʼo? Chi ni ndiví xíʼin ndiví ña̱ súkunníka va̱ása kívi koún nu̱úña, kachikaví veʼe ña̱ ke̱ʼíi̱. 28 Kuniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún ta saátu ña̱ káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún. Jehová Ndióxi̱ miíi̱, kuniso̱ʼún ña̱ xákundáʼvii̱ nu̱ún ña̱ ná chindeétáʼún xíʼi̱n ta saátu ña̱ káʼi̱n xíʼún ki̱vi̱ vitin. 29 Ta ñuú xíʼin káʼñu* kotoún nu̱ú níndichi veʼe yóʼo, chi ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼún xa̱ʼa̱ ‘Yóʼo kúú nu̱ú koo ki̱víi̱’, ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún tá ná kotoi̱ chí nu̱ú níndichi templo yóʼo. 30 Kuniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n-ndáʼvi yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún ta saátu ña̱ ná ka̱ʼa̱n-ndáʼvi na̱ ñuún Israel tá ná kotona chí nu̱ú níndichi veʼe yóʼo. Kuniso̱ʼún ndi̱ʼi̱ nda̱a̱ nu̱ú íyoún chí ndiví. Kuniso̱ʼún ndi̱ʼi̱ ta koo káʼnu-iniún xa̱ʼa̱ndi̱.
31 ”Tá iin na̱ yiví ná ki̱ʼvina ku̱a̱chi nu̱ú inka na̱ yiví ta ná ixandúxana xíʼinna ña̱ chinaʼána* xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa,* ta xíniñúʼu chaʼvina xa̱ʼa̱ ña̱ chi̱naʼána, soo tá kúma̱níka xi̱nu ña̱ chi̱naʼána ta va̱xina nu̱ú altar ña̱ níndichi veʼún, 32 kuniso̱ʼúnna nda̱a̱ nu̱ú íyoún chí ndiví ta chindeétáʼún xíʼinna. Ndatiún ku̱a̱chi xíʼin na̱ káchíñu nu̱ún: na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa ka̱ʼún xa̱ʼa̱na ña̱ kúúmiína ku̱a̱chi ta taxiún castigo ndaʼa̱na xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna; ta na̱ nda̱kú íyo ña̱ kéʼé ka̱ʼún xa̱ʼa̱na ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmiína ta taxiún ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱na xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kú íyo ña̱ kéʼéna.
33 ”Tá ná va̱ása kuchiñu na̱ ñuu Israel kanitáʼanna xíʼin na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá xa̱ʼa̱ ña̱ ndákundeéna kíʼvina ku̱a̱chi nu̱ún, soo tá ná ndikóna nu̱ún, ndasakáʼnuna ki̱vi̱ún, ka̱ʼa̱nna xíʼún ta kuakundáʼvina nu̱ún ini veʼe yóʼo, 34 nda̱a̱ chí ndiví nu̱ú íyoún kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼa̱nna, ixakáʼnu-iniún xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ ñuún Israel ta taxiún ña̱ ná ndikóna nu̱ú ñuʼú ña̱ ta̱xiún ndaʼa̱ na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá.
35 ”Tá ná ndasi ndiví ta va̱ása kuunka sa̱vi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kundeéna ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi nu̱ún, tá ná ka̱ʼa̱nna xíʼún ta kotona chí nu̱ú íyo veʼe yóʼo, ndasakáʼnuna ki̱vi̱ún ta sandákoona ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvina saáchi va̱ása nítaxiún ña̱ ni̱nuka kunina,* 36 kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼa̱nna nda̱a̱ chí ndiví nu̱ú íyoún ta ixakáʼnu-iniún xa̱ʼa̱ na̱ káchíñu nu̱ún, na̱ ñuún Israel, saáchi sanáʼúnna yichi̱ va̱ʼa nu̱ú xíniñúʼu ku̱ʼu̱nna, ta taxiún ña̱ ná kuun sa̱vi̱ nu̱ú ñuʼú ña̱ ta̱xiún ndaʼa̱ na̱ ñuún ña̱ kooña kuenta miína.
37 ”Tá ñuu yóʼo íyo so̱ko, kue̱ʼe̱ xíkun, tá ndeéní káni ta̱chí ña̱ niʼníní á kíʼin kue̱ʼe̱ ndaʼa̱ ña̱ʼa ña̱ chi̱ʼina, á íyo ku̱a̱ʼání ti̱ka náʼnu tí xáxi ndiʼi ña̱ʼa, á tá ki̱xaa̱ na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá xi̱kundoona iníí sa̱tá ñuuna, á tá kúu inkaka tu̱ndóʼo á kue̱ʼe̱, 38 nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼún, á ña̱ ná ka̱ʼa̱n-ndáʼvi nda̱a̱ ndáaka na̱ yiví á ndiʼi na̱ ñuu Israel tá ná ndaniʼina ndaʼa̱na chí nu̱ú íyo veʼe yóʼo (saáchi iin tá iinna kúnda̱a̱-ini ndáaña kúú ña̱ sáxo̱ʼvi̱ níma̱na), 39 nda̱a̱ chí ndiví nu̱ú íyoún kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼa̱nna, koo káʼnu-iniún xa̱ʼa̱na ta chindeétáʼún xíʼinna. Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo mií ña̱ kéʼéna saá koo ña̱ taxiún ndaʼa̱na, saáchi yóʼó kúú ta̱ kúnda̱a̱-ini ndáa ki̱ʼva íyo níma̱na (iinlá yóʼó kúú ta̱ xíni̱va̱ʼa ndáa ki̱ʼva íyo níma̱ iin tá iin na̱ yiví), 40 ña̱ va̱ʼa ná yi̱ʼvína kunina yóʼó* ndiʼi tiempo ña̱ ná koona nu̱ú ñuʼú ña̱ ta̱xiún ndaʼa̱ na̱ táʼanndi̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá.
41 ”Ta saátu na̱ kee inka ñuu, na̱ va̱ása kúú na̱ ñuu Israel, xíkání keena kixina xa̱ʼa̱ ña̱ kuniso̱ʼona xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ún 42 (saáchi kuniso̱ʼona xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ún ña̱ ndáyáʼviní, saátu xa̱ʼa̱ ña̱ íyoní ndeún), kixina ta ka̱ʼa̱nna xíʼún chí nu̱ú íyo veʼe yóʼo, 43 kuniso̱ʼúnna nda̱a̱ chí ndiví nu̱ú íyoún, ta keʼún ndiʼi ña̱ ná ndukú na̱ kee inka ñuu nu̱ún, ña̱ va̱ʼa ndiʼi na̱ yiví na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú ná kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ún ta yi̱ʼvína kunina yóʼó, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ ñuún Israel, ta ná kunda̱a̱-inina ña̱ ini veʼe ña̱ i̱xava̱ʼi̱ yóʼo kúú nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱vi̱ún.
44 ”Tá na̱ ñuún ku̱a̱ʼa̱nna kanitáʼanna xíʼin na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá chí yichi̱ ña̱ chindaʼúnna ku̱ʼu̱nna ta káʼa̱nna xíʼin miíún Jehová, ta ndákotona nu̱ú ñuu ña̱ nda̱kaxiún ta saátu veʼe ña̱ i̱xava̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuna ki̱vi̱ún, 45 nda̱a̱ chí ndiví nu̱ú íyoún kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼún ta saátu ña̱ ná kuakundáʼvina nu̱ún ta chindeétáʼún xíʼinna.
46 ”Tá ná ki̱ʼvina ku̱a̱chi nu̱ún (saáchi ndiʼivana kíʼvi ku̱a̱chi) ta yóʼó sáún xíʼinna ta ndátaxiúnna ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá, ta na̱ ku̱chiñu ka̱nitáʼan xíʼinna ndákiʼinnana ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ñuuna ni xíká á yatin kúúña, 47 ta tá xa̱a̱ ni̱xa̱a̱na ñuu nu̱ú nda̱kiʼinnana ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, kíxáʼana ndákiʼin xi̱nína ta ndíkóna nu̱ún ta xákundáʼvina nu̱ún tá ndóona kán ta káʼa̱nna xíʼún ‘Ni̱ki̱ʼvindi̱ ku̱a̱chi, nda̱a̱ ni loʼo va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ ke̱ʼéndi̱’, 48 ta ndíkóna nu̱ún xíʼin ndiʼi níma̱na ta saátu xíʼin ndiʼi ña̱ tákuna* tá ndóona ñuu na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá na̱ nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, ta káʼa̱nna xíʼún ta xítona nu̱ú ñuʼú ña̱ ta̱xiún ndaʼa̱ na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta saátu ñuu ña̱ nda̱kaxiún xíʼin veʼe ña̱ i̱xava̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuna ki̱vi̱ún, 49 nda̱a̱ chí ndiví nu̱ú íyoún kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼún ta saátu ña̱ ná kuakundáʼvina nu̱ún ta chindeétáʼún xíʼinna 50 ta koo káʼnu-iniún xa̱ʼa̱ na̱ ñuún na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi nu̱ún. Káʼnu koo iniún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéna. Ta na̱ ku̱chiñu ka̱nitáʼan xíʼinna taxiún ña̱ viíní ná keʼéna xíʼinna ta ná kundáʼvi-inina kuninana 51 (saáchi na̱yóʼo kúúna na̱ ñuu miíún xíʼin herenciaún, na̱ ta̱váún chí ñuu Egipto nu̱ú ni̱xo̱ʼvi̱nína). 52 Kuniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n-ndáʼvi yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún xíʼún ta saátu na̱ ñuún Israel, ta ndiʼi yichi̱ ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼún kuniso̱ʼúnna. 53 Nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu na̱ íyo nu̱ú ñuʼú, miíún nda̱kaxiún na̱yóʼo ña̱ koona herenciaún nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼún xíʼin ta̱ Moisés ta̱ xi̱kachíñu nu̱ún tá ta̱váún na̱ táʼanndi̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ñuu Egipto, táta káʼnu Jehová”.
54 Ndi̱ku̱n tá sa̱ndíʼi ta̱ Salomón ni̱ka̱ʼa̱nra ndiʼi ña̱yóʼo xíʼin Jehová ta xa̱kundáʼvira yatin nu̱ú altar Jehová, nda̱kundichira nu̱ú xi̱xítíra ta xi̱tanii ndaʼa̱ra chí ndiví. 55 Tá xa̱a̱ nda̱kundichira, chi̱kaa̱ra bendición ndiʼi na̱ ñuu Israel ta ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra: 56 “Ná ndukáʼnu Jehová ta̱ ta̱xi iin nu̱ú ndakindee̱ na̱ ñuura Israel, nda̱a̱ táki̱ʼva ki̱ndoora. Saáchi ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra ña̱ taxira ndaʼa̱ndó, ni̱xi̱nuvaña ta kǒo nda̱a̱ ni iinña níkuma̱ní. 57 Mií Jehová Ndióxi̱yó ná koora xíʼinyó nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yora xíʼin na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. Ná va̱ása sandákoora miíyó ta ná va̱ása sañándaʼa̱ra miíyó. 58 Ná taxira ña̱ kuni̱yó kundiku̱nyó yichi̱ra, ña̱ va̱ʼa kakayó ndiʼi yichi̱ra ta kuniso̱ʼoyó ndiʼi chiñu ña̱ xáʼndara ta saátu ley ña̱ táxira, ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ña̱ ná kundiku̱nna. 59 Ta ñuú xíʼin káʼñu ná ndakaʼán Jehová Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼin Jehová, ña̱ va̱ʼa ná chindeétáʼanra xíʼin yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱úra ta saátu xíʼin na̱ ñuura Israel nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ xíniñúʼuna ki̱vi̱ tá ki̱vi̱. 60 Tasaá ndiʼi na̱ ñuu na̱ íyo nu̱ú ñuʼú kunda̱a̱-inina ña̱ mií Jehová kúú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta kǒo inkara. 61 Xíʼin ndiʼi níma̱ndó kachíñundó nu̱ú Jehová Ndióxi̱yó ta kundiku̱nndó ndiʼi chiñu ña̱ xáʼndara ta keʼéndó ndiʼi ña̱ káʼa̱nra nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéndó vitin”.
62 Ta̱ rey Salomón xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel ni̱so̱kóna ku̱a̱ʼání kití nu̱ú Jehová. 63 Ta̱ Salomón ni̱so̱kóra 22,000 si̱ndi̱ki̱ xíʼin 120,000 ndikachi, ña̱ va̱ʼa kutáʼan viína xíʼin Jehová. Tasaá, ta̱ rey xíʼin na̱ ñuu Israel ke̱ʼéna iin vikó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱nu veʼe Jehová. 64 Ki̱vi̱ kán, ta̱ rey xi̱niñúʼu ndasayi̱i̱ra ma̱ʼñú patio ña̱ ni̱xi̱yo yéʼé veʼe Jehová, saáchi kán xi̱niñúʼu kaʼmira kití* ta so̱kórarí, so̱kóra harina xíʼin xa̱ʼan* kití tí ni̱so̱kóna ña̱ va̱ʼa kutáʼan viína xíʼin Ndióxi̱. Saáchi altar ña̱ cobre ña̱ xi̱ndichi nu̱ú Jehová loʼoní ni̱xi̱yoña ta va̱ása nínanika kundóso kití tí xa̱ʼníra ña̱ kaʼmirarí ta so̱kórarí, saátu ña̱ kundóso harina xíʼin xa̱ʼan kití tí xa̱ʼníra ña̱ kutáʼan viína xíʼin Ndióxi̱. 65 Ki̱vi̱ kán, ta̱ Salomón ke̱ʼéra iin vikó nu̱ú Jehová Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel, ta ki̱xi na̱ yiví na̱ xíkání ke̱e tá kúú chí Lebó-Hamat* xíʼin chí nu̱ú yáʼa ti̱kui̱í chí Egipto. U̱xa̱ ki̱vi̱ ni̱xi̱yo vikó yóʼo ta saátu ni̱xi̱yoña inka u̱xa̱ ki̱vi̱, ña̱kán 14 ki̱vi̱ kúú ndiʼi ña̱ ni̱xi̱yoña. 66 Tá inka ki̱vi̱* ni̱nda̱yíra na̱ ñuu, ta na̱yóʼo chi̱kaa̱na bendición ta̱ rey Salomón ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna veʼena. Ndiʼi na̱yóʼo ni̱kusi̱íní-inina ta va̱ʼaní ku̱nina xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱na̱ʼa̱ Jehová ña̱ va̱ʼaní-inira xíʼin ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra ta saátu xíʼin na̱ ñuu Israel.
9 Tá sa̱ndíʼi ta̱ rey Salomón i̱xava̱ʼara veʼe Jehová, veʼe* nu̱ú koo miíra ta saátu ndiʼi ña̱ xi̱kuni̱ra keʼéra, 2 ki̱ta tuku Jehová nu̱ú ta̱ Salomón, nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ ki̱tara nu̱úra chí Gabaón. 3 Ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Xi̱niso̱ʼovai̱ ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n ta saátu ña̱ xa̱ku-ndáʼviún nu̱úi̱. Ta nda̱sayi̱íi̱ veʼe ña̱ i̱xava̱ʼún yóʼo ña̱ va̱ʼa ndiʼi tiempo ndasakáʼnuna ki̱víi̱ iniña, ta yi̱ʼi̱ kundai̱ña ta kiʼii̱n kuenta xíʼinña ndiʼi tiempo. 4 Tá ná kundiku̱ún yichíi̱ xíʼin ndiʼi níma̱ún ta keʼún ña̱ nda̱kú nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yiváún ta̱ David, ta saátu kéʼún ndiʼi chiñu ña̱ xáʼndai̱ nu̱ún ta kándíxaún ndiʼi ley ña̱ táxii̱ ndaʼún, 5 yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ koún nu̱ú trono ta ndiʼi tiempo kaʼndachíñún nu̱ú na̱ ñuu Israel nda̱a̱ táki̱ʼva ki̱ndoi̱ xíʼin yiváún ta̱ David tá ka̱chii̱ ‘Ndiʼi tiempo koo iin na̱ se̱ʼún nu̱ú trono na̱ ñuu Israel’. 6 Soo tá ndóʼó xíʼin na̱ se̱ʼendó sándakoondó ña̱ kundiku̱nndó yi̱ʼi̱ ta va̱ása xíniso̱ʼondó chiñu ña̱ xáʼndai̱ nu̱úndó xíʼin ley ña̱ táxii̱ ndaʼa̱ndó, ta kíxáʼandó ndásakáʼnundó inka ndióxi̱ ta xíkuxítíndó nu̱úña, 7 saá sandíʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ ñuu Israel nu̱ú ñuʼú ña̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱na ta nandóso-inii̱ xa̱ʼa̱ veʼe ña̱ nda̱sayi̱íi̱ ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuna ki̱víi̱, ta na̱ inka ñuu kundasína kunina na̱ ñuu Israel ta kusi̱kindaanana. 8 Ta veʼe yóʼo ta̱ni̱ ndiʼiña. Ta ndiʼi na̱ ná ya̱ʼa yatin nu̱ú íyoña ndakanda̱ní-inina* tá ná kuninaña, kusi̱kindaanaña ta nda̱ka̱tu̱ʼunna: ‘¿Nda̱chun ke̱ʼé Jehová ña̱yóʼo xíʼin ñuʼú yóʼo ta saátu xíʼin veʼe yóʼo?’. 9 Tasaá iinna ndakuiin: ‘Saáchi sa̱ndákoona Jehová Ndióxi̱na, ta̱ ta̱vá na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá chí ñuu Egipto. Ta ki̱xáʼana nda̱kundiku̱nna inka ndióxi̱ ta xi̱kuxítína nu̱úña ta nda̱sakáʼnunaña. Xa̱ʼa̱ ña̱kán kúú ña̱ ta̱xi Jehová ndiʼi tu̱ndóʼo yóʼo ndaʼa̱na’”.
10 Tá ni̱ya̱ʼa 20 ku̱i̱ya̱, saá sa̱ndíʼi ta̱ rey Salomón i̱xava̱ʼara u̱vi̱ saá veʼe, veʼe Jehová ta saátu veʼe nu̱ú koo miíra, 11 ta̱ rey Salomón ta̱xira 20 ñuu ña̱ íyo chí nu̱ú ñuʼú ña̱ Galilea ndaʼa̱ ta̱ Hiram ta̱ rey ñuu Tiro. Saáchi ta̱ Hiram chi̱ndeétáʼanra xíʼinra ña̱ ta̱xira yitu̱n tú cedro ta saátu tú enebro ndaʼa̱ra xíʼin ndiʼi oro ña̱ xi̱kuni̱ra. 12 Ña̱kán ta̱ Hiram ke̱era chí ñuu Tiro ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nra kotora ñuu ña̱ ta̱xi ta̱ Salomón ndaʼa̱ra, soo nda̱a̱ ni loʼo va̱ása níkutóora ña̱yóʼo. 13 Ña̱kán ka̱chira: “Ñani, va̱ása va̱ʼaví ñuu ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán káʼa̱nna ña̱ naníña Ñuʼú ña̱ Cabul* nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin. 14 Ta̱ Hiram chi̱ndaʼára 4,100 kilo* ña̱ oro ndaʼa̱ ta̱ rey.
15 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ sa̱ndátaka ta̱ rey Salomón ña̱ keʼéna chiñu ña̱ xa̱ʼndara ña̱ va̱ʼa ixava̱ʼana veʼe Jehová xíʼin veʼe miíra ta saátu koʼndo ña̱ Miló,* nama̱ sa̱tá ñuu Jerusalén, Hazor, Meguidó xíʼin Guézer. 16 (Ta̱ faraón ta̱ rey ñuu Egipto ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ ndóo ñuu Guézer ta ku̱chiñura nda̱kiʼinraña. Ta xa̱ʼmira ñuu kán ta saátu xa̱ʼníra na̱ cananeo na̱ xi̱ndoo ñuu kán. Ta sa̱níʼi̱ra ñuu yóʼo se̱ʼera ñá ti̱ndaʼa̱ xíʼin ta̱ Salomón tá ni̱nda̱yírañá). 17 Ta̱ Salomón sa̱ndáʼara ñuu Guézer, Bet-Horón Baja, 18 Baalat, Tamar, ña̱ ni̱xi̱yo chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, 19 ta saátu ndiʼi ñuu nu̱ú xi̱ndataánva̱ʼa* ta̱ Salomón ña̱ʼa, ñuu nu̱ú xi̱ndataánva̱ʼara carreta, ñuu nu̱ú xi̱ndoo na̱ xi̱yosó* kuáyi̱. Saátu i̱xava̱ʼa ta̱ Salomón ndiʼi ña̱ xi̱kuni̱ra chí ñuu Jerusalén, chí Líbano ta saátu ndiʼi nu̱ú ñuʼú nu̱ú xi̱xaʼndachíñura. 20 Ta ndiʼi na̱ amorreo, na̱ hitita, na̱ perizita, na̱ heveo xíʼin na̱ jebuseo na̱ ki̱ndoo na̱ va̱ása kúú táʼan na̱ ñuu Israel, 21 ta̱ Salomón nda̱kayara se̱ʼe na̱yóʼo na̱ xi̱kindo̱o país kán (na̱ va̱ása níkuchiñu na̱ ñuu Israel sandíʼi-xa̱ʼa̱na) ta i̱xandúxara xíʼinna ña̱ kachíñundáʼvina nu̱úra, ta chiñu yóʼo kúú ña̱ kéʼéna nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin.* 22 Soo ta̱ Salomón va̱ása níndasara nda̱a̱ ni iin na̱ ñuu Israel na̱ káchíñundáʼvi nu̱úra, saáchi na̱yóʼo xi̱kuuna soldado, na̱ xi̱kachíñu nu̱úra, na̱ xi̱kuumií chiñu ña̱ ndáyáʼvi, na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado, na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ xi̱kava carreta ta saátu nu̱ú na̱ xi̱yosó kuáyi̱. 23 Ni̱xi̱yo 550 na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ comisario na̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin na̱ yiví na̱ xi̱keʼé chiñu ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ Salomón.
24 Ñá se̱ʼe ta̱ faraón ke̱eñá chí Ñuu ta̱ David ta ku̱a̱ʼa̱nñá chí veʼe ña̱ i̱xava̱ʼa ta̱ Salomón kooñá. Tasaá ki̱xáʼara íxava̱ʼara koʼndo ña̱ Miló.
25 U̱ni̱ yichi̱ nu̱ú iin ku̱i̱ya̱ xi̱xaʼní ta̱ Salomón kití ta xi̱xaʼmirarí* ña̱ va̱ʼa so̱kórarí,* xi̱sokóra ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa kutáʼan viína xíʼin Ndióxi̱ nu̱ú altar ña̱ i̱xava̱ʼara xa̱ʼa̱ Jehová, ta saátu xi̱xaʼmira ña̱ʼa nu̱ú altar ña̱ ni̱xi̱yo yatin nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña. Tasaá sa̱ndíʼira i̱xava̱ʼara veʼe.
