SEGUNDO ÑA̱ REYES
1 Tá xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Acab, na̱ ñuu Moab ki̱xáʼana kúúmiína ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuu Israel.
2 Tá tiempo saá, ta̱ Ocozías ni̱xi̱yora chí Samaria ta veʼe nu̱ú xi̱kisi̱ra xi̱kindo̱oña chí xi̱ní veʼe soo nda̱kavara chí ventana ta tu̱kue̱ʼe̱ra. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: “Kúáʼanndó nda̱ka̱tu̱ʼunndó Baal-Zebub ndióxi̱ na̱ ñuu Ecrón, ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inii̱ á ndaʼi̱”. 3 Soo ta̱ ángel Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Elías* ta̱ tisbita: “Kúáʼan ndakutáʼún xíʼin na̱ chi̱ndaʼá ta̱ rey ñuu Samaria ta ña̱yóʼo ka̱ʼún xíʼinna: ‘¿Á kǒova Ndióxi̱ chí ñuu Israel ña̱kán ku̱a̱ʼa̱nndó nda̱ka̱tu̱ʼunndó Baal-Zebub ndióxi̱ na̱ ñuu Ecrón? 4 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Va̱ása ndako̱ovíún nu̱ú xi̱to nu̱ú kánduʼún, saáchi ta̱ kuvi kúúvaún”’”. Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Elías ku̱a̱ʼa̱nra.
5 Tá ndi̱kó na̱ chi̱ndaʼá ta̱ Ocozías, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Nda̱chun ndi̱kóndó?”. 6 Ta na̱yóʼo nda̱kuiinna: “Iin ta̱a ni̱xa̱ʼa̱n nda̱kutáʼan xíʼinndi̱ ta ka̱chira: ‘Ndikóndó nu̱ú ta̱ rey ta̱ chi̱ndaʼá ndóʼó ta ka̱ʼa̱nndó xíʼinra: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘¿Á kǒova Ndióxi̱ ñuu Israel ña̱kán ku̱a̱ʼa̱nndó nda̱ka̱tu̱ʼunndó Baal-Zebub ndióxi̱ na̱ ñuu Ecrón? Va̱ása ndako̱ovíún nu̱ú xi̱to nu̱ú kánduʼún, saáchi ta̱ kuvi kúúvaún’”’”. 7 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Ocozías ña̱yóʼo, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáa ki̱ʼva náʼa̱ ta̱a ta̱ ni̱xa̱ʼa̱n ni̱ka̱ʼa̱n tu̱ʼun yóʼo xíʼinndó?”. 8 Ta na̱yóʼo nda̱kuiinna: “Iin ta̱a ta̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ ña̱ ku̱vaʼa xíʼin ixí* kití kúúra ta ndíkaa̱ ñii̱ tokóra”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta̱ Elías ta̱ tisbita kúúra”.
9 Ta̱ rey Ocozías chi̱ndaʼára iin ta̱a ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú 50 na̱ soldado ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nra nandukúra ta̱ Elías, ta ni̱xa̱ʼa̱n 50 saá na̱ soldado yóʼo xíʼinra. Ta nda̱ni̱ʼíra ta̱ Elías xi̱ní iin yuku̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ rey: ‘Nuu ta kixiún nu̱úi̱’”. 10 Soo ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú 50 na̱ soldado: “Tá ndixa ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ kúi̱ ná nuu ñuʼu̱ chí ndiví ta ná sandíʼi-xa̱ʼa̱ña yóʼó xíʼin 50 saá na̱ soldado na̱ kítáʼan xíʼún”. Tasaá nu̱u ñuʼu̱ chí ndiví ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ña ta̱ ta̱a yóʼo xíʼin 50 saá na̱ soldado na̱ kítáʼan xíʼinra.
11 Tasaá ta̱ rey Ocozías chi̱ndaʼára inka ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú inka 50 na̱ soldado ta ni̱xa̱ʼa̱ntu 50 saá na̱ soldado yóʼo xíʼinra. Ta̱yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Elías: “Ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ rey: ‘Nuu ta kama kixiún nu̱úi̱’”. 12 Soo ta̱ Elías nda̱kuiinra: “Tá ndixa ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ kúi̱ ná nuu ñuʼu̱ chí ndiví ta ná sandíʼi-xa̱ʼa̱ña yóʼó xíʼin 50 saá na̱ soldado na̱ kítáʼan xíʼún”. Tasaá nu̱u ñuʼu̱ chí ndiví ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ña ta̱ ta̱a yóʼo xíʼin 50 saá na̱ soldado na̱ kítáʼan xíʼinra.
13 Tá yichi̱ u̱ni̱, ta̱ rey chi̱ndaʼára inka ta̱a ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú 50 na̱ soldado. Soo ta̱yóʼo nda̱ara ta xi̱kuxítíra nu̱ú ta̱ Elías ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼinra: “Ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, xákundáʼvii̱ nu̱ún ña̱ ná va̱ása kaʼníún yi̱ʼi̱ ni 50 saá na̱ soldado na̱ va̱xi xíʼi̱n yóʼo. 14 Xa̱a̱ nu̱u ñuʼu̱ chí ndiví ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ña u̱vi̱ na̱ ta̱a na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú 50 na̱ soldado ta saátu 50 saá na̱ soldado na̱ kítáʼan xíʼin iin tá iin na̱yóʼo, soo ndúkúi̱ ña̱ ma̱ní nu̱ún ña̱ ná kǒo keʼún xíʼi̱n nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼún xíʼin na̱kán”.
15 Tasaá ta̱ ángel Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Elías: “Kúáʼan xíʼinra. Kǒo yi̱ʼvíún kuniúnra”. Ña̱kán ta̱ Elías nda̱kundichira ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ ta̱a yóʼo nu̱ú ta̱ rey Ocozías. 16 Ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ rey: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘¿Nda̱chun chi̱ndaʼún na̱ ku̱a̱ʼa̱n nda̱ka̱tu̱ʼun Baal-Zebub, ndióxi̱ na̱ ñuu Ecrón? ¿Á kǒova Ndióxi̱ ñuu Israel? ¿Nda̱chun kǒo nínda̱ka̱tu̱ʼún ta̱yóʼo?* Va̱ása ndako̱ovíún nu̱ú xi̱to nu̱ú kánduʼún, saáchi ta̱ kuvi kúúvaún’”. 17 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱va ta̱ Ocozías nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Elías ka̱ʼa̱nra xíʼinra. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níxi̱yo nda̱a̱ ni iin se̱ʼera, ta̱ Jehoram* kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey tá ku̱i̱ya̱ u̱vi̱ ña̱ xáʼndachíñu ta̱ Jehoram se̱ʼe ta̱ Jehosafat ta̱ xi̱kuu rey chí Judá.
18 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Ocozías xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel.
2 Tá si̱lóʼo kúma̱ní ña̱ chindaʼá Jehová ta̱chí ña̱ va̱ʼa ndaniʼiña ta̱ Elías ña̱ ku̱ʼu̱nra chí ndiví,* ta̱ Elías xíʼin ta̱ Eliseo ke̱ena chí Guilgal. 2 Ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Eliseo: “Ixaún ña̱ ma̱ní yóʼo kindo̱ún, saáchi Jehová chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ku̱ʼi̱n chí Betel”. Soo ta̱ Eliseo ka̱chira: “Chínaʼíi̱* xa̱ʼa̱ Jehová Ndióxi̱ ta̱ táku ta saátu chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ miíún ña̱ va̱ása sandákoi̱ yóʼó”. Tasaá u̱vi̱ saána nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí Betel. 3 Tasaá na̱ se̱ʼe na̱ profeta* na̱ ni̱xi̱yo chí Betel ni̱xa̱ʼa̱nna nda̱kutáʼanna xíʼin ta̱ Eliseo ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Á xa̱a̱ kúnda̱a̱-iniún ña̱ vitin ndakiʼin Jehová tátaún tasaá va̱ása sanáʼa̱kara yóʼó?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Xa̱a̱ xíni̱vai̱, kǒo ka̱ʼa̱nkandó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”.
4 Ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Eliseo: “Ixaún ña̱ ma̱ní yóʼo kindo̱ún Eliseo, saáchi Jehová chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ña̱ ku̱ʼi̱n chí Jericó”. Soo ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ Jehová Ndióxi̱ ta̱ táku ta saátu chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ miíún ña̱ va̱ása sandákoi̱ yóʼó”. Tasaá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí Jericó. 5 Ta na̱ se̱ʼe na̱ profeta na̱ ni̱xi̱yo chí Jericó ku̱yatinna nu̱ú ta̱ Eliseo ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Á xa̱a̱ kúnda̱a̱-iniún ña̱ vitin ndakiʼin Jehová tátaún ta va̱ása sanáʼa̱kara yóʼó?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Xa̱a̱ xíni̱vai̱, kǒo ka̱ʼa̱nkandó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”.
6 Ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Eliseo: “Ixaún ña̱ ma̱ní yóʼo kindo̱ún, saáchi Jehová chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ña̱ ku̱ʼi̱n chí yu̱ta Jordán”. Soo ta̱yóʼo ka̱chira: “Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ Jehová Ndióxi̱ ta̱ táku ta saátu chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ miíún ña̱ va̱ása sandákoi̱ yóʼó”. Tasaá nda̱kiʼin u̱vi̱ saána ku̱a̱ʼa̱nna. 7 Ta saátu ni̱xa̱ʼa̱n 50 na̱ se̱ʼe na̱ profeta xíʼinna ta na̱yóʼo xíká ki̱ndoona xítona nani ndíta u̱vi̱ saá na̱yóʼo yatin yuʼú yu̱ta Jordán. 8 Ta̱ Elías nda̱tuvíra ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxira ña̱ kúúra profeta ta ka̱niraña nu̱ú ti̱kui̱í ta táyóʼo nda̱taʼvírá tasaá ni̱yi̱chi̱ nu̱ú ni̱ya̱ʼana.
9 Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼana, ta̱ Elías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Eliseo: “Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ndáaña kúni̱ún keʼíi̱ xa̱ʼún tá kúma̱níka sandákoi̱ yóʼó”. Tasaá ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á kivi ndakiʼin loʼi̱ u̱vi̱ táʼví ndee̱ ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼún?”. 10 Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Iin ña̱ yo̱ʼvi̱ní* kúú ña̱ ndúkún. Ndakiʼinvaúnña tá ná kuniún ña̱ kuxíkái̱ nu̱ún, soo tá na̱ va̱ása kuniún yi̱ʼi̱, va̱ása ndakiʼúnña”.
11 Tá nátúʼunna ku̱a̱ʼa̱nna, iin kama ki̱ta iin carreta tú ñuʼu̱ xíʼin kuáyi̱ tí ñuʼu̱ ta ku̱xíkána nu̱ú táʼanna tasaá iin ta̱chí ña̱ ndeéní nda̱kiʼinña ta̱ Elías ku̱a̱ʼa̱nra chí ndiví.* 12 Tá xi̱ni ta̱ Eliseo ña̱yóʼo ni̱nda̱ʼyi̱ kóʼóra:* “Táta miíi̱, táta miíi̱, carreta na̱ ñuu Israel kúú túyóʼo ta saátu na̱ yósó* kuáyi̱”. Tasaá ti̱in ta̱ Eliseo ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxira ta nda̱tá savaraña xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxinikara ta̱ Elías. 13 Tándi̱ʼi, nda̱niʼira ti̱ko̱to̱ ña̱ xi̱ndixi ta̱ Elías tá xi̱kuura profeta ta ndi̱kóra chí yuʼú yu̱ta Jordán. 14 Ta xíʼin ti̱ko̱to̱ ña̱ xi̱ndixi ta̱ Elías ña̱ xi̱kuura profeta ka̱nira ti̱kui̱í ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “¿Ndáa míí ku̱a̱ʼa̱n Jehová Ndióxi̱ ta̱ Elías?”. Tá ka̱nira nu̱ú ti̱kui̱í, táyóʼo nda̱taʼvírá tasaá va̱ʼa ni̱ya̱ʼara.
15 Tá xi̱ni na̱ se̱ʼe na̱ profeta na̱ ni̱xi̱yo chí Jericó ña̱ xíkáka va̱xi ta̱ Eliseo, ni̱ka̱ʼa̱nna: “Ndee̱ ña̱ xi̱kuumií ta̱ Elías, ta̱ Eliseo kúú ta̱ nda̱kiʼinña vitin”. Ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nna nda̱kutáʼanna xíʼinra ta xi̱kuxítína nu̱úra. 16 Ta na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna: “Yóʼo íyo 50 na̱ ta̱a na̱ ndakú, taxi ná ku̱ʼu̱nna nandukúna ta̱ Elías. Sana ta̱chí* ña̱ chi̱ndaʼá Jehová nda̱niʼiñara ta sa̱kánañara chí yuku̱ á chí yoso̱”. Soo ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Va̱ása chindaʼándóna”. 17 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra, va̱ása va̱ʼa níkunira ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Chindaʼándóna”. Na̱yóʼo chi̱ndaʼána 50 na̱ ta̱a kán ta u̱ni̱ ki̱vi̱ na̱ndukúnara, soo kǒora níndani̱ʼína. 18 Tá ndi̱kóna nu̱ú ta̱ Eliseo, ta̱yóʼo xa̱a̱ íyora chí Jericó. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nvai̱ xíʼinndó ña̱ va̱ása ku̱ʼu̱nndó nandukúndóra”.
19 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, na̱ ta̱a ñuu kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Eliseo: “Táta, xa̱a̱ kúnda̱a̱va-iniún ña̱ va̱ʼava nu̱ú íyo ñuu yóʼo, soo ti̱kui̱í va̱ása va̱ʼará ta ni va̱ása xíín ña̱ʼa kanaña nu̱ú ñuʼú yóʼo”.* 20 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Taxindó iin ko̱ʼo̱ loʼo ña̱ kúnú ini ña̱ xa̱á ndaʼíi̱ ta taánndó ñi̱i̱ iniña”. Tasaá ta̱xinaña ndaʼa̱ra. 21 Ta ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú kána ti̱kui̱í ta chi̱kaa̱ra ñi̱i̱ inirá, ta ka̱chira: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Va̱ása yaku̱a̱ka ti̱kui̱í yóʼo. Va̱ása kaʼníkará na̱ yiví ta ná ñaʼá ná kǒo kívi koo se̱ʼe, va̱ʼava koo se̱ʼená’”.* 22 Ta va̱ása yaku̱a̱ka níxi̱yo ti̱kui̱í yóʼo, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo.
23 Saá ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra chí Betel. Ta tá ku̱a̱ʼa̱nra chí yichi̱, ke̱e sava na̱ va̱lí chí ñuu kán ta ki̱xáʼana kúsi̱kindaanara ta káchina: “Kúáʼan ta̱ chálá xi̱ní, kúáʼan ta̱ chálá xi̱ní”. 24 Tasaá ndi̱kóko̱ora nda̱kotora nu̱úna ta xi̱niñúʼura ki̱vi̱ Jehová ña̱ chi̱kaa̱ra chiʼñana. Tasaá ke̱e u̱vi̱ oso síʼi chí yuku̱ ta sa̱kúachi válírí 42 na̱ va̱lí yóʼo. 25 Ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí yuku̱ Carmelo, ta tándi̱ʼi saá ndi̱kóra chí Samaria.
3 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n 18 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Jehosafat chí Judá, ta̱ Jehoram se̱ʼe ta̱ Acab ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Samaria ta 12 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura. 2 Xi̱keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, soo va̱ása níxa̱a̱ra keʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ yivásiʼíra saáchi sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra nama̱ ña̱ Baal ña̱ i̱xava̱ʼa yivára ña̱ ndasakáʼnu na̱ yiví. 3 Soo ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat na̱ ñuu Israel. Ta nda̱kundeéra ke̱ʼéra ña̱yóʼo.
4 Ta̱ Mesá ta̱ rey ñuu Moab xi̱sakúaʼnura ndikachi* ta xi̱chindaʼára 100,000 ndikachi ndaʼa̱ ta̱ rey ñuu Israel ta saátu 100,000 ndikachi che̱e tí ta̱ʼán kaʼndana ixí* sa̱tá ña̱ va̱ʼa chaʼvirara. 5 Soo tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Acab, ta̱ rey ñuu Moab va̱ása níxi̱kandíxakara ña̱ xi̱kaʼa̱n ta̱ Jehoram ta̱ rey ñuu Israel. 6 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, mií ki̱vi̱ kán ta̱ rey Jehoram ke̱era chí Samaria ta ni̱xa̱ʼa̱nra sa̱ndátakara ndiʼi na̱ soldado na̱ ñuu Israel. 7 Ta saátu chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ rey Jehosafat ta̱ ñuu Judá: “Ta̱ rey ñuu Moab va̱ása kándíxakara yi̱ʼi̱. Ña̱kán, ¿á ku̱ʼún xíʼi̱n ña̱ va̱ʼa kanitáʼanyó xíʼin na̱ ndóo chí Moab?”. Ta ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ku̱ʼu̱nvai̱ xíʼún, ta na̱ ñui̱ kutáʼanna xíʼin na̱ ñuún ta kuáyi̱ sa̱na̱i̱ kutáʼanrí xíʼin kuáyi̱ sa̱na̱ún”. 8 Tasaá, ta̱ rey Jehoram ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáa yichi̱ ku̱ʼu̱nyó?”. Ta ta̱ rey Jehosafat nda̱kuiinra: “Chí yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú ñuʼú yi̱chí ña̱ Edom”.
9 Ta ta̱ rey ñuu Israel nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ rey ñuu Judá ta saátu xíʼin ta̱ rey ñuu Edom. Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱xa̱ ki̱vi̱ ña̱ ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna, ndi̱ʼi ti̱kui̱í koʼo na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ta saátu ndi̱ʼi ti̱kui̱í koʼo kití sa̱na̱na. 10 Tasaá, ta̱ Jehoram ta̱ rey ñuu Israel ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndáʼviníyó, saáchi Jehová sa̱ndátakara u̱ni̱ saá miíyó na̱ rey ña̱ va̱ʼa ndataxira miíyó ndaʼa̱ na̱ ñuu Moab”. 11 Tasaá ta̱ Jehosafat ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra: “¿Á kǒo iin ta̱ profeta Jehová íyo yóʼo ña̱ va̱ʼa nda̱ka̱tu̱ʼunyóra ndáaña káchi Jehová?”. Ta iin ta̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey ñuu Israel nda̱kuiinra: “Yóʼo íyo ta̱ Eliseo se̱ʼe ta̱ Safat, ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱sakáa ti̱kui̱í ndaʼa̱ ta̱ Elías”.* 12 Tasaá ta̱ Jehosafat ka̱chira: “Ta̱yóʼo kúú ta̱ kivi ka̱ʼa̱n xíʼinyó ndáaña káchi Jehová”. Ña̱kán ta̱ rey ñuu Israel, ta̱ Jehosafat xíʼin ta̱ rey ñuu Edom nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna kotonara.
13 Ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jehoram ta̱ rey ñuu Israel: “¿Nda̱chun va̱xiún nu̱úi̱? Va̱ʼaka kúáʼan nda̱ka̱tu̱ʼún na̱ profeta yiváún xíʼin na̱ profeta siʼún”. Soo ta̱ rey ñuu Israel ka̱chira: “Va̱ása, saáchi Jehová kúú ta̱ sa̱ndátaka u̱ni̱ saá ndi̱ʼi̱ na̱ rey ña̱ va̱ʼa ndataxira ndi̱ʼi̱ ndaʼa̱ na̱ ñuu Moab”. 14 Tasaá ta̱ Eliseo ka̱chira: “Chínaʼíi̱* xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, tá va̱ása níkixaa̱ ta̱ Jehosafat ta̱ rey ñuu Judá xíʼún ni loʼoví va̱ása kotoi̱ nu̱ún ta ni va̱ása kuniso̱ʼi̱ yóʼó. 15 Soo kanandó iin ta̱ sákaʼa arpa ná kixira”. Ta tá ki̱xáʼa ta̱yóʼo sákaʼara arpa, ta̱ Eliseo nda̱kiʼinra ndee̱ Jehová. 16 Ta ka̱chira: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Kaanndó ku̱a̱ʼá chi̱chi yoso̱ yóʼo, 17 saáchi Jehová káchira: “Ndóʼó va̱ása kunindó ta̱chí ta ni va̱ása kunindó kuun sa̱vi̱; soo ni saá ndakutú ti̱kui̱í yoso̱ yóʼo ta táyóʼo koʼondó ta saátu táyóʼo koʼo kití sa̱na̱ndó”’. 18 Soo nu̱ú Jehová su̱ví ña̱ ndeéví kúú ña̱yóʼo, ta saátu ndataxira na̱ ñuu Moab ndaʼa̱ndó. 19 Ña̱kán sandíʼi-xa̱ʼa̱ndó ñuuna ña̱ kútu̱ní ku̱vaʼa ta saátu ndiʼi ñuu ña̱ ndáyáʼvi, kaʼndandó yitu̱n tú va̱ʼa ta saátu ndakasindó nu̱ú kána ti̱kui̱í ta ndiʼi ñuʼú nu̱ú chíʼina sandákutúndóña xíʼin yu̱u̱”.