26 Ta saátu i̱xava̱ʼa ta̱ rey Salomón ku̱a̱ʼá barco chí Ezión-Guéber ña̱ íyo yatin Elot, chí yuʼú mar Rojo ña̱ kíndo̱o nu̱ú ñuʼú ña̱ Edom. 27 Ta̱ Hiram chi̱ndaʼára na̱ káchíñu nu̱úra ta saátu na̱ xíni̱va̱ʼa ku̱ʼu̱n xíʼin barco nu̱ú ti̱kui̱í ña̱ va̱ʼa inkáchi kachíñuna xíʼin na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ Salomón. 28 Ta na̱yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nna chí Ofir, ta tá ndi̱kóna níʼina ki̱ʼva 14,360 kilo* ña̱ oro ta nda̱taxinaña ndaʼa̱ ta̱ rey Salomón.
10 Ñá reina ñuu Saba* ku̱ndaa̱-iniñá ña̱ káʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱ ta̱ Salomón ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱ndukáʼnu ki̱vi̱ Jehová. Ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nñá xi̱toñára, ta ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ yo̱ʼvi̱ní* ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunñára ña̱ va̱ʼa kotondosóñára. 2 Ku̱a̱ʼání na̱ yiví ni̱xa̱ʼa̱n xíʼinñá chí Jerusalén, ta saátu ni̱xa̱ʼa̱n camello tí ndíso aceite tá kúúmií bálsamo,* ni̱xa̱ʼa̱ntu ku̱a̱ʼání oro ta saátu yu̱u̱ ña̱ liviní xíʼinñá. Ta ni̱xa̱ʼa̱nñá nu̱ú ta̱ Salomón ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ xi̱ndakanixi̱níñá.* 3 Ta̱ rey Salomón nda̱kuiinra ndiʼi ña̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunñára. Kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ ní ixayo̱ʼvi̱ xíʼinra ndakuiinra, ta va̱ʼa nda̱kanira ndiʼiña nu̱úñá.
4 Tá xi̱ni ñá reina ñuu Saba ndiʼi ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií ta̱ Salomón ta saátu xi̱niñá veʼe ña̱ i̱xava̱ʼara, 5 ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xíxira, ki̱ʼva ña̱ ndóo na̱ káchíñu nu̱úra, ki̱ʼva ña̱ kéʼé na̱ xíkó ña̱ʼa xíxira ta saátu ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxina, na̱ táan vino xíʼira ta saátu tá xi̱niñá ndiʼi kití tí xi̱xaʼníra ta xi̱xaʼmirarí* ña̱ va̱ʼa so̱kó* ni̱ʼirarí veʼe Jehová, nda̱kanda̱ní-iniñá.* 6 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ rey Salomón: “Ndiʼi ña̱ xi̱niso̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼún* tá íyoi̱ ñui̱ ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchiníún, ña̱ nda̱a̱va kúúña. 7 Soo va̱ása níxi̱kandíxai̱ ña̱ xi̱kaʼa̱nna nda̱a̱ tá ki̱xai̱ ta xi̱ninu̱úi̱ ña̱yóʼo. Ta mií ña̱ nda̱a̱ loʼoníva kúú ña̱ na̱túʼunna xíʼi̱n. Saáchi ku̱a̱ʼáníkava kúú ña̱ ndíchi ña̱ kúúmiíún ta saátu ña̱ ku̱i̱ká, nu̱úka ña̱ xi̱niso̱ʼi̱ xa̱ʼa̱. 8 Si̱íní íyo na̱ ñuún ta saátu na̱ káchíñu nu̱ún, saáchi ndiʼi tiempo íyona xíʼún ta xíniso̱ʼona ña̱ ndíchi ña̱ káʼún. 9 Ná ndukáʼnu Jehová Ndióxi̱ún, saáchi ki̱ndoo-inira xi̱nira yóʼó ta ta̱xira ña̱ ná koún nu̱ú trono na̱ ñuu Israel. Xa̱ʼa̱ ña̱ ndiʼi tiempo kúʼvi̱-ini Jehová xínira na̱ ñuu Israel, nda̱kaxinra yóʼó ña̱ koún rey ña̱ va̱ʼa viíní kaʼndachíñún ta nda̱kúní koo ña̱ keʼún”.
10 Tasaá ta̱xiñá ki̱ʼva 4,100 kilo* ña̱ oro ndaʼa̱ ta̱ rey Salomón, ta ta̱xituñá ku̱a̱ʼání aceite tá kúúmií bálsamo ndaʼa̱ra xíʼin yu̱u̱ ña̱ liviní. Iinlá ñá reina ñuu Saba kúú ñá ta̱xi ku̱a̱ʼání aceite tá kúúmií bálsamo ndaʼa̱ ta̱ rey Salomón, ta nda̱a̱ ni iinkana va̱ása níkeʼé táʼan ña̱yóʼo.
11 Ta ndiʼi barco tú xi̱kuumií ta̱ Hiram tú xi̱xiniñúʼura ña̱ kuikóra oro chí Ofir, saátu xi̱xikónú ku̱a̱ʼání yitu̱n tú sándalo tú ke̱e chí Ofir ta saátu yu̱u̱ ña̱ liviní. 12 Ta ta̱ rey Salomón xi̱niñúʼura yitu̱n tú sándalo ña̱ ke̱ʼéra poste válí tú kundita veʼe Jehová ta saátu veʼe* miíra, ta xi̱niñúʼutura túyóʼo ña̱ ke̱ʼéra arpa xíʼin inkaka instrumento tú kúúmií yi̱ʼva̱ tú kuniñúʼu na̱ xíta. Ta nda̱a̱ ni iinna ta̱ʼán kixika yitu̱n tú sándalo tú va̱ʼaní xíʼin ta ni ta̱ʼán kunikana táʼan tú va̱ʼaní yóʼo nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin.*
13 Ta̱ rey Salomón ta̱xira ndiʼi ña̱ xi̱kuni̱ ñá reina ñuu Saba ndaʼa̱ñá ta saátu ndiʼi ña̱ ndu̱kúñá nu̱úra, ta xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa-inira ta̱xitura ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa ndaʼa̱ñá. Tándi̱ʼi, ñáyóʼo nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá chí ñuuñá xíʼin ndiʼi na̱ káchíñu nu̱úñá.
14 Ta 23 tonelada* ña̱ oro kúú ña̱ xi̱ndakiʼin ta̱ rey Salomón ku̱i̱ya̱ tá ku̱i̱ya̱. 15 Ta saátu na̱ xíka íxi̱íko* ña̱ʼa xi̱chaʼvina impuesto ndaʼa̱ra, ta saátu xi̱keʼé ndiʼi na̱ xi̱kuu rey nu̱ú na̱ árabe ta saátu na̱ chíñu na̱ ñuu Israel.
16 Ta̱ rey Salomón i̱xava̱ʼara 200 escudo náʼnu ña̱ ku̱vaʼa xíʼin oro ña̱ nda̱saka̱ xíʼin inka ka̱a (ta iin tá iin escudo yóʼo xi̱kuumiíña ki̱ʼva u̱xa̱ kilo* ña̱ oro). 17 Saátu ke̱ʼéra 300 escudo ña̱ válí* xíʼin oro ña̱ nda̱saka̱ xíʼin inka ka̱a (ta iin tá iin escudo yóʼo xi̱kuumiíña ki̱ʼva u̱vi̱ kilo* ña̱ oro). Ta ta̱ rey chi̱ndoora ña̱yóʼo ini veʼe ña̱ naní Veʼe ña̱ ku̱vaʼa xíʼin yitu̱n tú ke̱e chí Líbano.
18 Ta saátu xi̱niñúʼura marfil ña̱ i̱xava̱ʼara iin trono tú káʼnuní ta chi̱kaa̱ra oro ña̱ va̱ʼaní iníísaá sa̱tánú. 19 Ta i̱ñu̱ kuato̱ xi̱xiniñúʼu ndaana ña̱ va̱ʼa xa̱a̱na nda̱a̱ nu̱ú níndichi trono yóʼo, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin veʼe loʼo saá íyo nu̱ú xi̱ndichinú ta xi̱ní ña̱yóʼo ña̱ toso ni̱xi̱yoña. Ta ni̱xi̱yo nu̱ú kundóso ndaʼa̱ra u̱vi̱ saá táʼví tú trono yóʼo, ta xi̱ndichi iin ndikaʼa* iin tá iin táʼví síi̱nnú.* 20 Ta iin tá iin táʼví kuato̱ yóʼo xi̱ndichi iin ndikaʼa, ña̱kán 12 xi̱kuu ndiʼi ndikaʼa tí xi̱ndita i̱ñu̱ saá kuato̱. Ta nda̱a̱ ni iinka na̱ rey kǒo níxikuumií ña̱yóʼo.
21 Ndiʼi copa ta̱ rey Salomón ña̱ oro xi̱kuuña ta saátu ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ni̱xi̱yo ini veʼe ña̱ naní Veʼe ña̱ ku̱vaʼa xíʼin yitu̱n tú ke̱e chí Líbano nina ña̱ oro xi̱kuuña. Kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ plata níxi̱yo, saáchi tá tiempo ta̱ Salomón va̱ása níxi̱ndayáʼviña. 22 Ta ta̱ rey xi̱kuumiíra ku̱a̱ʼání barco tú Tarsis* ta túyóʼo xi̱táʼannú xíʼin barco ta̱ Hiram. Ta iin yichi̱ nu̱ú u̱ni̱ ku̱i̱ya̱, tú barco yóʼo xi̱xaʼa̱nnú chí Tarsis ta xi̱ndikónú xíʼin oro, plata, marfil, mono xíʼin pavo real.
23 Ta̱ rey Salomón kúú ta̱ kúikáníka ni̱xi̱yo nu̱ú na̱ rey na̱ ni̱xi̱yo nu̱ú ñuʼú ta saátu ndíchiníka ni̱xi̱yora. 24 Ta ndiʼi na̱ yiví na̱ xi̱ndoo nu̱ú ñuʼú yóʼo xi̱kuni̱na ku̱ʼu̱nna nu̱ú ta̱ rey Salomón ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼona ña̱ ndíchi ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ra. 25 Ndiʼi na̱yóʼo xi̱niʼina ña̱ʼa xi̱taxina ndaʼa̱ra: ña̱ʼa ña̱ plata, ña̱ʼa ña̱ oro, ti̱ko̱to̱, ña̱ʼa ña̱ xi̱xiniñúʼuna tá xi̱xaʼa̱nna xi̱kanitáʼanna, aceite tá kúúmií bálsamo, kuáyi̱ xíʼin mula. Ku̱i̱ya̱ tá ku̱i̱ya̱ xi̱keʼéna ña̱yóʼo.
26 Ta̱ rey Salomón ki̱xáʼara kúúmiíra ku̱a̱ʼání carreta ta saátu ku̱a̱ʼání kuáyi̱.* Ni̱xa̱a̱ra xi̱kuumiíra 12,000 kuáyi̱* xíʼin 1,400 carreta, ta xi̱taánva̱ʼaranú chí ñuu nu̱ú ni̱xi̱yo carreta ta saátu chí Jerusalén, yatin nu̱ú ni̱xi̱yora.
27 Ta nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼání kúú yu̱u̱ saá ku̱a̱ʼání ni̱xa̱a̱ plata ku̱uña chí Jerusalén i̱xaa ta̱ rey Salomón, ta nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼání kúú yitu̱n tú sicómoro tú íyo chí Sefelá saá ku̱a̱ʼání ni̱xa̱a̱ tú cedro ku̱unú.
28 Ta chí Egipto xi̱xaʼa̱nna xa̱ʼa̱ kuáyi̱ sa̱na̱ ta̱ rey Salomón; na̱ xi̱chindaʼá ta̱ rey ku̱ʼu̱n satárí,* ku̱a̱ʼánírí xi̱kiʼinna* ta xa̱a̱ iin chi̱ndúʼúna ya̱ʼvirí. 29 Iin tá iin carreta tú xi̱satána chí Egipto 600 xu̱ʼún ña̱ plata xi̱kuu ya̱ʼvinú ta 150 xi̱kuu ya̱ʼvi iin tá iin kuáyi̱. Ta tándi̱ʼi xi̱ndaxi̱íkona carreta yóʼo xíʼin kuáyi̱ nu̱ú na̱ rey na̱ hitita ta saátu nu̱ú na̱ rey ñuu Siria.
11 Su̱ví iinlá ñá se̱ʼe ta̱ faraón níxikuni̱ ta̱ rey Salomón chi saátu xi̱kuni̱ra ku̱a̱ʼání ná ñaʼá ná inka ñuu: ná moabita, ná ammonita, ná edomita, ná sidonia xíʼin ná hitita. 2 Ná ñaʼá yóʼo xi̱kuuná táʼan na̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ xíʼin na̱ ñuu Israel: “Va̱ása xíniñúʼu ku̱ʼu̱nndó ndakutáʼanndó xíʼin náyóʼo,* ta ni náyóʼo va̱ása xíniñúʼu kixina ndakutáʼanna xíʼinndó, saáchi náyóʼo chikaa̱ná-inindó ña̱ ndasakáʼnundó ndióxi̱ ña̱ ndásakáʼnuná”. Soo ta̱ Salomón nda̱kutáʼanvara xíʼin náyóʼo* ta ki̱xáʼara kúni̱ra xíniraná. 3 Ni̱xi̱yo 700 ná síʼira ná ni̱xa̱a̱ ku̱u princesa ta ni̱xi̱yotu inkaka 300 ná ñaʼá ná ni̱xi̱yo xíʼinra.* Ta loʼo tá loʼo, ná síʼira chi̱kaa̱ná-inira* ña̱ kuxíkára nu̱ú Ndióxi̱. 4 Tá xa̱a̱ ku̱chéení ta̱ Salomón ná síʼira chi̱kaa̱ná-inira ña̱ kixáʼara ndasakáʼnura inka ndióxi̱, ta va̱ása níndasakáʼnukara Jehová Ndióxi̱ra xíʼin ndiʼi níma̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára ta̱ David. 5 Ta̱ Salomón ki̱xáʼara ndásakáʼnura ña̱ Astoret* ndióxi̱ na̱ sidonio, ta saátu ña̱ Milcom ña̱ xi̱kuu ndióxi̱ na̱ ammonita ña̱ kúkini-ini Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xínira. 6 Ta̱ Salomón ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, ta va̱ása níxi̱ndiku̱nra Jehová xíʼin ndiʼi níma̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára ta̱ David.
7 Tasaá kúú ña̱ i̱xava̱ʼa ta̱ Salomón nu̱ú* ndasakáʼnu na̱ yiví ña̱ Kemós ndióxi̱ na̱ Moab ña̱ kúkini-ini Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xínira, ta saátu i̱xava̱ʼara nu̱ú ndasakáʼnuna ña̱ Mólek ndióxi̱ na̱ ammonita, i̱xava̱ʼara ña̱yóʼo yuku̱ ña̱ níndichi chí nu̱ú xítondaa ñuu Jerusalén. 8 Ta ke̱ʼéra ndiʼi ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ná síʼira ná xi̱xaʼmi ña̱ʼa ta xi̱sokónáña nu̱ú ndióxi̱ná ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña.
9 Jehová ni̱sa̱a̱níra xíʼin ta̱ Salomón saáchi ku̱xíkára nu̱ú Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, ta̱ ki̱ta u̱vi̱ yichi̱ nu̱úra 10 ta xa̱a̱ káxiníva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ va̱ása kundiku̱nra inka ndióxi̱. Soo ta̱yóʼo va̱ása níkandíxara chiñu ña̱ xa̱ʼnda Jehová nu̱úra. 11 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Salomón: “Xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼún ña̱yóʼo, ta va̱ása nísaxínún trato ña̱ ki̱ndoi̱ xíʼún, ta va̱ása níxi̱ndiku̱ún ndiʼi ley ña̱ ta̱xii̱ ndaʼún, nda̱a̱ ni loʼo va̱ása kaka-iniún chi kindai̱ ña̱ xáʼndachíñún ta taxii̱ña ndaʼa̱ iin ta̱ káchíñu nu̱ún. 12 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ kúndáʼvi-inii̱ xínii̱ yiváún ta̱ David, va̱ása keʼíi̱ ña̱yóʼo nani tákún chi ndaʼa̱ se̱ʼún kúú ña̱ kindai̱ña. 13 Soo taxivai̱ ña̱ ná kaʼndachíñu se̱ʼún loʼo tiempo, chi taxivai̱ ña̱ kaʼndachíñura nu̱ú iin tribu, xa̱ʼa̱ ña̱ kúndáʼvi-inii̱ xínii̱ ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱, ta saátu xa̱ʼa̱ ñuu Jerusalén ña̱ nda̱kaxii̱n”.
14 Jehová ta̱xira ña̱ ná koo iin ta̱ sa̱a̱-ini kuni ta̱ Salomón: ta̱yóʼo xi̱kuu ta̱ Hadad ta̱ edomita ta̱ ki̱xi ti̱xin na̱ veʼe ta̱ rey ñuu Edom. 15 Tá ku̱chiñu ta̱ David ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ xi̱ndoo chí Edom, ta̱ Joab ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ni̱xa̱ʼa̱nra ña̱ va̱ʼa sandúxu̱nra ndiʼi na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta xi̱kuni̱ra sandiʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi na̱ ta̱a na̱ ñuu Edom. 16 (Ta̱ Joab xíʼin ndiʼi na̱ soldado na̱ ñuu Israel ki̱ndoona xi̱ndoona kán i̱ñu̱ yo̱o̱, nda̱a̱ tá sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi na̱ ta̱a na̱ ñuu Edom). 17 Soo ta̱ Hadad xi̱nura xíʼin sava na̱ edomita na̱ xi̱kachíñu nu̱ú yivára ta ku̱a̱ʼa̱nna chí Egipto. Ta ta̱ Hadad iin ta̱ loʼova xi̱kuura. 18 Ke̱ena chí Madián ta ni̱xa̱a̱na chí Parán. Ta nda̱kiʼinna sava na̱ ta̱a ñuu Parán ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ta ni̱xa̱a̱na ñuu Egipto, nu̱ú íyo ta̱ faraón ta̱ xi̱kuu rey ñuu Egipto, ta ta̱yóʼo ta̱xira iin veʼe nu̱ú koo ta̱ Hadad, ña̱ kuxura ta saátu ta̱xira ñuʼú ndaʼa̱ra. 19 Ta̱ faraón ki̱ndooní-inira xíʼin ta̱ Hadad ña̱kán ta̱xira ku̱ʼvi̱ ñá síʼira ñá reina* Tahpenés ña̱ kooñá xíʼinra. 20 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, ku̱ʼvi̱ ñá Tahpenés ka̱ku iin se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Hadad ta chi̱nanínara Guenubat ta ñá Tahpenés sa̱kuaʼnuñá ta̱yóʼo* veʼe ta̱ faraón. Ta ta̱ Guenubat xa̱ʼnura xíʼin mií na̱ se̱ʼe ta̱ faraón.
21 Tá íyo ta̱ Hadad chí Egipto ku̱ndaa̱-inira ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱va ta̱ David, ta saátu ta̱ Joab ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado. Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ faraón: “Taxi ná ndikói̱ chí ñui̱”. 22 Soo ta̱ faraón ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Ndáaña kúma̱ní nu̱ún yóʼo ña̱kán kúni̱ún ndikóún ñuún?”. Soo ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Kǒo ña̱ kúma̱ní nu̱úi̱, soo taxi ná ndikói̱”.
23 Ndióxi̱ ta̱xira ña̱ ná kita inka ta̱ sa̱a̱-ini kuni ta̱ Salomón: ta̱yóʼo xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Eliadá ta̱ xi̱naní Rezón, ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú ta̱ Hadadézer ta̱ xi̱kuu rey ñuu Zobá soo xi̱nuvara nu̱úra. 24 Tá ku̱chiñu ta̱ David ka̱nitáʼanra xíʼin* na̱ ñuu Zobá, ta̱ Rezón sa̱ndátakara iin tiʼvi na̱ ta̱a ta ni̱xa̱a̱ra xi̱kuura ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ xi̱ ixakuíʼná ña̱ʼa inkana. Na̱yóʼo nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí Damasco, ta kán ki̱ndoona xi̱ndoona ta ki̱xáʼana xáʼndachíñuna chí Damasco. 25 Ta ta̱yóʼo ni̱sa̱a̱-inira xi̱nira na̱ ñuu Israel ndiʼi tiempo ña̱ xi̱taku ta̱ Salomón, ta ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ni̱xi̱yo nu̱úna i̱xaa ta̱yóʼo ta saátu ta̱ Hadad. Ni̱sa̱a̱ní-inira xi̱nira na̱ ñuu Israel ndiʼi tiempo ña̱ xa̱ʼndachíñura chí Siria.
26 Ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat, iin ta̱ efraimita ta̱ ni̱xi̱yo chí Zeredá ki̱xáʼara ni̱xi̱yora contra xíʼin ta̱ rey Salomón. Ta̱yóʼo xi̱kachíñura nu̱úra ta siʼíra xi̱naníñá Zeruá ta xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱va yii̱ñá. 27 Ta̱ Jeroboán ki̱xáʼara ni̱xi̱yora contra xíʼin ta̱ rey Salomón saáchi i̱xava̱ʼara koʼndo ña̱ Miló* ta saátu i̱xava̱ʼara nama̱ sa̱tá Ñuu ta̱ David ta̱ xi̱kuu yivára. 28 Ta̱ Jeroboán iin ta̱a ta̱ ndakúní xi̱kuura. Tá xi̱ni ta̱ Salomón ña̱ va̱ʼaní káchíñura, ta̱xira chiñu ndaʼa̱ra ña̱ kiʼinra kuenta xíʼin ndiʼi chiñu ña̱ xi̱niñúʼu keʼé na̱ veʼe ta̱ José. 29 Tá tiempo kán ta̱ Jeroboán ki̱tara ñuu Jerusalén ta ku̱a̱ʼa̱nra, ta ta̱ profeta Ahíya ta̱ silonita nda̱kutáʼanra xíʼinra chí yichi̱. Ta ta̱ Ahíya ndíxira iin ti̱ko̱to̱ ña̱ xa̱á, ta iinlá miíra nda̱kutáʼan xíʼin ta̱ Jeroboán chí yuku̱. 30 Ta̱ Ahíya ki̱ʼinra ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxira ku̱a̱ʼa̱nra ta u̱xu̱ u̱vi̱ táʼví nda̱táraña. 31 Saá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jeroboán:
“U̱xu̱ táʼvíña ndakiʼún, saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: ‘Kindai̱ ña̱ xáʼndachíñu ta̱ Salomón ta taxii̱ ña̱ kaʼndachíñún nu̱ú u̱xu̱ tribu. 32 Soo ndakundeévara kaʼndachíñura nu̱ú iin tribu xa̱ʼa̱ ña̱ kúndáʼvi-inii̱ xínii̱ ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱ ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ kúndáʼvi-inii̱ xínii̱ ñuu Jerusalén, ñuu ña̱ nda̱kaxii̱n nu̱ú ndiʼi tribu na̱ ñuu Israel. 33 Keʼíi̱ ña̱yóʼo chi na̱ ñui̱ sa̱ndákoona yi̱ʼi̱ ta ki̱xáʼana ndásakáʼnuna ña̱ Astoret, ndióxi̱ na̱ sidonio, saátu Kemós ndióxi̱ na̱ ñuu Moab, saátu Milcom ndióxi̱ na̱ ammonita. Ta va̱ása níxi̱kana yichíi̱, va̱ása níkeʼéna ña̱ va̱ʼa nu̱úi̱, va̱ása níkandíxana chiñu ña̱ xa̱ʼndai̱ nu̱úna ta ni va̱ása níkandíxana ley ña̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱na, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ David yivá ta̱ Salomón. 34 Soo va̱ása ndi̱ku̱n kindai̱ ndiʼi ña̱ xáʼndachíñu ta̱ Salomón. Saáchi taxikavai̱ ña̱ kaʼndachíñura ndiʼi tiempo ña̱ ná kutakura, xa̱ʼa̱ ña̱ kúndáʼvi-inii̱ xínii̱ ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱, saáchi ka̱ndíxara chiñu ña̱ xa̱ʼndai̱ nu̱úra ta saátu ley ña̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱ra. 35 Soo ndaʼa̱ se̱ʼe ta̱ Salomón kúú ña̱ kindai̱ ña̱ kaʼndachíñura ta taxii̱ña ndaʼa̱ yóʼó; ta kaʼndachíñún nu̱ú u̱xu̱ tribu. 36 Ta taxii̱ ña̱ ná kaʼndachíñu se̱ʼera nu̱ú iin tribu, ña̱ va̱ʼa ná koo iin na̱ se̱ʼe ta̱ David na̱ kaʼndachíñu chí Jerusalén, ñuu ña̱ nda̱kaxii̱n nu̱ú koo ki̱víi̱. 37 Yóʼó kúú ta̱ ndaka̱xii̱n ta kaʼndachíñún nu̱ú ndiʼi ña̱ kúni̱ miíún, ta koún rey nu̱ú na̱ ñuu Israel. 38 Ta tá kándíxaún ndiʼi ña̱ xáʼndai̱ nu̱ún, ndíku̱ún yichíi̱, kéʼún ndiʼi ña̱ va̱ʼa nu̱úi̱, kándíxaún ley ña̱ ta̱xii̱ ta saátu chiñu ña̱ xáʼndai̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱, yi̱ʼi̱ koi̱ xíʼún ta taxii̱ ña̱ ku̱a̱ʼání tiempo ná kaʼndachíñu na̱ se̱ʼún nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼíi̱ xíʼin ta̱ David, ta taxii̱ ñuu Israel ndaʼún. 39 Ta sakúkaʼi̱n nu̱ú na̱ se̱ʼe ta̱ David xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéna, soo su̱ví ndiʼi tiempo keʼíi̱ña’”.
40 Ña̱kán ta̱ Salomón xi̱kuni̱ra kaʼníra ta̱ Jeroboán, soo ta̱ Jeroboán xi̱nura ku̱a̱ʼa̱nra chí Egipto, chí nu̱ú íyo ta̱ Sisac ta̱ rey ñuu Egipto ta kán ki̱ndoora ni̱xi̱yora nda̱a̱ tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Salomón.
41 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Salomón xíʼin ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra ta saátu ña̱ ndíchi ña̱ xi̱kuumiíra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ nátúʼun xa̱ʼa̱ ta̱ Salomón. 42 Ta 40 ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ xa̱ʼndachíñu ta̱ Salomón nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Jerusalén. 43 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Salomón ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara chí Ñuu ta̱ David yivára, ta se̱ʼera ta̱ Rehoboam kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
12 Ta̱ Rehoboam ni̱xa̱ʼa̱nra chí Siquem, saáchi kán nda̱kutáʼan ndiʼi na̱ ñuu Israel ña̱ ndasanara rey. 2 Ta ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat ku̱ndaa̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (ta̱yóʼo ni̱xi̱yora chí Egipto xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nura nu̱ú ta̱ rey Salomón). 3 Ta ndi̱ku̱n saá chi̱ndaʼána na̱ ku̱a̱ʼa̱n nandukú ta̱ Jeroboán. Tasaá ta̱ Jeroboán xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ta̱ Rehoboam ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: 4 “Ndeéní xi̱kachíñundi̱ i̱xaa yiváún. Soo tá yóʼó loʼoka ná sakáchíñún ndi̱ʼi̱ ta va̱ása saxóʼvi̱níún ndi̱ʼi̱* nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yiváún, kachíñuvandi̱ nu̱ún”.
5 Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Kúáʼanndó ta ndikóndó nu̱úi̱ ti̱xin ña̱ u̱ni̱ ki̱vi̱”. Ña̱kán nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna. 6 Ta̱ rey Rehoboam ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu* na̱ ka̱chíñu nu̱ú yivára ta̱ Salomón tá xi̱takukara. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Ndáaña xíniñúʼu ndakuii̱n yuʼú na̱ ñuu túvindó?”. 7 Ta na̱yóʼo nda̱kuiinna yuʼúra: “Tá vitin ná na̱ʼún ña̱ ndixa kúni̱ún chindeétáʼún xíʼin na̱ ñuu yóʼo ta kándíxaún ña̱ káʼa̱nna ta viíní ndákuiún yuʼúna, ndiʼi tiempo kachíñuna nu̱ún”.
8 Soo ta̱yóʼo va̱ása níxiinra kuniso̱ʼora consejo ña̱ ta̱xi na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu ndaʼa̱ra, nu̱úka ña̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ ta̱a na̱ válíka na̱ inkáchi xa̱ʼnu xíʼinra ta ni̱xa̱a̱na ndu̱una na̱ chíndeétáʼan xíʼinra. 9 Ka̱chira: “¿Ndáaña kivi keʼíi̱ túvindó? Na̱ yiví yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n: ‘Chindeétáʼan xíʼinndi̱ ña̱ va̱ása xo̱ʼvi̱níkandi̱ saáchi yiváún ndeéní sa̱káchíñura ndi̱ʼi̱’. ¿Ndáaña xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xíʼinna?”. 10 Na̱ ta̱a na̱ inkáchi xa̱ʼnu xíʼinra ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Na̱ yiví na̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼún: ‘Yiváún ndeéní sa̱káchíñura ndi̱ʼi̱, soo yóʼó chindeétáʼún xíʼinndi̱ ña̱ va̱ása xo̱ʼvi̱níkandi̱’ xíniñúʼu ka̱ʼún ña̱yóʼo xíʼinna: ‘Ndeéníkava koo ini yi̱ʼi̱ nu̱úka yivái̱.* 11 Yivái̱ ndeéní sa̱káchíñura ndóʼó, soo yi̱ʼi̱ ndeéníkava sakáchíñui̱ ndóʼó. Yivái̱ ka̱nira ndóʼó xíʼin yoʼo̱ soo yi̱ʼi̱ kanii̱ ndóʼó xíʼin yoʼo̱ ña̱ kúúmií ña̱ʼa ña̱ xi̱ín* nu̱ú’”.
12 Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱, tuku ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Jeroboán xíʼin ndiʼi na̱ kítáʼan xíʼinra nu̱ú ta̱ rey Rehoboam xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna “Ndikóndó nu̱úi̱ ti̱xin ña̱ u̱ni̱ ki̱vi̱”. 13 Soo va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ rey xíʼinna, ta va̱ása níxi̱ndiku̱nra consejo ña̱ ta̱xi na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu ndaʼa̱ra. 14 Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ndiku̱nra consejo ña̱ ta̱xi na̱ ta̱a na̱ válíka, ka̱chira: “Yivái̱ ndeéní sa̱káchíñura ndóʼó, soo yi̱ʼi̱ ndeéníkava sakáchíñui̱ ndóʼó. Yivái̱ ka̱nira ndóʼó xíʼin yoʼo̱ soo yi̱ʼi̱ kanii̱ ndóʼó xíʼin yoʼo̱ ña̱ kúúmií ña̱ʼa ña̱ xi̱ín nu̱ú”. 15 Ña̱kán ta̱ rey va̱ása níxiniso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ ñuu, saáchi Jehová kúú ta̱ xi̱kuni̱ ña̱ saá ná kooña ña̱ va̱ʼa xi̱nu tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Ahíya ta̱ silonita ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat.
16 Tá ki̱ʼin na̱ ñuu Israel kuenta ña̱ va̱ása níxiin ta̱ rey kuniso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra, na̱yóʼo nda̱kuiinna yuʼúra: “Ndi̱ʼi̱ va̱ása kítáʼanndi̱ xíʼin ta̱ David, kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ʼa taxira ndaʼa̱ndi̱. Ná kindo̱o mií se̱ʼe ta̱ Jesé xíʼin herenciara. Na̱ ñuu Israel, ná ku̱ʼu̱nyó, iin tá iinyó ná ndikóyó nu̱ú ndióxi̱yó. Ta vitin, ndóʼó na̱ se̱ʼe ta̱ David kiʼinndó kuenta xíʼin miíndó”. Tasaá ndi̱kó na̱ ñuu Israel veʼena. 17 Soo ta̱ Rehoboam nda̱kundeéra xa̱ʼndachíñura nu̱ú na̱ israelita na̱ xi̱ndoo ñuu ña̱ xi̱kuu kuenta na̱ tribu ta̱ Judá.
18 Ta̱ rey Rehoboam chi̱ndaʼára ta̱ Adoram ña̱ ku̱ʼu̱nra nu̱ú na̱ ñuu Israel, ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ xa̱ʼnda ta̱ rey chiñu nu̱ú ña̱ ná kachíñuna nu̱úra, soo na̱ ñuu Israel ku̱unna yu̱u̱ra nda̱a̱ xa̱ʼnínara. Ta̱ rey Rehoboam ku̱chiñura nda̱ara sa̱tá carretara ña̱ va̱ʼa kunura ku̱ʼu̱nra chí ñuu Jerusalén. 19 Ta na̱ israelita íyokana contra xíʼin na̱ veʼe ta̱ David nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin.
20 Tá ku̱ndaa̱-ini ndiʼi na̱ ñuu Israel ña̱ ndi̱kó ta̱ Jeroboán, nda̱kutáʼanna ta ka̱nanara ta nda̱sanara rey nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu Israel. Ta si̱ín kuití na̱ tribu ta̱ Judá kúú na̱ nda̱kundeé xi̱ndiku̱n na̱ veʼe ta̱ David.
21 Tá ni̱xa̱a̱ ta̱ Rehoboam chí Jerusalén, ndi̱ku̱n sa̱ndákutáʼanra ndiʼi na̱ tribu ta̱ Judá xíʼin na̱ tribu ta̱ Benjamín, ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna kanitáʼanna xíʼin ndiʼika na̱ ñuu Israel ta 180,000 xi̱kuu na̱ ta̱a na̱ xíni̱ní kanitáʼan. Ta̱ Rehoboam ke̱ʼéra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ iinlá miíra kaʼndachíñura nu̱ú ndiʼina. 22 Tasaá, Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Semaya ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra: 23 “Ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ Rehoboam se̱ʼe ta̱ Salomón (ta̱ kúú rey chí Judá), xíʼin ndiʼi na̱ tribu ta̱ Judá xíʼin ndiʼi na̱ tribu ta̱ Benjamín ta saátu xíʼin ndiʼi na̱ ñuu: 24 ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Va̱ása ku̱ʼu̱nndó kanitáʼanndó xíʼin na̱ ñanindó na̱ israelita. Iin tá iinndó ndikóndó veʼendó, chi yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kúni̱ ña̱ saá ná kooña”’”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ka̱ndíxana ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ta ndi̱kóna veʼena, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna.
25 Tasaá, ta̱ Jeroboán sa̱ndáʼara ñuu Siquem ña̱ kíndo̱o chí nu̱ú íyo yuku̱ nu̱ú ñuʼú na̱ tribu ta̱ Efraín ta kán ki̱ndoora ni̱xi̱yora. Tándi̱ʼi ki̱tara kán, ta ni̱xa̱ʼa̱nra sa̱ndáʼara ñuu Penuel. 26 Ta̱ Jeroboán nda̱kani-inira: “Vitin ndikó tuku na̱ veʼe ta̱ David kaʼndachíñuna nu̱ú ndiʼina. 27 Tá ná ndakundeé na̱ ñuu yóʼo ku̱ʼu̱nna chí Jerusalén ña̱ so̱kóna* ña̱ʼa veʼe Jehová, kuni̱na ndikóna nu̱ú tátana ta̱ rey Rehoboam ta̱ xáʼndachíñu chí Judá. Sana nda̱a̱ kaʼnívana yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa ndikóna nu̱úra”. 28 Tándi̱ʼi ndu̱kú ta̱ rey consejo, i̱xava̱ʼara u̱vi̱ si̱ndi̱ki̱ válí tí oro ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu: “Kuniso̱ʼo ndóʼó na̱ ñuu Israel, ndóʼoníndó xáʼa̱nndó nda̱a̱ ñuu Jerusalén. Yóʼo íyo Ndióxi̱ndó ta̱ ta̱vá ndóʼó chí ñuu Egipto”. 29 Tasaá ka̱nindichira iin tí si̱ndi̱ki̱ loʼo yóʼo chí Betel ta ka̱nindichira inkarí chí Dan. 30 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi. Na̱ yiví xi̱xaʼa̱nna nda̱a̱ Dan ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuna si̱ndi̱ki̱ loʼo tí xi̱ndichi kán.
31 Ta i̱xava̱ʼara veʼe nu̱ú ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na chí lugar ña̱ súkun,* ta ta̱xira chiñu ndaʼa̱ na̱ ta̱a na̱ ñuu kán ña̱ koona su̱tu̱ ni su̱ví na̱ levita kúúna. 32 Ta ta̱ Jeroboán ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná kixáʼana keʼéna iin vikó ki̱vi̱ xa̱ʼu̱n tí yo̱o̱ u̱na̱, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo vikó ña̱ xi̱keʼéna chí Judá. Ta nu̱ú altar ña̱ i̱xava̱ʼara chí Betel ni̱so̱kóra ña̱ʼa nu̱ú si̱ndi̱ki̱ válí tí i̱xava̱ʼara. Ta nda̱kaxinra na̱ koo su̱tu̱ ña̱ kachíñuna chí Betel chí nu̱ú íyo lugar ña̱ i̱xava̱ʼara ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na. 33 Ki̱vi̱ xa̱ʼu̱n tí yo̱o̱ u̱na̱, yo̱o̱ ña̱ nda̱kaxin miíra ki̱xáʼara ni̱so̱kóra ña̱ʼa nu̱ú altar ña̱ ke̱ʼéra chí Betel. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná kixáʼa na̱ ñuu Israel keʼéna iin vikó ta ni̱xa̱ʼa̱nra chí nu̱ú níndichi altar ña̱ va̱ʼa so̱kóra ña̱ʼa ta saátu xa̱ʼmira ña̱ʼa ta ni̱so̱kóraña ña̱ va̱ʼa ná kana yi̱ʼma̱ña.
13 Jehová xa̱ʼndara iin chiñu nu̱ú iin ta̱a ta̱ káchíñu nu̱úra, ta ta̱yóʼo ke̱era chí Judá ta ni̱xa̱a̱ra chí Betel tá níndichi ta̱ Jeroboán yatin síi̱n* altar ña̱ va̱ʼa kaʼmira ña̱ʼa ta so̱kóraña ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña. 2 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra, ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin altar kán: “Altar, altar, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Ti̱xin veʼe ta̱ David kaku iin ta̱ loʼo ta̱ kunaní Josías. Ta̱yóʼo kaʼníra na̱ kúú su̱tu̱ chí lugar ña̱ súkun,* ta so̱kórana nu̱ún saáchi na̱yóʼo kúú na̱ xáʼmi ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña nu̱ún. Ta kaʼmitura leke na̱ yiví nu̱ún’”. 3 Ta ki̱vi̱ kán ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ iin ña̱ kuu tá ka̱chira: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová: altar yóʼo ndu̱va̱ savaña ta ya̱a̱* ña̱ níndoso nu̱úña ku̱i̱ta̱ ndiʼiña”.
4 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ rey Jeroboán ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ altar ña̱ íyo chí Betel, sa̱kútaʼara ndaʼa̱ra nu̱ú altar ta sa̱náʼa̱-ndaʼa̱ra ta̱ ta̱a kán ta ka̱chira: “Tiinndóra”. Ta ndi̱ku̱n saá ni̱yi̱chi̱ ndaʼa̱ra ta va̱ása níkivika sakánda̱raña. 5 Tasaá altar kán ni̱ndu̱va̱ña ta ni̱ko̱yo ndiʼi ya̱a̱ ña̱ níndoso nu̱úña, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xíʼin ta̱a ta̱ káchíñu nu̱úra.
6 Ta̱ rey Jeroboán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱: “Ixaún ña̱ ma̱ní ka̱ʼa̱n-ndáʼvi xíʼin Jehová Ndióxi̱ún xa̱ʼíi̱ ta ka̱ʼún xíʼinra ná sandáʼara ndaʼíi̱”. Ña̱kán ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼin Jehová ta nda̱ʼava ndaʼa̱ ta̱ rey. 7 Tasaá ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱: “Ná ku̱ʼu̱nyó chí veʼi̱ ta kán taxii̱ ña̱ kuxún, ta saníʼíi̱ iin ña̱ʼa yóʼó”. 8 Soo ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ rey Jeroboán: “Ni ná taxiún iin táʼví ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíún ndaʼíi̱, va̱ása ku̱ʼi̱n xíʼún ta ni va̱ása kuxui̱ si̱ta̱váʼa ta ni va̱ása koʼi̱ ti̱kui̱í ñuu yóʼo. 9 Saáchi Jehová xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱úi̱: ‘Va̱ása kuxún si̱ta̱váʼa ta ni va̱ása ndikóún chí yichi̱ nu̱ú ni̱xa̱ʼún’”. 10 Ña̱kán nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí inka yichi̱, ta va̱ása níndikóra chí yichi̱ ña̱ ki̱xira ña̱ va̱ʼa kixaa̱ra chí Betel.
11 Ni̱xi̱yo iin profeta ta̱ xa̱a̱ xi̱kuaʼa̱ chí Betel. Na̱ se̱ʼera ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱úra ta na̱túʼunna xíʼinra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼé ta̱ ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ chí Betel ki̱vi̱ kán ta saátu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ rey Jeroboán. Tándi̱ʼi na̱túʼunna ña̱yóʼo xíʼin yivána, 12 ta̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáa yichi̱ nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra?”. Tasaá na̱ se̱ʼera ni̱na̱ʼa̱na nu̱úra ndáa yichi̱ ku̱a̱ʼa̱n ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta̱ ke̱e chí Judá. 13 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ se̱ʼera: “Ixatu̱ʼvandó iin burro”. Ña̱kán i̱xatu̱ʼvanarí ta ta̱yóʼo na̱kosorarí.*
14 Tasaá ndíku̱nra ni̱xa̱ʼa̱nra sa̱tá ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta nda̱ni̱ʼírara ña̱ íyora xa̱ʼa̱ iin yitu̱n káʼnu. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á yóʼó kúú ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta̱ ke̱e chí Judá?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Yi̱ʼi̱ kúúvara”. 15 Ta̱ profeta ta̱ xi̱kuaʼa̱ kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ná ku̱ʼu̱nyó veʼi̱ ta kuxún si̱ta̱váʼa”. 16 Soo ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Va̱ása kívi ndikói̱ xíʼún ta ni va̱ása kívi keʼíi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n. Va̱ása kívi kuxui̱ si̱ta̱váʼa ni ña̱ koʼi̱ ti̱kui̱í xíʼún ñuu yóʼo. 17 Saáchi Jehová xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱úi̱: ‘Va̱ása kuxún si̱ta̱váʼa ta ni va̱ása koʼún ti̱kui̱í kán. Ta ni va̱ása ndikóún yichi̱ nu̱ú ni̱xa̱ʼún’”. 18 Tasaá, ta̱ profeta ta̱ xi̱kuaʼa̱ kán nda̱kuiinra: “Saátu yi̱ʼi̱ profeta kúi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yóʼó, ta iin ángel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ xa̱ʼnda Jehová: ‘Ka̱ʼa̱n xíʼinra ná ndikóra xíʼún veʼún ña̱ va̱ʼa kuxura si̱ta̱váʼa ta koʼora ti̱kui̱í’”. (Ta̱ sa̱ndáʼvivara kúúra). 19 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ndi̱kóra xíʼinra chí veʼera ña̱ va̱ʼa kuxura si̱ta̱váʼa ta koʼora ti̱kui̱í.
20 Tá xa̱a̱ ndóona nu̱ú mesa, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ profeta xi̱kuaʼa̱ 21 ta ta̱yóʼo ndeé va̱ʼa ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ profeta ta̱ ke̱e chí Judá ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Xa̱ʼa̱ ña̱ i̱xaso̱ʼún nu̱ú Jehová ta va̱ása níkandíxaún chiñu ña̱ xa̱ʼnda Jehová Ndióxi̱ún nu̱ún, 22 ta ndi̱kóún xi̱xiún si̱ta̱váʼa ta xi̱ʼún ti̱kui̱í ñuu yóʼo ni xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nvai̱ xíʼún “Va̱ása kuxún si̱ta̱váʼa ta ni va̱ása koʼún ti̱kui̱í”, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása sandúxu̱nna yóʼó nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n na̱ táʼún na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá’”.
23 Tá sa̱ndíʼi ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xi̱xira si̱ta̱váʼa ta xi̱ʼira ti̱kui̱í, ta̱ profeta ta̱ xi̱kuaʼa̱ ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra ña̱ ná ndikóra, i̱xatu̱ʼvara iin burro ku̱ʼu̱n xíʼinra. 24 Tá xa̱a̱ nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra, iin kama ki̱ta iin ndikaʼa* nu̱úra chí yichi̱ ta xa̱ʼníríra. Ta yichi̱ kán ki̱ndoora kánduʼúra, ta tí burro xíʼin tí ndikaʼa ndítarí yatin nu̱ú kánduʼúra. 25 Sava na̱ ta̱a ni̱ya̱ʼana chí yichi̱ kán ta xi̱ninara kánduʼúra ni̱xi̱ʼi̱ra ta tí ndikaʼa níndichirí yatin nu̱úra. Tá ni̱xa̱a̱na ñuu nu̱ú íyo ta̱ profeta xi̱kuaʼa̱ na̱túʼunna xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nina.
26 Ta̱ profeta xi̱kuaʼa̱ ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra ña̱ ná ndikóra, ku̱ndaa̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼora ña̱kán ndi̱ku̱n ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta̱ ta̱a yóʼo kúú ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta va̱ása níkandíxara chiñu ña̱ xa̱ʼnda Jehová nu̱úra. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra, mií Jehová ta̱xira ña̱ ná kaʼní iin tí ndikaʼa ta̱yóʼo”. 27 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ se̱ʼera: “Ixatu̱ʼvandó tí burro”. Ta na̱yóʼo ke̱ʼéna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra. 28 Ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta nda̱ni̱ʼíra ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ yóʼo kánduʼúra chí yichi̱. Ta tí burro xíʼin tí ndikaʼa ndítarí yatin nu̱ú kánduʼúra, ta tí ndikaʼa va̱ása níxaxírí ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta ni va̱ása níxaʼnírí tí burro. 29 Ta̱ profeta yóʼo nda̱niʼira ta̱a ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, chi̱núurara sa̱tá tí burro ta nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí ñuura ña̱ va̱ʼa kuakura xa̱ʼa̱ra ta sandúxu̱nrara. 30 Ta nu̱ú ndu̱xu̱n miíra sa̱ndúxu̱nrara, ta xi̱xakuna xa̱ʼa̱ra ta xi̱kachina: “Ndáʼviníún ñani miíndi̱”. 31 Tándi̱ʼi sa̱ndúxu̱nnara, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ se̱ʼera: “Tá ná kuvii̱, sundúxu̱nndó yi̱ʼi̱ nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n ta̱a ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. Ta nu̱ú ñúʼu lekera kán sandúxu̱nndó yi̱ʼi̱, ña̱ va̱ʼa inkáchi kuñuʼu lekei̱ xíʼinra. 32 Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ altar ña̱ íyo chí Betel ta saátu xa̱ʼa̱ ndiʼi veʼe nu̱ú ndásakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na ña̱ íyo chí lugar ña̱ súkun ña̱ kíndo̱o chí ñuu Samaria, ña̱ xi̱nu kúúvaña”.