20 Tá xi̱ta̱a̱n* inka ki̱vi̱ tá xa̱a̱ kúúña hora ña̱ so̱kóna* harina, chí Edom ke̱e ti̱kui̱í ta nda̱kutúrá nu̱ú ñuʼú kán.
21 Ndiʼi na̱ moabita ku̱ndaa̱-inina ña̱ nda̱kutáʼan u̱ni̱ na̱ rey yóʼo ña̱ kanitáʼanna xíʼinna. Ña̱kán sa̱ndátakana ndiʼi na̱ ta̱a na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱nu ku̱i̱ya̱ ña̱ ku̱ʼu̱nna kanitáʼanna, tasaá ku̱a̱ʼa̱nna kundoona chí nu̱ú kíxáʼa ñuʼúna. 22 Tá nda̱koona tá xi̱ta̱a̱n xi̱nina ña̱ yéʼe̱ní nu̱ú ti̱kui̱í kán xíʼin ñu̱ʼu,* ta chí táʼví nu̱ú xi̱ndita na̱ moabita nda̱a̱ tá xi̱naʼa̱ ni̱i̱ saá xi̱naʼa̱rá, 23 ta ka̱china: “Ni̱i̱va kúúña, sana xa̱a̱ xa̱ʼní-táʼan miíva na̱ rey kán xíʼin espada. Ná ku̱ʼu̱nyó ndakiʼinyó ña̱ʼana”. 24 Tá ni̱ki̱ʼvi na̱ moabita nu̱ú ndóo na̱ ñuu Israel, na̱yóʼo ki̱xáʼana kánitáʼanna xíʼinna ña̱kán xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna. Na̱ israelita ni̱ki̱ʼvina ñuu Moab ta ki̱xáʼana xáʼnína na̱ moabita. 25 Sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na ñuu, ta iin tá iin na̱ ta̱a sa̱kánana yu̱u̱ nu̱ú ñuʼú nu̱ú chíʼi na̱ moabita ta sa̱kutúna nu̱úña xíʼin yu̱u̱; ta nda̱kasina ndiʼi nu̱ú kána ti̱kui̱í ta xa̱ʼndana ndiʼi yitu̱n tú va̱ʼa. Tándi̱ʼi, si̱ín iinlá nama̱ ña̱ yu̱u̱ ña̱ ni̱xi̱yo chí Quir-Haréset ki̱ndoo, ta na̱ soldado na̱ xi̱niʼi yoʼo̱ válí* ni̱ka̱va̱nduuna sa̱tá ñuu kán ta ku̱chiñuna sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱naña.
26 Tá xi̱ni ta̱ rey ñuu Moab ña̱ va̱ása kuchiñukara nu̱ú ku̱a̱chi, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin 700 na̱ ta̱a na̱ níʼi espada ña̱ ná ku̱ʼu̱nna xíʼinra ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼinra ña̱ xa̱a̱ra nda̱a̱ nu̱ú ta̱ rey ñuu Edom; soo va̱ása níkuchiñuna. 27 Tasaá ki̱ʼinra se̱ʼera ta̱ nu̱ú ta̱ xa̱a̱ nduu rey, ta xa̱ʼmira ta̱yóʼo ña̱ va̱ʼa so̱kórara nu̱ú ndióxi̱ra chí nu̱ú nama̱ ña̱ ni̱xi̱yo ñuu kán. Na̱ yiví ni̱sa̱a̱nína* xíʼin na̱ israelita, ña̱kán va̱ása níkanitáʼankana xíʼin ta̱ rey ñuu Moab ta ndi̱kóna ku̱a̱ʼa̱nna ñuuna.
4 Iin ñá xi̱kuu ñá síʼi iin na̱ se̱ʼe na̱ profeta ni̱xa̱ʼa̱nñá ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼviñá ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Eliseo: “Xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱va yiíi̱ ta kúnda̱a̱ káxi iniún ña̱ xi̱ ixato̱ʼónívara Jehová. Soo vitin iin ta̱ níkára* nu̱ú kúni̱ra ndakiʼinra u̱vi̱ saá na̱ se̱ʼi̱ ña̱ kachíñundáʼvina nu̱úra”. 2 Ta ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “¿Ndáa ki̱ʼva kivi chindeétáʼi̱n xíʼún? ¿Ndáa ña̱ʼa kúúmiíún veʼún?”. Ta ñáyóʼo nda̱kuiinñá: “Kǒoví inkaka ña̱ʼa kúúmiíi̱ chi iin kuití ki̱si loʼo aceiteva kúúmiíi̱”. 3 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Kúáʼan nu̱ú ndiʼi na̱ ndóo yatin xíʼún ta ka̱ʼún xíʼinna ña̱ ná taxina ki̱si válí ña̱ vichí* ndaʼún. Ku̱a̱ʼá va̱ʼaña ndakayaún. 4 Tándi̱ʼi ki̱ʼviún ini veʼún xíʼin u̱vi̱ saá se̱ʼún ta ndakasiún yéʼé. Ta sakútún ndiʼi ki̱si válí ta iin táʼví chindoún ndiʼi ña̱ xa̱a̱ chu̱tú”. 5 Tasaá nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá.
Tá ni̱ki̱ʼviñá veʼeñá xíʼin u̱vi̱ saá se̱ʼeñá ta nda̱kasiñá yéʼé, na̱yóʼo xi̱sayáʼana ki̱si válí ndaʼa̱ñá ta xi̱sakútúñáña xíʼin aceite. 6 Tá xa̱a̱ chu̱tú ndiʼi ki̱si válí yóʼo, ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin iin ta̱ loʼo se̱ʼeñá: “Sayáʼa inka ki̱si loʼo ndaʼíi̱”. Soo ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Kǒokaña”. Ta ndi̱ku̱n saá ndi̱ʼi aceite. 7 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nñá nu̱ú íyo ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta na̱túʼunñá xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Kúáʼan xi̱íkoún* aceite ta chaʼviún ña̱ níkáún. Ta ña̱ ná kindo̱o kuniñúʼún xíʼin se̱ʼún”.
8 Iin ki̱vi̱, ta̱ Eliseo ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra chí Sunem nu̱ú íyo iin ñaʼá ñá ndáyáʼviní, ta ñáyóʼo ni̱ka̱ʼa̱nníñá xíʼinra ña̱ ná kindo̱ora kuxura. Ta kán xi̱xixira ndiʼi yichi̱ ña̱ xi̱yaʼara ñuu kán. 9 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin yii̱ñá: “Kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ta̱a ta̱ kíxi yóʼo iin ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ kúúra. 10 Ixaún ña̱ ma̱ní, ná ixava̱ʼayó iin cuarto loʼo chí xi̱ní veʼe ta kán kanindichiyó iin xi̱to, iin mesa, iin tayi̱ xíʼin iin candelabro ña̱ kuniñúʼura. Tasaá kivi kindo̱ora yóʼo ndiʼi yichi̱ ña̱ ná kixira”.
11 Iin ki̱vi̱ ni̱xa̱a̱ra kán ta ni̱xa̱ʼa̱nra cuarto ña̱ kíndo̱o chí xi̱ní veʼe ña̱ va̱ʼa kandúʼúra.* 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Guehazí ta̱ káchíñu nu̱úra: “Kana ñá sunamita ná kixiñá”. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱narañá. 13 Tándi̱ʼi, ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Guehazí: “Ixaún ña̱ ma̱ní ka̱ʼún ña̱yóʼo xíʼinñá: ‘Xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa kéʼún xa̱ʼa̱ndi̱. ¿Ndáaña kivi keʼéndi̱ xa̱ʼún? ¿Á íyo ña̱ kúni̱ún ná ka̱ʼi̱n xíʼin ta̱ rey xa̱ʼún á xíʼin ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado?’”. Soo ñáyóʼo nda̱kuiinñá: “Va̱ásaví, xa̱a̱ va̱ʼava íyoi̱ xíʼin na̱ ñui̱”. 14 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱ Eliseo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Guehazí: “Tá saá, ¿ndáaña kivi keʼéyó xa̱ʼa̱ñá?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Kǒo nda̱a̱ ni iin se̱ʼeñá ta xa̱a̱ chéení yii̱ñá”. 15 Ta ndi̱ku̱n saá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ka̱ʼa̱n xíʼinñá ná kixiñá”. Ta ta̱ Guehazí ka̱narañá ta ñáyóʼo ni̱xa̱a̱ñá xi̱kundichiñá chí yéʼé. 16 Tasaá ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Nu̱ú iin ku̱i̱ya̱ xa̱a̱ koo iin se̱ʼe loʼún”. Soo ñáyóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Va̱ása táta, yóʼó iin ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ kúún, va̱ása sandáʼviún yi̱ʼi̱”.
17 Ta ñá ñaʼá yóʼo ni̱ke̱e se̱ʼeñá ta ka̱ku iin ta̱ loʼo se̱ʼeñá tá ni̱ya̱ʼa iin ku̱i̱ya̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo ña̱yóʼo xíʼinñá. 18 Ta̱ loʼo yóʼo xa̱ʼnura ta iin ki̱vi̱ ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora yivára tá ndíkaa̱ra xíʼin na̱ sákee.* 19 Ta ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin yivára: “Kúʼvi̱ní xi̱níi̱, kúʼvi̱ní xi̱níi̱”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, yivára ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ káchíñu nu̱úra: “Kuisora ta kúáʼan xíʼinra nu̱ú siʼíra”. 20 Xa̱ʼa̱ ña̱kán nda̱kuisora ta̱ loʼo yóʼo ta ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinra nu̱ú siʼíra. Ñáyóʼo xi̱numindaañá ta̱ loʼo yóʼo ni̱xi̱yoñá iinsaá nda̱a̱ tá káʼñu,* ta tándi̱ʼi ni̱xi̱ʼi̱vara. 21 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nñá veʼe ña̱ kánuu chí xi̱ní veʼe ta chi̱núuñá ta̱ loʼo yóʼo nu̱ú xi̱to ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta nda̱kasiñá yéʼé ta ku̱a̱ʼa̱nñá. 22 Tasaá ka̱nañá yii̱ñá ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní, chindaʼá iin ta̱ káchíñu nu̱ún ña̱ ná kixira xíʼin iin burro ta ná ku̱ʼi̱n nu̱ú ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta ndikói̱”. 23 Soo ta̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrañá: “¿Nda̱chun ku̱ʼún kotoúnra vitin? Saáchi su̱ví yo̱o̱ xa̱á kúúña ta ni su̱ví ki̱vi̱ sábado kúúña”. Soo ñáyóʼo nda̱kuiinñá: “Kǒo kundi̱ʼi-iniún, kǒo ña̱ níkuuví”. 24 Tasaá chi̱núuñá tayi̱ sa̱tá burro ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ káchíñu nu̱úña: “Kama va̱ʼa ku̱ʼún ta va̱ása kundi̱ʼi-iniún xa̱ʼíi̱, ta nda̱a̱ tá ná ka̱ʼi̱n xíʼún saá kundatún”.
25 Ta ni̱xa̱ʼa̱nñá chí yuku̱ Carmelo nu̱ú ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. Tá xi̱nira ña̱ xíkáka va̱xiñá, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Guehazí ta̱ káchíñu nu̱úra: “Koto, káa va̱xi ñá sunamita. 26 Ixaún ña̱ ma̱ní, kúáʼan ndakutáʼún xíʼinñá ta nda̱ka̱tu̱ʼúnñá: ‘¿Á íyo va̱ʼún? ¿Á íyo va̱ʼa yii̱ún? ¿Á íyo va̱ʼa ta̱ loʼo se̱ʼún?’”. Ta ñákán nda̱kuiinñá: “Kǒo ña̱ʼa níkuuví”. 27 Tá ni̱xa̱a̱ñá yuku̱ nu̱ú íyo ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ndi̱ku̱n nu̱miñá xa̱ʼa̱ra. Ña̱kán ta̱ Guehazí ku̱yatinra ña̱ sakútaʼarañá, soo ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ása keʼúnñá, saáchi ñá ndíʼi̱ní-ini kúúñá, ta Jehová kǒo nínatúʼunra xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼoñá”. 28 Ta ñákán ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Táta, ¿á ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún ña̱ kúni̱i̱ koo se̱ʼi̱? ¿Á su̱ví ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún ña̱ va̱ása sandáʼviún yi̱ʼi̱?”.
29 Ndi̱ku̱n saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo xíʼin ta̱ Guehazí: “Ndakatún ti̱ko̱to̱ún tokóún, ndakiʼin karrotii̱* ta kúáʼan. Tá ná ndakutáʼún xíʼin iinna chí yichi̱ va̱ása chindeúnna, ta tá chíndeé iinna yóʼó, va̱ása ndakuiún yuʼúna. Kúáʼan ta chinúún karroti yóʼo nu̱ú ta̱ loʼo se̱ʼeñá”. 30 Ta siʼí ta̱ loʼo yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Chínaʼíi̱* xa̱ʼa̱ Jehová Ndióxi̱ ta̱ táku ta saátu chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ miíún ña̱ va̱ása ku̱ʼi̱n tá ná kǒo ku̱ʼún xíʼi̱n”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱ Eliseo nda̱kundichira ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinñá. 31 Siʼnaka ta̱ Guehazí ni̱xa̱a̱ nu̱ú na̱yóʼo ta chi̱núura karroti nu̱ú ta̱ loʼo se̱ʼeñá, soo kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa níkuu. Saá ndi̱kóra nu̱ú ta̱ Eliseo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ása níndako̱o ta̱ loʼo se̱ʼeñá”.
32 Tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Eliseo ini veʼe nu̱ú xi̱kindo̱ora, ki̱ʼinra kuenta ña̱ nu̱ú xi̱to nu̱ú xi̱kisi̱ra kánduʼú ta̱ loʼo yóʼo ta xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱vara. 33 Tasaá ni̱ki̱ʼvira ini veʼe nu̱ú kánduʼú ta̱ loʼo yóʼo ta nda̱kasira yéʼé ta ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin Jehová. 34 Tándi̱ʼi, nda̱ara nu̱ú xi̱to ta xi̱kunúura sa̱tá ta̱ loʼo yóʼo. Ta yuʼúra nda̱kutáʼanña xíʼin yuʼú ta̱ loʼo yóʼo, nduchúnu̱úra nda̱kutáʼanrí xíʼin nduchúnu̱úra, ta ndaʼa̱ra xi̱kunúuña sa̱tá ndaʼa̱ ta̱ loʼo yóʼo, ta xi̱kundeera* sa̱tára tasaá ki̱xáʼa ndúniʼní ta̱ loʼo yóʼo. 35 Ta ta̱ Eliseo ku̱a̱ʼa̱n va̱xira xíkara ini veʼe kán, ta nda̱a tukura nu̱ú xi̱to ta xi̱kundeera sa̱tá ta̱ loʼo yóʼo. Ta ta̱ loʼo yóʼo u̱xa̱ yichi̱ ka̱xára* tasaá nda̱kunára nduchúnu̱úra. 36 Ta̱ Eliseo ka̱nara ta̱ Guehazí ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kana ñá sunamita”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ka̱narañá ta ñáyóʼo ni̱xa̱ʼa̱nñá nu̱ú íyo ta̱ Eliseo. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Ndaniʼi ta̱ loʼo se̱ʼún”. 37 Ñáyóʼo ni̱ki̱ʼviñá ta xi̱kuxítíñá yatin xa̱ʼa̱ra. Tándi̱ʼi, nda̱niʼiñá ta̱ loʼo se̱ʼeñá ta ki̱tañá ku̱a̱ʼa̱nñá.
38 Tá ndi̱kó ta̱ Eliseo chí Guilgal, ndeéní xi̱ndikaa̱ so̱ko iníí ñuu Israel. Na̱ se̱ʼe na̱ profeta ndóona nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ káchíñu nu̱úra: “Chinúu ki̱si káʼnu nu̱ú ñuʼu̱ ta ixava̱ʼún ña̱ kuxu na̱ se̱ʼe na̱ profeta”. 39 Soo iin ta̱yóʼo nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí yuku̱ ña̱ ndakayara yiva.* Tasaá nda̱ni̱ʼíra iin te̱ʼe̱ yiki̱n yukú ta nda̱kayara yiki̱n yóʼo ta sa̱kútúraña nu̱ú ti̱ko̱to̱ra. Tándi̱ʼi, ndi̱kóra ta xa̱ʼnda válíraña ta ta̱ánraña ini ki̱si ni kǒo níxi̱kunda̱a̱-inira ndáaña kúúña. 40 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, ta̱ánna ña̱yóʼo ña̱ kuxu na̱ ta̱a yóʼo soo tá xi̱tondosónaña ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna: “Eliseo, kaʼníva ña̱yóʼo miíyó tá ná kuxuyóña”. Ta kǒo níkivi kuxunaña. 41 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra: “Taxindó harina ndaʼíi̱”. Tándi̱ʼi ta̱ánra ña̱yóʼo ini ki̱si, ni̱ka̱ʼa̱nra: “Taánña ná kuxu na̱ yiví”. Ta ña̱ ku̱vaʼa ini ki̱si kán, kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa níkeʼéña xíʼinna.
42 Iin ta̱a ta̱ ke̱e chí Baal-Salisá níʼira 20 si̱ta̱váʼa ña̱ ku̱vaʼa xíʼin cebada ña̱ nu̱ú va̱ʼa ka̱na ta ta̱xiraña ndaʼa̱ ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta saátu iin bolsa ña̱ cebada ña̱ xa̱á. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo xíʼin ta̱ káchíñu nu̱úra: “Taxi ña̱yóʼo ná kuxu na̱ yiví”. 43 Soo ta̱ káchíñu nu̱úra ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á nani ña̱yóʼo kuxu 100 na̱ yiví?”. Ta ta̱ Eliseo nda̱kuiinra: “Taxiña ná kuxuna, saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Kuxuna ta nda̱a̱ ndo̱okaña’”. 44 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱xiraña xi̱xina ta nda̱a̱ ni̱ndo̱okaña, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová.
5 Ta̱ Naamán ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ta̱ rey ñuu Siria, xi̱kuura iin ta̱a ta̱ ndáyáʼviní ta ta̱ rey xi̱ ixato̱ʼóníra ta̱yóʼo saáchi Jehová xi̱niñúʼurara ña̱ sa̱kǎkura na̱ ñuu Siria nu̱ú na̱ xi̱saa̱-ini xi̱xiniñaʼá. Ndakúní ni̱xi̱yora ta xi̱xini̱níra kanitáʼanra ni xi̱kuumiíra kue̱ʼe̱ lepra. 2 Iin yichi̱ tá ni̱ki̱ʼvi na̱ sirio nu̱ú ñuʼú na̱ ñuu Israel ña̱ kanitáʼanna xíʼinna, nda̱kiʼinna iin ñá loʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, ta ñáyóʼo ni̱xa̱a̱ñá ndu̱uñá ñá káchíñundáʼvi nu̱ú ñá síʼi ta̱ Naamán. 3 Ñá loʼo yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ñá káchíñuñá nu̱ú: “Va̱ʼaní tá ná ku̱ʼu̱n ta̱ káchíñui̱ nu̱ú kotora ta̱ profeta ta̱ íyo chí Samaria. Chi ta̱kán sandáʼavarara ta kǒoka kue̱ʼe̱ lepra kuumiíra”. 4 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nra* nu̱ú ta̱ rey ta na̱túʼunra xíʼinra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ñá loʼo ñuu Israel.
5 Tasaá ta̱ rey ñuu Siria ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndi̱ku̱n ku̱ʼún nu̱úra. Ta yi̱ʼi̱ kaʼyii̱ iin carta ku̱ʼu̱n nu̱ú ta̱ rey ñuu Israel”. Ña̱kán nda̱kiʼin ta̱ Naamán ku̱a̱ʼa̱nra ta níʼira 342 kilo* ña̱ plata, ki̱ʼva 70 kilo* ña̱ oro xíʼin u̱xu̱ par ti̱ko̱to̱. 6 Ta níʼira carta yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ rey ñuu Israel, ta ña̱yóʼo xi̱kachiña: “Xíʼin carta yóʼo chíndaʼíi̱ ta̱ Naamán ta̱ káchíñu nu̱úi̱ ña̱ va̱ʼa ná sandáʼúnra chi kúúmiíra kue̱ʼe̱ lepra”. 7 Tá ka̱ʼvi ta̱ rey ñuu Israel carta yóʼo, nda̱tára ti̱ko̱to̱ra ta ka̱chira: “¿Á Ndióxi̱va kúi̱ ña̱ kaʼníi̱ iin na̱ yiví á ña̱ taxii̱ kutakuna? Chi̱ndaʼára ta̱ ta̱a yóʼo nu̱úi̱ ta káʼa̱nra xíʼi̱n ña̱ ná sandáʼi̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ kúúmiíra kue̱ʼe̱ lepra. Nda̱a̱ táki̱ʼva kíʼinndó kuenta, ta̱ kúni̱ kanitáʼan xíʼinvai̱ kúúra”.