33 Ni tá ku̱u ña̱yóʼo, ta̱ Jeroboán va̱ása nísandákoora keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa. Xi̱ndakundeéra xi̱ndaka̱xinra nda̱a̱ ndáaka na̱ ta̱a na̱ ñuu kán ña̱ va̱ʼa koona su̱tu̱ chí nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na. Xi̱taxira chiñu ndaʼa̱ nda̱a̱ ndáaka na̱ xi̱kuni̱ koo su̱tu̱ ta xi̱kachira: “Inka ta̱yóʼo ná koo su̱tu̱ chí nu̱ú súkun”. 34 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ki̱ʼvi na̱ veʼe ta̱ Jeroboán ku̱a̱chi yóʼo kúú ña̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱na ta nda̱a̱ ni iinkana va̱ása níkindo̱o nu̱ú ñuʼú.
14 Tiempo saá ki̱ʼin kue̱ʼe̱ ta̱ Abías se̱ʼe ta̱ Jeroboán. 2 Ña̱kán ta̱ Jeroboán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá síʼira: “Ixaún ña̱ ma̱ní, kama ku̱ʼún nasamaún ti̱ko̱to̱ún ña̱ va̱ʼa ná kǒo kiʼinna kuenta ña̱ kúún ñá síʼi̱, ta kúáʼan chí Siló nu̱ú íyo ta̱ profeta Ahíya. Ta̱kán kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ koi̱ rey nu̱ú na̱ ñuu yóʼo. 3 Kúáʼan kotoúnra ta ná ku̱ʼu̱n u̱xu̱ si̱ta̱váʼa xíʼún saátu si̱ta̱váʼa ña̱ yásín* xíʼin ñu̱ñú.* Ta ta̱kán ka̱ʼa̱n xíʼún ndáaña kundoʼo ta̱ loʼo yóʼo”.
4 Ñá síʼi ta̱ Jeroboán ke̱ʼéñá ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá. Ta nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá chí Siló ta ni̱xa̱a̱ñá veʼe ta̱ Ahíya. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱chéení ta̱ Ahíya va̱ása níxi̱kivika kotora chi xa̱a̱ ku̱aávara.
5 Soo Jehová xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nvara xíʼin ta̱ Ahíya: “Va̱xi ñá síʼi ta̱ Jeroboán nda̱ka̱tu̱ʼunñá yóʼó xa̱ʼa̱ se̱ʼeñá, saáchi ta̱ ndeéndóʼo kúúra. Yi̱ʼi̱ ka̱ʼi̱n xíʼún ndáaña xíniñúʼu ka̱ʼún xíʼinñá. Tá ná kixaa̱ñá síín kunaʼa̱ñá saáchi na̱sama ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxiñá”.
6 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Ahíya ña̱ káʼa xa̱ʼa̱ñá ku̱yatinñá chí yéʼé, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Ya̱ʼa ñá síʼi ta̱ Jeroboán. ¿Nda̱chun na̱sama ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxiún? Íyo iin ña̱ ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ka̱ʼi̱n xíʼún. 7 Kúáʼan ta ka̱ʼún ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Jeroboán: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: “Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ nda̱kaxin yóʼó nu̱ú ndiʼika na̱ táʼún ña̱ va̱ʼa kuniʼún yichi̱ nu̱ú na̱ ñui̱ Israel. 8 Xa̱ʼa̱ ña̱kán kǒo nítaxikai̱ ña̱ kaʼndachíñu na̱ veʼe ta̱ David ta ta̱xii̱ ña̱ kaʼndachíñu yóʼó. Soo yóʼó va̱ása íyoún nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱, chi ta̱kán ka̱ndíxara ndiʼi chiñu ña̱ xa̱ʼndai̱ nu̱úra ta xíʼin ndiʼi níma̱ra xi̱ndiku̱nra yi̱ʼi̱ ta ke̱ʼéra ña̱ kútói̱. 9 Yóʼó kúú ta̱ kininíka kéʼé nu̱ú ndiʼi na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱. Ke̱ʼún inka ndióxi̱, ta xíʼin ka̱a ke̱ʼún ña̱ʼa ña̱ ndasakáʼnuna ña̱ va̱ʼa sasáún yi̱ʼi̱, ta yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kǒo níxiinkaún kuniún. 10 Xa̱ʼa̱ ña̱kán chindaʼíi̱ iin tu̱ndóʼo nu̱ú na̱ veʼún, ta saátu sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ndiʼi na̱ ta̱a* na̱ ná kixi ti̱xin veʼún ta kǒokana koo chí ñuu Israel, sandíʼi-xa̱ʼíi̱ nda̱a̱ na̱ kǒo kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi ta saátu na̱ kǒo na̱ ndakiʼin tu̱ʼun. Nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna tá tíʼvína si̱ʼví ta nda̱a̱ ni loʼokaña kǒo kíndo̱o, saá keʼíi̱ xíʼin na̱ veʼún ta sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ndiʼina. 11 Tá ná kuvi na̱ veʼún chí ñuu, ti̱na* kúú tí kaxí ku̱ñuna. Ta tá ná kuvina chí yuku̱, kití tí ndáchí chí ndiví kúú tí kaxí ku̱ñuna, saáchi saá kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n mií Jehová”’.
12 ”Ta vitin kúáʼan chí veʼún. Tá xa̱a̱ ná xa̱ún chí ñuu, kuviva ta̱ loʼo se̱ʼún. 13 Ndiʼi na̱ ñuu Israel kuakuna xa̱ʼa̱ra ta sandúxu̱nnara. Iinlá ta̱yóʼo kúú ta̱ sandúxu̱nna, saáchi Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel xi̱nira ña̱ iinlá ta̱yóʼo kúú ta̱ ndíkaa̱ ña̱ va̱ʼa níma̱ nu̱ú ndiʼika na̱ veʼe ta̱ Jeroboán. 14 Jehová ndaka̱xinra iin ta̱ koo rey nu̱ú na̱ ñuu Israel, ta sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ veʼe ta̱ Jeroboán tá ná kixaa̱ mií ki̱vi̱ ña̱ nda̱kaxinra, ta ki̱vi̱ kán xa̱a̱ ki̱xaa̱vaña. 15 Ta Jehová kisira na̱ ñuu Israel nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo iin tu̱yo̱ó* tú kánda̱ íxaa ti̱kui̱í. Ta nda̱a̱ ti̱oʼo* na̱ ñuu Israel tuʼunra nu̱ú ñuʼú ña̱ va̱ʼaní ña̱ ta̱xira ndaʼa̱ na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ta ku̱ʼu̱nna koona nda̱a̱ chí inka táʼví yu̱ta Éufrates, saáchi sa̱sáa̱na Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna yitu̱n tú ndásakáʼnuna.* 16 Ta sandákoondaʼa̱ra na̱ ñuu Israel xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Jeroboán saátu xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ sa̱kíʼvira na̱ ñuu Israel”.
17 Tasaá, ñá síʼi ta̱ Jeroboán nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá ta ni̱xa̱a̱ñá chí Tirzá. Ta tá ni̱xa̱a̱ñá chí yéʼé veʼeñá ni̱xi̱ʼi̱va ta̱ loʼo se̱ʼeñá. 18 Ta sa̱ndúxu̱nnara ta ndiʼi na̱ ñuu Israel xa̱ku xa̱ʼa̱ra, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ profeta Ahíya ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra ña̱ ka̱ʼa̱nra.
19 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jeroboán, ndáa ki̱ʼva ni̱xi̱kara nu̱ú ku̱a̱chi ta saátu ndáa ki̱ʼva xa̱ʼndachíñura ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 20 Ta 22 ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ xa̱ʼndachíñu ta̱ Jeroboán. Tándi̱ʼi ni̱xi̱ʼi̱ra ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta se̱ʼera ta̱ Nadab kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
21 Ta ta̱ Rehoboam se̱ʼe ta̱ Salomón ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ tribu ta̱ Judá. Ta 41 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumií ta̱ Rehoboam tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta 17 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén ñuu ña̱ nda̱kaxin Jehová nu̱ú ndiʼika tribu na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼa koo ki̱vi̱ra kán. Siʼí ta̱ Rehoboam xi̱naníñá Naamá ta ñá ammonita xi̱kuuñá. 22 Ta na̱ tribu ta̱ Judá xi̱keʼéna ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, ta ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvina sa̱sáa̱níkañara nu̱úka ña̱ ke̱ʼé na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. 23 Ta saátu nda̱kundeéna i̱xava̱ʼana nu̱ú ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na,* nama̱ xíʼin yitu̱n tú xi̱ndasakáʼnuna ndiʼi xi̱kí ña̱ súkun ta saátu xa̱ʼa̱ yitu̱n tú ndokoní ndaʼa̱. 24 Ta ñuu kán ni̱xi̱yotu na̱ ta̱a na̱ xi̱kisi̱ xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ ta̱a nu̱ú xi̱ndasakáʼnuna ndióxi̱na. Ta ke̱ʼéna ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ kini táʼan ña̱ xi̱keʼé na̱ ñuu na̱ ta̱vá Jehová nu̱ú ñuʼúna ña̱ va̱ʼa taxiraña ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel.
25 Tá xa̱a̱ u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Rehoboam, ta̱ rey Sisac ta̱ ñuu Egipto ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Jerusalén. 26 Ta nda̱kiʼinra ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ ni̱xi̱yo veʼe Jehová ta saátu ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ ni̱xi̱yo veʼe* mií ta̱ rey, ta nda̱a̱ escudo ña̱ oro ña̱ i̱xava̱ʼa ta̱ Salomón nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra. 27 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱nña xíʼinna, ta̱ rey Rehoboam i̱xava̱ʼara escudo ña̱ cobre ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ndáa yéʼé veʼera ña̱ ná kiʼinna kuenta xíʼinña. 28 Ndiʼi yichi̱ ña̱ xi̱xaʼa̱n ta̱ rey veʼe Jehová, na̱ xi̱ndaa veʼera xi̱niʼina escudo yóʼo xi̱xaʼa̱nna. Ta tándi̱ʼi, xi̱ndataánva̱ʼanaña* ini cuarto nu̱ú xi̱ndoo na̱ ndáa veʼera.
29 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Rehoboam xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 30 Ta̱ Rehoboam ndiʼi tiempo ka̱nitáʼanra xíʼin ta̱ Jeroboán. 31 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Rehoboam ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara Ñuu ta̱ David. Siʼíra xi̱naníñá Naamá ta ñá ammonita xi̱kuuñá. Ta se̱ʼera ta̱ Abiyam* kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
15 Tá xa̱a̱ 18 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat, saá ni̱xa̱a̱ ta̱ Abiyam ndu̱ura rey chí Judá. 2 U̱ni̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén ta siʼíra xi̱kuu ñá Maacá, se̱ʼeñáni ta̱ Abisalom. 3 Ta̱yóʼo ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ ni̱ki̱ʼvi yivára. Saáchi su̱ví xíʼin ndiʼi níma̱ra níkachíñura nu̱ú Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ David, táʼanra ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. 4 Soo ni saá, xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱ndáʼvi-ini Jehová Ndióxi̱ ta̱ David xi̱nirara, ta̱xira ña̱ iin na̱ se̱ʼera ná kaʼndachíñuna chí ñuu Jerusalén, ta nda̱kaxinra iin ta̱yóʼo ña̱ ndakiʼinra koora rey tasaá va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuu Jerusalén. 5 Saáchi ta̱ David nina ña̱ va̱ʼa ke̱ʼéra nu̱ú Jehová, ta xi̱ndiku̱nvara ndiʼi ña̱ xi̱xaʼndara nu̱úra ndiʼi tiempo ña̱ xi̱takura, iinlá ña̱ ke̱ʼéra xíʼin ta̱ Urías ta̱ hitita kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa níxi̱yo. 6 Ndiʼi tiempo ña̱ xi̱taku ta̱ Rehoboam ka̱nitáʼanra xíʼin ta̱ Jeroboán.
7 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Abiyam xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. Saátu ka̱nitáʼan ta̱ Abiyam xíʼin ta̱ Jeroboán. 8 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Abiyam ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara Ñuu ta̱ David, ta se̱ʼera ta̱ Asá kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
9 Tá xa̱a̱ 20 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Jeroboán chí ñuu Israel, saá ki̱xáʼa ta̱ Asá xáʼndachíñura chí Judá. 10 Ta 41 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén. Ta xi̱tánra xi̱kuu ñá Maacá, se̱ʼeñáni ta̱ Abisalom. 11 Va̱ʼaní ni̱xi̱yo ña̱ ke̱ʼé ta̱ Asá nu̱ú Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ David, táʼanra ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. 12 Ta̱vára na̱ ta̱a na̱ ñuu kán na̱ xi̱kisi̱ xíʼin ku̱a̱ʼá ta̱a ini veʼe nu̱ú xi̱ndasakáʼnuna ndióxi̱na. Ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kini* ña̱ xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ña̱ ke̱ʼé na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. 13 Ta va̱ása nítaxikara ña̱ kuumií xi̱tánra ñá Maacá chiñu ña̱ ndáyáʼviní ña̱ xi̱kuumiíñá, saáchi ke̱ʼéñá iin ña̱ʼa ña̱ kininí ña̱ kuniñúʼu na̱ yiví xíʼin yitu̱n tú xi̱ndasakáʼnuna.* Ta̱ Asá sa̱ndúvara ña̱ʼa ña̱ kininí ña̱ ke̱ʼéñá ta xa̱ʼmiraña chí yoso̱ ña̱ Cedrón. 14 Soo ni saá, va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱ra nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na.* Ndiʼi tiempo ña̱ xi̱taku ta̱ Asá ka̱chíñura nu̱ú Jehová xíʼin ndiʼi níma̱ra. 15 Ta ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱kara ña̱ʼa ña̱ nda̱sayi̱i̱ra ta saátu ña̱ nda̱sayi̱i̱ yivára chí veʼe Jehová: ña̱ʼa ña̱ plata, ña̱ oro xíʼin inkaka ña̱ʼa.
16 Ndiʼi tiempo ka̱nitáʼan ta̱ Asá xíʼin ta̱ Baasá, ta̱ xi̱kuu rey ñuu Israel. 17 Ta̱ rey Baasá ta̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú na̱ ñuu Israel ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ xi̱ndoo chí Judá ta ki̱xáʼara sándaʼara ñuu Ramá ña̱ va̱ʼa kǒo kee nda̱a̱ ni iin na̱ yiví nu̱ú ñuʼú ña̱ xi̱xaʼndachíñu ta̱ rey Asá chí Judá ta ni va̱ása ki̱ʼvina nu̱úña. 18 Ña̱kán, ta̱ rey Asá nda̱kiʼinra ndiʼi ña̱ʼa ña̱ plata xíʼin ña̱ oro ña̱ xi̱kindo̱o, ña̱ xi̱ñuʼu ini cuarto nu̱ú xi̱ndataánva̱ʼana* ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ini veʼe Jehová ta saátu ini veʼe* miíra ta ta̱xiraña ndaʼa̱ na̱ káchíñu nu̱úra. Tándi̱ʼi, ta̱ rey Asá chi̱ndaʼáraña ndaʼa̱ ta̱ Ben-Hadad ta̱ xi̱kuu rey chí Siria ta̱ ni̱xi̱yo chí Damasco (ta̱yóʼo xi̱kuura se̱ʼe ta̱ Tabrimón, se̱ʼe ta̱ Hezión). Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: 19 “Xa̱a̱ ke̱ʼévayó iin trato, ta saátu yiváún xíʼin yivái̱ ke̱ʼéna iin trato. Ña̱kán chíndaʼíi̱ plata xíʼin oro ku̱xa̱a̱ ndaʼún. Sandíʼi-xa̱ʼa̱ trato ña̱ kúúmiíún xíʼin ta̱ Baasá ta̱ rey ñuu Israel, ña̱ va̱ʼa ná kǒo keʼékara yi̱ʼi̱”. 20 Ta̱ Ben-Hadad ka̱ndíxara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ rey Asá, ña̱kán chi̱ndaʼára na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldadora ta ni̱xa̱ʼa̱nna ka̱nitáʼanna xíʼin ñuu ña̱ ni̱xi̱yo chí Israel, ta ku̱chiñuna nda̱kiʼinna ñuu Ijón, Dan, Abel-Bet-Maacá, ndiʼi Kinéret ta saátu nda̱kiʼinna ndiʼi ñuʼú ña̱ kúú kuenta na̱ tribu ta̱ Neftalí. 21 Tá ku̱ndaa̱-ini ta̱ Baasá xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ndi̱ku̱n sa̱ndákoora ña̱ sandáʼara ñuu Ramá ta ki̱ndoora ni̱xi̱yora chí Tirzá. 22 Ta̱ rey Asá sa̱ndákutáʼanra ndiʼi na̱ ñuu Judá, ta ni̱xa̱ʼa̱nna chí Ramá ta nda̱kiʼinna ndiʼi yitu̱n xíʼin yu̱u̱ ña̱ xi̱xiniñúʼu ta̱ Baasá ña̱ sandáʼara ñuu kán, ta xíʼin ña̱yóʼo sa̱ndáʼa ta̱ rey Asá ñuu Gueba ña̱ íyo chí nu̱ú ñuʼú na̱ tribu ta̱ Benjamín ta saátu Mizpá.
23 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Asá, ndee̱ ña̱ xi̱kuumiíra, ta saátu ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra xíʼin ndiʼi ñuu ña̱ sa̱ndáʼara, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. Soo tá xa̱a̱ ku̱chéera ki̱ʼin kue̱ʼe̱ xa̱ʼa̱ra. 24 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Asá ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara Ñuu ta̱ David, táʼanra ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá, ta se̱ʼera ta̱ Jehosafat kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
25 Tá xa̱a̱ u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Asá chí Judá, saá ni̱xa̱a̱ ta̱ Nadab se̱ʼe ta̱ Jeroboán ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel, ta u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura. 26 Ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová. Ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára, ta ni̱ki̱ʼvitura ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi yivára na̱ ñuu Israel. 27 Tá xa̱a̱ ni̱xa̱a̱ ta̱ Nadab xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel xi̱kundoona sa̱tá ñuu Guibetón, ta̱ Baasá se̱ʼe ta̱ Ahíya, ta̱ ki̱xi ti̱xin veʼe na̱ tribu ta̱ Isacar, ni̱xi̱yora contra xíʼin ta̱ Nadab ta xa̱ʼnírara chí Guibetón, ña̱ xi̱kuu kuenta na̱ filisteo. 28 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Asá chí Judá, saá kúú ña̱ xa̱ʼní ta̱ Baasá ta̱ Nadab ta ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey. 29 Tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey xa̱ʼníra ndiʼi na̱ veʼe ta̱ Jeroboán, nda̱a̱ ni iinna va̱ása níkindo̱o. Xa̱ʼníra ndiʼina nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Ahíya ta̱ silonita ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra. 30 Ña̱yóʼo ku̱uña xa̱ʼa̱ ndiʼi ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Jeroboán ta saátu xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ sa̱kíʼvira na̱ ñuu Israel, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱sáa̱níra Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel. 31 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Nadab ta saátu ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 32 Ta ndiʼi tiempo ka̱nitáʼan ta̱ Asá xíʼin ta̱ rey Baasá ta̱ ñuu Israel.
33 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ xáʼndachíñu ta̱ Asá chí Judá, ta̱ Baasá se̱ʼe ta̱ Ahíya ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu Israel chí Tirzá, ta 24 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura. 34 Soo ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, ta ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jeroboán ta ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán na̱ ñuu Israel.
16 Ta̱ Jehú se̱ʼe ta̱ Hananí ku̱ndaa̱-inira ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱yóʼo contra ta̱ Baasá: 2 “Nu̱ú yákáva* íyoún tá nda̱niʼii̱ yóʼó ta nda̱sai̱ yóʼó ta̱ kuniʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñui̱ Israel, ta nda̱kundeún ke̱ʼún nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jeroboán ta chi̱kaún na̱ ñui̱ Israel ndaʼa̱ ku̱a̱chi. 3 Ña̱kán sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ta̱ Baasá ta saátu na̱ veʼera nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼíi̱ xíʼin na̱ veʼe ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat. 4 Tá ná kuvi na̱ veʼe ta̱ Baasá chí ñuu, ti̱na* kúú tí kaxí ku̱ñuna. Tá ná kuvina chí yukú, kití tí ndáchí chí ndiví kúú tí kaxí ku̱ñuna”.
5 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Baasá, ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra ta saátu ndee̱ ña̱ xi̱kuumiíra ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 6 Tasaá, ta̱ Baasá ni̱xi̱ʼi̱ra ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara chí Tirzá, ta se̱ʼera ta̱ Elá* kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey. 7 Jehová xi̱niñúʼura ta̱ profeta Jehú se̱ʼe ta̱ Hananí ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo contra ta̱ Baasá ta saátu contra na̱ veʼera, xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ke̱ʼéra nu̱ú Jehová, xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱sáa̱rara xíʼin ña̱ ke̱ʼéra ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ veʼe ta̱ Jeroboán, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱ʼníra ta̱ Nadab.
8 Tá xa̱a̱ 26 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Asá chí Judá, ta̱ Elá* se̱ʼe ta̱ Baasá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Tirzá ta u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura. 9 Tá ni̱xi̱nii ta̱ Elá íyora chí Tirzá veʼe ta̱ Arzá ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin veʼera ñuu kán, iin ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra ta̱ xi̱naní Zimrí, ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin iin tiʼvi carreta tú xi̱xaʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi ndu̱ura contra xíʼinra. 10 Ta ta̱ Zimrí ni̱ki̱ʼvira ka̱nirara ta xa̱ʼnírara, ta miíra ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey. Ña̱yóʼo ku̱uña tá xa̱a̱ 27 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Asá chí Judá. 11 Tá ni̱xa̱a̱ ta̱ Zimrí ndu̱ura rey ta xi̱koora* nu̱ú trono, xa̱ʼníra ndiʼi na̱ veʼe ta̱ Baasá. Ta kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ ta̱a* na̱ táʼan ta̱ Baasá á na̱ migora níka̱ku. 12 Saá kúú ña̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ta̱ Zimrí ndiʼi na̱ veʼe ta̱ Baasá, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová contra ta̱ Baasá tá xi̱niñúʼura ta̱ profeta Jehú ña̱ ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo. 13 Ña̱yóʼo ku̱uña xa̱ʼa̱ ndiʼi ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Baasá ta saátu se̱ʼera ta̱ Elá* ta saátu xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ sa̱kíʼvina na̱ ñuu Israel, chi sa̱sáa̱na Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱sakáʼnuna ña̱ʼa ña̱ ni loʼo va̱ása ndáyáʼvi. 14 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Elá* xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel.