8 Tá ku̱ndaa̱-ini ta̱ Eliseo ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ña̱ nda̱tá ta̱ rey ti̱ko̱to̱ra, ndi̱ku̱n chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ rey: “¿Nda̱chun nda̱táún ti̱ko̱to̱ún? Ixaún ña̱ ma̱ní taxi ná kixira nu̱úi̱, tasaá kunda̱a̱-inira ña̱ íyo iin profeta ñuu Israel”. 9 Ña̱kán ta̱ Naamán nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra xíʼin kuáyi̱ sa̱na̱ra ta saátu xíʼin carreta tú xáʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi ta ni̱xa̱a̱ra xi̱kundichira yéʼé ta̱ Eliseo. 10 Soo ta̱ Eliseo chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼinra: “Kúáʼan chí yu̱ta Jordán ta u̱xa̱ yichi̱ ki̱ʼviún inirá tasaá ndaʼa ñiún ta kǒoka lepra kuumiíún”. 11 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Naamán ña̱yóʼo ni̱sa̱a̱níra ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta káchira: “Yi̱ʼi̱ nda̱kanixi̱níi̱ ‘Kitara ndakiʼinra yi̱ʼi̱ ta yóʼo kundichira ta ka̱ʼa̱nra ki̱vi̱ Jehová Ndióxi̱ra, ta yóʼo ta káa sakánda̱ra ndaʼa̱ra nu̱ú kue̱ʼe̱ lepra yóʼo ña̱ va̱ʼa sandáʼara yi̱ʼi̱’. 12 Va̱ʼaníkava yu̱ta Abaná xíʼin yu̱ta Farpar tá íyo chí Damasco, nu̱úka ndiʼi yu̱ta tá íyo chí ñuu Israel, ¿á va̱ása kívi ki̱ʼvii̱ ini tákán ta ndaʼi̱?”. Ta sáa̱níra nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra.
13 Ta na̱ káchíñu nu̱úra ku̱yatinna nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Táta, tá iin ña̱ʼa ña̱ ndeéka níka̱ʼa̱n ta̱ profeta yóʼo xíʼún keʼún, ¿á su̱ví ña̱ ndixa kúú ña̱ keʼévaúnña? Soo su̱ví ña̱ ndeéví kúú ña̱ níndukúra nu̱ún, chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n kuitíra xíʼún kúú ña̱ ki̱ʼviún ini ti̱kui̱í ta ndaʼavaún”. 14 Ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nra chí nu̱ú ndíkaa̱ yu̱ta Jordán ta ni̱ki̱ʼvira inirá u̱xa̱ yichi̱, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. Tasaá ñii̱ra ndu̱uña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñii̱ iin ta̱ loʼo ta nda̱ʼavara.
15 Tándi̱ʼi, ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ káchíñu nu̱úra nu̱ú ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. Xi̱kundichira nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Vitin kúnda̱a̱-inii̱, nu̱ú iníísaá ñuʼú iinlá ñuu Israel kúú nu̱ú íyo Ndióxi̱. Ixaún ña̱ ma̱ní, ndakiʼin ña̱ʼa ña̱ níʼii̱ va̱xii̱ taxii̱ ndaʼún”. 16 Soo ta̱ Eliseo nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Naamán: “Chínaʼíi̱* xa̱ʼa̱ Jehová Ndióxi̱ ta̱ táku ta̱ káchíñui̱ nu̱ú, ña̱ va̱ása ndakiʼii̱n ña̱ʼa ña̱ níʼún ki̱xaún”. Ta ni ku̱a̱ʼání yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱yóʼo xíʼinra, va̱ása níxiinra ndakiʼinraña. 17 Tándi̱ʼi, ta̱ Naamán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ka̱ʼa̱n xíʼinna ña̱ ná taxina ña̱ ku̱ʼu̱n loʼo ñuʼú ñuundó xíʼinndi̱, ña̱ kivi kuiso u̱vi̱ mula, saáchi va̱ása ndikókai̱ kaʼmii̱ á so̱kói̱ inkaka ña̱ʼa nu̱ú inka ndióxi̱, chi iinlá nu̱ú Jehová keʼíi̱ ña̱yóʼo. 18 Soo ná ixakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼa̱ iin kuití ña̱ʼa ña̱ kéʼíi̱: tá xáʼa̱n ta̱ rey ta̱ káchíñui̱ nu̱ú ini templo ndióxi̱ ña̱ Rimón ña̱ va̱ʼa kuxítíra kán, ta̱yóʼo tíinndaara so̱ko̱i̱ ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíniñúʼu kuxítíi̱ ini templo ña̱ Rimón. Ña̱kán ndúkúi̱ ña̱ ma̱ní nu̱ún, tá ná kuxítíi̱ ini templo ña̱ Rimón, ná koo káʼnu-ini Jehová xa̱ʼíi̱”. 19 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo xíʼinra: “Kúáʼan ta kǒo kundi̱ʼi-iniún”. Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Naamán ku̱a̱ʼa̱nra. Tá xa̱a̱ xíká loʼo ku̱a̱ʼa̱nra, 20 ta̱ Guehazí (ta̱yóʼo kúú ta̱ káchíñu nu̱ú ta̱ Eliseo ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱) nda̱kanixi̱níra: “Ta̱ káchíñui̱ nu̱ú ta̱xira ku̱a̱ʼa̱n ta̱ Naamán ta̱ ñuu Siria ta va̱ása níxiinra kiʼinra ña̱ʼa ña̱ níʼira ki̱xira. Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ Jehová Ndióxi̱ ta̱ táku, ña̱ kunui̱ ku̱ʼi̱n sa̱tára ña̱ va̱ʼa ná taxira loʼo ña̱ níʼira ndaʼíi̱”. 21 Ña̱kán ta̱ Guehazí xínura ni̱xa̱ʼa̱nra sa̱tá ta̱ Naamán. Tá xi̱ni ta̱ Naamán ña̱ xínu iin ta̱a va̱xira, nu̱ura sa̱tá carreta ta ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱kutáʼanra xíʼinra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á íyo iin ña̱ ku̱u?”. 22 Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Kǒo ña̱ níkuuví, soo ta̱ káchíñui̱ nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo xíʼún: ‘Ki̱xaa̱ u̱vi̱ na̱ se̱ʼe na̱ profeta na̱ ndóo chí nu̱ú íyo yuku̱ nu̱ú ñuʼú na̱ tribu ta̱ Efraín nu̱úi̱, ña̱kán ixaún ña̱ ma̱ní taxi ki̱ʼva 34 kilo* ña̱ plata ndaʼa̱na ta saátu u̱vi̱ par ti̱ko̱to̱’”. 23 Ta̱ Naamán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ʼaka ki̱ʼva 68 kiloña* kiʼún”. Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼání yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Naamán xíʼin ta̱ Guehazí, saá ta̱án ta̱ Naamán ki̱ʼva 68 kilo ña̱ plata ini u̱vi̱ coxta ta saátu u̱vi̱ par ti̱ko̱to̱ ta ta̱xiraña ndaʼa̱ u̱vi̱ na̱ káchíñu nu̱úra, ta na̱yóʼo nda̱kiʼinnaña ndísona ku̱a̱ʼa̱nna ta chí sa̱tána ndíku̱n ta̱ Guehazí ku̱a̱ʼa̱nra.
24 Tá ni̱xa̱a̱na chí Ofel* nda̱kiʼinra coxta yóʼo ndaʼa̱ na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ Naamán ta nda̱taánraña veʼe, ta ni̱nda̱yíra na̱ ta̱a yóʼo. Tá xa̱a̱ nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna, 25 saá ni̱ki̱ʼvira nu̱ú íyo ta̱ Eliseo ta̱ káchíñura nu̱ú ta xi̱kundichira yatin nu̱úra. Tasaá ta̱ Eliseo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáa míí ni̱xa̱ʼún Guehazí?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Kǒo nu̱ú níxa̱ʼi̱n”. 26 Ta ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á túviún ña̱ va̱ása kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ni̱xa̱ʼún sa̱tá ta̱ ta̱a kán ta nu̱úra sa̱tá carreta ña̱ va̱ʼa ndakutáʼanra xíʼún? ¿Á túviún ña̱ kúúña tiempo ña̱ ndakiʼinyó plata, ti̱ko̱to̱, ñuʼú nu̱ú íyo tú olivo, tú uva ta saátu ña̱ kuumiíyó ndikachi,* si̱ndi̱ki̱ ta saátu na̱ ta̱a xíʼin ná ñaʼá na̱ kachíñundáʼvi nu̱úyó? 27 Vitin lepra ña̱ xi̱kuumií ta̱ Naamán kiʼinña yóʼó ta saátu na̱ se̱ʼún kuumiína ña̱yóʼo ndiʼi tiempo”. Ta ndi̱ku̱n saá ki̱ta ta̱ Guehazí nu̱ú íyo ta̱ Eliseo ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra, ta xa̱a̱ xi̱kuumiíra lepra ta ña̱yóʼo yaakavíña nda̱a̱ táki̱ʼva yaa nieve.
6 Na̱ se̱ʼe na̱ profeta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Eliseo: “Táñuní nu̱ú ndóoyó yóʼo. 2 Ixaún ña̱ ma̱ní taxi ná ku̱ʼu̱nndi̱ chí yu̱ta Jordán ta iin tá iinndi̱ ná ndukúndi̱ yitu̱n ta ixava̱ʼandi̱ iin veʼe nu̱ú kundoondi̱ kán”. Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Kúáʼanndó”. 3 Soo iin na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “¿Á kivi loʼo ku̱ʼún xíʼinndi̱ táta?”. Ta ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra: “Va̱ʼa, ku̱ʼu̱nvai̱ xíʼinndó”. 4 Tasaá ku̱a̱ʼa̱nvara xíʼinna. Tá ni̱xa̱a̱na chí yu̱ta Jordán ki̱xáʼana xáʼndana yitu̱n. 5 Tá xáʼnda iin ta̱ ta̱a yóʼo iin yitu̱n, xi̱ní yáchara nda̱kavaña ini ti̱kui̱í tasaá ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndáʼviníi̱ táta, ña̱ ta̱xitóovana ndaʼíi̱* kúúña”. 6 Tasaá, ta̱ Eliseo ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáa míí nda̱kavaña?”. Ta ta̱kán ni̱na̱ʼa̱ra nu̱úra ndáa míí nda̱kavaña. Tasaá ta̱ Eliseo xa̱ʼndara iin yitu̱n, ta sa̱kánaranú kán tasaá nda̱kunúu xi̱ní yácha nu̱ú ti̱kui̱í. 7 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Taváña”. Ta ta̱yóʼo sa̱káara ndaʼa̱ra ta ta̱váraña.
8 Ta̱ rey ñuu Siria nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra kanitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Israel. Na̱túʼun-táʼanra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta ka̱chira: “Yóʼo ku̱ʼu̱nyó kundooyó tándi̱ʼi saá ku̱ʼu̱nyó inka táʼví kundooyó”. 9 Tasaá ta̱ Eliseo ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ rey ñuu Israel: “Kiʼún kuenta ta kǒo ya̱ʼún chí lugar káa saáchi chí káa va̱xi na̱ sirio”. 10 Tasaá ta̱ rey ñuu Israel chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ ndóo nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱n ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. Ta ta̱ Eliseo xi̱natúʼunra xíʼin ta̱ rey ndáa míí xi̱ndoo na̱ sirio ta ta̱ rey kǒo níxi̱yaʼara kán, ta ku̱a̱ʼá yichi̱ ke̱ʼéra ña̱yóʼo.
11 Ta̱ rey ñuu Siria ni̱sa̱a̱níra ta sa̱ndátakara na̱ káchíñu nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Natúʼunndó xíʼi̱n, ¿ndáa ndóʼó kítáʼan xíʼin ta̱ rey ñuu Israel?”. 12 Iin ta̱ káchíñu nu̱úra nda̱kuiinra: “Nda̱a̱ ni iinndi̱ táta rey, saáchi ta̱ Eliseo ta̱ kúú profeta ñuu Israel kúú ta̱ nátúʼun xíʼin ta̱ rey xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ káʼún, nda̱a̱ ña̱ káʼún tá íyoún cuarto nu̱ú kísi̱ún”. 13 Ta ta̱ rey yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kúáʼanndó kotondó ndáa míí íyora ña̱ va̱ʼa chindaʼíi̱ na̱ ta̱a ña̱ ku̱ʼu̱nna tiinnara”. Tá ni̱ya̱ʼa loʼo na̱túʼunna xíʼinra: “Chí Dotán íyora”. 14 Ndi̱ku̱n chi̱ndaʼára na̱ yósó* kuáyi̱, chi̱ndaʼára carreta tú xáʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ soldado ñuu kán ta ni̱xa̱a̱na tá ñuú ta xi̱kundoona iníí sa̱táña.
15 Ya̱chi̱ní nda̱koo ta̱ káchíñu nu̱ú ta̱ Eliseo ta tá ki̱tara, xi̱nira ku̱a̱ʼání na̱ soldado na̱ yósó kuáyi̱ ta saátu carreta tú xáʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi ta ndóona iníí sa̱tá ñuu kán. Ta ndi̱ku̱n ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Eliseo: “Ndáʼviníyó táta, ¿ndáaña keʼéyó vitin?”. 16 Tasaá nda̱kuiinra yuʼúra: “Va̱ása yi̱ʼvíún. Saáchi ku̱a̱ʼáníkava kúú na̱ kítáʼan xíʼin miíyó nu̱úka na̱ kítáʼan xíʼin na̱ káa”. 17 Tasaá ki̱xáʼa ta̱ Eliseo káʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ ta ka̱chira: “Jehová, káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún ña̱ ná ndakunáún nu̱úra ña̱ va̱ʼa ná kotora ndáana íyo yóʼo”. Tasaá ndi̱ku̱n nda̱kuná Jehová nu̱ú ta̱ káchíñu nu̱ú ta̱ Eliseo, ta va̱ʼa xi̱nira ndiʼi na̱ íyo kán. Iníí yuku̱ ña̱ íyo sa̱tá ñuu nu̱ú ni̱xi̱yo ta̱ Eliseo chútúña xíʼin kuáyi̱ tí ñuʼu̱ ta saátu xíʼin carreta tú ñuʼu̱.
18 Tá ni̱xa̱a̱ na̱ sirio chí nu̱ú íyo ta̱ Eliseo, ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová: “Ixaún ña̱ ma̱ní sakúáún nu̱ú na̱ soldado yóʼo”. Ña̱kán sa̱kúára nu̱úna nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo xíʼinra. 19 Tasaá ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Su̱ví yóʼo kúúña, su̱ví ñuu yóʼo kúúña. Kundiku̱nndó sa̱tái̱ ta ná ku̱ʼu̱nyó nu̱ú ta̱a ta̱ nándukúndó”. Soo ta̱yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinna chí Samaria.
20 Tá ni̱xa̱a̱na chí Samaria, ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱: “Jehová, ndakuná nduchúnu̱úna ña̱ va̱ʼa ná kotona”. Ña̱kán nda̱kuná Jehová nduchúnu̱úna ta xi̱nina ña̱ ndóona ma̱ʼñú ñuu Samaria. 21 Ndi̱ku̱n tá xi̱ni ta̱ rey ñuu Israel na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Eliseo: “¿Á kaʼníi̱na táta? ¿Á kaʼníi̱na?”. 22 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ása kaʼníúnna. ¿Á xáʼnívaún na̱ ndákiʼún tá xáʼún nu̱ú ku̱a̱chi? Taxi si̱ta̱váʼa kuxuna ta saátu ti̱kui̱í koʼona ta taxi ná ndikóna nu̱ú ta̱ káchíñuna nu̱ú”. 23 Ña̱kán ke̱ʼéra iin vikó káʼnu ta na̱yóʼo xi̱xina ta xi̱ʼina. Tándi̱ʼi, chi̱ndaʼárana ña̱ ndikóna nu̱ú ta̱ káchíñuna nu̱ú. Ta na̱ sirio va̱ása níki̱ʼvikana nu̱ú ñuʼú na̱ ñuu Israel ña̱ kindaana ña̱ʼana.
24 Tándi̱ʼi ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, ta̱ Ben-Hadad ta̱ rey ñuu Siria sa̱ndátakara ndiʼi na̱ soldado ta ni̱xa̱ʼa̱nna xi̱kundoona sa̱tá ñuu Samaria. 25 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ki̱xáʼa íyoní so̱ko chí Samaria. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ndoona sa̱tá ñuu yóʼo, xi̱ní iin burro xi̱ndaaña ki̱ʼva iin kilo* ña̱ plata ta loʼo kuití* si̱ʼví tí paloma xi̱ndaaña 60 gramo* ña̱ plata. 26 Tá ni̱ya̱ʼa ta̱ rey ñuu Israel ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú nama̱, iin ñá ñaʼá ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Táta rey chindeétáʼan xíʼinndi̱”. 27 Tasaá ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Tá va̱ása chíndeétáʼan Jehová xíʼún, ¿ndáa míí ku̱ʼi̱n kiʼii̱n ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa chindeétáʼi̱n xíʼún? ¿Nu̱ú ndátivina trigo? ¿Nu̱ú íxava̱ʼana vino á aceite?”. 28 Ta̱ rey ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrañá: “¿Ndáaña ndóʼún?”. Ta ñáyóʼo nda̱kuiinñá: “Ñá ñaʼá yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼi̱n: ‘Vitin ná kuxuyó se̱ʼún ta taa̱n kuxuyó se̱ʼi̱’. 29 Ña̱kán sa̱chíʼyo̱ndi̱* se̱ʼi̱ ta xi̱xindi̱ra. Tá inka ki̱vi̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinñá: ‘Taxi se̱ʼún ná kuxuyóra’, soo ñáyóʼo chi̱se̱ʼévañá se̱ʼeñá”.
30 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ rey ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ñá ñaʼá yóʼo nda̱tára ti̱ko̱to̱ra. Tasaá nda̱kundeéra ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú nama̱, ta na̱ yiví xi̱nina ña̱ ndíxira ti̱ko̱to̱ ndayí* chí ti̱xin ti̱ko̱to̱ra. 31 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndeéní ná koo castigo taxi Ndióxi̱ ndaʼíi̱ tá ná kǒo kaʼndai̱ xi̱ní ta̱ Eliseo se̱ʼe ta̱ Safat ki̱vi̱ vitin”.
32 Ta̱ Eliseo íyora veʼera ta kán ndóo na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu* xíʼinra. Ta̱ rey chi̱ndaʼára iin ta̱a ku̱a̱ʼa̱n nu̱úra ta miíra ndíku̱nra ku̱a̱ʼa̱nra sa̱tára, soo tá kúma̱níka xa̱a̱ra, ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu: “¿Á ki̱ʼinndó kuenta ña̱ se̱ʼe ta̱ xáʼní kán chi̱ndaʼára iinna ña̱ kaʼndana xi̱níi̱? Xa̱a̱ koo tu̱ʼvandó tá ná kixaa̱ ta̱ chi̱ndaʼára, ndakasindó yéʼé ta kunditandó sa̱tá túyóʼo ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndakunára, chi saátu ta̱ chi̱ndaʼá-ñaʼá ndíku̱nra va̱xira sa̱tára”. 33 Tá káʼa̱nka ta̱ Eliseo xíʼinna, ni̱xa̱a̱ ta̱a ta̱ chi̱ndaʼá ta̱ rey ta ta̱ rey ka̱chira: “Jehová kúú ta̱ ta̱xi tu̱ndóʼo yóʼo ndaʼa̱yó. ¿Ña̱kán nda̱chun kundatui̱ ña̱ chindeétáʼan Jehová xíʼinyó?”.
7 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo xíʼinna: “Kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n Jehová. Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Taa̱n hora yóʼo chí yéʼé* ñuu Samaria ku̱mí kilo* ña̱ harina ña̱ va̱ʼaní kundaaña 11 gramo* ña̱ plata ta u̱na̱ kilo* ña̱ cebada kundaaña 11 gramo ña̱ plata’”. 2 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ soldado ta̱ va̱ʼaní kítáʼan xíʼin ta̱ rey ña̱yóʼo, nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Eliseo ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱: “Ni ná ndakuná Jehová yéʼé ndiví ta sakóyora ña̱ʼa, va̱ása naniví ña̱yóʼo kuxu na̱ yiví”. Ta ta̱ Eliseo nda̱kuiinra yuʼúra: “Kuninu̱úvaún ña̱yóʼo soo va̱ása kuxún nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa”.
3 Ta chí yéʼé ñuu xi̱ndoo ku̱mí na̱ xi̱kuumií lepra ta xi̱kaʼa̱nna xíʼin táʼanna: “¿Nda̱chun ndóoyó ndátuyó kuviyó yóʼo? 4 Tá ná ki̱ʼviyó chí ñuu, kuvivayó xa̱ʼa̱ ña̱ íyoní so̱ko. Ta tá ná kindo̱oyó kundooyó yóʼo, na̱ kuvi kúúvayó. Xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ʼaka ná ku̱ʼu̱nyó chí nu̱ú ndóo na̱ sirio. Tá ná ixakáʼnu-inina xa̱ʼa̱yó, kutakuvayó. Soo tá ná kǒo ixakáʼnu-inina xa̱ʼa̱yó, kuvivayo”. 5 Ña̱kán tá xa̱a̱ ku̱ñuú nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí nu̱ú ndóo na̱ sirio. Soo tá ni̱xa̱a̱na kán kǒo nda̱a̱ ni iinna níxinina.
6 Saáchi Jehová ta̱xira ña̱ ná kuniso̱ʼo na̱ sirio ña̱ káʼa xa̱ʼa̱ carreta tú xáʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi ta saátu kuáyi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva kúu tá ku̱a̱ʼa̱n ku̱a̱ʼání na̱ soldado. Ta na̱ sirio xi̱kaʼa̱nna xíʼin táʼanna: “Ta̱ rey ñuu Israel cha̱ʼvira na̱ rey na̱ hitita ta saátu na̱ rey ñuu Egipto ña̱ kanitáʼanna xíʼinyó”. 7 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kúñuú, nda̱koona veʼe válína, kuáyi̱ sa̱na̱na xíʼin burro sa̱na̱na ta xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna. Nda̱koona ndiʼi ña̱yóʼo saáchi ni̱yi̱ʼvína kuvina.
8 Tá ni̱xa̱a̱ na̱ kúúmií lepra chí nu̱ú xi̱ndoo na̱ sirio, ni̱ki̱ʼvina ini iin veʼe loʼo ta ki̱xáʼana xíxina ta xíʼina. Ta nda̱kiʼinna plata, oro xíʼin ti̱ko̱to̱ ña̱ ni̱xi̱yo kán ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ta chi̱se̱ʼénaña. Tándi̱ʼi, ndi̱kóna ta ni̱ki̱ʼvina ini inka veʼe ta saátu nda̱kiʼinna ña̱ íyo yóʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ta chi̱se̱ʼénaña.
9 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin táʼanna: “Va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼéyó, tá ná kundatuyó nda̱a̱ ná tu̱vi ta va̱ása natúʼunyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ ku̱u, xíniñúʼu taxina castigo ndaʼa̱yó. Va̱ʼaka ná ku̱ʼu̱nyó natúʼunyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chí veʼe ta̱ rey”. 10 Ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nna ka̱nana na̱ ndáa yéʼé ñuu ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna: “Ni̱ki̱ʼvindi̱ nu̱ú xi̱ndoo na̱ sirio, soo va̱ása níxiniso̱ʼondi̱ ña̱ káʼa̱nna ta kǒo nda̱a̱ ni iinna níxinindi̱. Tí xi̱ni kuitíndi̱ kúú kuáyi̱ xíʼin burro tí núʼni ta ndítatu veʼe válína soo kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa níndoʼoña”. 11 Ta na̱ ndáa chí yéʼé ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta nda̱a̱ veʼe ta̱ rey ku̱ndaa̱-inina xa̱ʼa̱ña.
12 Ta ndi̱ku̱n nda̱koo ta̱ rey ma̱ʼñú ñuu ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: “Ná ka̱ʼi̱n xíʼinndó ndáaña kúni̱ na̱ sirio keʼéna. Xa̱ʼa̱ ña̱ kúnda̱a̱-inina ña̱ kǒo ña̱ kuxuyó, ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna koose̱ʼéna* chí yuku̱ saáchi ndákanixi̱nína: ‘Tá ná keena tiin tákuyóna ta ki̱ʼviyó ñuuna’”. 13 Ta iin ta̱ káchíñu nu̱úra ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní, chindaʼá sava na̱ ta̱a xíʼin u̱ʼu̱n kuáyi̱ tí kíndo̱o ñuu yóʼo ña̱ ku̱ʼu̱nna kotona kán. Saáchi ndáaña kivi keʼékavíyó, nda̱a̱ táki̱ʼva ndo̱ʼo ndiʼi na̱ ñuu Israel na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ saátu kundoʼo na̱yóʼova xíʼin ndiʼika na̱ ñuu Israel na̱ kíndo̱o. Va̱ʼaka ná chindaʼáyóna ña̱ va̱ʼa kuniyó ndáaña kuu”. 14 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ku̱a̱ʼa̱nna xíʼin u̱vi̱ carreta xíʼin kuáyi̱. Ta ta̱ rey chi̱ndaʼárana nu̱ú xi̱ndoo na̱ sirio ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼanndó kotondó”. 15 Ta ni̱xa̱ʼa̱nna na̱ndukúna na̱ sirio nda̱a̱ nu̱ú ndíkaa̱ yu̱ta Jordán, ta iníí yichi̱ ndóo ti̱ko̱to̱na xíʼin ndaʼáchíñuna ña̱ xa̱tana tá xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna. Ta na̱ chi̱ndaʼá ta̱ rey ndi̱kóna ta na̱túʼunna xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
16 Tasaá na̱ ñuu ke̱ena ta ni̱xa̱ʼa̱nna chí nu̱ú xi̱ndoo na̱ sirio ta nda̱kiʼinna ña̱ʼana. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová, ku̱mí kilo* ña̱ harina ña̱ va̱ʼaní ni̱xa̱a̱ña xi̱ndaaña 11 gramo* ña̱ plata ta u̱na̱ kilo* ña̱ cebada ni̱xa̱a̱ña xi̱ndaaña 11 gramo ña̱ plata. 17 Ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ soldado ta̱ va̱ʼaní kítáʼan xíʼinra ña̱ ná kundaara yéʼé. Soo na̱ ñuu ka̱nindaanara ta ni̱xa̱ñi̱nara* chí yéʼé kán ta ni̱xi̱ʼi̱vara, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo xíʼinra tá ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ rey nu̱úra. 18 Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xíʼin ta̱ rey saá ku̱uva, tá ka̱chira: “Taa̱n hora yóʼo, chí yéʼé ñuu Samaria u̱na̱ kilo ña̱ cebada kundaaña 11 gramo ña̱ plata ta ku̱mí kilo ña̱ harina ña̱ va̱ʼaní kundaaña 11 gramo ña̱ plata”. 19 Soo ta̱ soldado kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Eliseo ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱: “Ni ná ndakuná Jehová yéʼé ndiví ta sakóyora ña̱ʼa, va̱ása naniví ña̱yóʼo kuxu na̱ yiví”. Ta ta̱ Eliseo nda̱kuiinra yuʼúra: “Kuninu̱úvaún ña̱yóʼo soo va̱ása kuxún nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa”. 20 Tasaá ku̱uva, saáchi na̱ ñuu ka̱nindaanara ta ni̱xa̱ñi̱nara chí yéʼé ñuu ta ni̱xi̱ʼi̱vara.
8 Ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin siʼí ta̱ loʼo ta̱ sa̱ndátakura: “Ndakiʼin na̱ veʼún, ta kúáʼanndó ndukúndó inka ñuu nu̱ú kivi kundoondó saáchi Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ kooní so̱ko ñuu yóʼo”. 2 Ñá ñaʼá yóʼo ke̱ʼéñá nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xíʼinñá. Nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá xíʼin na̱ veʼeñá ta ni̱xa̱a̱na xi̱kundoona nu̱ú ñuʼú na̱ filisteo u̱xa̱ ku̱i̱ya̱.
3 Tá ni̱ya̱ʼa u̱xa̱ ku̱i̱ya̱, ñá ñaʼá yóʼo ndi̱kóñá ñuuñá, ta ni̱xa̱ʼa̱nñá nu̱ú ta̱ rey ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra ña̱ ná ndataxina veʼeñá ta saátu ñuʼúñá. 4 Ta ta̱ Guehazí ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ íyora nátúʼunra xíʼin ta̱ rey, ta ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní natúʼun xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ kéʼé ta̱ Eliseo”. 5 Tá nátúʼunra xíʼin ta̱ rey ndáa ki̱ʼva sa̱ndátaku ta̱ Eliseo iin na̱ ni̱xi̱ʼi̱, saá ni̱xa̱a̱ siʼí ta̱ loʼo ta̱ sa̱ndátakura ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ rey ña̱ ná ndataxina veʼeñá xíʼin ñuʼúñá. Ndi̱ku̱n saá ta̱ Guehazí ni̱ka̱ʼa̱nra: “Táta rey, ta̱ loʼo yóʼo kúú ta̱ sa̱ndátaku ta̱ Eliseo ta ñáyóʼo kúú siʼíra”. 6 Tasaá ta̱ rey ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ñá ñaʼá yóʼo ndáa ki̱ʼva ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo ta ñáyóʼo na̱túʼunñá xíʼinra. Tasaá ta̱ rey nda̱kaxinra iin ta̱ kúúmií iin chiñu ña̱ ndáyáʼvi nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndataxi ndiʼi ña̱ kúú kuentañá ndaʼa̱ñá, ta saátu ya̱ʼvi ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ka̱na nu̱ú ñuʼúñá nani tá ki̱vi̱ ña̱ ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna ñuu yóʼo iinsaá nda̱a̱ ña̱ ndi̱kóna vitin”.
7 Ta̱ Eliseo ni̱xa̱ʼa̱nra chí Damasco, ta tiempo saá ta̱ Ben-Hadad ta̱ rey ñuu Siria kúúmiíra kue̱ʼe̱. Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Yóʼo ki̱xaa̱ ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱”. 8 Tasaá ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Hazael: “Kúáʼan kotoún ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta kuniʼún ña̱ʼa taxiún ndaʼa̱ra. Ka̱ʼa̱n xíʼinra ná nda̱ka̱tu̱ʼunra Jehová á ndaʼi̱ nu̱ú kue̱ʼe̱ yóʼo”. 9 Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Hazael ku̱a̱ʼa̱nra kotorara ta níʼira ña̱ʼa ña̱ taxira ndaʼa̱ra: 40 camello kúú tí ndíso ndiʼi nu̱ú ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa ña̱ ke̱e chí Damasco. Tá ni̱xa̱a̱ra, xi̱kundichira nu̱ú ta̱ Eliseo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ta̱ Ben-Hadad ta̱ kúú rey ñuu Siria ta̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo se̱ʼún chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ña̱ nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n yóʼó ‘¿Á ndaʼi̱ nu̱ú kue̱ʼe̱ yóʼo?’”. 10 Ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan ta ka̱ʼún xíʼinra ña̱ ndaʼavara. Ni ni̱ka̱ʼa̱nva Jehová xíʼi̱n ña̱ kuvira”. 11 Ta naʼá va̱ʼa xi̱to káxira nu̱ú ta̱ Hazael ta ta̱yóʼo va̱ása va̱ʼa níkunira. Ta ta̱ Eliseo ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ki̱xáʼara xákura. 12 Ta ta̱ Hazael ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Nda̱chun xákún táta?”. Ta ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Saáchi kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ saxóʼvi̱níún* na̱ ñuu Israel. Kaʼmiún veʼena ña̱ kútu̱ní ku̱vaʼa, ta na̱ ta̱a na̱ xíni̱ní kanitáʼan kaʼníúnna xíʼin espada, kaniún se̱ʼena nda̱a̱ ná sakúachi válíúnna ta ndatáún ti̱xin ná ñaʼá ná ñúʼu se̱ʼe”. 13 Ta ta̱ Hazael ni̱ka̱ʼa̱nra: “Yi̱ʼi̱ ta̱ káchíñu nu̱ún nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ti̱na* tí ni loʼo va̱ása ndáyáʼvi saá íyoi̱, nda̱a̱ ni loʼoví va̱ása keʼíi̱ ña̱yóʼo”. Soo ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nva Jehová xíʼi̱n ña̱ miíún kúú ta̱ xa̱a̱ koo rey nu̱ú na̱ ñuu Siria”.
14 Tasaá nda̱koo ta̱ Hazael ta̱ Eliseo ta nda̱ndikóra nu̱ú ta̱ rey ta̱ káchíñura nu̱ú, ta ta̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáaña ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo xíʼún?”. Ta ta̱yóʼo ka̱chira: “Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n ña̱ ndaʼavaún”. 15 Soo tá inka ki̱vi̱, ta̱ Hazael ki̱ʼinra iin ti̱ka̱chí, sa̱ndáxiraña* xíʼin ti̱kui̱í tasaá ka̱tavi̱raña nu̱ú ta̱ rey nda̱a̱ tá ndi̱ʼi ta̱chíra ta ni̱xi̱ʼi̱ra. Ta mií ta̱ Hazael ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
16 Tá xa̱a̱ u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Jehoram ta̱ xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Acab ta̱ xi̱kuu rey chí ñuu Israel, ta̱ Jehoram se̱ʼe ta̱ rey Jehosafat ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey chí Judá tá kúúka ta̱ Jehosafat rey chí Judá. 17 Xi̱kuumiíra 32 ku̱i̱ya̱ tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta xa̱ʼndachíñura u̱na̱ ku̱i̱ya̱ chí ñuu Jerusalén. 18 Xi̱ndiku̱nra yichi̱ na̱ rey ñuu Israel nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ veʼe ta̱ Acab, saáchi ti̱ndaʼa̱ra xíʼin se̱ʼe-síʼi ta̱ Acab. Ta ke̱ʼéra nina ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová. 19 Soo Jehová kǒo níxiinra sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ñuu Judá xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱ndáʼvi-inira xi̱nira ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra, saáchi ki̱ndoora xíʼinra ña̱ miíra xíʼin na̱ se̱ʼera kaʼndachíñuna ñuu Israel ndiʼi tiempo.
20 Tiempo tá xi̱xaʼndachíñu ta̱ Jehoram, na̱ ñuu Edom kǒo níxiinkana ña̱ kaʼndachíñu na̱ ñuu Judá nu̱úna ta nda̱kaxin miína ta̱ koo rey nu̱úna. 21 Ña̱kán ta̱ Jehoram nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Zaír xíʼin ndiʼi carreta tú xíka nu̱ú ku̱a̱chi ña̱ kanitáʼanra xíʼinna. Na̱ edomita ni̱xa̱a̱na ni̱ka̱va̱nduuna yatin nu̱ú ni̱xa̱a̱ra íyora xíʼin na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra xíʼin tú carreta, soo tá ñuú nda̱koora ta ku̱chiñura ka̱nitáʼanra xíʼinna ta xi̱nu ndiʼina ku̱a̱ʼa̱nna chí nu̱ú íyo veʼe válína. 22 Soo nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin na̱ ñuu Edom íyokana contra xíʼin na̱ ñuu Judá.* Ta tiempo saátu kúú ña̱ ki̱xáʼa na̱ ñuu Libná íyona contra xíʼin na̱ ñuu Judá.
23 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jehoram xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 24 Tándi̱ʼi, ta̱ Jehoram ni̱xi̱ʼi̱ra ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara Ñuu ta̱ David. Ta se̱ʼera ta̱ Ocozías kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
25 Tá xa̱a̱ 12 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Jehoram se̱ʼe ta̱ Acab ta̱ xi̱kuu rey chí ñuu Israel, ta̱ Ocozías se̱ʼe ta̱ Jehoram ta̱ xi̱kuu rey chí Judá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey. 26 Ta̱ Ocozías ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey tá xi̱kuumiíra 22 ku̱i̱ya̱, ta xa̱ʼndachíñura iin ku̱i̱ya̱ chí ñuu Jerusalén. Siʼíra xi̱kuu ñá Atalía se̱ʼeñáni ta̱ Omrí ta̱ xi̱kuu rey chí ñuu Israel. 27 Ta ta̱ Ocozías nda̱kundeéra ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ veʼe ta̱ Acab ta ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼé na̱ veʼe ta̱ Acab saáchi ñá síʼi yivára ki̱xiñá ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Acab. 28 Ta ta̱yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jehoram se̱ʼe ta̱ Acab chí Ramot-Galaad ña̱ va̱ʼa kanitáʼanna xíʼin ta̱ Hazael ta̱ rey ñuu Siria, soo na̱ sirio sa̱túkue̱ʼe̱na ta̱ rey Jehoram. 29 Tasaá ta̱ rey Jehoram ndi̱kóra chí Jezreel ña̱ va̱ʼa ndaʼara, saáchi tu̱kue̱ʼe̱ra tá ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin ta̱ Hazael ta̱ kúú rey ñuu Siria chí Ramá. Xa̱ʼa̱ ña̱ tu̱kue̱ʼe̱ ta̱ Jehoram se̱ʼe ta̱ Acab, ta̱ Ocozías se̱ʼe ta̱ Jehoram ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Judá ni̱xa̱ʼa̱nra chí Jezreel ña̱ va̱ʼa kotorara.
9 Ta̱ profeta Eliseo ka̱nara iin na̱ se̱ʼe na̱ profeta ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Katún ti̱ko̱to̱ún tokóún ta kamaní ku̱ʼún chí Ramot-Galaad ta kuniʼún aceite yóʼo ku̱ʼún. 2 Tá ná xa̱ún kán, nandukú ta̱ Jehú se̱ʼe ta̱ Jehosafat, se̱ʼe ta̱ Nimsí. Ku̱ʼún nu̱ú íyo miíra xíʼin na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ta ka̱ʼún xíʼinra ña̱ ná ku̱ʼu̱nra xíʼún nda̱a̱ cuarto ña̱ ndíkaa̱se̱ʼé ini veʼe kán. 3 Tándi̱ʼi, sakáún aceite xi̱níra ta ka̱ʼún xíʼinra: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Yóʼó kúú ta̱ ndákaxii̱n ña̱ koún rey nu̱ú na̱ ñuu Israel”’. Tándi̱ʼi, ndakunáún yéʼé ta kunún ku̱ʼún”.
4 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ se̱ʼe iin na̱ profeta kán nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Ramot-Galaad. 5 Tá ni̱xa̱a̱ra, kán ndóo ndiʼi na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Yóʼó ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado, íyo iin ña̱ va̱xii̱ ka̱ʼi̱n xíʼún”. Ta ta̱ Jehú ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáana kúú na̱ káʼún xíʼi̱n?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Xíʼin yóʼó káʼi̱n táta”. 6 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ Jehú nda̱kundichira ta ni̱ki̱ʼvira xíʼinra ini veʼe. Ta ta̱yóʼo sa̱káara aceite xi̱níra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: ‘Yóʼó kúú ta̱ ndákaxii̱n ña̱ koún rey nu̱ú na̱ ñuu Israel, na̱ ñuu Jehová. 7 Xíniñúʼu sandíʼi-xa̱ʼún na̱ veʼe ta̱ Acab ta̱ káchíñún nu̱ú, ta yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ ná chaʼvina xa̱ʼa̱ ni̱i̱ na̱ profetai̱ ta saátu ndiʼi na̱ xi̱kachíñu nu̱ú yi̱ʼi̱ Jehová, na̱ xa̱ʼní ñá Jezabel. 8 Ndiʼi na̱ veʼe ta̱ Acab kuvina, sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ndiʼi na̱ ta̱a* na̱ ná kixi ti̱xin veʼera ta kǒokana koo chí ñuu Israel, sandíʼi-xa̱ʼíi̱ nda̱a̱ na̱ kǒo kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi ta saátu na̱ kǒo na̱ ndakiʼin tu̱ʼun. 9 Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼíi̱ xíʼin na̱ veʼe ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat ta saátu xíʼin na̱ veʼe ta̱ Baasá se̱ʼe ta̱ Ahíya, saá keʼíi̱ xíʼin na̱ veʼe ta̱ Acab. 10 Ta ti̱na* kúú tí kaxí ku̱ñu ñá Jezabel chí nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí Jezreel, ta kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ sandúxu̱nñaʼá’”. Tasaá xu̱nára yéʼé ta xi̱nura ku̱a̱ʼa̱nra.
11 Tá ndi̱kó ta̱ Jehú nu̱ú ndóo ndiʼika na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado, na̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáaña ku̱u? ¿Nda̱chun ki̱xi ta̱ sána káa xi̱tora yóʼó?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Xa̱a̱ kúnda̱a̱va-inindó ndáa ki̱ʼva íyo na̱ sána káa ta kǒo mií ña̱ ndáyáʼviví káʼa̱nna”. 12 Soo na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Su̱ví ña̱ ndixa kúúña, ka̱ʼa̱n ña̱ nda̱a̱ xíʼinndi̱”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱yóʼo ña̱ káa ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n, ta tándi̱ʼi ka̱chira: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Ndákaxii̱n yóʼó ña̱ koún rey nu̱ú na̱ ñuu Israel”’”. 13 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, iin tá iinna ndi̱ku̱n ki̱ʼinna ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxina ta sa̱káa̱naña nu̱ú kuato̱ válí escalera yatin xa̱ʼa̱ra ta ti̱vina ndiki̱ ta ka̱china: “Ta̱ Jehú ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey”. 14 Tasaá ta̱ Jehú se̱ʼe ta̱ Jehosafat se̱ʼe ta̱ Nimsí, ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura contra ta̱ Jehoram.