15 Tá xa̱a̱ 27 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Asá chí Judá, ta̱ Zimrí u̱xa̱ ki̱vi̱ xi̱kuura rey chí Tirzá tá ndóoka na̱ soldado sa̱tá ñuu Guibetón ña̱ xi̱kuu kuenta na̱ filisteo ña̱ kanitáʼanna xíʼinna. 16 Ta na̱ soldado na̱ xi̱ndoo kán xi̱niso̱ʼona ña̱ xi̱kaʼa̱nna: “Ta̱ Zimrí ndu̱ura contra xíʼin ta̱ rey ta xa̱ʼnírara”. Ta ki̱vi̱ kán, na̱ soldado na̱ ñuu Israel nda̱kaxinna ta̱ Omrí ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ña̱ koora rey nu̱ú na̱ ñuu Israel. 17 Ta ta̱ Omrí xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel ke̱ena chí Guibetón ta ni̱xa̱a̱na xi̱kundoona sa̱tá ñuu Tirzá. 18 Tá xi̱ni ta̱ Zimrí ña̱ ku̱chiñuna nda̱kiʼinna ñuu kán, ni̱ki̱ʼvira ini veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ íyo ini veʼe* ta̱ rey ta chi̱kaa̱ra ñuʼu̱ veʼe kán ta ki̱ndoora iniña ta ni̱xi̱ʼi̱vara. 19 Ña̱yóʼo ku̱uña xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jeroboán, ta saátu xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ sa̱kíʼvira na̱ ñuu Israel. 20 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Zimrí xíʼin ña̱ ndu̱ura contra xíʼin ta̱ rey, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel.
21 Saá kúú ña̱ u̱vi̱ tiʼvi nda̱taʼví na̱ ñuu Israel. Iin tiʼvi na̱yóʼo xi̱ndiku̱n ta̱ Tibní se̱ʼe ta̱ Guinat ta xi̱kuni̱na ña̱ koora rey, ta inka tiʼvina xi̱ndiku̱nna ta̱ Omrí. 22 Soo na̱ xi̱ndiku̱n sa̱tá ta̱ Omrí ku̱chiñuna ka̱nitáʼanna xíʼin na̱ xi̱ndiku̱n sa̱tá ta̱ Tibní se̱ʼe ta̱ Guinat. Tándi̱ʼi, ni̱xi̱ʼi̱va ta̱ Tibní ta ta̱ Omrí ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
23 Tá xa̱a̱ 31 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Asá chí Judá, ta̱ Omrí ni̱xa̱a̱ra ku̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel ta 12 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura. Ta i̱ñu̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Tirzá. 24 Ta sa̱tára* yuku̱ ña̱ íyo chí Samaria nu̱ú ta̱ Sémer ta ta̱xira ki̱ʼva 68 kilo* ña̱ plata ndaʼa̱ra, ta i̱xava̱ʼara iin ñuu yuku̱ kán. Ta chi̱naníraña Samaria,* saáchi Sémer xi̱naní ta̱ ni̱xi̱íkoña* nu̱úra. 25 Ta ta̱ Omrí ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, ta kinika ke̱ʼé ta̱yóʼo nu̱ú ndiʼika na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱. 26 Xi̱ndiku̱nra yichi̱ ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat ta ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱yóʼo na̱ ñuu Israel, tá sa̱sáa̱na Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱sakáʼnuna ña̱ʼa ña̱ va̱ása ndáyáʼvi. 27 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Omrí, xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra xíʼin ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi nu̱ú ku̱chiñura ka̱nitáʼanra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 28 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Omrí ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara chí Samaria, ta se̱ʼera ta̱ Acab kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
29 Tá xa̱a̱ 38 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Asá chí Judá, ta̱ Acab se̱ʼe ta̱ Omrí ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel ta 22 ku̱i̱ya̱ ni̱xi̱yora xa̱ʼndachíñura nu̱úna chí Samaria. 30 Ta̱ Acab se̱ʼe ta̱ Omrí kúú ta̱ kininíka ke̱ʼé nu̱ú Jehová, nu̱úka ndiʼi na̱ rey na̱ ni̱xi̱yo tá ya̱chi̱. 31 Ta ni xa̱a̱ ni̱ki̱ʼvira ndiʼi ku̱a̱chi táʼan ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat, soo ni saá ti̱ndaʼa̱ra xíʼin ñá Jezabel se̱ʼe ta̱ Etbaal ta̱ rey nu̱ú na̱ sidonio, ta ki̱xáʼara nda̱sakáʼnura ña̱ Baal ta xi̱kuxítíra nu̱úña. 32 Ta saátu ke̱ʼéra iin altar ña̱ Baal ini veʼe ña̱ i̱xava̱ʼara ña̱ ndasakáʼnunaña chí Samaria. 33 Ta̱ Acab ke̱ʼétura iin yitu̱n tú ndasakáʼnuna.* Ta ku̱a̱ʼáníka ña̱ʼa ke̱ʼéra ña̱ va̱ʼa sasáa̱ra Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel nu̱ú ndiʼika ña̱ ke̱ʼé na̱ rey na̱ ñuu Israel na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱.
34 Tá tiempo ña̱ xi̱xaʼndachíñu ta̱ Acab, iin ta̱ betelita ta̱ xi̱naní Hiel ki̱xáʼara sándaʼara ñuu Jericó. Tá ki̱xáʼara távára xa̱ʼa̱ña, ni̱xi̱ʼi̱ se̱ʼera ta̱ nu̱ú ta̱ xi̱naní Abiram, ta tá chi̱kaa̱ra yéʼé ña̱yóʼo ni̱xi̱ʼi̱ se̱ʼera ta̱ loʼoka ta̱ xi̱naní Segub, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Josué se̱ʼe ta̱ Nun ña̱ ná ka̱ʼa̱nra.
17 Ta̱ Elías* ta̱ tisbita ta̱ ni̱xi̱yo chí Galaad, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Acab: “Chínaʼíi̱* xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel ta̱ káchíñui̱ nu̱ú, ña̱ va̱ása ko̱yo yúyú ta ni va̱ása kuun sa̱vi̱ ndiʼi ku̱i̱ya̱ yóʼo, nda̱a̱ ná ka̱ʼi̱n ña̱ kuun tukurá”.
2 Ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Elías: 3 “Kita yóʼo ta kúáʼan koose̱ʼún* chí este yatin nu̱ú kíndo̱o yoso̱ ña̱ Kerit, chí este yu̱ta Jordán. 4 Kán koʼún ti̱kui̱í yu̱ta, ta yi̱ʼi̱ chindaʼíi̱ tí saa ndáá* ña̱ xa̱a̱rí xíʼin ña̱ʼa ña̱ kuxún”. 5 Ta ndi̱ku̱n nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n mií Jehová xíʼinra. Ta ni̱xa̱a̱ra xi̱koora* yatin yoso̱ ña̱ Kerit, chí táʼví este yu̱ta Jordán. 6 Ta tí saa ndáá xi̱xaʼa̱nrí xi̱taxirí si̱ta̱váʼa xíʼin ku̱ñu xi̱xixira ndiʼi xi̱ta̱a̱n* ta saátu xi̱kuaá, ta ta̱yóʼo xi̱xiʼira ti̱kui̱í yu̱ta. 7 Soo tá ni̱ya̱ʼa loʼo ki̱vi̱, ni̱yi̱chi̱ ti̱kui̱í yu̱ta kán saáchi va̱ása níxi̱kuunka sa̱vi̱ ñuu kán.
8 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra: 9 “Kúáʼan chí Sarepta ña̱ ndíkaa̱ chí Sidón, ta kán kindo̱ún koún, ta yi̱ʼi̱ taxii̱ chiñu ndaʼa̱ iin ñá ñaʼá ñá ni̱xi̱ʼi̱ yii̱ ña̱ taxiñá ña̱ kuxún”. 10 Xa̱ʼa̱ ña̱kán nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Sarepta. Tá ni̱xa̱a̱ra chí yéʼé ñuu, nda̱ni̱ʼíra iin ñá ñaʼá ñá ni̱xi̱ʼi̱ yii̱ ñá ndíkaa̱ ndákaya titu̱n. Ta ka̱narañá ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Ixaún ña̱ ma̱ní, taxi iin vaso ti̱kui̱í ná koʼi̱”. 11 Tá ku̱a̱ʼa̱nñá xa̱ʼa̱ ti̱kui̱í ka̱narañá ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Ixaún ña̱ ma̱ní, saátu taxiún loʼo si̱ta̱váʼa ná kuxui̱”. 12 Ta ñáyóʼo nda̱kuiinñá: “Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ táku ta̱ ndásakáʼnún ña̱ kǒo si̱ta̱váʼa kúúmiíi̱. Chi ndáa loʼo kuití harina ndíkaa̱ ini ki̱si káʼnu ta ndáa loʼo kuití aceite ñúʼu ini ki̱si loʼo. Ta vitin xíkai̱ ndákayai̱ loʼo titu̱n ña̱ va̱ʼa ku̱ʼi̱n ixava̱ʼi̱ loʼo ña̱ʼa kuxui̱ xíʼin se̱ʼi̱. Ndáa ña̱yóʼo kúú ña̱ kuxundi̱ tasaá kuvivandi̱”.
13 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Elías xíʼinñá: “Va̱ása yi̱ʼvíún, kúáʼan ixava̱ʼún ña̱ ni̱ka̱ʼún. Soo siʼna ixava̱ʼún iin si̱ta̱váʼa loʼo ña̱ ti̱ku̱i̱ta̱* xíʼin ña̱ʼa ña̱ kíndo̱o ta kixiún taxiúnña kuxui̱ ke̱ʼe* yóʼo. Tasaá ku̱ʼún ixava̱ʼún ña̱ kuxún xíʼin se̱ʼún. 14 Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: ‘Harina ña̱ ñúʼu ini ki̱si ña̱ káʼnu va̱ása ndiʼiña ta aceite tá ñúʼu ini ki̱si ña̱ loʼo va̱ása ndiʼirá nda̱a̱ ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ taxi tuku Jehová ña̱ kuun sa̱vi̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo’”. 15 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ke̱ʼéñá ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Elías xíʼinñá. Ta miíra, ñá ñaʼá yóʼo ta saátu na̱ veʼeñá ku̱a̱ʼání ki̱vi̱ ni̱xi̱yo ña̱ xi̱xina. 16 Harina ña̱ ñúʼu ini ki̱si káʼnu va̱ása níndiʼiña ta saátu aceite tá ñúʼu ini ki̱si loʼo va̱ása níndiʼirá, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Elías ña̱ ná ka̱ʼa̱nra.
17 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ki̱ʼin kue̱ʼe̱ ta̱ loʼo se̱ʼe ñá ñaʼá yóʼo, ta xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱xáʼa ndeéníndóʼora ni̱xi̱ʼi̱vara. 18 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ Elías: “¿Ndáaña ke̱ʼíi̱ xíʼin yóʼó ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱? ¿Á ki̱xaún ña̱ sandákaʼún yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱chii̱ ta saátu ña̱ kaʼníún se̱ʼi̱?”. 19 Soo ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Taxi ta̱ loʼo se̱ʼún ndaʼíi̱”. Tasaá ki̱ʼinra ta̱ loʼo yóʼo ndaʼa̱ñá ta níʼirara ni̱xa̱ʼa̱n xíʼinra chí veʼe ña̱ kánuu chí xi̱ní veʼe nu̱ú xi̱kindo̱ora ta chi̱núurara nu̱ú xi̱tora. 20 Ta xa̱kundáʼvira nu̱ú Jehová ta ka̱chira: “Jehová Ndióxi̱ miíi̱, ¿á taxiún xo̱ʼvi̱ ñá ñaʼá ñá ni̱xi̱ʼi̱ yii̱ ñá kíndo̱i̱ veʼe? ¿Á taxiún ña̱ kuvi se̱ʼeñá?”. 21 Tasaá u̱ni̱ yichi̱ xi̱kunúura sa̱tá ta̱ loʼo yóʼo ta xa̱kundáʼvira nu̱ú Jehová: “Jehová Ndióxi̱ miíi̱, ixaún ña̱ ma̱ní sandátakún ta̱ loʼo yóʼo”. 22 Ta Jehová xi̱niso̱ʼovara ña̱ xa̱kundáʼvi ta̱ Elías nu̱úra, xa̱ʼa̱ ña̱kán sa̱ndátakura ta̱ loʼo yóʼo. 23 Ta̱ Elías nda̱kiʼinra ta̱ loʼo yóʼo ini veʼe ña̱ kánuu chí xi̱ní veʼe ta nu̱ura xíʼinra ta ni̱ki̱ʼvira ini veʼe, ta nda̱taxirara ndaʼa̱ siʼíra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Koto, tákuva ta̱ loʼo se̱ʼún”. 24 Tá xi̱ni ñá ñaʼá kán ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ Elías: “Vitin kúnda̱a̱ káxi inii̱ ña̱ kúún iin ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta tu̱ʼun Jehová ña̱ káʼún ña̱ nda̱a̱va kúúña”.
18 Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ku̱i̱ya̱, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Elías: “Kúáʼan nu̱ú ta̱ Acab ta yi̱ʼi̱ sakúi̱n sa̱vi̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo”. 2 Ña̱kán ta̱ Elías ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ Acab. Ta ndeéní xi̱ndikaa̱ so̱ko chí Samaria.
3 Ta̱ Acab ka̱nara ta̱ Abdías ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin veʼera. (Ta̱ Abdías xi̱ndasakáʼnura Jehová. 4 Tá ki̱xáʼa ñá Jezabel xáʼníñá na̱ profeta Jehová, ta̱ Abdías chi̱se̱ʼéra 100 na̱ profeta ini iin kavá. Ta̱ánra 50 na̱ profeta ini iinña ta ini inkaña ta̱ánra inka 50 na̱yóʼo, ta xi̱taxira si̱ta̱váʼa xíʼin ti̱kui̱í ndaʼa̱na). 5 Tasaá ta̱ Acab ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abdías: “Kúáʼan iníísaá ñuu yóʼo ña̱ va̱ʼa kotoún ndiʼi nu̱ú kána ti̱kui̱í ta saátu ndiʼi yoso̱, chi sana ndani̱ʼíyó yita* ña̱ kaxí kuáyi̱ xíʼin mula ta kǒo kuvi ndiʼi kití nu̱úyó”. 6 Ña̱kán nda̱taʼvína ñuʼú nu̱ú ku̱ʼu̱nna kotona. Ta̱ Acab xíʼin ta̱ Abdías xa̱a̱ síín síín yichi̱ nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna.
7 Tá ku̱a̱ʼa̱n ta̱ Abdías chí yichi̱, ta̱ Elías ni̱xa̱a̱ra nda̱kutáʼanra xíʼinra. Ta̱ Abdías kama nda̱kunira ta̱yóʼo tasaá kama xi̱kuxítíra nu̱úra, ta ka̱chira xíʼinra: “Táta, ¿á ta̱ Elías kúún?”. 8 Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Yi̱ʼi̱ kúúvara. Kúáʼan ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ káchíñún nu̱ú: ‘Yóʼo ki̱xaa̱ ta̱ Elías’”. 9 Ta ta̱ Abdías nda̱kuiinra: “¿Ndáa ku̱a̱chi ni̱ki̱ʼvii̱ ña̱kán ndataxiún yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ ta̱ Acab ta kaʼníra yi̱ʼi̱? 10 Chínaʼíi̱* xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ táku ta̱ ndásakáʼnún, xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ñuu xíʼin país chíndaʼá ta̱ káchíñui̱ nu̱ú na̱ ku̱a̱ʼa̱n nandukú yóʼó. Ta tá xi̱kaʼa̱nna ña̱ kǒún íyo kán, ta̱ rey Acab xi̱kaʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu kán á na̱ país kán ña̱ ná chinaʼána ña̱ kǒún níndani̱ʼína. 11 Soo yóʼó ki̱xaún ta káchiún: ‘Kúáʼan ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ káchíñún nu̱ú: “Yóʼo ki̱xaa̱ ta̱ Elías”’. 12 Tá ná ku̱ʼi̱n natúʼi̱n xíʼin ta̱ Acab, nda̱a̱ ni loʼo va̱ása xíni̱i̱ ndáa míí ku̱ʼún ixaa espíritu Jehová, ta kaʼnívara yi̱ʼi̱ tá ná kǒo ndani̱ʼíra yóʼó. Soo yi̱ʼi̱ nda̱a̱ tá loʼovíi̱ ndásakáʼnui̱ Jehová. 13 Táta, ¿á va̱ása nínatúʼunvana xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼíi̱ tá xa̱ʼní ñá Jezabel na̱ profeta Jehová? ¿Á va̱ása níka̱ʼa̱nvana xíʼún ña̱ chi̱se̱ʼíi̱ 100 na̱ profeta Jehová ini iin kavá? Ta̱íi̱n 50 na̱yóʼo ini iinña ta ini inkaña ta̱íi̱n inka 50 na̱yóʼo ta xi̱taxii̱ si̱ta̱váʼa xíʼin ti̱kui̱í ndaʼa̱na. 14 Soo yóʼó ki̱xaún ta káchiún: ‘Kúáʼan ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ káchíñún nu̱ú: “Yóʼo ki̱xaa̱ ta̱ Elías”’. Ta ná keʼíi̱ ña̱yóʼo kaʼnívara yi̱ʼi̱”. 15 Soo ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel ta̱ káchíñui̱ nu̱ú, ña̱ ku̱ʼu̱nvai̱ nu̱ú ta̱ Acab vitin”.
16 Ña̱kán ta̱ Abdías ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ Acab ta na̱túʼunra xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ta ta̱ Acab ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱kutáʼanra xíʼin ta̱ Elías.
17 Ndi̱ku̱n tá xi̱ni ta̱ Acab ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á yóʼova ndíkaa̱ yóʼó ta̱ sáxo̱ʼvi̱ní na̱ ñuu Israel?”.
18 Ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Yi̱ʼi̱ kǒo ña̱ níkeʼíi̱ xíʼin na̱ ñuu Israel. Yóʼó xíʼin na̱ veʼe yiváún kúú na̱ sáxo̱ʼvi̱na. Saáchi sa̱ndákoondó chiñu ña̱ xáʼnda Jehová ta ki̱xáʼandó ndíku̱nndó ña̱ Baal. 19 Ta vitin kana ndiʼi na̱ ñuu Israel ta saátu na̱ 450 profeta ña̱ Baal xíʼin 400 na̱ kúú profeta yitu̱n tú ndásakáʼnu* na̱ yiví, na̱ xíxi nu̱ú mesa ñá Jezabel ta ná ku̱ʼu̱nna ndakutáʼanna xíʼi̱n chí yuku̱ Carmelo”. 20 Ña̱kán ta̱ Acab chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel ta sa̱ndákutáʼanra na̱ profeta chí yuku̱ Carmelo.
21 Tasaá, ta̱ Elías ku̱yatinra nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Nda̱a̱ ama sandákoondó ña̱ kaka-inindó? Tá Jehová kúú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, kundiku̱nndóra. Soo tá ña̱ Baal kúú ndióxi̱ ña̱ nda̱a̱, kundiku̱nndóña”. Ta nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa va̱ása níka̱ʼa̱nna. 22 Tándi̱ʼi, ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu: “Si̱ín kuití yi̱ʼi̱ kúú profeta Jehová ta̱ kíndo̱o, soo íyo 450 profeta ña̱ Baal. 23 Ná taxina u̱vi̱ si̱ndi̱ki̱ che̱e válí ndaʼa̱ndi̱, ta na̱yóʼo ná ndaka̱xinna iinrí ta ná sakúachinarí ta chindósona ku̱ñurí nu̱ú titu̱n. Soo va̱ása chikaa̱na ñuʼu̱ titu̱n yóʼo. Ta saátu yi̱ʼi̱ sakúachii̱ inkarí ta chindósói̱ ku̱ñurí nu̱ú titu̱n ta saátu va̱ása chikai̱ ñuʼu̱ titu̱n yóʼo. 24 Tasaá, ndóʼó kanandó ki̱vi̱ ndióxi̱ndó ta yi̱ʼi̱ kanai̱ ki̱vi̱ Jehová. Ta Ndióxi̱ ta̱ ná chindaʼá ñuʼu̱ na̱ʼa̱ra ña̱ kúúra Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱”. Ta ndiʼi na̱ ñuu ka̱china: “Va̱ʼava”.
25 Tasaá ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ profeta ña̱ Baal: “Siʼnaka miíndó ndaka̱xin iin si̱ndi̱ki̱ yúta̱* ta ixaviíndórí, saáchi ku̱a̱ʼáka kúú ndóʼó. Tasaá kanandó ki̱vi̱ ndióxi̱ndó soo va̱ása chikaa̱ndó ñuʼu̱ titu̱n”. 26 Tasaá ki̱ʼinna si̱ndi̱ki̱ yúta̱ tí ta̱xina ndaʼa̱na ta i̱xaviínarí ta ki̱xáʼana kánana ki̱vi̱ ña̱ Baal ta ke̱ʼéna ña̱yóʼo tá xi̱ta̱a̱n* iinsaá nda̱a̱ tá káʼñu.* Ta xi̱kachina: “Baal, ndakuiin yuʼúndi̱”. Soo va̱ása níxiniso̱ʼona ta̱chí nda̱a̱ ni iinna chi kǒo na̱ níndakuiin. Ta kánditana ta tíxáʼana ta xi̱ndakundeéna xi̱kava̱nduuna sa̱tá altar ña̱ i̱xava̱ʼana. 27 Tá káʼñu, ta̱ Elías ki̱xáʼara kúsi̱kindaarana ta xi̱kachira: “Ndeé va̱ʼaka kanandó saáchi iin ndióxi̱va kúúña. Ta sana ndeéní ndákanixi̱níña á ku̱a̱ʼa̱nña tatávaña.* Á sana kísi̱vaña ta xíniñúʼu sandákáxína-iniña”.* 28 Ta na̱yóʼo ndeéní xi̱kanana ta xi̱xaʼndana miína xíʼin cuchillo ta saátu xíʼin lanza ta iin xi̱tikaa kúáʼa ni̱i̱ iníí ñii̱na, chi saá ni̱xi̱yo costumbrena. 29 Tasaá nda̱kundeéna ke̱ʼéna* nda̱a̱ tá ni̱xa̱a̱ hora ña̱ sóko̱na harina tá xi̱kuaá. Soo va̱ása níxiniso̱ʼona ta̱chí nda̱a̱ ni iinna saáchi kǒo na̱ níndakuiin; kǒo miíví na̱ níxiniso̱ʼo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna.