Ta̱ Jehoram xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel xi̱ndoona chí Ramot-Galaad ña̱ va̱ʼa kanitáʼanna xíʼin ta̱ Hazael ta̱ rey ñuu Siria. 15 Ta̱ rey Jehoram ndi̱kóra chí Jezreel ña̱ va̱ʼa ndaʼara, saáchi tu̱kue̱ʼe̱ra tá ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin ta̱ Hazael ta̱ kúú rey ñuu Siria.
Tasaá ta̱ Jehú ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tá xíʼi̱n kítáʼanndó, va̱ása taxindó ña̱ kee ni iin na̱ ñuu yóʼo ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna natúʼunna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chí Jezreel”. 16 Tándi̱ʼi, ta̱ Jehú nda̱ara sa̱tá carreta tú xáʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi ta ku̱a̱ʼa̱nra chí Jezreel, saáchi kán kúú ña̱ kánduʼú ta̱ Jehoram nu̱ú xi̱to xa̱ʼa̱ ña̱ tu̱kue̱ʼe̱ra, ta ta̱ Ocozías ta̱ kúú rey chí Judá ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱torara. 17 Tá xi̱ni ta̱a ta̱ ndáa ta̱ ndíkaa̱ ini veʼe ña̱ súkunní ña̱ íyo chí Jezreel ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ ta̱a va̱xi xíʼin ta̱ Jehú, ka̱chira: “Xítoi̱ ña̱ ku̱a̱ʼání kúú na̱ ta̱a va̱xi”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jehoram: “Kana iin soldado ta̱ yósó* kuáyi̱ ta ka̱ʼa̱n xíʼinra ná ku̱ʼu̱nra ndakutáʼanra xíʼinna ta nda̱ka̱tu̱ʼunrana: ‘¿Á na̱ va̱xi va̱ʼa kúúndó?’”. 18 Tasaá ta̱ yósó kuáyi̱ ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱kutáʼanra xíʼinna ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ rey: ‘¿Á na̱ va̱xi va̱ʼa kúúndó?’”. Soo ta̱ Jehú nda̱kuiinra: “¿Nda̱chun káʼún á ‘na̱ va̱xi va̱ʼa kúúndi̱’? Va̱ʼaka ndakundiku̱n sa̱tái̱ ta ná ku̱ʼu̱nyó”.
Ta ta̱ ndíkaa̱ ini veʼe ña̱ súkunní ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta̱ chi̱ndaʼáyó ku̱a̱ʼa̱n ni̱xa̱a̱ra nu̱úna soo va̱ása níndikóra”. 19 Ña̱kán ta̱ rey chi̱ndaʼára inka ta̱ yósó kuáyi̱, ta ta̱yóʼo ni̱xa̱a̱ra nu̱úna ta ka̱chira: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ rey: ‘¿Á na̱ va̱xi va̱ʼa kúúndó?’”. Soo ta̱ Jehú nda̱kuiinra: “¿Nda̱chun káʼún á ‘na̱ va̱xi va̱ʼa kúúndi̱’? Va̱ʼaka ndakundiku̱n sa̱tái̱ ta ná ku̱ʼu̱nyó”.
20 Ta ta̱ ndíkaa̱ ini veʼe ña̱ súkunní ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta̱ chi̱ndaʼáyó ku̱a̱ʼa̱n ni̱xa̱a̱ra nu̱úna soo va̱ása níndikóra. Ta ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱yóʼo kávara nda̱a̱ táki̱ʼva káva ta̱ Jehú se̱ʼeñáni ta̱ Nimsí, saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva káva iin ta̱ sána saá kávara carretara”. 21 Ta ta̱ Jehoram ka̱chira: “Ixatu̱ʼvandó carreta tú xáʼa̱n xíʼi̱n nu̱ú ku̱a̱chi”. Ña̱kán i̱xatu̱ʼvana túyóʼo. Ta ta̱ Jehoram ta̱ kúú rey ñuu Israel ta saátu ta̱ Ocozías ta̱ kúú rey ñuu Judá ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna ndakutáʼanna xíʼin ta̱ Jehú, ta iin tá iin na̱yóʼo nda̱ana sa̱tá carreta tú xáʼa̱n xíʼinna nu̱ú ku̱a̱chi. Ta nda̱kutáʼanna xíʼin ta̱ Jehú nu̱ú ñuʼú ta̱ Nabot ta̱ jezreelita.
22 Tá xi̱ni ta̱ Jehoram ta̱ Jehú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á ta̱ va̱xi va̱ʼa kúún Jehú?”. Soo ta̱kán nda̱kuiinra: “Siʼún ñá Jezabel ndákundeéñá kéʼéñá ña̱ kini ta saátu ndiʼi nu̱ú ña̱ tási, ¿ña̱kán nda̱chun ndáka̱tu̱ʼún yi̱ʼi̱ á ta̱ va̱xi va̱ʼa kúi̱?”. 23 Tasaá ndi̱ku̱n ka̱va ta̱ Jehoram carretara ña̱ va̱ʼa kunura ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Ocozías: “Na̱ sa̱ndáʼviva kúúna miíyó Ocozías”. 24 Ta ta̱ Jehú ki̱ʼinra kuxu̱n* xíʼin flecha ta ka̱nira ta̱ Jehoram, ta mií sa̱tára ki̱ʼin flecha ta ki̱tanú nda̱a̱ níma̱ra, tasaá nda̱kavara ta ni̱xi̱ʼi̱ra ini carretara. 25 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jehú xíʼin ta̱ Bidcar, ta̱ soldado ta̱ káchíñu nu̱úra: “Ndaniʼira ta sakánara nu̱ú ñuʼú ta̱ Nabot ta̱ jezreelita. Saáchi ndakaʼún ña̱ inkáchi kávayó carreta ku̱a̱ʼa̱nyó sa̱tá yivára ta̱ Acab tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱yóʼo contrara: 26 ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Mií nu̱ú ñuʼú yóʼo taxii̱ castigo ndaʼún saáchi kuni xi̱nii̱ ña̱ xa̱ʼníún ta̱ Nabot xíʼin na̱ se̱ʼera, káchi Jehová”’. Ña̱kán ndaniʼira ta sakánaúnra nu̱ú ñuʼú yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová”.
27 Tá xi̱ni ta̱ Ocozías ta̱ kúú rey ñuu Judá ña̱ kúu, ki̱tara chí jardín ta xi̱nura ku̱a̱ʼa̱nra chí yichi̱ kán. (Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, ta̱ Jehú xi̱ndiku̱nra ni̱xa̱ʼa̱nra sa̱tára ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Saátu kaʼníndó ta̱yóʼo”. Ña̱kán sa̱túkue̱ʼe̱nara tá kánuura sa̱tá carreta tá ku̱a̱ʼa̱nra chí Gur, ña̱ kíndo̱o yatin chí Ibleam. Soo nda̱kundeéra xi̱nura nda̱a̱ tá ni̱xa̱a̱ra chí Meguidó ta kán ni̱xi̱ʼi̱ra. 28 Tasaá na̱ káchíñu nu̱úra sa̱ndáanara sa̱tá iin carreta ta ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinra chí Jerusalén, ta sa̱ndúxu̱nnara xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá chí Ñuu ta̱ David. 29 Tá xa̱a̱ 11 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Jehoram se̱ʼe ta̱ Acab, saá kúú ña̱ ni̱xa̱a̱ ta̱ Ocozías ndu̱ura rey chí Judá).
30 Tá ni̱xa̱a̱ ta̱ Jehú chí Jezreel, ñá Jezabel ku̱ndaa̱-iniñá xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ña̱kán nda̱kaʼyiñá nduchúnu̱úñá xíʼin ña̱ʼa ña̱ ndáá,* nda̱saviíñá ixí* xi̱níñá tasaá ki̱xáʼañá xítoñá chí ventana. 31 Tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Jehú chí yéʼé ñuu, ñáyóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá: “¿Á ña̱ va̱ʼa nda̱kiʼin ta̱ Zimrí xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱ʼníra ta̱ xi̱kachíñura nu̱ú?”. 32 Saá nda̱kotora chí ventana ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra: “¿Ndáana kítáʼan xíʼi̱n?”. Ndi̱ku̱n saá, u̱vi̱ á u̱ni̱ na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi veʼe ta̱ rey nda̱kotona nu̱úra. 33 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Sakánandóñá”. Ña̱kán sa̱kánanañá, ta nda̱a̱ nama̱ veʼe kán nda̱vandaa ni̱i̱ñá ta nda̱a̱ kuáyi̱ ni̱ka̱ʼyi̱rí xíʼin ni̱i̱, ta ta̱yóʼo ni̱ya̱ʼara sa̱táñá xíʼin carreta. 34 Tasaá ni̱ki̱ʼvira xi̱xira ta xi̱ʼira. Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ixandó ña̱ ma̱ní kúáʼanndó sandúxu̱nndó ñá chiʼña káa, saáchi se̱ʼe iin rey kúúñá”. 35 Soo tá ku̱a̱ʼa̱nna ndakiʼinnañá ña̱ sandúxu̱nnañá, ndáa ña̱ nda̱ni̱ʼí kuitína kúú leke xi̱níñá, xa̱ʼa̱ñá xíʼin ndaʼa̱ñá. 36 Tá ndi̱kóna ta na̱túʼunna xíʼin ta̱ Jehú xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta̱yóʼo ka̱chira: “Xíʼin ña̱yóʼo xínu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Elías ta̱ tisbita ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra, tá ka̱chira: ‘Ti̱na kúú tí kaxí ku̱ñu ñá Jezabel chí nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí Jezreel. 37 Ta nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí Jezreel nduxa̱ʼánña* xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱ʼyi̱ ñá Jezabel nu̱úña, tasaá nda̱a̱ ni iinna kǒo ka̱ʼa̱nna “Ñáyóʼo kúú ñá Jezabel”’”.
10 Ni̱xi̱yo 70 na̱ se̱ʼe ta̱ Acab chí Samaria. Ña̱kán ka̱ʼyi ta̱ Jehú carta ku̱a̱ʼa̱n chí Samaria nu̱ú na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi chí Jezreel, nu̱ú na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu* xíʼin na̱ xi̱ndaa se̱ʼe ta̱ Acab. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: 2 “Xíʼin miíndó ndóo na̱ se̱ʼe ta̱ xi̱kachíñundó nu̱ú, kúúmiíndó carreta tú xáʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi, kuáyi̱, iin ñuu ña̱ kútu̱ní ku̱vaʼa ta saátu ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna tá kánitáʼanna. Ña̱kán tá ná ndakiʼinndó carta yóʼo, 3 ndaka̱xinndó iin se̱ʼe ta̱ xi̱kachíñundó nu̱ú, mií ta̱ va̱ʼaka túvindó ta ná koora nu̱ú trono yivára. Tasaá kanitáʼanndó xa̱ʼa̱ veʼe ta̱ xi̱kachíñundó nu̱ú”.
4 Soo na̱yóʼo ni̱yi̱ʼvínína ta ka̱china: “U̱vi̱ na̱ rey va̱ása níkuchiñuna xíʼinra, ¿ña̱kán ndáaña keʼéví miíyó?”. 5 Tasaá, ta̱ kíʼin kuenta xíʼin veʼe ta̱ rey, ta̱ xáʼndachíñu ñuu kán ta saátu na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu xíʼin na̱ xi̱ndaa se̱ʼe ta̱ Acab chi̱ndaʼána na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Jehú: “Keʼéndi̱ nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná ka̱ʼún xíʼinndi̱ saáchi nu̱úvaún káchíñundi̱. Va̱ása ndaka̱xinndi̱ nda̱a̱ ni iin na̱ koo rey. Va̱ʼaka keʼún ña̱ va̱ʼa túvi miívaún”.
6 Tasaá ka̱ʼyi ta̱ Jehú inka carta ku̱a̱ʼa̱n nu̱úna ta ña̱yóʼo xi̱kachiña: “Tá kítáʼanndó xíʼi̱n ta xíniso̱ʼondó ña̱ káʼi̱n, kaʼndandó xi̱ní na̱ se̱ʼe ta̱ xi̱kachíñundó nu̱ú ta ná kixiña xíʼinndó nu̱úi̱ chí Jezreel taa̱n hora yóʼo”.
Ta 70 saá na̱ se̱ʼe ta̱ rey xi̱ndoona xíʼin na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼviní na̱ ñuu kán, na̱ sa̱kúaʼnu-ñaʼá. 7 Tá nda̱kiʼinna carta yóʼo, ti̱inna 70 saá na̱ ta̱a se̱ʼe ta̱ rey ta xa̱ʼndana xi̱nína. Ta ta̱ánnaña ini canasta ta chi̱ndaʼánaña ndaʼa̱ ta̱ Jehú chí Jezreel. 8 Tasaá ki̱xaa̱ iin ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra: “Xa̱a̱ ki̱xaa̱na xíʼin xi̱ní na̱ se̱ʼe ta̱ rey”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “U̱vi̱ koʼndo chindoondóña chí yéʼé ñuu ta kán ná kundooña nda̱a̱ tá ná tu̱vi”. 9 Tá xi̱ta̱a̱n ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó kǒoví ku̱a̱chi kúúmiíndó. Yi̱ʼi̱va kúú ta̱ ndu̱u contra xíʼin ta̱ xi̱kachíñui̱ nu̱ú ta xa̱ʼníi̱ra, ¿soo ndáana xa̱ʼní ndiʼi na̱yóʼo? 10 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni loʼo kǒo kaka-inindó chi ña̱ xi̱nu kúúva ndiʼi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová, ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová kundoʼo na̱ veʼe ta̱ Acab; Jehová ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Elías ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra ña̱ ná ka̱ʼa̱nra”. 11 Ta xa̱ʼnítu ta̱ Jehú ndiʼi na̱ xi̱kindoo veʼe ta̱ Acab chí Jezreel, ndiʼi na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼvi, na̱ xi̱xini̱táʼanra xíʼin ta saátu na̱ su̱tu̱, ta kǒo ni iin na̱ veʼe ta̱ Acab níka̱ku.
12 Tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Samaria. Ta chí yichi̱ kán xi̱ndichi iin veʼe nu̱ú xi̱katúnna ndikachi.* 13 Ta kán nda̱ni̱ʼí ta̱ Jehú na̱ ñani ta̱ rey Ocozías ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Judá ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáana kúú ndóʼó?”. Ta na̱kán nda̱kuiinna yuʼúra: “Ñani ta̱ Ocozías kúúndi̱. Ta ku̱a̱ʼa̱nndi̱ kotondi̱ á ndóo va̱ʼa na̱ se̱ʼe ta̱ rey ta saátu na̱ se̱ʼe siʼí ta̱ rey”.* 14 Tasaá ndi̱ku̱n xa̱ʼndara chiñu yóʼo: “Tiinndóna”. Ña̱kán ti̱innana ta xa̱ʼnínana yatin nu̱ú íyo cisterna veʼe nu̱ú xi̱katúnna ndikachi. Ta 42 xi̱kuu na̱ ta̱a yóʼo ta va̱ása nítaxira ña̱ ka̱ku nda̱a̱ ni iinna.
15 Tá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra, nda̱kutáʼanra xíʼin ta̱ Jehonadab se̱ʼe ta̱ Recab, ta ta̱yóʼo va̱xira ndakutáʼanra xíʼinra. Tá chi̱ndeérara, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á nda̱kú íyo iniún xíʼi̱n nda̱a̱ táki̱ʼva nda̱kú íyo inii̱ xíʼún?”.
Ta̱ Jehonadab nda̱kuiinra: “Saá íyovaña”.
Ta ta̱ Jehú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Tá saá íyoña, taxi ndaʼún”.
Ña̱kán ti̱inra ndaʼa̱ ta̱ Jehú, ta ta̱yóʼo ni̱xi̱tárara ña̱ va̱ʼa ndaara sa̱tá carreta. 16 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ná ku̱ʼu̱nyó xíʼi̱n tasaá kunda̱a̱-iniún ña̱ ni loʼo va̱ása kíndo̱o-inii̱ xíʼin ña̱ kéʼé na̱ va̱ása nda̱kú íyo ini xíʼin Jehová”. Ta ta̱ Jehú nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra xíʼin carretara tú xíka nu̱ú ku̱a̱chi. 17 Ta̱ Jehú ni̱xa̱a̱ra chí Samaria ta xa̱ʼníra ndiʼi na̱ xi̱kindo̱o veʼe ta̱ Acab, sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼirana, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Elías ná ka̱ʼa̱nra.
18 Ta sa̱ndátaka ta̱ Jehú ndiʼi na̱ yiví ñuu kán ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ta̱ Acab loʼova nda̱sakáʼnura ña̱ Baal. Soo yi̱ʼi̱ ndeéníkava ndasakáʼnui̱ ña̱yóʼo. 19 Kanandó na̱ profeta ña̱ Baal ná kixina yóʼo ta saátu ndiʼika na̱ ndásakáʼnu-ñaʼá xíʼin ndiʼi na̱ su̱tu̱ na̱ káchíñu nu̱úña. Ná kǒo kuma̱ní nda̱a̱ ni iinna saáchi vitin so̱kói̱ ña̱ʼa nu̱ú* ña̱ Baal. Ta kaʼníi̱ ndiʼi na̱ ná kǒo kixi”. Soo ta̱ Jehú sa̱ndáʼvivara na̱yóʼo saáchi ña̱ xi̱kuni̱ra kúú ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ndásakáʼnu ña̱ Baal.
20 Ta ta̱ Jehú ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kanandó ndiʼi na̱ ndásakáʼnu ña̱ Baal ná ndakutáʼanna”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ka̱nana na̱yóʼo. 21 Tándi̱ʼi, ta̱ Jehú ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo iníí ñuu Israel, ta ki̱xi ndiʼi na̱ ndásakáʼnu ña̱ Baal, ni iinna kǒo níkuma̱ní. Ni̱ki̱ʼvina ini templo ña̱ Baal ta iin chu̱tútuun iniña. 22 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ kíʼin kuenta xíʼin nu̱ú táanva̱ʼana* ti̱ko̱to̱: “Tavá ti̱ko̱to̱ ná kundixi ndiʼi na̱ ndásakáʼnu ña̱ Baal”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱vávara ña̱yóʼo. 23 Ta̱ Jehú xíʼin ta̱ Jehonadab se̱ʼe ta̱ Recab ni̱ki̱ʼvina ini templo ña̱ Baal. Tasaá ta̱ Jehú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ ndásakáʼnu ña̱ Baal: “Koto va̱ʼandó á kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ ndásakáʼnu Jehová íyo yóʼo, chi nda̱saa na̱ ndásakáʼnu ña̱ Baal xíniñúʼu kindo̱o”. 24 Tándi̱ʼi ni̱ki̱ʼvina ña̱ va̱ʼa kaʼnína kití ta kaʼminarí* ña̱ va̱ʼa so̱kónarí. Ta̱ Jehú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin 80 na̱ ta̱a na̱ kítáʼan xíʼinra ña̱ ná kunditana chí ke̱ʼe,* ta saátu ka̱chira: “Tá ná taxindó ña̱ kunu nda̱a̱ ndáaka na̱ ta̱a na̱ ndátaxii̱ ndaʼa̱ndó vitin, miíndó kúú na̱ xíniñúʼu kuvi nu̱úna”.
25 Ndi̱ku̱n tá sa̱ndíʼi ta̱ Jehú xa̱ʼmira kití ta ni̱so̱kórarí, xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱ú na̱ ndáa chí yéʼé ta saátu nu̱ú inkaka na̱ soldado: “Ki̱ʼvindó ta kaʼníndóna, kǒo taxindó ña̱ kunu nda̱a̱ ni iinna”. Ña̱kán ni̱ki̱ʼvina ta xa̱ʼnínana xíʼin espada ta xa̱tanana chí ke̱ʼe ta nda̱kundeéna xa̱ʼnínana nda̱a̱ tá ni̱xa̱a̱na nda̱a̱ ini cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á ini templo ña̱ Baal. 26 Tasaá ta̱vána nama̱ ña̱ xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ini templo ña̱ Baal ta xa̱ʼmina ndiʼiña. 27 Sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na nama̱ ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ yiví ña̱ xi̱ndasakáʼnuna ña̱ Baal. Ta saátu sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na templo ña̱ Baal ta nda̱sanaña nu̱ú xi̱xaʼa̱n na̱ yiví xi̱tatána, tasaá íyoña nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin.
28 Saá kúú ña̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ta̱ Jehú ña̱ Baal chí ñuu Israel. 29 Soo ta̱ Jehú ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat na̱ ñuu Israel, chi xi̱ndasakáʼnura si̱ndi̱ki̱ válí tí oro tí xi̱ndita chí Betel ta saátu chí Dan. 30 Ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jehú: “Xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼún ña̱ va̱ʼa ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼún na̱ veʼe ta̱ Acab nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱kuni̱i̱, taxii̱ ña̱ ná xa̱a̱ na̱ se̱ʼún iinsaá nda̱a̱ na̱ se̱ʼe na̱ se̱ʼexíkúáún* kundoona nu̱ú trono na̱ ñuu Israel”. 31 Soo ta̱ Jehú va̱ása níxi̱ndiku̱nra Ley Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel xíʼin ndiʼi níma̱ra. Ta kǒo nísandákoora ña̱ ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán na̱ ñuu Israel.
32 Tiempo saá, Jehová loʼo tá loʼo ki̱xáʼara sándiʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ñuu Israel. Ta ta̱ Hazael xi̱kanitáʼanra xíʼin na̱ xi̱ndoo nu̱ú ñuʼú na̱ ñuu Israel, 33 chí nu̱ú ndíkaa̱ yu̱ta Jordán ña̱ kíndo̱o chí este,* iníí ñuʼú ña̱ Galaad, nu̱ú xi̱ndoo na̱ gadita, na̱ rubenita xíʼin na̱ manasita, ña̱ xi̱kixáʼa chí Aroer chí síi̱n* yoso̱ ña̱ Arnón iinsaá nda̱a̱ Galaad xíʼin Basán.
34 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jehú, ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra xíʼin ndee̱ ña̱ xi̱kuumiíra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 35 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jehú ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara chí Samaria, ta se̱ʼera ta̱ Jehoacaz ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey. 36 Ta 28 ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ Jehú chí Samaria ña̱ xa̱ʼndachíñura nu̱ú na̱ ñuu Israel.
11 Tá xi̱ni ñá Atalía ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ se̱ʼeñá ta̱ Ocozías, xa̱ʼníñá ndiʼi na̱ kivi xa̱a̱ koo rey. 2 Soo ñá Jehoseba se̱ʼe ta̱ rey Jehoram ku̱ʼva ta̱ Ocozías nda̱kiʼin se̱ʼéñá ta̱ Jehoás se̱ʼe ta̱ Ocozías ku̱a̱ʼa̱n xíʼinñá, ta sa̱kúxíkáñára nu̱ú ndiʼika na̱ se̱ʼe ta̱ rey na̱ kaʼnína. Tasaá sa̱kíʼviñá ta̱ loʼo yóʼo xíʼin ñá ndáañaʼá ini iin cuarto, saá ku̱chiñuna chi̱se̱ʼéna ta̱ loʼo yóʼo nu̱ú ñá Atalía, ta kǒo níxaʼnínara. 3 Ta̱ loʼo yóʼo xíʼin ñá xi̱ndaañaʼá i̱ñu̱ ku̱i̱ya̱ xi̱ñuʼu-se̱ʼéna ini veʼe Jehová nani xi̱xaʼndachíñu ñá Atalía nu̱ú na̱ ñuu Israel.
4 Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱xa̱ ku̱i̱ya̱, ta̱ Jehoiadá chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n kana ndiʼi na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú iin ciento na̱ soldado na̱ ndáa ta̱ rey ta saátu na̱ ndáa veʼera,* ta nda̱kutáʼanra xíʼinna veʼe Jehová. Ke̱ʼéra iin trato xíʼinna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná chinaʼána* ini veʼe Jehová ña̱ saxínuna ña̱yóʼo, tasaá ni̱na̱ʼa̱ra se̱ʼe ta̱ rey nu̱úna. 5 Ta xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱úna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ keʼéndó: u̱ni̱ tiʼvi ndataʼvíndó, ta iin tiʼvindó kachíñu ki̱vi̱ sábado ta viíní kundaandó veʼe* ta̱ rey, 6 inka tiʼvindó kundaa chí Yéʼé ña̱ Yesod ta inka tiʼvindó kundita chí sa̱tá na̱ ndáa veʼe ta̱ rey. Ta xa̱a̱ koo iin tá iin hora ña̱ kundaandó veʼera. 7 Ta u̱vi̱ tiʼvi ndóʼó na̱ va̱ása káchíñu ki̱vi̱ sábado xíniñúʼu kiʼinníndó kuenta xíʼin veʼe Jehová ña̱ va̱ʼa kundaandó ta̱ rey. 8 Iníí sa̱tá ta̱ rey xíniñúʼu ka̱va̱nduundó ña̱ va̱ʼa kundaandóra, ta xa̱a̱ iin tá iinndó kuniʼindó ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼundó ña̱ kánitáʼanndó. Tá iin na̱ yiví kúni̱na kuyatinna nu̱úra, xíniñúʼu kaʼníndóna. Ta nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ná ku̱ʼu̱n ta̱ rey, xíniñúʼu ku̱ʼu̱nndó xíʼinra”.
9 Na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú iin ciento na̱ soldado ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva íyo chiñu ña̱ xa̱ʼnda ta̱ su̱tu̱ Jehoiadá nu̱úna. Iin tá iinna sa̱ndákutáʼanna na̱ ta̱a na̱ níʼina yichi̱ nu̱ú, na̱ káchíñu ki̱vi̱ sábado ta saátu na̱ kǒo káchíñu ki̱vi̱ sábado ta ni̱ki̱ʼvina nu̱ú íyo ta̱ su̱tu̱ Jehoiadá. 10 Ta ta̱ su̱tu̱ yóʼo ta̱xira lanza xíʼin escudo ña̱ ti̱ku̱i̱ta̱* ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ rey David ndaʼa̱ na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú iin ciento na̱ soldado, ta ña̱yóʼo xi̱ñuʼuña veʼe Jehová. 11 Ta na̱ soldado na̱ xi̱ndaa veʼe ta̱ rey xi̱nditana nu̱ú xíniñúʼu kunditana ta iin tá iinna xi̱niʼina ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna ña̱ kánitáʼanna, xi̱nditana chí ndaʼa̱ kúaʼa veʼe Ndióxi̱ iinsaá nda̱a̱ chí ndaʼa̱ yitin, yatin nu̱ú níndichi altar ta saátu yatin nu̱ú níndichi veʼe tasaá kúú ña̱ ni̱ka̱va̱nduuna iníí sa̱tá ta̱ rey. 12 Tasaá ta̱ Jehoiadá ta̱vára se̱ʼe ta̱ rey ta chi̱núura corona ta saátu rollo nu̱ú va̱xi Ley xi̱níra. Ta sa̱káara aceite xi̱níra ta nda̱sarara rey, ta ki̱xáʼa na̱ yiví kánindaʼa̱na ta káchina: “Ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ná kutakún táta rey”.
13 Tá xi̱niso̱ʼo ñá Atalía ña̱ xínuní na̱ yiví ku̱a̱ʼa̱nna, ndi̱ku̱n ni̱xa̱ʼa̱nñá nu̱ú nda̱kutáʼan na̱ yiví chí nu̱ú íyo veʼe Jehová. 14 Ta yéʼé kán xi̱niñá níndichi ta̱ rey síi̱n* nama̱* nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo costumbrena. Ta na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado xi̱nditana síi̱n ta̱ rey ta saátu na̱ tívi trompeta, ta na̱yóʼo xi̱tivina trompetana ta ndiʼi na̱ ñuu kúsi̱íkaví-inina. Ta ndi̱ku̱n saá nda̱tá ñá Atalía ti̱ko̱to̱ñá ta ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Na̱ íyo contra xíʼinvai̱ kúú ndóʼó. Na̱ kánitáʼan xíʼinvai̱ kúú ndóʼó”. 15 Soo ta̱ su̱tu̱ Jehoiadá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú iin ciento na̱ soldado, saáchi na̱yóʼo kúú na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú ndiʼika na̱ soldado: “Tavándóñá tañu na̱ yiví ta tá íyo na̱ ndíku̱n sa̱táñá, kaʼníndóna xíʼin espada”. Saáchi ta̱ su̱tu̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nvara xíʼinna “Va̱ása kaʼníndóñá veʼe Jehová”. 16 Ña̱kán ti̱innañá, ta tá ni̱xa̱a̱na chí nu̱ú ku̱a̱kiʼvi kuáyi̱ veʼe ta̱ rey, kán xa̱ʼnínañá.
17 Tándi̱ʼi, ta̱ Jehoiadá ke̱ʼéra iin trato xíʼin Jehová, xíʼin ta̱ rey ta saátu xíʼin na̱ ñuu; ta ki̱ndoona ña̱ koona na̱ ñuu Jehová. Ta saátu ke̱ʼéra iin trato xíʼin ta̱ rey ta saátu xíʼin na̱ ñuu. 18 Tándi̱ʼi, ndiʼi na̱ yiví na̱ ñuu Israel ni̱xa̱ʼa̱nna chí nu̱ú níndichi templo ña̱ Baal. Sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na altarña, sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼituna ña̱ʼa ña̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ ndasakáʼnunaña, ta chí nu̱ú xi̱ndita altar ña̱ Baal xa̱ʼnína ta̱ Matán ta̱ xi̱kuu su̱tu̱ ña̱ Baal.
Tándi̱ʼi, ta̱ su̱tu̱ Jehoiadá nda̱kaxinra na̱ kiʼin kuenta xíʼin veʼe Jehová. 19 Ta saátu sa̱ndákutáʼanra na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú iin ciento na̱ soldado na̱ xi̱ndaa ta̱ rey ta saátu na̱ xi̱ndaa veʼera xíʼin ndiʼika na̱ yiví na̱ ñuu kán, ña̱ va̱ʼa kiʼinna kuenta xíʼin ta̱ rey ña̱ keera chí veʼe Jehová ta ku̱ʼu̱nra veʼera. Ta ña̱ va̱ʼa xa̱a̱na chí veʼe ta̱ rey, ni̱xa̱ʼa̱nna chí yichi̱ chí nu̱ú ndóo na̱ ndáa veʼera tasaá ni̱xa̱a̱ ta̱ rey xi̱koora* nu̱ú trono. 20 Ta ndiʼi na̱ ñuu kán ni̱kusi̱íní-inina ta kǒoka ku̱a̱chi níxi̱yo, saáchi xa̱ʼnína ñá Atalía xíʼin espada yatin síi̱n veʼe ta̱ rey.
21 U̱xa̱ ku̱i̱ya̱ xi̱kuumií ta̱ Jehoás tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey.
12 Tá xa̱a̱ u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Jehú, ta̱ Jehoás ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta 40 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Zibíah ta ñá ñuu Beer-Seba xi̱kuuñá. 2 Ndiʼi tiempo ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ su̱tu̱ Jehoiadá ta̱ Jehoás ke̱ʼéra ña̱ va̱ʼa nu̱ú Jehová. 3 Soo va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱ra nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na* chi xi̱ndakundeéna xi̱sokóna ña̱ʼa nu̱úña* ta saátu xi̱xaʼmina ña̱ʼa nu̱úña ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña.
4 Ta̱ Jehoás ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ su̱tu̱: “Ndakiʼinndó ndiʼi xu̱ʼún ña̱ táxina veʼe Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ña̱ sóko̱yó nu̱úra: xu̱ʼún ña̱ impuesto ña̱ xíniñúʼu taxi iin tá iinna, xu̱ʼún ña̱ xíniñúʼu chaʼvina xa̱ʼa̱ iin na̱ yiví ta saátu xu̱ʼún ña̱ kána níma̱ miína taxina ña̱ va̱ʼa kuniñúʼunaña veʼe Jehová. 5 Na̱ su̱tu̱ ndakiʼinna ña̱yóʼo ta kuniñúʼunaña ña̱ va̱ʼa sandáʼana nu̱ú ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱* veʼe Ndióxi̱”.
6 Tá xa̱a̱ 23 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Jehoás, na̱ su̱tu̱ ta̱ʼán sandáʼavína nu̱ú ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ veʼe Ndióxi̱. 7 Ña̱kán ta̱ rey Jehoás ka̱nara ta̱ su̱tu̱ Jehoiadá ta saátu ndiʼika na̱ su̱tu̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Nda̱chun ta̱ʼán sandáʼandó veʼe Ndióxi̱? Va̱ʼaka va̱ása ndakiʼinndó xu̱ʼún ña̱ táxi na̱ yiví tá va̱ása kuniñúʼundóña ña̱ sandáʼandó veʼe Ndióxi̱”. 8 Ña̱kán na̱ su̱tu̱ ki̱ndoona ña̱ va̱ása ndakiʼinkana xu̱ʼún ndaʼa̱ na̱ ñuu ta saátu ña̱ va̱ása kuumiíkana chiñu ña̱ sandáʼana veʼe Ndióxi̱.
9 Tasaá ta̱ su̱tu̱ Jehoiadá ki̱ʼinra iin caja loʼo* ta ka̱nindichiranú síi̱n* altar, chí ndaʼa yitin chí nu̱ú kíʼvina veʼe Jehová. Ta ini caja loʼo yóʼo xi̱taán na̱ su̱tu̱ na̱ xi̱ndita chí yéʼé ndiʼi xu̱ʼún ña̱ xi̱taxi na̱ yiví na̱ xi̱xaʼa̱n veʼe Jehová. 10 Tá xi̱xinina ña̱ ku̱a̱ʼání xu̱ʼún xi̱ndakaya̱ ini caja loʼo, ta̱ secretario ta̱ rey ta saátu ta̱ su̱tu̱ káʼnu xi̱xaʼa̱nna xi̱ndakiʼinnaña,* ta xi̱ndakaʼvina xu̱ʼún ña̱ xi̱taxi na̱ yiví na̱ xi̱xaʼa̱n veʼe Jehová. 11 Ta xu̱ʼún ña̱ xi̱ndakaʼvina yóʼo xi̱ndataxinaña ndaʼa̱ na̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin chiñu ña̱ xi̱keʼéna veʼe Jehová. Ta na̱yóʼo xi̱chaʼvina na̱ carpintero xíʼin na̱ xi̱kachíñu ña̱ va̱ʼa ndasaviína veʼe Jehová, 12 ta saátu xi̱chaʼvina na̱ albañil xíʼin na̱ xi̱xaʼnda yu̱u̱. Ta sa̱tátuna* yitu̱n xíʼin yu̱u̱ ña̱ xa̱a̱ tu̱xína ña̱ va̱ʼa sandáʼana veʼe Jehová.
13 Soo xu̱ʼún ña̱ xi̱taxina xa̱ʼa̱ veʼe Jehová va̱ása níxi̱xiniñúʼunaña ña̱ keʼéna ña̱ʼa ña̱ plata, ni ña̱ʼa ña̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ ndaʼvana ñuʼu̱, ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini, trompeta ta nda̱a̱ ni iinka ña̱ʼa ña̱ oro á ña̱ plata ña̱ kuniñúʼuna veʼe Jehová. 14 Chi xi̱taxi kuitínaña ndaʼa̱ na̱ xi̱kachíñu, ta xu̱ʼún yóʼo kúú ña̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ sandáʼana veʼe Jehová. 15 Soo va̱ása níxi̱kaʼa̱nna xíʼin na̱ ta̱a na̱ xi̱ndakiʼin xu̱ʼún ña̱ chaʼvina na̱ xi̱kachíñu ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼinna ndáa míí xi̱xiniñúʼuna xu̱ʼún yóʼo, saáchi xi̱ndaaníva-inina na̱yóʼo. 16 Soo xu̱ʼún ña̱ xi̱sokó na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa ta saátu xu̱ʼún ña̱ xi̱sokóna xa̱ʼa̱ ku̱a̱china va̱ása níxi̱ndataxinaña ña̱ kuniñúʼunaña veʼe Jehová, chi na̱ su̱tu̱va xi̱ndakiʼin xu̱ʼún yóʼo.
17 Tasaá ta̱ Hazael ta̱ rey ñuu Siria ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Gat ta ku̱chiñura nda̱kiʼinra ñuu yóʼo. Tándi̱ʼi, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra kanitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Jerusalén. 18 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta̱ Jehoás ta̱ rey ñuu Judá nda̱kayara ndiʼi ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ña̱ ni̱so̱kó na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ta̱ Jehosafat, ta̱ Jehoram xíʼin ta̱ Ocozías na̱ xi̱kuu rey ñuu Judá, ta saátu ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ña̱ ni̱so̱kó miíra xíʼin ndiʼi oro ña̱ xi̱ñuʼu va̱ʼa ini cuarto nu̱ú xi̱taánva̱ʼana ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi veʼe Jehová ta saátu veʼe* mií ta̱ rey. Ta chi̱ndaʼára ña̱yóʼo ndaʼa̱ ta̱ Hazael ta̱ rey ñuu Siria tasaá va̱ása níkanitáʼankara xíʼin na̱ ñuu Jerusalén.
19 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jehoás xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 20 Soo na̱ káchíñu nu̱úra ndu̱una contra xíʼinra ta xa̱ʼnínara veʼera ña̱ ni̱xi̱yo chí Bet-Miló* chí nu̱ú íyo yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí Silá. 21 Ta̱ Jozacar se̱ʼe ta̱ Simeat xíʼin ta̱ Jehozabad se̱ʼe ta̱ Somer na̱ xi̱kachíñu nu̱úra ka̱ninara ta xa̱ʼnínara. Ta sa̱ndúxu̱nnara xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá chí Ñuu ta̱ David, ta se̱ʼera ta̱ Amasías kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
13 Tá xa̱a̱ 23 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Jehoás se̱ʼe ta̱ Ocozías, ta̱ xi̱kuu rey chí Judá, ta̱ Jehoacaz se̱ʼe ta̱ Jehú ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey chí Samaria ta 17 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura nu̱ú na̱ ñuu Israel. 2 Xi̱keʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová ta ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼa̱n ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat na̱ ñuu Israel. Ta ndiʼi tiempo ke̱ʼéra ña̱yóʼo. 3 Ña̱kán ni̱sa̱a̱ní Jehová xíʼin na̱ ñuu Israel ta nda̱taxirana ndaʼa̱ ta̱ Hazael ta̱ xi̱kuu rey ñuu Siria ta saátu ndaʼa̱ ta̱ Ben-Hadad se̱ʼe ta̱ Hazael.
4 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, ta̱ Jehoacaz xa̱kundáʼvira nu̱ú Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinra, ta Jehová xi̱niso̱ʼovara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra, saáchi xi̱nira ndáa ki̱ʼva sa̱xóʼvi̱ní* ta̱ rey ñuu Siria na̱ ñuu Israel. 5 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, Jehová ta̱xira ña̱ ná koo iin ta̱ sakǎku na̱ ñuu Israel nu̱ú na̱ ñuu Siria, tasaá va̱ʼa ndikó tuku na̱ ñuu Israel koona veʼena nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yona tá ya̱chi̱. 6 (Soo kǒo nísandákoona ña̱ ki̱ʼvina ku̱a̱chi táʼan ña̱ ni̱ki̱ʼvi na̱ veʼe ta̱ Jeroboán, táʼan ña̱ sa̱kíʼvira na̱ ñuu Israel chi nda̱kundeévana ke̱ʼéna ña̱yóʼo ta va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱na yitu̱n tú ndásakáʼnuna* tú xi̱ndichi chí Samaria). 7 Ña̱kán, ndáa 50 kuití na̱ soldado na̱ yósó* kuáyi̱, 10 carreta tú xáʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi xíʼin 10,000 na̱ soldado na̱ xíka xáʼá ki̱ndoo xíʼin ta̱ Jehoacaz, chi ta̱ rey ñuu Siria sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼikara na̱ sava kán, ta ki̱ndoona nda̱a̱ táki̱ʼva kíndo̱o ñuʼú ña̱ ndúuña ya̱a̱ tá sákuachina trigo.
8 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jehoacaz xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra ta saátu ndee̱ ña̱ xi̱kuumiíra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 9 Tasaá ta̱ Jehoacaz ni̱xi̱ʼi̱ra ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ta sa̱ndúxu̱nnara chí Samaria, ta se̱ʼera ta̱ Jehoás kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
10 Tá xa̱a̱ 37 ku̱i̱ya̱ kúú ta̱ Jehoás rey chí Judá, ta̱ Jehoás se̱ʼe ta̱ Jehoacaz ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey chí Samaria, ta 16 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura nu̱ú na̱ ñuu Israel. 11 Ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová ta va̱ása nísandákoora ña̱ ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat na̱ ñuu Israel. Nda̱kundeéra ni̱ki̱ʼvira táʼan ku̱a̱chi yóʼo.