30 Tándi̱ʼi, ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ ñuu: “Kuyatinndó nu̱úi̱”. Tasaá ndiʼi na̱ ñuu ku̱yatinna nu̱úra. Tasaá nda̱saviíra altar Jehová ña̱ xa̱nina. 31 Ta̱ Elías ki̱ʼinra 12 yu̱u̱ chi saá xi̱kuu na̱ tribu na̱ ki̱xi ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ Jacob, ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱yóʼo xíʼin: “Yóʼó kunaníún Israel”. 32 Ta xi̱niñúʼura yu̱u̱ yóʼo ña̱ i̱xava̱ʼara iin altar xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ Jehová. Ta xa̱a̱ xíká loʼo i̱xava̱ʼara iin chi̱chi sa̱tá altar yóʼo, ta ñuʼú ña̱ ki̱ndoo ma̱ʼñú yóʼo nda̱a̱ kivi chiʼina 15 litro* si̱ʼva̱ nu̱úña. 33 Tándi̱ʼi, chi̱ndoo viíra titu̱n, sa̱kúachira si̱ndi̱ki̱ yúta̱ ta chi̱ndósora ku̱ñurí nu̱ú titu̱n. Ta ka̱chira: “Sakutúndó ku̱mí ki̱si náʼnu xíʼin ti̱kui̱í ta sakáandórá sa̱tá si̱ndi̱ki̱ tí so̱kói̱* ta saátu sa̱tá titu̱n”. 34 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndikó tukundó keʼéndóña”. Ta na̱yóʼo ndi̱kóna ke̱ʼénaña. Tuku ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Keʼé tukundóña”. U̱ni̱ yichi̱ ke̱ʼéna ña̱yóʼo. 35 Ni̱ko̱yo ndiʼi ti̱kui̱í sa̱tá altar ta saátu sa̱kútúra chi̱chi kán xíʼin ti̱kui̱í.
36 Tá xa̱a̱ kúúña hora ña̱ so̱kóna harina tá xi̱kuaá, ta̱ profeta yóʼo ku̱yatinra nu̱ú altar ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Jehová Ndióxi̱ ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac xíʼin ta̱ Israel, vitin ná kunda̱a̱-inina ña̱ yóʼó kúú Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel ta yi̱ʼi̱ kúú ta̱ káchíñu nu̱ún ta ke̱ʼíi̱ ndiʼi ña̱yóʼo saáchi miíún ni̱ka̱ʼa̱n xíʼi̱n. 37 Ndakuiin ña̱ káʼi̱n xíʼún Jehová. Ndakuiin ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-ini na̱ ñuu yóʼo ña̱ yóʼó kúú Jehová ta kúún Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta miíún kúú ta̱ chíndeétáʼan xíʼinna ña̱ ndikóna nu̱ún”.
38 Tasaá chi̱ndaʼá Jehová iin ñuʼu̱ ta xa̱ʼmiña ña̱ ni̱so̱kóra, titu̱n, yu̱u̱ xíʼin yáká* ta sa̱yíchi̱ña ti̱kui̱í tá ñúʼu chi̱chi kán. 39 Tá xi̱ni ndiʼi na̱ ñuu ña̱yóʼo, ndi̱ku̱n xi̱kuxítína nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú ta ka̱china: “Jehová kúú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. Jehová kúú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱”. 40 Tasaá ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tiinndó na̱ profeta ña̱ Baal, kǒo taxindó ña̱ kununa”. Ña̱kán kama ti̱innana ta ta̱ Elías ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinna chí yu̱ta Cisón ta kán xa̱ʼnírana.
41 Ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Acab: “Kúáʼan kuxún ta koʼún saáchi xa̱a̱ ndeéní níʼi ña̱ kuun sa̱vi̱”. 42 Tasaá ta̱ Acab ku̱a̱ʼa̱nra kuxura ta koʼora. Soo ta̱ Elías nda̱a tukura yuku̱ Carmelo ta xi̱kuxítíra nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú ta nu̱úra xi̱tundaaña nda̱a̱ koʼndora.* 43 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ chíndeétáʼan xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní, kúáʼan ta kotoún chí nu̱ú ndíkaa̱ mar”. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora ta ka̱chira xíʼinra: “Kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa níxinii̱”. Ta̱ Elías u̱xa̱ yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan koto tukún”. 44 Tá ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ chíndeétáʼan xíʼinra xi̱tora yichi̱ u̱xa̱, ka̱chira xíʼinra: “Nda̱a̱ chí nu̱ú mar ku̱a̱ndaa iin vi̱kó loʼo ta nda̱a̱ táki̱ʼva loʼo ndaʼa̱ iin na̱ yiví saá íyoña”. Ta ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan ta ka̱ʼún xíʼin ta̱ Acab: ‘Ixatu̱ʼva carretaún ta kúáʼan ña̱ va̱ʼa ná va̱ása kasi sa̱vi̱ nu̱ún’”. 45 Ndi̱ku̱n saá nda̱kutú vi̱kó ndáá chí ndiví ta ki̱xáʼa káni ta̱chí ta ki̱xáʼa ndeéní kúun sa̱vi̱. Ta ta̱ Acab nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra xíʼin carretara chí Jezreel. 46 Jehová ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱ ta̱ Elías, ta ta̱yóʼo nda̱katúnra ti̱ko̱to̱ra tokóra ta nda̱kunúura nu̱ú ta̱ Acab ta xínura saá ku̱a̱ʼa̱nra nda̱a̱ tá ni̱xa̱a̱ra chí Jezreel.
19 Tasaá ta̱ Acab na̱túʼunra xíʼin ñá Jezabel xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼé ta̱ Elías, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱ʼníra ndiʼi na̱ profeta xíʼin espada. 2 Ta ñá Jezabel chi̱ndaʼáñá iin na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Elías: “Ndeéní ná koo castigo taxi ndióxi̱ ña̱ ndásakáʼnui̱ ndaʼíi̱ tá hora yóʼo ki̱vi̱ taa̱n va̱ása níkeʼíi̱ xíʼún nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼún xíʼin na̱ profeta kán”. 3 Ta̱kán ni̱yi̱ʼvíníra kuvira ña̱kán xi̱nura ku̱a̱ʼa̱nra. Ni̱xa̱a̱ra chí Beer-Seba ña̱ kíndo̱o chí Judá, ta kán sa̱ndákoora ta̱ chíndeétáʼan xíʼinra. 4 Ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, ni̱xi̱kara iníí ki̱vi̱ ta ni̱xa̱a̱ra nda̱a̱ nu̱ú íyo iin yitu̱n loʼo tú naní retama ta xi̱koora* xa̱ʼa̱nú. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kúni̱ra kuvira, ka̱chira: “Va̱ása kúndeéka-inii̱. Jehová, va̱ása taxikaún kutakui̱, saáchi va̱ása íyoi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo na̱ táʼi̱n na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá”.
5 Tasaá xi̱kandúʼúra* xa̱ʼa̱ iin yitu̱n loʼo tú naní retama ta ni̱ki̱si̱vara. Soo iin kama, iin ta̱ ángel sa̱ndákáxíra-inira* ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndako̱o ta kuxún”. 6 Tá nda̱kotora, xi̱nira ña̱ kánuu iin si̱ta̱váʼa ña̱ ti̱ku̱i̱ta̱* sa̱tá iin yu̱u̱ niʼní yatin nu̱ú kánduʼúra ta síi̱nña* níndichi iin ki̱si loʼo nu̱ú ñúʼu ti̱kui̱í. Ta xi̱xira ta xi̱ʼirará tasaá nda̱kandúʼú tukura ni̱ki̱si̱ra. 7 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, ta̱ ángel Jehová ndi̱kó tukura ta sa̱ndákáxíra-inira ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndako̱o kuxún. Saáchi tá ná va̱ása kuxún, va̱ása kundeún xa̱ún nda̱a̱ nu̱ú ku̱a̱ʼún”. 8 Ña̱kán nda̱koora xi̱xira ta xi̱ʼira ti̱kui̱í. Ta ña̱ xi̱xira kán ta̱xiña ndee̱ ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa ni̱xi̱kara 40 ki̱vi̱ xíʼin 40 ñuú, nda̱a̱ tá ni̱xa̱a̱ra chí Horeb yuku̱ Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱.
9 Tasaá ni̱ki̱ʼvira ini iin kavá ta kán xi̱ndikaa̱ra iníí ñuú saá. Tasaá iin kama xi̱niso̱ʼora tu̱ʼun Jehová tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinra: “¿Ndáaña kéʼún ndíka̱ún yóʼo Elías?”. 10 Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Ni̱na̱ʼi̱ ña̱ iinlá miíún ndásakáʼnui̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel. Na̱ ñuu Israel na̱ndóso-inina xa̱ʼa̱ trato ña̱ ke̱ʼún xíʼinna, ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na altar miíún, ta xa̱ʼnína na̱ profetaún xíʼin espada ta ndáa si̱ín yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kíndo̱o. Ta vitin kúni̱tuna kaʼnína yi̱ʼi̱va”. 11 Soo Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kita yóʼo, ta kundichiún nu̱ú yuku̱ yóʼo nu̱ú yi̱ʼi̱ Jehová”. Tasaá Jehová ni̱ya̱ʼara nu̱ú ta̱ Elías, ta ki̱xáʼa káni ta̱chí ña̱ ndeéní ta nda̱a̱ xi̱nduva̱ yuku̱ ta xi̱chachi válí kavá nu̱ú Jehová, soo Jehová kǒora níxi̱ndikaa̱ ti̱xin ta̱chí kán. Tándi̱ʼi ka̱ni ta̱chí, ndeéní ni̱ta̱an, soo Jehová kǒora níxi̱ndikaa̱ ti̱xin ña̱ ni̱ta̱an kán. 12 Tándi̱ʼi ni̱ta̱an, ta̱ Elías xi̱nira ñuʼu̱, soo Jehová kǒora níxi̱ndikaa̱ ti̱xin ñuʼu̱ kán. Tándi̱ʼi xi̱nira ñuʼu̱, xi̱niso̱ʼora ña̱ ya̱ání káʼa̱nna. 13 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Elías ña̱yóʼo, chi̱saʼvira nu̱úra xíʼin ti̱ko̱to̱ra ta ki̱tara ta xi̱kundichira chí yéʼé kavá. Tasaá xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáaña kéʼún ndíka̱ún yóʼo Elías?”. 14 Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Ni̱na̱ʼi̱ ña̱ iinlá miíún ndásakáʼnui̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel. Na̱ ñuu Israel na̱ndóso-inina xa̱ʼa̱ trato ña̱ ke̱ʼún xíʼinna, ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na altar miíún, ta xa̱ʼnína na̱ profetaún xíʼin espada ta ndáa si̱ín yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kíndo̱o. Ta vitin kúni̱tuna kaʼnína yi̱ʼi̱va”.
15 Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndandikó ta kúáʼan chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí ña̱ Damasco. Tá ná xa̱ún, ndaka̱xiún ta̱ Hazael ña̱ koora rey nu̱ú na̱ ñuu Siria. 16 Ta saátu ndaka̱xiún ta̱ Jehú se̱ʼeñáni ta̱ Nimsí ña̱ koora rey nu̱ú na̱ ñuu Israel. Ta ndaka̱xiún ta̱ Eliseo* se̱ʼe ta̱ Safat ta̱ íyo chí Abel-Meholá ña̱ xa̱a̱ra koora profeta ta keʼéra chiñu ña̱ kéʼún. 17 Ta na̱ ná kuchiñu ka̱ku nu̱ú espada ta̱ Hazael, ta̱ Jehú kúú ta̱ kaʼní na̱yóʼo; ta na̱ ná kuchiñu ka̱ku nu̱ú espada ta̱ Jehú, ta̱ Eliseo kúú ta̱ kaʼní na̱yóʼo. 18 Ta chí ñuu Israel kíndo̱o 7,000 na̱ ta̱a na̱ ta̱ʼán kuxítí nu̱ú ña̱ Baal ta ni ta̱ʼán chitóna* nu̱úña”.
19 Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Elías ku̱a̱ʼa̱nra ta nda̱kutáʼanra xíʼin ta̱ Eliseo se̱ʼe ta̱ Safat, ta ta̱yóʼo ndíkaa̱ra táʼvíra. Ta 12 yunta kúú tí táʼví ku̱a̱ʼa̱n ta ta̱yóʼo ndíku̱nra ku̱a̱ʼa̱nra sa̱tá tí so̱ndíʼi. Ña̱kán ta̱ Elías ku̱yatinra ta chi̱núura ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxira ña̱ kúúra profeta sa̱tá ta̱ Eliseo. 20 Tasaá ta̱ Eliseo sa̱ndákoora si̱ndi̱ki̱ yóʼo ta xínura ku̱a̱ʼa̱nra sa̱tá ta̱ Elías ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní taxi ná nda̱yíi̱ yivái̱ xíʼin siʼíi̱ tasaá kundiku̱i̱n sa̱táún”. Ta̱ Elías nda̱kuiinra: “Ndikó nu̱úna chi va̱ása sásii̱ nu̱ún”. 21 Tasaá ndi̱kóra ta ku̱a̱ʼa̱n u̱vi̱ si̱ndi̱ki̱ xíʼinra ta xa̱ʼnírarí. Xi̱niñúʼura ya̱tá xíʼin yókó* ña̱ va̱ʼa sachíʼyo̱ra* ku̱ñu si̱ndi̱ki̱ yóʼo, ta ta̱xiraña xi̱xi na̱ yiví. Tasaá ku̱a̱ʼa̱nra sa̱tá ta̱ Elías ta ki̱xáʼara chíndeétáʼanra xíʼinra.
20 Ta̱ rey Ben-Hadad ta̱ ñuu Siria sa̱ndatakara ndiʼi na̱ soldadora ta saátu inka 32 na̱ rey xíʼin kuáyi̱ sa̱na̱na ta saátu carretana. Tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Samaria ta xi̱koora* sa̱táña ta ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ ndóo kán. 2 Tándi̱ʼi chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n chí ñuu Samaria ña̱ ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Acab ta̱ kúú rey nu̱ú na̱ ñuu Israel: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ Ben-Hadad: 3 ‘Plata ta saátu oro ña̱ kúúmiíún kuenta yi̱ʼi̱ kúúña ta saátu ndakiʼii̱n ná síʼún xíʼin na̱ se̱ʼún na̱ va̱ʼaka náʼa̱’”. 4 Ta ta̱ rey nda̱kuiinra: “Táta rey nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ ni̱ka̱ʼún, kuenta miíún kúúvai̱ ta ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíi̱ kuenta miíún kúúña”.
5 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, na̱ ni̱xa̱ʼa̱n nu̱úra ndi̱kó tukuna ta ka̱china: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ Ben-Hadad: ‘Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼún: “Taxiún plata, oro, ná síʼún ta saátu na̱ se̱ʼún ndaʼíi̱”. 6 Soo taa̱n chindaʼíi̱ na̱ káchíñu nu̱úi̱ ña̱ xa̱a̱na kotona veʼún ta saátu veʼe na̱ káchíñu nu̱ún. Ta ndakiʼinna ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ña̱ kúúmiíún ku̱ʼu̱n xíʼinna’”.
7 Ña̱kán ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel ka̱nara ndiʼi na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu* ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kotondó, ta̱ ta̱a yóʼo kúni̱níra kuumiíra ku̱a̱chi xíʼinyó. Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n ña̱ ná taxii̱ ná síʼi̱, se̱ʼi̱, plata xíʼin oro ndaʼa̱ra ta yi̱ʼi̱ ka̱ndíxavai̱”. 8 Tasaá na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu ta saátu ndiʼi mií na̱ ñuu ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Va̱ása kuniso̱ʼún ña̱ káʼa̱nra, ta ni va̱ása kindo̱ún keʼún ña̱ káʼa̱nra”. 9 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ chi̱ndaʼá ta̱ Ben-Hadad: “Ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo xíʼin ta̱ rey: ‘Ndiʼi ña̱ xa̱a̱ ndu̱kún keʼévai̱ña, soo ña̱ ndúkún vitin va̱ása keʼíi̱ña’”. Ta na̱yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nna ta na̱túʼunna xíʼin ta̱ Ben-Hadad xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra.
10 Tasaá, ta̱ Ben-Hadad chi̱ndaʼá tukura na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ rey Acab: “Sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ñuu Samaria ta xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání kúú na̱ soldado na̱ kúúmiíi̱ va̱ása naniví yáká* ñuu yóʼo ña̱ taxii̱ iin koʼndo loʼoña* ndaʼa̱ iin tá iinna, soo tá ná kǒo kuchiñui̱ sandíʼi-xa̱ʼíi̱ña ndeéní ná koo castigo ña̱ taxi ndióxi̱ ña̱ ndásakáʼnui̱ ndaʼíi̱”. 11 Tasaá ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ka̱ʼa̱nndó xíʼinra: ‘Ta̱ sa̱kán ndákundixi ti̱ko̱to̱ ña̱ ku̱ʼu̱nra nu̱ú ku̱a̱chi va̱ása xíniñúʼu kusi̱íví-inira nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin ta̱ xa̱a̱ ni̱xa̱ʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi ta ndi̱kóra ta távára ti̱ko̱to̱ra’”. 12 Tá ndi̱kóna, na̱túʼunna ña̱yóʼo xíʼin ta̱ rey Ben-Hadad tá íyora xíʼira xíʼin inkaka na̱ rey ini veʼe válína. Ta ndi̱ku̱n saá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: “Xa̱a̱ koo tu̱ʼvandó ña̱ ku̱ʼu̱nyó kanitáʼanyó”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán i̱xatu̱ʼvana miína ña̱ ku̱ʼu̱nna kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Samaria.
13 Soo iin ta̱ profeta ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ Acab ta̱ rey ñuu Israel ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘¿Á xítoún ndiʼi na̱ soldado yóʼo? Ki̱vi̱ vitin ndataxii̱na ndaʼún, tasaá kunda̱a̱-iniún ña̱ yi̱ʼi̱ kúú Jehová’”. 14 Ta ta̱ Acab ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra: “¿Ndáana kuniñúʼura ña̱ keʼéra ña̱yóʼo?”, ta ta̱ profeta nda̱kuiinra yuʼúra: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Kuniñúʼi̱ na̱ chíndeétáʼan xíʼin na̱ xáʼndachíñu nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo yóʼo’”. Tasaá tuku ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra: “¿Ta ndáana kúú na̱ kixáʼa xíʼin ku̱a̱chi yóʼo?”. Ta ta̱ profeta kán nda̱kuiinra: “Miíún kixáʼa xíʼinña”.
15 Tasaá ta̱ Acab nda̱kaʼvira na̱ xi̱chindeétáʼan xíʼin na̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú ñuʼú ña̱ ni̱xi̱yo kán, ta 232 xi̱kuuna. Tándi̱ʼi nda̱kaʼvira na̱ ta̱a na̱ ñuu Israel ta 7,000 xi̱kuuna. 16 Ta ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna tá káʼñu,* tá xa̱a̱ ni̱xi̱nii ta̱ Ben-Hadad íyora chí veʼe válí xíʼin na̱ 32 rey na̱ chíndeétáʼan xíʼinra. 17 Ta siʼnaka na̱ chíndeétáʼan xíʼin na̱ xáʼndachíñu nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo kán kúú na̱ ke̱e ku̱a̱ʼa̱n, tasaá ndi̱ku̱n chi̱ndaʼá ta̱ Ben-Hadad na̱ ku̱a̱ʼa̱n koto ta na̱yóʼo na̱túʼunna xíʼinra: “Ki̱xáʼa kée na̱ ta̱a chí Samaria”. 18 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá na̱ va̱xi va̱ʼa kúúna tiin tákundóna. Soo tá na̱ va̱xi kanitáʼan kúúna saátu tiin tákundóna”. 19 Soo tá ke̱e na̱ chíndeétáʼan xíʼin na̱ chíñu ta saátu ndiʼika na̱ soldado ñuu kán, 20 ku̱chiñuvana xa̱ʼnína na̱ ka̱nitáʼan xíʼinna. Tasaá na̱ sirio xi̱nuna nu̱ú na̱ ñuu Israel, soo xi̱ndiku̱nna ni̱xa̱ʼa̱nna sa̱tána. Soo ta̱ rey Ben-Hadad ta̱ ñuu Siria nda̱ara sa̱tá kuáyi̱ sa̱na̱ra ta xi̱nura xíʼin savaka na̱ yósó* kuáyi̱. 21 Ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel ki̱tara ta xa̱ʼníra na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá na̱ yósó kuáyi̱ xíʼin na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼin carreta, ta ku̱a̱ʼání na̱ sirio xa̱ʼníra.
22 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, ta̱ profeta ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan ta ku̱a̱ʼáka na̱ soldado ndukún ta vií va̱ʼa ndakanixi̱níún ndáaña keʼún saáchi tá ná kixáʼa ku̱i̱ya̱ ña̱ va̱xi,* ta̱ rey ñuu Siria kixi tukura kanitáʼanra xíʼún”.
23 Na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey Ben-Hadad ta̱ ñuu Siria ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ndióxi̱ ta̱ ndásakáʼnuna, iin Ndióxi̱ ta̱ íyo chí yuku̱ kúúra, xa̱ʼa̱ ña̱kán ku̱chiñuna xíʼinyó. Soo tá ná kanitáʼanyó xíʼinna iin yoso̱, kuchiñuvayó xíʼinna. 24 Ta saátu va̱ása taxiún ña̱ ku̱ʼu̱n na̱ rey xíʼún nu̱ú ku̱a̱chi, va̱ʼaka na̱ chíñu ná ku̱ʼu̱n xíʼún. 25 Ta ndakayatuún ku̱a̱ʼání na̱ soldado nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo na̱ ni̱xa̱ʼa̱n xíʼún tá ya̱chi̱, ta saátu kuáyi̱ xíʼin carreta. Tá ná kanitáʼanyó xíʼinna chí yoso̱ kuchiñuvayó xíʼinna”. Ta ta̱kán ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra.
26 Tá ki̱xáʼa inka ku̱i̱ya̱,* ta̱ Ben-Hadad sa̱ndákutáʼanra ndiʼi na̱ sirio ta ni̱xa̱ʼa̱nna chí Afec ña̱ kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Israel. 27 Ta na̱ ta̱a ñuu Israel nda̱kutáʼanna, ta ta̱xina ña̱ʼa ña̱ kuxuna ta ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna ndakutáʼanna xíʼin na̱ sirio. Tá ni̱xa̱a̱na xi̱kundoona yatin nu̱ú na̱ sirio, nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ u̱vi̱ tiʼvi ti̱xúʼú* saá xi̱naʼa̱na, soo na̱ sirio iin chu̱túna nu̱ú ñuʼú. 28 Tasaá ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ sirio “Jehová iin Ndióxi̱ ta̱ íyo chí yuku̱ kúúra ta su̱ví iin Ndióxi̱ ta̱ íyo chí yoso̱ kúúra”, ndataxii̱ ndiʼi na̱ soldado yóʼo ndaʼún, ta ndóʼó kunda̱a̱-inindó ña̱ yi̱ʼi̱ kúú Jehová’”.
29 U̱xa̱ ki̱vi̱ kúú ña̱ xi̱ndoona yatin nu̱ú xi̱ndoo na̱ kanitáʼan xíʼinna. Ta ki̱vi̱ u̱xa̱ ki̱xáʼana kánitáʼanna ta iin kuití ki̱vi̱ na̱ ta̱a ñuu Israel xa̱ʼnína 100,000 na̱ soldado sirio na̱ xíka xáʼá. 30 Ta ndiʼika na̱ ki̱ndoo xi̱nuna ni̱ki̱ʼvina chí ñuu Afec. Ta nama̱ ñuu yóʼo ndu̱vaña ta ni̱ko̱yoña sa̱tá 27,000 na̱ ta̱a na̱ xi̱kindo̱o. Ta saátu ta̱ Ben-Hadad xi̱nura ta ni̱ki̱ʼvira ñuu yóʼo ta xi̱koose̱ʼéra* ini cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á.