12 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jehoás xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ndee̱ ña̱ xi̱kuumiíra ta saátu ndáa ki̱ʼva ka̱nitáʼanra xíʼin ta̱ Amasías ta̱ rey ñuu Judá, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 13 Tasaá ta̱ Jehoás ni̱xi̱ʼi̱ra ta sa̱ndúxu̱nnara xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá chí ñuu Samaria nu̱ú xi̱nduxu̱n na̱ rey ñuu Israel, ta ta̱ Jeroboán* kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
14 Tá ki̱ʼin ta̱ Eliseo kue̱ʼe̱ ña̱ xa̱ʼní-ñaʼá, saá ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Jehoás ta̱ rey ñuu Israel xi̱torara. Tasaá nu̱mirara ta ki̱xáʼara xákura, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta miíi̱, táta miíi̱, carreta na̱ ñuu Israel kúú túyóʼo ta saátu na̱ yósó kuáyi̱”. 15 Tasaá ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan kiʼún iin kuxu̱n* xíʼin flecha”. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nra ki̱ʼinra kuxu̱n ta saátu sava flecha. 16 Ta ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ rey ñuu Israel: “Kiʼin kuxu̱n”. Ña̱kán ki̱ʼinra kuxu̱n, ta ta̱ Eliseo chi̱núura ndaʼa̱ra sa̱tá ndaʼa̱ ta̱ rey. 17 Tasaá ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kuná ventana ña̱ xíto chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu”.* Ta ta̱kán xu̱náraña, tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliseo xíʼinra: “Sakána flecha”. Ña̱kán sa̱kánara flecha yóʼo. Ta ta̱ Eliseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Túyóʼo kúú flecha tú kuniñúʼu Jehová ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ñuu Siria. Kuchiñún kanitáʼún xíʼin na̱ ñuu Siria chí Afec nda̱a̱ ná sandíʼi-xa̱ʼúnna”.
18 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nkara: “Kiʼin flecha”, ta ta̱ rey ki̱ʼinranú. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ rey ñuu Israel: “Kani nu̱ú ñuʼú”. Ta ta̱yóʼo ka̱nira u̱ni̱ kuití yichi̱ nu̱ú ñuʼú. 19 Tasaá ta̱a ta̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ni̱sa̱a̱níra xíʼinra ta ka̱chira: “U̱ʼu̱n á i̱ñu̱ yichi̱ví xi̱niñúʼu kaniún nu̱ú ñuʼú, tasaá kuchiñún kanitáʼún xíʼin na̱ ñuu Siria nda̱a̱ sandíʼi-xa̱ʼúnna, soo vitin u̱ni̱ kuití yichi̱ kuchiñún kanitáʼún xíʼinna”.
20 Tándi̱ʼi, ni̱xi̱ʼi̱va ta̱ Eliseo ta sa̱ndúxu̱nnara. Tá xi̱kixáʼa ku̱i̱ya̱,* xi̱kiʼvi ku̱a̱ʼání na̱ moabita ta xi̱ ixakuíʼnana ña̱ʼa na̱ ñuu Israel. 21 Iin ki̱vi̱, sava na̱ ta̱a ñúʼuna sándu̱xu̱nna iin ta̱a ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta xi̱nina ña̱ va̱xi ku̱a̱ʼání na̱ xi̱ ixakuíʼna ña̱ʼana. Ña̱kán ndi̱ku̱n sa̱kánana ta̱ ta̱a yóʼo nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n ta̱ Eliseo ta xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna. Ta ndi̱ku̱n tá nda̱kavara* sa̱tá leke ta̱ Eliseo nda̱takura ta nda̱kundichira.
22 Ta̱ Hazael ta̱ rey ñuu Siria sa̱xóʼvi̱níra na̱ ñuu Israel ndiʼi tiempo ña̱ xi̱taku ta̱ Jehoacaz. 23 Soo Jehová ku̱ndáʼviva-inira xi̱nirana xa̱ʼa̱ trato ña̱ ke̱ʼéra xíʼin ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac ta saátu xíʼin ta̱ Jacob. Va̱ása níxiinra sandíʼi-xa̱ʼa̱rana, ta nda̱a̱ tiempo vitin ta̱ʼán sandákoondaʼa̱rana. 24 Tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Hazael ta̱ xi̱kuu rey ñuu Siria, se̱ʼera ta̱ Ben-Hadad kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey. 25 Ta̱ Jehoás se̱ʼe ta̱ Jehoacaz ku̱chiñura nda̱kiʼinra sava ñuu ndaʼa̱ ta̱ Ben-Hadad se̱ʼe ta̱ Hazael, ña̱ nda̱kiʼin ta̱yóʼo ndaʼa̱ yivára ta̱ Jehoacaz tá ni̱xi̱yo ku̱a̱chi. Ta̱ Jehoás u̱ni̱ yichi̱ ku̱chiñura ka̱nitáʼanra xíʼinna ta nda̱kiʼinra ñuu ña̱ xi̱kuu kuenta na̱ ñuu Israel.
14 Tá xa̱a̱ u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ kúú ta̱ Jehoás se̱ʼe ta̱ Jehoacaz rey nu̱ú na̱ ñuu Israel, ta̱ Amasías se̱ʼe ta̱ Jehoás ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey chí Judá. 2 Ta 25 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíra tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta 29 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Jehoadín ta ñá ñuu Jerusalén xi̱kuuñá. 3 Ke̱ʼéra ña̱ va̱ʼa nu̱ú Jehová, soo va̱ása níkeʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ David, táʼanra ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. Ta ta̱ Amasías ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára ta̱ Jehoás. 4 Soo va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱ra nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na* chi xi̱ndakundeékavana xi̱sokóna ña̱ʼa nu̱úña ta saátu xi̱xaʼmina ña̱ʼa nu̱úña ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña. 5 Ndi̱ku̱n tá ki̱xáʼara xáʼndachíñura, xa̱ʼníra na̱ xi̱kachíñu nu̱úra na̱ xa̱ʼní yivára ta̱ rey Jehoás. 6 Soo va̱ása níxaʼníra se̱ʼe na̱ xa̱ʼní yivára, saáchi ke̱ʼéra ña̱ káʼa̱n Ley ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ ta̱ Moisés, nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Na̱ íyo se̱ʼe va̱ása xíniñúʼu kuvina xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé se̱ʼena, ta ni na̱ se̱ʼena va̱ása xíniñúʼu kuvina xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé na̱ yivána. Iin tá iinna xíniñúʼu kuvina xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvina”. 7 Ku̱chiñura ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ edomita chí yoso̱ ña̱ naní Sal, ta xa̱ʼníra 10,000 na̱ ta̱a, ta tá ni̱xi̱yo ku̱a̱chi yóʼo ku̱chiñura nda̱kiʼinra ñuu Sela, ta na̱samana ki̱vi̱ña ña̱ kunaníña Jocteel tasaá naníña nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin.
8 Tasaá ta̱ Amasías chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Jehoás ta̱ xi̱kuu rey ñuu Israel ta̱ xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Jehoacaz, se̱ʼe ta̱ Jehú: “Naʼa ta ná kanitáʼanyó”. 9 Ta̱ rey Jehoás ta̱ ñuu Israel chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Amasías, ta̱ rey ñuu Judá: “Ku̱ʼu̱ iñú ña̱ íyo chí Líbano ni̱ka̱ʼa̱nña ña̱yóʼo xíʼin tú cedro tú íyo chí Líbano: ‘Taxi se̱ʼún ná tindaʼa̱ñá xíʼin se̱ʼi̱’. Soo ki̱xi iin kití yukú tí íyo chí Líbano ta ni̱xa̱ñi̱rí* ku̱ʼu̱ iñú. 10 Ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ ku̱chiñún ka̱nitáʼún xíʼin na̱ ñuu Edom ta xa̱ʼa̱ ña̱kán kúta̱a-iniún. Kusi̱í-iniún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo soo ya̱a̱ koún veʼún.* ¿Nda̱chun kúni̱ún kundoʼún iin tu̱ndóʼo ta nda̱a̱ na̱ ñuu Judá ndiʼi-xa̱ʼa̱ xíʼún?”. 11 Soo ta̱ Amasías kǒo níxiinra kandíxara.
Ña̱kán ta̱ Jehoás ta̱ kúú rey chí ñuu Israel xíʼin ta̱ Amasías ta̱ kúú rey chí ñuu Judá nda̱kutáʼanna chí Bet-Semes ña̱ kúú kuenta na̱ ñuu Judá ta kán ka̱nitáʼanna. 12 Na̱ ñuu Israel ku̱chiñuna ka̱nitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Judá, ña̱kán ndiʼi na̱ soldado ñuu Judá xi̱nuna, iin tá iinna ndi̱kóna veʼena. 13 Ta chí ñuu Bet-Semes, ta̱ Jehoás ta̱ kúú rey chí ñuu Israel ti̱inra ta̱ Amasías ta̱ rey ñuu Judá ta̱ xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Jehoás se̱ʼe ta̱ Ocozías. Tándi̱ʼi ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinra chí Jerusalén ta sa̱ndúvara iin táʼví nama̱ ñuu Jerusalén, chí nu̱ú ni̱xi̱yo Yéʼé ta̱ Efraín iinsaá nda̱a̱ nu̱ú ni̱xi̱yo Yéʼé ña̱ ni̱xi̱yo chí ti̱tu̱n. Ta táʼví ña̱ xu̱nára ki̱ʼva 180 metro* xi̱kuuña. 14 Ta nda̱kiʼinra plata, oro xíʼin ndiʼika ña̱ʼa ña̱ ni̱xi̱yo veʼe Jehová ta saátu ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ña̱ xi̱ñuʼu veʼe ta̱ rey, ta ti̱intura na̱ yiví ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra tasaá ndi̱kóra chí Samaria.
15 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jehoás xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, nde̱e ña̱ xi̱kuumiíra ta saátu ña̱ ka̱nitáʼanra xíʼin ta̱ Amasías ta̱ rey ñuu Judá, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 16 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jehoás ta sa̱ndúxu̱nnara xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá chí Samaria nu̱ú xi̱nduxu̱n na̱ rey ñuu Israel, ta se̱ʼera ta̱ Jeroboán* ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
17 Tá xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jehoás se̱ʼe ta̱ Jehoacaz ta̱ xi̱kuu rey ñuu Israel, ta̱ Amasías se̱ʼe ta̱ Jehoás ta̱ xi̱kuu rey ñuu Judá 15 ku̱i̱ya̱ka xi̱takura. 18 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Amasías, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 19 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, ndu̱una contra xíʼinra ta xi̱kuni̱na kaʼnínara tá íyora chí Jerusalén, ña̱kán xi̱nura ku̱a̱ʼa̱nra chí Lakís, soo chi̱ndaʼána sava na̱ ta̱a ku̱a̱ʼa̱nna sa̱tára nda̱a̱ Lakís ta kán xa̱ʼnínara. 20 Tasaá chi̱núunara sa̱tá iin kuáyi̱ ta ndi̱kóra xíʼinna ta sa̱ndúxu̱nnara chí Jerusalén chí Ñuu ta̱ David nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. 21 Tasaá ndiʼi na̱ ñuu Judá nda̱kaxinna ta̱ Azarías* ña̱ koora rey tá xi̱kuumiíra 16 ku̱i̱ya̱, ña̱ va̱ʼa ndakiʼinra kaʼndachíñura nu̱ú yivára ta̱ Amasías. 22 Ta sa̱ndáʼara ñuu Elat ta nda̱taxiraña ndaʼa̱ na̱ ñuu Judá tá xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ yivára* ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá.
23 Tá xa̱a̱ 15 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Amasías se̱ʼe ta̱ Jehoás ta̱ xi̱kuu rey chí Judá, ni̱xa̱a̱ ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Jehoás ndu̱ura rey chí Samaria ta 41 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura nu̱ú na̱ ñuu Israel. 24 Ta xi̱keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová ta kǒo nísandákoora ña̱ ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat na̱ ñuu Israel. 25 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ koo tuku xáʼñu* na̱ ñuu Israel chí Lebó-Hamat* iinsaá nda̱a̱ mar tá Arabá,* nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel xíʼin ta̱ Jonás ta̱ xi̱kuu profetara chí Gat-Héfer, ta̱ xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Amitái. 26 Saáchi xi̱ni Jehová ña̱ xóʼvi̱ní* na̱ ñuu Israel. Kǒoka nda̱a̱ ni iin na̱ chindeétáʼan xíʼin na̱ ñuu Israel níxi̱yo, ni na̱ va̱ása kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi ni na̱ nda̱ʼví kǒoka níxi̱yo. 27 Soo Jehová ki̱ndoora ña̱ va̱ása sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ñuu Israel. Ña̱kán xi̱niñúʼura ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Jehoás ña̱ sa̱kǎkurana.
28 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jeroboán xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ndee̱ ña̱ xi̱kuumiíra, ndáa ki̱ʼva ka̱nitáʼanra xa̱ʼa̱ ñuu Damasco xíʼin Hamat ta nda̱taxiraña ndaʼa̱ na̱ ñuu Judá chí Israel, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 29 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jeroboán ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, na̱ xi̱kuu rey nu̱ú na̱ ñuu Israel, ta se̱ʼera ta̱ Zacarías kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
15 Tá xa̱a̱ 27 ku̱i̱ya̱ kúú ta̱ Jeroboán* rey chí Israel, ta̱ Azarías* se̱ʼe ta̱ Amasías ta̱ xi̱kuu rey chí Judá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey. 2 Ta 16 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíra tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey, ta 52 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí ñuu Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Jecolías ta ñá ñuu Jerusalén xi̱kuuñá. 3 Ta̱yóʼo ke̱ʼéra ña̱ va̱ʼa nu̱ú Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára ta̱ Amasías. 4 Soo va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱ra nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na,* ta xi̱ndakundeéna xi̱sokóna ña̱ʼa nu̱úña* ta saátu xi̱xaʼmina ña̱ʼa nu̱úña ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña. 5 Jehová ta̱xira ña̱ ná kiʼin ta̱ rey yóʼo kue̱ʼe̱ lepra, ta xi̱kuumiíra ña̱yóʼo nda̱a̱ tá ni̱xi̱ʼi̱ra. Ni̱xi̱yo síínra inka veʼe, ta se̱ʼera ta̱ Jotán kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin veʼera* ta saátu xi̱ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví ñuu kán. 6 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Azarías xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 7 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Azarías ta sa̱ndúxu̱nnara xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá chí Ñuu ta̱ David, ta se̱ʼera ta̱ Jotán kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
8 Tá xa̱a̱ 38 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Azarías chí Judá, ta̱ Zacarías se̱ʼe ta̱ Jeroboán ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Samaria ta i̱ñu̱ yo̱o̱ xa̱ʼndachíñura. 9 Ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. Ta kǒo nísandákoora ña̱ ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat na̱ ñuu Israel. 10 Tasaá ta̱ Salum se̱ʼe ta̱ Jabés ndu̱ura contra xíʼinra ta xa̱ʼnírara chí Ibleam. Tándi̱ʼi, miíra ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey. 11 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Zacarías ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 12 Tasaá ni̱xi̱nu tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Jehú tá ka̱chira: “Taxii̱ ña̱ ná xa̱a̱ na̱ se̱ʼún iinsaá nda̱a̱ na̱ se̱ʼe na̱ se̱ʼexíkúáún* kundoona nu̱ú trono na̱ ñuu Israel”. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ku̱uva.
13 Tá xa̱a̱ 39 ku̱i̱ya̱ kúú ta̱ Uzías rey chí Judá, ta̱ Salum se̱ʼe ta̱ Jabés ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey chí Samaria ta iin yo̱o̱ xa̱ʼndachíñura. 14 Tasaá, ta̱ Menahem se̱ʼe ta̱ Gadí ke̱era chí Tirzá ta ni̱xa̱ʼa̱nra chí Samaria, ta kán xa̱ʼníra ta̱ Salum se̱ʼe ta̱ Jabés ta miíra ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey. 15 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Salum ta saátu ndáa ki̱ʼva ndu̱ura contra xíʼin ta̱ Zacarías, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 16 Saá kúú ña̱ ke̱e ta̱ Menahem chí Tirzá ta ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ ndóo chí Tifsá ta saátu xíʼin ndiʼi ñuu válí ña̱ íyo yatin kán. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níxiinna ndakunána yéʼé ñuu kán ki̱ʼvira, sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱raña ta nda̱tára ti̱xin ndiʼi ná ñaʼá ná ñúʼu se̱ʼe.
17 Tá xa̱a̱ 39 ku̱i̱ya̱ kúú ta̱ Azarías rey chí Judá, ta̱ Menahem se̱ʼe ta̱ Gadí ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Samaria ta u̱xu̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura. 18 Xi̱keʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová. Ta nani xi̱takura, kǒo nísandákoora ña̱ ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat na̱ ñuu Israel. 19 Ta̱ rey Pul ta̱ ñuu Asiria ku̱a̱ʼa̱nra kanitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Israel, soo ta̱ Menahem ta̱xira 34,000 kilo* ña̱ plata ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa ná kǒo kanitáʼanra xíʼinna ta taxira ña̱ ndakundeé ta̱ Menahem kaʼndachíñura. 20 Ta̱ Menahem xa̱ʼndara chiñu nu̱ú iin tá iin na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼvi xíʼin na̱ ku̱i̱ká na̱ ni̱xi̱yo ñuu Israel ña̱ ná taxina 600 gramo* ña̱ plata ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa taxiraña ndaʼa̱ ta̱ rey ñuu Asiria. Tasaá, ta̱ rey Pul nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta kǒo níkanitáʼankara xíʼin na̱ ñuu kán. 21 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Menahem xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel. 22 Tasaá, ta̱ Menahem ni̱xi̱ʼi̱ra ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta se̱ʼera ta̱ Pecahías kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
23 Tá xa̱a̱ 50 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Azarías chí Judá, ta̱ Pecahías se̱ʼe ta̱ Menahem ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Samaria ta u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura. 24 Ta̱yóʼo xi̱keʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, ta kǒo nísandákoora ña̱ ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat na̱ ñuu Israel. 25 Tasaá, ta̱ Pécah iin ta̱ xi̱kuumií iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní nu̱úra ta̱ xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Remalías ndu̱ura contra xíʼinra, ta xa̱ʼnírara chí Samaria ini veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ ni̱xi̱yo ini veʼe ta̱ rey, ta ta̱ chi̱ndeétáʼan xíʼinra xi̱kuu ta̱ Argob xíʼin ta̱ Arié. Ta ni̱xa̱ʼa̱ntu 50 na̱ ta̱a na̱ ke̱e chí Galaad xíʼinra. Tándi̱ʼi xa̱ʼníra ta̱yóʼo, miíra ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey. 26 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Pecahías xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel.
27 Tá xa̱a̱ 52 ku̱i̱ya̱ kúú ta̱ Azarías rey chí Judá, ta̱ Pécah se̱ʼe ta̱ Remalías ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Samaria ta 20 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura. 28 Ta̱yóʼo xi̱keʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, ta kǒo nísandákoora ña̱ ki̱ʼvira ku̱a̱chi táʼan ña̱ sa̱kíʼvi ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat na̱ ñuu Israel. 29 Tá xi̱xaʼndachíñu ta̱ rey Pécah ñuu Israel, ta̱ rey Tiglat-Piléser ta̱ ñuu Asiria ni̱ki̱ʼvira ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Ijón, Abel-Bet-Maacá, Janóah, Quedes, Hazor, Galaad xíʼin Galilea, ndiʼi na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú ta̱ Neftalí, ta ku̱chiñura ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ ñuu yóʼo ta nda̱kiʼinra na̱ yiví ñuu yóʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí Asiria. 30 Tasaá, ta̱ Hosea se̱ʼe ta̱ Elá* ndu̱ura contra xíʼin ta̱ Pécah se̱ʼe ta̱ Remalías, ka̱nirara ta saá xa̱ʼnírara. Ta tá xa̱a̱ 20 ku̱i̱ya̱ kúú ta̱ Jotán se̱ʼe ta̱ Uzías rey, saá ni̱xa̱a̱ ta̱ Hosea ndu̱ura rey. 31 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Pécah xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Israel.
32 Tá xa̱a̱ u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ kúú ta̱ Pécah se̱ʼe ta̱ Remalías rey chí ñuu Israel, ta̱ Jotán se̱ʼe ta̱ Uzías ta̱ kúú rey chí Judá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey. 33 Ta 25 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíra tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey, ta 16 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Jerusá ta xi̱kuuñá se̱ʼe ta̱ Sadoc. 34 Xi̱keʼéra ña̱ va̱ʼa nu̱ú Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára ta̱ Uzías. 35 Soo va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱ra nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na ta xi̱ndakundeéna xi̱sokóna ña̱ʼa nu̱úña ta saátu xi̱xaʼmina ña̱ʼa nu̱úña ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña. Ta ta̱yóʼo kúú ta̱ i̱xava̱ʼa Yéʼé ña̱ súkunka ña̱ ni̱xi̱yo veʼe Jehová. 36 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jotán xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 37 Tá tiempo saá, Jehová chi̱ndaʼára ta̱ Rezín ta̱ kúú rey chí ñuu Siria xí’in ta̱ Pécah se̱ʼe ta̱ Remalías ña̱ ku̱ʼu̱nna kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Judá. 38 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jotán ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara chí Ñuu ta̱ David, táʼanra ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. Ta se̱ʼera ta̱ Acaz kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
16 Tá xa̱a̱ 17 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Pécah se̱ʼe ta̱ Remalías, saá ni̱xa̱a̱ ta̱ Acaz ndu̱ura rey, ta̱yóʼo ni̱xi̱yora se̱ʼe ta̱ Jotán ta̱ xi̱kuu rey chí Judá. 2 Ta 20 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumií ta̱ Acaz tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta 16 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén. Ta̱yóʼo ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová Ndióxi̱ra ta kǒo níkeʼéra ña̱ va̱ʼa nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ David, táʼanra ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. 3 Nu̱úka ña̱yóʼo, ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ rey ñuu Israel ta nda̱a̱ xa̱ʼmira se̱ʼera nu̱ú ñuʼu̱, ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva kininí xi̱keʼé na̱ yiví na̱ ta̱vá Jehová nu̱ú ñuʼúna ña̱ va̱ʼa ndataxiraña ndaʼa̱ na̱ israelita. 4 Ta saátu xi̱sokóra* ña̱ʼa ta xi̱xaʼmira ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña chí nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na,* saátu nu̱ú xi̱kí xíʼin xa̱ʼa̱ ndiʼi yitu̱n tú ndokoní ndaʼa̱.