31 Tasaá na̱ káchíñu nu̱úra ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ku̱ndaa̱-inindi̱ ña̱ va̱ʼava-ini na̱ rey ñuu Israel. Ña̱kán ixaún ña̱ ma̱ní taxiún ná katúnndi̱ ti̱ko̱to̱ ndayí* tokóndi̱, ta ná ku̱ʼu̱nndi̱ nu̱ú ta̱ rey ñuu Israel. Chi sana ixakáʼnu-inira xa̱ʼún ta va̱ása kaʼníra yóʼó”. 32 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ka̱túnna ti̱ko̱to̱ ndayí tokóna ta ka̱túnna xi̱nína xíʼin yoʼo̱, ta ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ta̱ Ben-Hadad ta̱ káchíñu nu̱ún ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: ‘Ixaún ña̱ ma̱ní kǒo kaʼníún yi̱ʼi̱’”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “¿Á tákukavara? Ñanivai̱ kúúra”. 33 Ta na̱ ta̱a yóʼo ki̱ʼinna kuenta ña̱ iin ña̱ va̱ʼava kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna. Ta nda̱kuiinna yuʼúra: “Ndixava, ñanivaún kúú ta̱ Ben-Hadad”. Ta ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼanndó ndakiʼinndóra ta ná kixira xíʼinndó”. Tasaá ta̱ Ben-Hadad ki̱tara ta ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ Acab ta ta̱xira ña̱ ná ndaara ini carretara.
34 Ta̱ Ben-Hadad ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ñuu ña̱ ki̱ndaa yivái̱ ndaʼa̱ yiváún ndataxii̱ña ndaʼún. Ta kivi ndaka̱xiún iin calle chí Damasco, nu̱ú kivi xi̱íkoún* ña̱ʼa nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivái̱ chí Samaria”.
Ta ta̱ Acab nda̱kuiinra: “Tá ná keʼéyó trato yóʼo sañávai̱ yóʼó”.
Xa̱ʼa̱ ña̱kán ke̱ʼéra iin trato xíʼinra ta ta̱xira ku̱a̱ʼa̱nra.
35 Iin se̱ʼe iin na̱ profeta* ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin inka ta̱ profeta ta̱ kítáʼan xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní kani yi̱ʼi̱”. Chi ña̱kán kúú chiñu ña̱ xa̱ʼnda Jehová. Soo ta̱yóʼo va̱ása níxiinra kanirara. 36 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxiún kandíxaún ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová, tá ná ndakiʼún ku̱ʼún iin ndikaʼa* kaʼní yóʼó”. Tá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra, ki̱ta iin ndikaʼa ta xa̱ʼníríra.
37 Ta̱ profeta yóʼo nda̱ni̱ʼíra inka ta̱ ta̱a ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní kani loʼún yi̱ʼi̱”. Ta ta̱yóʼo ka̱nirara nda̱a̱ tu̱kue̱ʼe̱ra.
38 Tasaá nda̱kiʼin ta̱ profeta yóʼo ku̱a̱ʼa̱nra, ta ki̱ndoora chí yuʼú yichi̱ ndátura ta̱ rey Acab. Ta nda̱kasira nu̱úra xíʼin iin venda ña̱ va̱ʼa kǒo ndakuninara. 39 Tá ni̱ya̱ʼa ta̱ rey Acab chí yichi̱ kán, ta̱ profeta yóʼo ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún ni̱xa̱ʼi̱n chí nu̱ú ndeéní kánitáʼanna, ta ki̱ta iin ta̱a ta̱ va̱xi xíʼin inka ta̱a ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Kundaa ta̱ ta̱a yóʼo. Tá ná kunura nu̱ún, miíún xíniñúʼu kuvi nu̱úra á chaʼviún ki̱ʼva 34 kilo* ña̱ plata’. 40 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱yoní chiñu nu̱úi̱ ta yóʼo ta káa xíkai̱, nda̱ñúʼuva ta̱ ta̱a yóʼo”. Ta ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ ni̱ka̱ʼún saá kúú ña̱ kundoʼovaún”. 41 Tasaá kama sa̱kútaʼara venda ña̱ ndási nu̱úra, ta ta̱ rey ñuu Israel ki̱ʼinra kuenta ña̱ iin táʼan na̱ profetava kúúra. 42 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ rey Acab: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xiún ku̱a̱ʼa̱n ta̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún ña̱ xíniñúʼu kaʼníún, miíún kuvi nu̱úra ta na̱ ñuún chaʼvina xa̱ʼa̱ na̱ ñuura’”. 43 Ña̱kán ta̱ rey ñuu Israel sáa̱níra ndi̱kóra veʼera chí Samaria ta nda̱kavaní-inira.
21 Tándi̱ʼi ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, ka̱na iin ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ iin ñuʼú nu̱ú ni̱xi̱yo tú uva ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ Nabot ta̱ jezreelita. Ñuʼú yóʼo ni̱xi̱yoña chí Jezreel yatin nu̱ú ni̱xi̱yo veʼe* ta̱ Acab, ta̱ xi̱kuu rey chí Samaria. 2 Ta̱ Acab ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Nabot: “Taxi ñuʼú nu̱ú íyo tú uva ña̱ kúú kuentaún ndaʼíi̱ ña̱ va̱ʼa chiʼii̱ ña̱ʼa nu̱úña, saáchi yatin nu̱ú íyo veʼi̱ íyoña. Ta taxii̱ iin ñuʼú nu̱ú íyo tú uva ña̱ va̱ʼaka ndaʼún á tá kúni̱ún xu̱ʼún chaʼvivai̱ña ndaʼún”. 3 Soo ta̱ Nabot ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Acab: “Herencia ña̱ nda̱koo na̱ táʼi̱n na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá kúúña, ña̱kán ni loʼo va̱ása taxii̱ña ndaʼún. Ta saátu va̱ása va̱ʼa koo ña̱yóʼo nu̱ú Jehová”. 4 Tasaá ta̱ Acab ni̱ki̱ʼvira ini veʼera, nda̱kavaní-inira ta sáa̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Nabot ta̱ jezreelita ña̱yóʼo xíʼinra: “Herencia ña̱ nda̱koo na̱ táʼi̱n na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá kúúña, ña̱kán ni loʼo va̱ása taxii̱ña ndaʼún”. Tándi̱ʼi nda̱kandúʼúra* nu̱ú xi̱tora, nda̱kotora chí kándíka nama̱ ta va̱ása níxiinkara kuxura.
5 Ta ñá síʼira ñá Jezabel ni̱xa̱ʼa̱nñá xi̱toñára ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunñára: “¿Nda̱chun kúsuchíní-iniún ta nda̱a̱ kǒo xíún kuxún?”. 6 Ta ta̱ Acab nda̱kuiinra: “Saáchi ni̱ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Nabot ta̱ jezreelita: ‘Xi̱íko* ñuʼún nu̱ú íyo tú uva ndaʼíi̱. Tá kúni̱ún, taxii̱ inka ñuʼú nu̱ú íyo tú uva ndaʼún’. Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Va̱ása taxivíi̱ña ndaʼún’”. 7 Tasaá ñá síʼira ñá Jezabel ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “¿Á su̱ví yóʼóva kúú rey ta xáʼndachíñún nu̱ú na̱ ñuu Israel? Va̱ása ndakava-iniún, ndako̱o ta kuxún. Ta yi̱ʼi̱ taxii̱ ñuʼú nu̱ú íyo tú uva ña̱ kúú kuenta ta̱ Nabot ta̱ jezreelita ndaʼún”. 8 Ña̱kán ka̱ʼyiñá carta ta chi̱núuñá ki̱vi̱ ta̱ Acab xíʼin sellora nu̱úña ta chi̱ndaʼáñáña ku̱a̱ʼa̱n ndaʼa̱ na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼvi xíʼin na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu* ta̱ Nabot. 9 Nu̱ú carta yóʼo ka̱ʼyiñá: “Kaʼndandó chiñu ña̱ ná kǒo kuxu na̱ yiví iníí ki̱vi̱* ta taxindó ña̱ ná koo ta̱ Nabot nda̱a̱ chí nu̱ú na̱ ñuu. 10 Ndukúndó u̱vi̱ na̱ ta̱a na̱ ndi̱va̱ʼa-ini ta ná kundoona nu̱úra ta ka̱ʼa̱nna contrara, ta kachina ‘Sa̱kúisochiʼñaún* Ndióxi̱ ta saátu ta̱ rey’. Tándi̱ʼi tavándóra ta kuunndó yu̱u̱ra nda̱a̱ ná kuvira”.
11 Ña̱kán na̱ ta̱a na̱ ñuu kán, na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu ta saátu na̱ xi̱kuumií chiñu ña̱ ndáyáʼviní ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n carta ña̱ chi̱ndaʼá ñá Jezabel nu̱úna. 12 Xa̱ʼndana chiñu ña̱ ná va̱ása kuxu na̱ yiví iníí ki̱vi̱* ta ta̱xina ña̱ ná koo ta̱ Nabot nda̱a̱ chí nu̱ú na̱ ñuu. 13 Tasaá ni̱xa̱a̱ u̱vi̱ na̱ ta̱a na̱ ndi̱va̱ʼaní-ini ta xi̱kundoona chí nu̱ú ta̱ Nabot ta ki̱xáʼana káʼa̱nna contrara nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu. Ta xi̱kachina: “Ta̱ Nabot sa̱kúisochiʼñara Ndióxi̱ ta saátu ta̱ rey”. Tasaá ta̱vánara chí sa̱tá ñuu ta ku̱unna yu̱u̱ra nda̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ra. 14 Tándi̱ʼi chi̱ndaʼána na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ñá Jezabel: “Xa̱a̱ ku̱unna yu̱u̱ ta̱ Nabot ta ni̱xi̱ʼi̱vara”.
15 Tá xi̱niso̱ʼo ñá Jezabel ña̱ ku̱unna yu̱u̱ ta̱ Nabot, ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ Acab: “Kúáʼan ndakiʼún ñuʼú nu̱ú íyo tú uva ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ Nabot ta̱ jezreelita ña̱ kǒo níxiinra xi̱íkora nu̱ún. Saáchi xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱vara”. 16 Tá ku̱ndaa̱-ini ta̱ Acab ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱va ta̱ Nabot, ndi̱ku̱n ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱kiʼinra ñuʼú nu̱ú íyo tú uva ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ Nabot ta̱ jezreelita.
17 Soo Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Elías ta̱ tisbita: 18 “Kúáʼan chí Samaria ta ndakutáʼún xíʼin ta̱ Acab ta̱ kúú rey ñuu Israel. Nu̱ú ñuʼú nu̱ú íyo tú uva ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ Nabot ndíkaa̱ra, chi ni̱xa̱a̱ra kán ña̱ va̱ʼa ndakiʼinraña. 19 Xíniñúʼu ka̱ʼún xíʼinra: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Xa̱ʼníún iin ta̱a ta nda̱kiʼún ñuʼúra”’. Tándi̱ʼi ka̱ʼún xíʼinra: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Nu̱ú ni̱ya̱kúnndaa ti̱na* ni̱i̱ ta̱ Nabot kántu ya̱kúnndaarí ni̱i̱ yóʼóva”’”.
20 Tasaá ta̱ Acab ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Elías: “Yóʼó ta̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱, ¿á nda̱ni̱ʼívaún yi̱ʼi̱?”. Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Nda̱ni̱ʼívai̱ yóʼó. Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: ‘Xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kundeún ke̱ʼún ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, 21 chindaʼíi̱ iin tu̱ndóʼo nu̱ún ta saátu sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ndiʼi na̱ ta̱a* na̱ ná kixi ti̱xin veʼún ta kǒokana koo chí ñuu Israel, sandíʼi-xa̱ʼíi̱ nda̱a̱ na̱ kǒo kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi ta saátu na̱ kǒo na̱ ndakiʼin tu̱ʼun. 22 Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼíi̱ xíʼin na̱ veʼe ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat ta saátu xíʼin na̱ veʼe ta̱ Baasá se̱ʼe ta̱ Ahíya, saá keʼíi̱ xíʼin na̱ veʼún saáchi sa̱sáa̱níún yi̱ʼi̱ ta sa̱kíʼviún na̱ ñuu Israel nu̱ú ku̱a̱chi’. 23 Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ñá Jezabel: ‘Ti̱na kúú tí kaxí ku̱ñu ñá Jezabel chí nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí Jezreel. 24 Tá ná kuvi na̱ veʼe ta̱ Acab chí ñuu, ti̱na kúú tí kaxí ku̱ñuna. Ta tá ná kuvina chí yuku̱, kití tí ndáchí chí ndiví kúú tí kaxí ku̱ñuna. 25 Saáchi nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán koo iin na̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ Acab, chi ta̱yóʼo nina ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ kéʼéra nu̱ú Jehová, saáchi ku̱a̱chi ñá síʼira ñá Jezabel kúú ña̱ ke̱ʼéra ña̱yóʼo. 26 Ta nda̱kundeéra ke̱ʼéra ña̱ kini saáchi xi̱ndasakáʼnura ña̱ʼa ña̱ kininí nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼé na̱ amorreo na̱ ta̱vá Jehová nu̱ú ñuʼúna ña̱ va̱ʼa taxiraña ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel’”.
27 Ndi̱ku̱n tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Acab ña̱yóʼo, nda̱tára ti̱ko̱to̱ra ta nda̱kundixira ti̱ko̱to̱ ndayí.* Va̱ása níxi̱xixira, xi̱kandúʼúra nu̱ú ti̱ko̱to̱ ndayí ta xi̱ndakavaní-inira. 28 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Elías ta̱ tisbita: 29 “¿Á xa̱a̱ ki̱ʼún kuenta ña̱ va̱ása ni̱nuka kúni ta̱ Acab nu̱úi̱? Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása ni̱nuka kúnira, va̱ása taxii̱ ña̱ kuu tu̱ndóʼo yóʼo nani tákura. Soo taxivai̱ ña̱ kuu ña̱yóʼo nu̱ú na̱ veʼera tá xa̱a̱ na̱ kaʼndachíñu se̱ʼera”.
22 U̱ni̱ ku̱i̱ya̱ va̱ása níkanitáʼanka na̱ ñuu Siria xíʼin na̱ ñuu Israel. 2 Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ kǒoka ku̱a̱chi níxi̱yo, ta̱ rey Jehosafat ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Judá ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel. 3 Tasaá ta̱ rey ñuu Israel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: “Xa̱a̱ kúnda̱a̱va-inindó ña̱ kuenta miíyó kúú Ramot-Galaad. Soo ni saá, ta̱ʼán chikaa̱yó ndee̱ ña̱ ndakiʼinyóña ndaʼa̱ ta̱ rey ñuu Siria”. 4 Tándi̱ʼi, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jehosafat: “¿Á ku̱ʼún xíʼi̱n ña̱ va̱ʼa kanitáʼanyó xíʼin na̱ ndóo chí Ramot-Galaad?”. Ta ta̱ Jehosafat nda̱kuiinra yuʼú ta̱ rey ñuu Israel: “Ku̱ʼu̱nvai̱ xíʼún, ta na̱ ñui̱ kutáʼanna xíʼin na̱ ñuún ta kuáyi̱ sa̱na̱i̱ kutáʼanrí xíʼin kuáyi̱ sa̱na̱ún”.
5 Soo ta̱ Jehosafat ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel: “Ixaún ña̱ ma̱ní siʼna nda̱ka̱tu̱ʼún ndáaña káʼa̱n Jehová”. 6 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱ rey ñuu Israel sa̱ndátakara 400 na̱ profeta ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Á ku̱ʼi̱n kanitáʼi̱n xíʼin na̱ ndóo chí Ramot-Galaad á va̱ása ku̱ʼu̱nvíi̱?”. Ta na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Kúáʼan, saáchi Jehová ndataxivarana ndaʼún táta rey”.
7 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jehosafat: “¿Á kǒo iin ta̱ kúú profeta Jehová íyo yóʼo? Saátu ná nda̱ka̱tu̱ʼunyó ta̱yóʼo ndáaña káchi Ndióxi̱”. 8 Ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Jehosafat: “Íyokava inka ta̱a ta̱ kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼin ña̱ nda̱ka̱tu̱ʼunra Jehová, soo sáa̱ní-inii̱ xínii̱ra saáchi nina ña̱ va̱ása va̱ʼa káʼa̱nra kundoʼi̱. Ta̱yóʼo kúú ta̱ Micaya se̱ʼe ta̱ Imlá”. Soo ta̱ Jehosafat ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱nvíún saá táta rey”.
9 Ña̱kán ta̱ rey ñuu Israel ka̱nara iin ta̱ káchíñu nu̱úra, iin ta̱ kúúmií iin chiñu ña̱ ndáyáʼvi, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kama koún, kúáʼan xa̱ʼa̱ ta̱ Micaya se̱ʼe ta̱ Imlá”. 10 Ta̱ rey ñuu Israel ta saátu ta̱ Jehosafat ta̱ xi̱kuu rey chí Judá, xi̱ndoona chí nu̱ú xi̱ndativina trigo ña̱ ni̱xi̱yo chí yéʼé ñuu Samaria, ta iin tá iin na̱yóʼo xi̱ndoona nu̱ú tronona ta xi̱ndixina ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxi na̱ rey. Ta ndiʼi na̱ profeta xi̱nditana nu̱úna ta xi̱kaʼa̱nna xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ kuu. 11 Tasaá ta̱ Sedequías se̱ʼe ta̱ Kenaaná ke̱ʼéra u̱vi̱ ndiki̱ ña̱ ka̱a ta ka̱chira: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Xíʼin ndiki̱ yóʼo kachiʼún na̱ sirio nda̱a̱ ná sandíʼi-xa̱ʼúnna’”. 12 Ta saátu xi̱kaʼa̱n ndiʼi na̱ profeta. Na̱yóʼo xi̱kachina: “Kúáʼan chí Ramot-Galaad, chi kuchiñuvaún kanitáʼún xíʼinna. Mií Jehová ndataxi na̱yóʼo ndaʼún táta rey”.
13 Ta ta̱ ni̱xa̱ʼa̱n ka̱na ta̱ Micaya ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinra: “Ndiʼi na̱ profeta nina ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ rey. Ixaún ña̱ ma̱ní, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n na̱kán saátu ka̱ʼa̱n yóʼó ña̱ va̱ʼa xíʼinra”. 14 Soo ta̱ Micaya ni̱ka̱ʼa̱nra: “Chínaʼíi̱* xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ táku, ña̱ mií ña̱ ná ka̱ʼa̱n Jehová, ña̱kán kúú ña̱ ka̱ʼi̱n”. 15 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ rey Acab ta ta̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Micaya, ¿á ku̱ʼu̱nndi̱ kanitáʼanndi̱ xíʼin na̱ ñuu Ramot-Galaad, á va̱ása ku̱ʼu̱nvíndi̱?”. Ta ndi̱ku̱n saá nda̱kuiinra: “Kúáʼan, chi kuchiñuvaún kanitáʼún xíʼinna. Mií Jehová ndataxi na̱yóʼo ndaʼún táta rey”. 16 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ rey ña̱yóʼo, saá ni̱ka̱ʼa̱nra: “¿Nda̱saa yichi̱ xíniñúʼu ka̱ʼi̱n xíʼún ña̱ chinaʼún xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ Jehová ña̱ nina ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ ka̱ʼún xíʼi̱n?”. 17 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra: “Xítoi̱ ndiʼi na̱ ñuu Israel ña̱ ni̱ta̱ni̱na* ku̱a̱ʼa̱nna chí yuku̱, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndikachi* tí kǒo xi̱toʼo. Ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Kǒo xi̱toʼona. Iin tá iinna ná ndikóna veʼena ta ná kǒo kundi̱ʼi-inina’”.
18 Tasaá, ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jehosafat: “¿Á su̱ví xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nvai̱ xíʼún ña̱ nina ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ káʼa̱n ta̱yóʼo kundoʼi̱?”.
19 Ta ta̱ Micaya ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n Jehová. Xi̱nii̱ Jehová ña̱ íyora nu̱ú tronora ta saátu xi̱nii̱ ña̱ ndíta ndiʼi na̱ ángel chí ndaʼa̱ kúaʼara ta saátu chí ndaʼa̱ yitinra. 20 Ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘¿Ndáana sandáʼvi ta̱ Acab ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nra Ramot-Galaad ta kán kuvira?’. Ta iin na̱ ángel xi̱kaʼa̱n iin ña̱ʼa ta inkana xi̱kaʼa̱n inkaña. 21 Tasaá iin ta̱ ángel* ku̱yatinra ta xi̱kundichira nu̱ú Jehová ta ka̱chira: ‘Yi̱ʼi̱ sandáʼvi-ñaʼá’. Ta Jehová ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: ‘¿Ndáa ki̱ʼva sandáʼviúnra?’. 22 Ta nda̱kuiinra: ‘Ku̱ʼi̱n ta sandáʼvii̱ ndiʼi na̱ profetara ta ka̱ʼa̱nna ña̱ vatá* xíʼinra’. Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ ángel yóʼo: ‘Va̱ʼava kana ña̱ kúni̱ún keʼún, kuchiñuvaún sandáʼviúnra. Kúáʼan ta saá keʼún’. 23 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, Jehová ta̱xira ña̱ ná sandáʼvi iin ta̱ ángel ndiʼi na̱ profeta yóʼo ña̱ va̱ʼa ná ka̱ʼa̱nna ña̱ vatá xíʼún, soo mií ña̱ nda̱a̱ Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kundoʼún iin tu̱ndóʼo”.
24 Ta ta̱ Sedequías se̱ʼe ta̱ Kenaaná ku̱yatinra nu̱ú ta̱ Micaya, ka̱nira iin xa̱ʼnda̱ nu̱úra ta ka̱chira: “Tá saá, ¿á sa̱ndákoova espíritu Jehová yi̱ʼi̱ ta vitin xíniñúʼura yóʼó ña̱ ka̱ʼún ndáaña kuu? ¿Ta ndáa míí ku̱a̱ʼa̱nña?”. 25 Ta ta̱ Micaya nda̱kuiinra: “Tá ná ki̱ʼviún ini cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á ña̱ koose̱ʼún,* saá kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”. 26 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel: “Ndakiʼinndó ta̱ Micaya ná ku̱ʼu̱nra xíʼinndó ta ndataxindóra ndaʼa̱ ta̱ Amón, ta̱ chíñu ñuu yóʼo, ta saátu ndaʼa̱ ta̱ Joás se̱ʼe ta̱ rey. 27 Ta ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo xíʼinna: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ rey Acab: “Chikaa̱ndó ta̱ ta̱a yóʼo veʼeka̱a ta taxindó loʼo kuití si̱ta̱váʼa kuxura ta saátu loʼo kuití ti̱kui̱í koʼora, nda̱a̱ tá ná kuchiñui̱ kanitáʼi̱n ta ndikói̱”’”. 28 Soo ta̱ Micaya ni̱ka̱ʼa̱nra: “Va̱ása níka̱ʼa̱nví Jehová xíʼi̱n á kuchiñún kanitáʼún xíʼinna”. Ta ka̱chikara: “Ndiʼi ndóʼó na̱ yiví ndakaʼán va̱ʼandó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”.
29 Ña̱kán ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel xíʼin ta̱ Jehosafat ta̱ xi̱kuu rey chí Judá, nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí Ramot-Galaad. 30 Ta ta̱ rey ñuu Israel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jehosafat: “Yi̱ʼi̱ nasamavai̱ ti̱ko̱to̱i̱ ña̱ va̱ʼa ki̱ʼvii̱ kanitáʼi̱n, soo yóʼó kundixiún ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxi na̱ rey”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱ rey ñuu Israel na̱samara ti̱ko̱to̱ra ta ni̱ki̱ʼvira nu̱ú ku̱a̱chi. 31 Ta ta̱ rey ñuu Siria xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱ú 32 saá na̱ comandante na̱ xi̱ndóso sa̱tá carreta: “Va̱ása kanitáʼanndó xíʼin nda̱a̱ ni iinna ni kúúna na̱ válí á na̱ náʼnu, chi iinlá xíʼin ta̱ rey ñuu Israel xíniñúʼu kanitáʼanndó”. 32 Soo na̱ comandante na̱ níndoso sa̱tá carreta xi̱nina ta̱ Jehosafat, ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna: “Sana ta̱yóʼo kúúva ta̱ rey ñuu Israel”. Tasaá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna sa̱tára ña̱ kanitáʼanna xíʼinra ta ta̱ Jehosafat ndeéní ki̱xáʼara kánara ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼinra. 33 Tá ki̱ʼin na̱ comandante na̱ níndoso sa̱tá carreta kuenta ña̱ su̱ví ta̱ rey ñuu Israel kúúra, kǒo níxi̱ndiku̱nkana sa̱tára.
34 Soo iin ta̱a sa̱kána sánara iin flecha ta túyóʼo ka̱ninú nu̱ú kǒo ka̱a ndási kándíka ta̱ rey Acab ta̱ ñuu Israel. Ta ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ káva tú carreta yóʼo: “Ndandikó ta taváún yi̱ʼi̱ nu̱ú ku̱a̱chi saáchi ndeéní sa̱túkue̱ʼe̱na yi̱ʼi̱”. 35 Ndeéní ka̱nitáʼanna iníísaá ki̱vi̱ kán. Ta xi̱niñúʼu tiinna ta̱ rey ña̱ va̱ʼa kundichira ini carretara ta kotora nu̱ú va̱xi na̱ sirio. Ta iin tíkaa kúáʼa ni̱i̱ra níndichira ini carretara ta ni̱xi̱ʼi̱ra tá xi̱kuaá. 36 Ta tá xa̱a̱ ni̱ki̱ʼvi ñu̱ʼu,* ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna chí nu̱ú ndóo na̱ soldado: “Ndiʼindó ndikóndó ñuundó, ndikóndó nu̱ú ñuʼúndó”. 37 Saá kúú ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ rey Acab ta nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí Samaria ta kán sa̱ndúxu̱nnara. 38 Tá nda̱katana carreta tú ni̱xa̱ʼa̱n xíʼinna nu̱ú ku̱a̱chi chí Samaria, ti̱na* ni̱ya̱kúnndaarí ni̱i̱ra ta kán chi̱chi ná ñaʼá ná xi̱kisi̱ xíʼin ku̱a̱ʼání ta̱a,* tasaá ni̱xi̱nu tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová.
39 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Acab xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, veʼe* ña̱ marfil ña̱ i̱xava̱ʼara ta saátu ndiʼi ñuu ña̱ i̱xava̱ʼara, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 40 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱va ta̱ Acab ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta se̱ʼera ta̱ Ocozías ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
41 Tá xa̱a̱ ku̱mí ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Acab chí ñuu Israel, ta̱ Jehosafat se̱ʼe ta̱ Asá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey chí Judá. 42 Ta 35 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumií ta̱ Jehosafat tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta 25 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí ñuu Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Azubá ta xi̱kuuñá se̱ʼe ta̱ Silhí. 43 Ta̱ Jehosafat va̱ʼaní xi̱ndiku̱nra yichi̱ yivára ta̱ Asá ta ke̱ʼéra ña̱ va̱ʼa nu̱ú Jehová. Soo va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱ra nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na* ta xi̱ndakundeéna xi̱sokóna ña̱ʼa nu̱úña ta saátu xi̱xaʼmina ña̱ʼa nu̱úña ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña. 44 Ta ta̱ Jehosafat kǒo ku̱a̱chi níxikuumiíra xíʼin ta̱ rey ñuu Israel. 45 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jehosafat xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ ke̱ʼéra ta saátu ña̱ ni̱xi̱kara nu̱ú ku̱a̱chi, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 46 Tá tiempo ña̱ xi̱takuka yivára ta̱ Asá, ni̱xi̱yokava na̱ ta̱a na̱ xi̱kisi̱ xíʼin ku̱a̱ʼání ta̱a veʼe nu̱ú xi̱ndasakáʼnuna ndióxi̱na, ta ta̱ Jehosafat ta̱várana ñuu kán.
47 Tiempo saá kǒoví na̱ rey níxi̱yo chí Edom; ta iin ta̱ comisariova kúú ta̱ xi̱keʼé chiñu yóʼo.
48 Ta ta̱ Jehosafat ke̱ʼétura barco tú Tarsis* ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna xa̱ʼa̱ oro chí Ofir, soo va̱ása níxa̱ʼa̱nvínú chi ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱nú chí Ezión-Guéber. 49 Saá kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Ocozías se̱ʼe ta̱ Acab xíʼin ta̱ Jehosafat: “Taxi ná kutáʼan na̱ káchíñu nu̱úi̱ ku̱ʼu̱nna xíʼin na̱ káchíñu nu̱ún xíʼin barco”. Soo ta̱ Jehosafat va̱ása níxiinra.
50 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jehosafat ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara chí Ñuu ta̱ David ta̱ táʼanra ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá; ta se̱ʼera ta̱ Jehoram kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
51 Tá xa̱a̱ 17 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Jehosafat chí Judá, ta̱ Ocozías se̱ʼe ta̱ Acab ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Samaria, ta u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura nu̱ú na̱ ñuu Israel. 52 Ta xi̱keʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová. Ta xi̱ndiku̱nra yichi̱ na̱ yivásiʼíra ta saátu yichi̱ ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat, ta̱ sa̱kíʼvi na̱ ñuu Israel nu̱ú ku̱a̱chi. 53 Xi̱ndasakáʼnura ña̱ Baal ta xi̱kuxítíra nu̱úña ta xi̱sasáa̱ra Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára.
Inka variante “kundúʼuñá”, “kondúʼú síi̱nñá”.
Inka variante “xiíún”.
Inka variante “na̱ nándoso ya̱ta̱”, “na̱ kúnuu sa̱ta̱”.
Á “nínda̱ʼyi̱ra”.
Inka variante “ta̱xirarí ndaʼa̱”.
Inka variante “levo”.
Koto glosario, chinaʼá.
Inka variante “kuyósó”, “konóo”.
Inka variante “yisi̱”.
Á “nda̱a̱ ni iin ixí xi̱níra va̱ása ndakava nu̱ú ñuʼú”.
Koto glosario, alma.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “va̱ása taxiún ña̱ tá xa̱a̱ ná kana vi̱xi xi̱níra saá ku̱ʼu̱nra Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Inka variante “Ñáñá”, “Ka̱ká”.
Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.
Inka variante “chi̱kaa̱ chiʼña”, “sa̱távi̱chiʼña”.
Koto glosario, chinaʼá.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Nda̱a̱ tá ná kuchu ni̱i̱ vi̱xi xi̱níra saá taxiún ña̱ ku̱ʼu̱nra Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.
Inka variante “xi̱kundúʼura”.
Inka variante “na̱kundayira”, “nda̱kandiera”.
Koto glosario, chinaʼá.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ke̱ʼéra iin veʼi̱”.
Inka variante “ndo̱ʼo-iniún”.
Inka variante “xiín”.
Inka variante “xi̱taxina ña̱ʼa ndaʼa̱”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.
Inka variante “ndo̱to”.
Koto glosario, kití tí xi̱sokóna ta xi̱xaʼminarí.
Inka variante “xi̱kundúʼuñá”, “xi̱kondúʼú síi̱nñá”.
Inka variante “ma̱ʼñúñuú”.
Inka variante “ñaʼa”.
Inka variante “xi̱kaʼa̱nválíná”, “xi̱kaʼa̱n-yuʼu̱ná”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”, “nda̱kaʼndaní-inina”.
Á “Socoh”. Koto apéndice A2.
Inka variante “xiín”.
Inka variante “sáʼñú”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “30 coro harina ña̱ va̱ʼaní xíʼin 60 coro inka harina”. Koto apéndice B14.
Inka variante “xi̱xixi”.
Inka variante “ita”, “itia”, “yi̱ku̱”.
Inka variante “levo”.
Iin saa kúú tíyóʼo.
Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña “va̱ʼaní xi̱ndoona ta kǒo ku̱a̱chi níxi̱yo”.
Ña̱ número yóʼo va̱xiña nu̱ú sava manuscrito ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá ta saátu nu̱ú 2 Crónicas 9:25. Inkaka manuscrito káchituña 40,000.
Á “na̱ xi̱yosó kuáyi̱”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Koto glosario, proverbio.
Inka variante “káñuʼu”.
Á “xi̱kuni̱níra xi̱xinira ta̱ David”.
Koto glosario, chinaʼá.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “20,000 coro”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “20 coro”. Koto apéndice B14.
Á “aceite tí aceituna tí sa̱kúachi válína”.
Á “na̱ xi̱ndiso ña̱ʼa”.
Koto apéndice B15.
Koto apéndice B8.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “60 codo káni̱ña, 20 codo ndíka̱ña ta 30 codo súkunña”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “10 codo”. Koto apéndice B14.
Inka variante “ya̱ta̱”.
Inka variante “xiín”.
Yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ cuarto Ña̱ yi̱i̱.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “5 codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “5 codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “20 codo”. Koto apéndice B14.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, cuarto Ña̱ yi̱i̱ ña̱ xi̱ndikaa̱ chí nu̱ú cuarto Ña̱ yi̱i̱ní.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “40 codo”. Koto apéndice B14.
Á “ña̱ xa̱a”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “20 codo”. Koto apéndice B14.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ pino tú Alepo.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “10 codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “5 codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “10 codo”. Koto apéndice B14.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, cuarto Ña̱ yi̱i̱ní.
Koto glosario, columna.
Tu̱ʼun hebreo kivi ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ki̱ʼva ña̱ i̱xava̱ʼana nama̱ nu̱ú xi̱ñuʼu yéʼé á kivitu ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ náʼnu ni̱xi̱yo yéʼé.
Inka variante “tu̱xúraña”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, cuarto Ña̱ yi̱i̱.
Tu̱ʼun hebreo kivi ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ki̱ʼva ña̱ i̱xava̱ʼana nama̱ nu̱ú xi̱ñuʼu yéʼé á kivitu ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ náʼnu ni̱xi̱yo yéʼé.
Koto apéndice B15.
Koto apéndice B15.
Á “palacio”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “100 codo káni̱ ni̱xi̱yoña, 50 codo ndíka̱ña ta 30 codo súkunña”. Koto apéndice B14.
Koto glosario, columna.
Inka variante “ya̱ta̱”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “50 codo káni̱ña ta 30 codo ndíka̱ña”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “10 codo ta inkaña xi̱kuuña ña̱ 8 codo”. Koto apéndice B14.
Á “bronce”, saá va̱xiña iníísaá nu̱ú capítulo yóʼo.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “18 codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “12 codo”. Koto apéndice B14.
Á “ta 5 metro nduʼú ni̱xi̱yo tokó iin tá iin nama̱ yóʼo”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “5 codo”. Koto apéndice B14.
Á “malla”.
Á “granada”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “4 codo”. Koto apéndice B14.
Inka variante “ti̱vi̱”, “ti̱ka̱ta̱”, “chi̱ka̱ta̱”.
Yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ cuarto Ña̱ yi̱i̱.
Á “chí sur”.
Ña̱ kúni̱ kachi ‘miíra [á Jehová] ná taxira ña̱ kútu̱ní koo lugar yóʼo’.
Á “chí norte”.
Sana kúni̱ kachiña ‘xíʼin ndee̱’.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “10 codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “5 codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “30 codo”. Koto apéndice B14.
Á “ti̱xin 44 centímetro”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin palmo menor”. Koto apéndice B14.
Inka variante “ndeé”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “2,000 bato”. Koto apéndice B14.
Á “carro válí tú kuikó ti̱kui̱í”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “4 codo káni̱nú, 4 codo ndíka̱nú ta 3 codo súkunnú”. Koto apéndice B14.
Á “panel”.
Inka variante “xiínnú”.
Á “león”.
Inka variante “teʼe̱”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin codo sava”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin codo sava”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “sava codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “40 bato”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “4 codo”. Koto apéndice B14.
Á “carro válí tú kuikó ti̱kui̱í”.
Á “molde”.
Inka variante “taxina”.
Inka variante “nda̱chiva̱ʼara”.
Koto glosario, anciano.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, Vikó ña̱ Cabaña.
Koto apéndice B15.
Inka variante “levo”.
Inka variante “ta̱xina ndaʼa̱”.
Inka variante “ya̱ta̱”.
Inka variante “yáxín”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ yi̱i̱”.
Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.
Inka variante “ndiví ñuú”.
Koto glosario, chinaʼá.
Á “ña̱ chinaʼána ña̱ ndakiʼinna iin chiʼña”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ chinaʼána ña̱ ndakiʼinna chiʼña ta kooña iin castigo xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása sáxi̱nuna ña̱ ki̱ndoona.
Á “ta̱xiún ña̱ ni̱xo̱ʼvi̱na”.
Koto glosario, ña̱ yi̱ʼvíyó kuniyó Ndióxi̱.
Koto glosario, alma.
Koto glosario, kití tí xi̱sokóna ta xi̱xaʼminarí.
Inka variante “sa̱ʼan”.
Á “yéʼé ñuu Hamat”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Ki̱vi̱ u̱na̱”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ki̱vi̱ xa̱ʼu̱n tá xa̱a̱ ndi̱ʼi u̱vi̱ saá semana.
Á “palacio”.
Inka variante “iin ku̱ʼu̱n-inina”, “ndakaʼndaní-inina”.
Á sana “Ñuʼú ña̱ ni loʼo va̱ása ndáyáʼvi”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “120 talento”. Koto apéndice B14.
Á “Montículo”. Koto glosario, Montículo.
Inka variante “xi̱ndachiva̱ʼa”.
Inka variante “na̱ xi̱ndóso sa̱ta̱”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, tiempo ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ libro yóʼo.
Koto glosario, kití tí xi̱sokóna ta xi̱xaʼminarí.
Inka variante “taxirarí”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “420 talento”. Koto apéndice B14.
Á “Seba”.
Inka variante “xuxa kóchon”.
Koto glosario, bálsamo.
Á “ña̱ ñúʼu níma̱ñá”.
Koto glosario, kití tí xi̱sokóna ta xi̱xaʼminarí.
Inka variante “taxi”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-iniñá”, “nda̱kaʼndaní-iniñá”.
Á “ni̱ka̱ʼún”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “120 talento”. Koto apéndice B14.
Á “palacio”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, tiempo ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ libro yóʼo.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “666 talento”. Koto apéndice B14.
Inka variante “síkó”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “600 siclo”. Koto apéndice B14.
Á “broquel”. Ña̱yóʼo kúú escudo válí ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ xi̱niʼi kuxu̱n.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “u̱ni̱ mina”. Mina ña̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ nu̱ú Escrituras Hebreas kúúña ki̱ʼva 570 gramo. Koto apéndice B14.
Á “león”.
Inka variante “xiínnú”.
Koto glosario, barco tú Tarsis.
Á “na̱ yósó kuáyi̱”.
Á “na̱ yósó kuáyi̱”.
Inka variante “kueenrí”.
Á sana “Chí Egipto ta saátu chí Coa xi̱xaʼa̱nna xa̱ʼa̱ kuáyi̱ sa̱na̱ ta̱ rey Salomón; na̱ xi̱chindaʼá ta̱ rey ku̱ʼu̱n satárí, xi̱satánarí chí Coa”, ta sana ña̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ kúú Cilicia.
Á “Va̱ása xíniñúʼu tindaʼa̱ndó xíʼin náyóʼo”.
Á “na̱yóʼo”, sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ndióxi̱ ña̱ xi̱ndasakáʼnuná.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “concubinara”. Koto glosario, concubina.
Á “sa̱xínu̱ná-inira”, “sa̱núuná-inira”.
Koto glosario, Astoret.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun nu̱ú”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, iin ñá reina ñá va̱ása níxi̱xaʼndachíñu.
Á sana “ki̱ndaañára ña̱ va̱ása chichínkara”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “xa̱ʼníra”.
Á “Montículo”. Koto glosario, Montículo.
Inka variante “sandóʼún-inindi̱”.
Koto glosario, anciano.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Nduku loʼo nu̱ú ndaʼíi̱ nduʼúka kooña nu̱ú tokó yivái̱”.
Inka variante “si̱i̱n”, “see̱n”.
Inka variante “taxina”.
Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Inka variante “xiín”.
Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Á “ya̱a̱ xa̱ʼán”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ya̱a̱ ña̱ ka̱a ndiʼi xa̱ʼan kití tí xi̱sokóna sa̱tá.
Inka variante “nda̱kuyósórarí”, “xi̱konóora ya̱ta̱rí”.
Á “león”.
Inka variante “yáxín”.
Á “iin nda̱ka̱ ñu̱ñú”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ tátándaa nama̱”. Ña̱yóʼo kúú tu̱ʼun ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ hebreo tá xi̱kaʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xa̱ʼa̱ na̱ ta̱a.
Inka variante “ñina”.
Koto glosario, tu̱yo̱ó.
Inka variante “yoʼo̱”.
Koto glosario, yitu̱n tú ndásakáʼnuna.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Á “palacio”.
Inka variante “xi̱ndachiva̱ʼanaña”.
Saátu naníra Abías.
Tu̱ʼun hebreo ña̱ xi̱niñúʼuna yóʼo kivi kitáʼanña xíʼin tu̱ʼun ña̱ xíniñúʼuna tá káʼa̱nna xa̱ʼa̱ si̱ʼví. Káʼa̱nna tu̱ʼun yóʼo tá kúndasína xínina iin ña̱ʼa.
Koto glosario, yitu̱n tú ndásakáʼnuna.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Inka variante “xi̱ndachiva̱ʼana”.
Á “palacio”.
Inka variante “ya̱a̱va”.
Inka variante “ñina”.
Á “Elah”. Koto apéndice A2.
Á “Elah”. Koto apéndice A2.
Inka variante “xi̱kundúʼura”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ tátándaa nama̱”. Ña̱yóʼo kúú tu̱ʼun ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ hebreo tá xi̱kaʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xa̱ʼa̱ na̱ ta̱a.
Á “Elah”. Koto apéndice A2.
Á “Elah”. Koto apéndice A2.
Á “palacio”.
Inka variante “xe̱enra”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “u̱vi̱ talento”. Koto apéndice B14.
Ña̱ kúni̱ kachi ‘ña̱ kúú kuenta na̱ veʼe ta̱ Sémer’.
Inka variante “ni̱si̱kóña”.
Koto glosario, yitu̱n tú ndásakáʼnuna.
Ña̱ kúni̱ kachi ‘Ndióxi̱ miíi̱ kúú Jehová’.
Koto glosario, chinaʼá.
Inka variante “chise̱ʼún”.
Á “cuervo”.
Inka variante “xi̱kundúʼura”.
Inka variante “ñaʼa”.
Inka variante “ti̱vi̱”, “ti̱ka̱ta̱”, “chi̱ka̱ta̱”.
Inka variante “ya̱ta̱”.
Inka variante “ita”, “itia”, “yi̱ku̱”.
Koto glosario, chinaʼá.
Koto glosario, yitu̱n tú ndásakáʼnuna.
Inka variante “ítíá”.
Inka variante “ñaʼa”.
Inka variante “ñúú káʼñu”.
Á sana “íyo nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nvaña”.
Inka variante “sandótonaña”.
Á “Ta xi̱ndakundeéna xi̱keʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ profeta”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “u̱vi̱ sea”. Koto apéndice B14.
Inka variante “tí taxii̱”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “ko̱ʼndo̱ xa̱ʼára”.
Inka variante “xi̱kundúʼura”.
Inka variante “xi̱kundúʼura”, “xi̱kondúʼú síi̱nra”.
Inka variante “sa̱ndótorara”.
Inka variante “ti̱vi̱”, “ti̱ka̱ta̱”, “chi̱ka̱ta̱”.
Inka variante “xiínña”.
Ña̱ kúni̱ kachi ‘Ndióxi̱ kúú ta̱ sáka̱ku’.
Á “ta̱ʼán taxina beso”. Inka variante “ta̱ʼán tuviyuʼúna”.
Inka variante “íku”, “yúkú”.
Inka variante “sachúʼu̱ra”.
Inka variante “xi̱kundúʼura”.
Koto glosario, anciano.
Inka variante “ya̱a̱”.
Á “iin ndaʼa̱ loʼoña”.
Inka variante “ñúú káʼñu”.
Inka variante “na̱ nándoso ya̱ta̱”, “na̱ kúnuu sa̱ta̱”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, tá ná kixáʼa ña̱ primavera.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, tá xa̱a̱ kúúña primavera.
Inka variante “ti̱súʼu̱”.
Inka variante “chi̱se̱ʼéra”.
Inka variante “ti̱ko̱to̱ ndeé”, “ti̱ko̱to̱ kúkun”, “ti̱ko̱to̱ ti̱ndaja̱”. Koto glosario, ti̱ko̱to̱ ndayí.
Inka variante “si̱kóún”.
Tá káʼa̱nña xa̱ʼa̱ se̱ʼe na̱ profeta sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin escuela nu̱ú xi̱xaʼa̱n na̱ kúni̱ koo profeta á nu̱ú xi̱ndakutáʼan na̱ profeta.
Á “león”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin talento”. Koto apéndice B14.
Á “palacio”.
Inka variante “xi̱kundúʼura”, “xi̱kondúʼú síi̱nra”.
Inka variante “Si̱kó”.
Koto glosario, anciano.
Á sana va̱ása níxi̱xixina ku̱a̱ʼá ki̱vi̱.
Inka variante “Chi̱kaún chiʼña”, “Sa̱távi̱chiʼñaún”.
Á sana va̱ása níxi̱xixina ku̱a̱ʼá ki̱vi̱.
Inka variante “ñina”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ tátándaa nama̱”. Ña̱yóʼo kúú tu̱ʼun ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ hebreo tá xi̱kaʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xa̱ʼa̱ na̱ ta̱a.
Inka variante “ti̱ko̱to̱ ndeé”, “ti̱ko̱to̱ kúkun”, “ti̱ko̱to̱ ti̱ndaja̱”. Koto glosario, ti̱ko̱to̱ ndayí.
Koto glosario, chinaʼá.
Inka variante “ni̱xi̱ta̱niʼnuna”.
Inka variante “levo”.
Á “iin espíritu”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “chise̱ʼún”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “ñina”.
Á sana “ti̱na ni̱ya̱kúnndaarí ni̱i̱ra chí nu̱ú xi̱chichi ná ñaʼá ná xi̱kisi̱ xíʼin ku̱a̱ʼání ta̱a”.
Á “palacio”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Koto glosario, barco tú Tarsis.