5 Saá kúú ña̱ ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Rezín ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Siria xíʼin ta̱ Pécah se̱ʼe ta̱ Remalías, ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Israel, ka̱nitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Jerusalén. Ni̱ka̱va̱nduuna sa̱tá ñuu ta̱ Acaz soo va̱ása níkuchiñuna ndakiʼinnaña. 6 Tiempo kán, ta̱ Rezín ta̱ xi̱kuu rey chí Siria nda̱taxira ñuu Elat ndaʼa̱ na̱ ñuu Edom ta ta̱xínra na̱ judío* na̱ xi̱ndoo ñuu kán, ta na̱ ñuu Edom kúú na̱ nda̱kundoo ñuu Elat ta kán ndóona nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin.* 7 Ña̱kán ta̱ Acaz chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Tiglat-Piléser ta̱ rey ñuu Asiria: “Ta̱ káchíñu nu̱úvaún kúi̱ ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo se̱ʼún saá íyoi̱, ña̱kán kixiún ta sakǎkún yi̱ʼi̱ nu̱ú ta̱ rey ñuu Siria ta saátu nu̱ú ta̱ rey ñuu Israel chi ki̱xáʼana kánitáʼanna xíʼi̱n”. 8 Tasaá ta̱ Acaz ki̱ʼinra plata xíʼin oro ña̱ ñúʼu ini veʼe Jehová ta saátu ña̱ ñúʼu veʼe* ta̱ rey nu̱ú ñúʼu ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi, ta chi̱ndaʼáraña ku̱a̱ʼa̱n ndaʼa̱ ta rey ñuu Asiria ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanra xíʼinra. 9 Ta ta̱ rey ñuu Asiria ka̱ndíxavara chindeétáʼanra xíʼinra, ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nra chí Damasco ta ku̱chiñura nda̱kiʼinra ñuu yóʼo ta chi̱ndaʼára na̱ xi̱ndoo ñuu kán ku̱a̱ʼa̱nna chí Quir ta xa̱ʼníra ta̱ Rezín.
10 Tasaá, ta̱ rey Acaz ni̱xa̱ʼa̱nra chí Damasco nu̱ú ta̱ Tiglat-Piléser ta̱ rey ñuu Asiria. Tá xi̱nira altar ña̱ níndichi chí Damasco, chi̱ndaʼára iin plano ndaʼa̱ ta̱ su̱tu̱ Uriya nu̱ú va̱xi ña̱ náʼa̱ ndáa ki̱ʼva káa altar yóʼo ta saátu ndáa ki̱ʼva ku̱vaʼaña. 11 Ta̱ su̱tu̱ Uriya i̱xava̱ʼara iin altar nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ ña̱ va̱xi nu̱ú plano ña̱ chi̱ndaʼá ta̱ rey Acaz ndaʼa̱ra. Ta tá kúma̱níka ndikó ta̱ rey Acaz ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra chí Damasco, xa̱a̱ sa̱ndíʼiva ta̱ su̱tu̱ Uriya ke̱ʼéra altar yóʼo. 12 Tá xa̱a̱ ndi̱kó ta̱ rey ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra chí Damasco ta xi̱nira altar yóʼo, ki̱xáʼara sóko̱ra ña̱ʼa nu̱úña. 13 Ta nda̱kundeéra ni̱so̱kóra ña̱ʼa nu̱ú altar yóʼo ña̱ va̱ʼa kokoña* ta kana yi̱ʼma̱ña. Ta saátu ni̱so̱kóra harina ta ni̱so̱kótura vino nu̱ú altar yóʼo ta saátu ni̱ko̱so̱yávára* ni̱i̱ inkaka kití tí ni̱so̱kóra nu̱ú altar yóʼo. 14 Tasaá ta̱vára altar ña̱ cobre ña̱ xi̱ndichi nu̱ú Jehová, ña̱ xi̱ndichi yéʼé veʼe Ndióxi̱ (yatin nu̱ú xi̱ndichi altar ña̱ i̱xava̱ʼa miíra ta saátu yatin nu̱ú xi̱ndichi veʼe Jehová), ta nda̱kanindichira ña̱yóʼo chí táʼví norte nu̱ú xi̱ndichi altar ña̱ i̱xava̱ʼa miíra. 15 Ta̱ rey Acaz xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱ú ta̱ su̱tu̱ Uriya: “Nu̱ú altar yóʼo kaʼmiún kití* tí sóko̱na tá xi̱ta̱a̱n* ta saátu harina ña̱ sóko̱na tá xi̱kuaá, kití tí sóko̱i̱ ña̱ va̱ʼa kokorí ta saátu harina ña̱ sóko̱i̱, kití tí sóko̱ na̱ yiví ña̱ va̱ʼa kokorí, saátu harina xíʼin vino tá sóko̱ ndiʼi na̱ yiví. Ta nu̱ú altar yóʼo ko̱so̱yáváún ni̱i̱ ndiʼi kití tí sóko̱na ña̱ va̱ʼa kokorí ta saátu ni̱i̱ ndiʼika kití tí sóko̱na. Tá ná ndiʼi saá kotoi̱ ndáaña keʼíi̱ xíʼin altar ña̱ cobre”. 16 Ña̱kán ta̱ su̱tu̱ Uriya ke̱ʼéra ndiʼi chiñu ña̱ xa̱ʼnda ta̱ rey Acaz nu̱úra.
17 Ta̱ rey Acaz xa̱ʼnda válíra ka̱a ña̱ núndaa síi̱n tú carro válí ta saátu sa̱kútaʼara ka̱a nu̱ú xi̱ñuʼu ti̱kui̱í ña̱ xi̱ndóso sa̱tánú. Ta sa̱núura ka̱a nu̱ú xi̱ñuʼu ti̱kui̱í ña̱ xi̱naní Mar ña̱ cobre, ña̱ xi̱núu sa̱tá si̱ndi̱ki̱ tí cobre ta chi̱ndúʼúraña nu̱ú ñuʼú nu̱ú xi̱ndoo yu̱u̱. 18 Ta saátu sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra veʼe loʼo ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ yiví ña̱ ndakutáʼanna ki̱vi̱ sábado ña̱ ni̱xi̱yo veʼe Jehová ta saátu sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra yéʼé nu̱ú xi̱kiʼvi ta̱ rey. Ke̱ʼéra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱yiʼvíra xi̱xinira ta̱ rey ñuu Asiria.
19 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Acaz xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 20 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Acaz ta sa̱ndúxu̱nnara xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá chí Ñuu ta̱ David, ta se̱ʼera ta̱ Ezequías* kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
17 Tá xa̱a̱ 12 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Acaz ta̱ ñuu Judá, ta̱ Hosea se̱ʼe ta̱ Elá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey nu̱ú na̱ ñuu Israel chí Samaria ta 9 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura. 2 Ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, soo va̱ása níxa̱a̱ra keʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ rey na̱ xi̱ndoo chí Israel tá ya̱chi̱. 3 Ta̱ Salmanasar ta̱ kúú rey chí Asiria ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin ta̱ Hosea, ta ta̱yóʼo ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura ta̱ káchíñu nu̱úra ta xi̱chaʼvira impuesto ndaʼa̱ra. 4 Soo ta̱ rey ñuu Asiria ku̱ndaa̱-inira ña̱ íyo ta̱ Hosea contra xíʼinra, saáchi chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ rey So ta̱ ñuu Egipto ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinra, ta va̱ása níxichaʼvikara impuesto ndaʼa̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéra tá ya̱chi̱. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ rey ñuu Asiria ka̱túnrara ta chi̱kaa̱rara veʼeka̱a.
5 Ta̱ rey ñuu Asiria ni̱ki̱ʼvira iníí nu̱ú ñuʼú na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼa kanitáʼanra xíʼinna. Ni̱xa̱a̱ra chí Samaria xíʼin na̱ soldadora ta u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ xi̱ndoona sa̱tá ñuu kán ña̱ va̱ʼa kanitáʼanna xíʼin na̱ ndóo kán. 6 Tá xa̱a̱ 9 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Hosea, ta̱ rey ñuu Asiria ku̱chiñura nda̱kiʼinra ñuu Samaria. Tasaá nda̱kiʼinra na̱ ñuu Israel ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí Asiria, ta chi̱ndaʼárana ku̱a̱ʼa̱nna kundoona chí ñuu Halá xíʼin Habor, yatin nu̱ú ndíkaa̱ yu̱ta Gozán, ta saátu ku̱a̱ʼa̱nna kundoona chí ñuu na̱ medo.
7 Ndiʼi ña̱yóʼo ku̱uña saáchi na̱ ñuu Israel ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi nu̱ú Jehová Ndióxi̱na, ta̱ sa̱kǎku miína nu̱ú na̱ ñuu Egipto ta saátu nu̱ú ta̱ faraón ta̱ xi̱kuu rey chí Egipto. Nda̱sakáʼnuna inkaka ndióxi̱, 8 ta xi̱ndiku̱nna costumbre ña̱ xi̱kuumií na̱ ñuu na̱ ta̱vá Jehová nu̱ú ñuʼúna ña̱ va̱ʼa taxiraña ndaʼa̱ na̱ israelita, ta saátu xi̱ndiku̱nna costumbre ña̱ xi̱kuumií na̱ rey ñuu Israel.
9 Na̱ israelita ke̱ʼéna ña̱ʼa ña̱ va̱ása níkutóo Jehová Ndióxi̱na. Ta ndiʼi ñuu ki̱xáʼana i̱xava̱ʼana nu̱ú ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na,* ke̱ʼénaña nda̱a̱ nu̱ú ni̱xi̱yo veʼe súkun nu̱ú xi̱ndóso na̱ ndáa ta saátu ñuu ña̱ kútu̱ní ndási.* 10 Ta ndiʼi xi̱kí ña̱ súkun ta saátu xa̱ʼa̱ yitu̱n tú ndoko ndaʼa̱ ke̱ʼéna nama̱ xíʼin yitu̱n* tú kuniñúʼuna ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuna ndióxi̱na; 11 ta ndiʼi nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na xi̱xaʼnína kití ta xi̱xaʼminarí ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱, ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ ñuu na̱ ta̱vá Jehová nu̱ú ñuʼúna ta ku̱a̱ʼa̱nna koona inka ñuu. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa sa̱sáa̱nína Jehová.
12 Ta ki̱xáʼana nda̱sakáʼnuna ndióxi̱ ña̱ kini,* ni ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna “Kǒo keʼéndó ña̱yóʼo”. 13 Jehová xi̱xiniñúʼura ndiʼi na̱ profeta xíʼin na̱ ta̱a na̱ xi̱xito visión ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ ñuu Israel ta saátu xíʼin na̱ ñuu Judá xa̱ʼa̱ ña̱ kivi kundoʼona. Xi̱kaʼa̱nra xíʼinna: “Sandákoondó ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéndó ta ndikóndó nu̱úi̱. Kuniso̱ʼondó ndiʼi ña̱ káʼi̱n xíʼinndó ta saátu ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú ley ña̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱ na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ta saátu ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin na̱ profeta na̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱ ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼinna”. 14 Soo na̱yóʼo va̱ása níxiniso̱ʼona. So̱ʼoní ni̱xi̱yona nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, saáchi na̱kán va̱ása nína̱ʼa̱na ña̱ kándíxana Jehová Ndióxi̱na xíʼin ndiʼi níma̱na. 15 Va̱ása níxiinna kundiku̱nna ña̱ xi̱kaʼa̱nra xíʼinna, ni trato ña̱ ke̱ʼéra xíʼin na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ni ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna kivi kundoʼona xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna. Xi̱ndakundeéna xi̱ndasakáʼnuna ña̱ʼa ña̱ ni loʼo va̱ása ndáyáʼvi, ña̱kán nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱yóʼo saá ni̱xa̱a̱na ndu̱una chi nda̱a̱ ni loʼo va̱ása níxi̱ndayáʼvikana. Tasaá ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ ñuu na̱ xi̱ndoo yatin xíʼinna, ni xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nva Jehová xíʼinna ña̱ ná kǒo keʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱kán.
16 Va̱ása níxi̱ndiku̱nkana ña̱ xi̱kaʼa̱n Jehová Ndióxi̱na xíʼinna. Ta ke̱ʼéna u̱vi̱ si̱ndi̱ki̱ válí tí ka̱a ta saátu i̱xava̱ʼana iin yitu̱n tú ndasakáʼnuna. Xi̱kuxítína nu̱ú ñu̱ʼu,* yo̱o̱ xíʼin ki̱mi ta nda̱sakáʼnutuna ña̱ Baal. 17 Ta saátu xa̱ʼmina se̱ʼeta̱ana xíʼin se̱ʼe-síʼina, xi̱xaʼa̱nna nu̱ú na̱ ndáku* ta saátu nu̱ú na̱ xíto ña̱ kuu chí nu̱únínu. Ta nina ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéna nu̱ú Jehová ña̱ sasáa̱nara.
18 Jehová ni̱sa̱a̱níra xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱kán ku̱ndasínu̱úra xi̱nirana. Ta nda̱a̱ ni iinka na̱kán va̱ása níkindo̱o, ndáa na̱ tribu ta̱ Judá kúú na̱ ki̱ndoo.
19 Soo ni na̱ tribu ta̱ Judá va̱ása níkandíxa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová Ndióxi̱na. Chi saátu na̱yóʼo ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ ñuu Israel. 20 Jehová ku̱ndasínu̱úra xi̱nira na̱ se̱ʼe na̱ ñuu Israel, sa̱kúkaʼanra nu̱úna ta nda̱taxirana ndaʼa̱ na̱ xi̱ ixakuíʼná ña̱ʼana tasaá chi̱ndaʼárana ku̱a̱ʼa̱n xíkána nu̱úra. 21 Va̱ása nítaxikara ña̱ kaʼndachíñu na̱ veʼe ta̱ David nu̱ú na̱ ñuu Israel, xa̱ʼa̱ ña̱kán nda̱kaxinna ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat ña̱ kaʼndachíñura nu̱úna. Soo ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jeroboán kúú ña̱ sa̱kúxíkára na̱ ñuu Israel nu̱ú Jehová, ña̱kán ni̱ki̱ʼvina iin ku̱a̱chi káʼnu. 22 Ta na̱ ñuu Israel nda̱kundeéna ni̱ki̱ʼvina táʼan ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Jeroboán. Ta nda̱a̱ ni loʼo va̱ása nísandákoona ña̱ ki̱ʼvina ku̱a̱chi yóʼo 23 nda̱a̱ tá ku̱ndasínu̱ú Jehová xi̱nira na̱ ñuu Israel, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ profeta na̱ xi̱kachíñu nu̱úra ña̱ ná ka̱ʼa̱nna. Xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása níxi̱ndooka na̱yóʼo chí Israel, chi nda̱kiʼinnana ku̱a̱ʼa̱nna chí Asiria ta kán ndóona nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin.*
24 Ta ta̱ rey ñuu Asiria ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná ku̱ʼu̱n na̱ yiví na̱ ndóo chí Babilonia, Cutá, Avá, Hamat xíʼin Sefarvaim kundoona ñuu ña̱ íyo chí Samaria, ñuu ña̱ xi̱kuu kuenta na̱ israelita. Ta na̱ yiví yóʼo kúú na̱ ni̱xa̱a̱ nda̱kundoo chí Samaria. 25 Tá ni̱xa̱a̱na xi̱kundoona kán, va̱ása níxindasakáʼnuna Jehová. Xa̱ʼa̱ ña̱kán chi̱ndaʼá Jehová ndikaʼa* nu̱ú ndóona ta xa̱ʼnírí savana. 26 Tasaá chi̱ndaʼána na̱ ku̱a̱ʼa̱n natúʼun xíʼin ta̱ rey ñuu Asiria xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ka̱china: “Na̱ yiví na̱ chi̱ndaʼún ku̱a̱ʼa̱n kundoo chí Samaria va̱ása xíni̱na ndáa ki̱ʼva ndasakáʼnuna Ndióxi̱ ta̱ xi̱ndasakáʼnu na̱ xi̱ndoo ñuu kán. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xíni̱na ndáa ki̱ʼva ndasakáʼnunara, chíndaʼára ndikaʼa ta xáʼnírí na̱ yiví”.
27 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ rey ñuu Asiria ña̱yóʼo, xa̱ʼndara chiñu yóʼo: “Ndaka̱xinndó iin su̱tu̱ ta̱ nda̱kiʼinyó ñuu kán ta ná ndikóra ku̱ʼu̱nra ña̱ va̱ʼa sanáʼa̱ra na̱ yiví ndáa ki̱ʼva ndasakáʼnuna Ndióxi̱ ta̱ xi̱ndasakáʼnuna ñuu kán”. 28 Iin ta̱ su̱tu̱ ta̱ nda̱kiʼinna chí Samaria, ndi̱kóra ku̱a̱ʼa̱nra koora chí Betel ta ki̱xáʼara sánáʼa̱ra na̱ yiví ndáa ki̱ʼva ndasakáʼnuna Jehová.
29 Soo iin tá iin na̱ ñuu i̱xava̱ʼana ndióxi̱na ta chi̱ndoonaña ini veʼe ña̱ i̱xava̱ʼa na̱ samaritano chí lugar ña̱ súkun. Ta ndiʼi na̱ ñuu na̱ ki̱xaa̱ xi̱kundoo yóʼo, ke̱ʼéna ña̱yóʼo ñuu nu̱ú xi̱ndoona. 30 Na̱ ke̱e chí Babilonia i̱xava̱ʼana ndióxi̱ ña̱ naní Sucot-Benot, na̱ ke̱e chí Cut i̱xava̱ʼana Nergal, na̱ ke̱e chí Hamat i̱xava̱ʼana Asimá, 31 na̱ aveo i̱xava̱ʼana Nibhaz xíʼin Tartac. Na̱ sefarvita xi̱xaʼmina se̱ʼena nu̱ú ña̱ Adramélec xíʼin Anamélec, ndióxi̱ na̱ ñuu Sefarvaim. 32 Ni xi̱ndasakáʼnuna Jehová, soo nda̱kaxinna na̱ ta̱a ñuu kán ña̱ koona su̱tu̱ chí lugar ña̱ súkun. Na̱yóʼo kúú na̱ xi̱kachíñu ini veʼe nu̱ú xi̱ndasakáʼnuna ndióxi̱na chí lugar ña̱ súkun. 33 Xi̱ndasakáʼnuna Jehová, soo saátu xi̱ndasakáʼnuna ndióxi̱ miína nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéna ñuu nu̱ú ke̱ena.
34 Nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin ndásakáʼnuna ndióxi̱na. Ta nda̱a̱ ni iinna va̱ása ndásakáʼnu Jehová, nda̱a̱ ni iinna va̱ása ndíku̱nna chiñu ña̱ xa̱ʼndara ni Ley ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ na̱ se̱ʼe ta̱ Jacob, ta̱ na̱samara ki̱vi̱ ña̱ kunaníra Israel. 35 Tá ke̱ʼé Jehová iin trato xíʼin na̱ israelita, xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱úna: “Va̱ása ndasakáʼnundó inkaka ndióxi̱, va̱ása kuxítíndó nu̱úña, va̱ása kachíñundó nu̱úña ta ni va̱ása so̱kóndó ña̱ʼa nu̱úña.* 36 Nu̱úka ña̱yóʼo, iinlá yi̱ʼi̱ Jehová kúú ta̱ xíniñúʼu ndasakáʼnundó ta nu̱ú yi̱ʼi̱ kúú ña̱ xíniñúʼu kuxítíndó ta saátu ña̱ so̱kóndó ña̱ʼa, saáchi yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ta̱vá ndóʼó ñuu Egipto xíʼin ndeíi̱. 37 Ndiʼi tiempo xíniñúʼu kundiku̱nndó chiñu ña̱ xáʼndai̱ nu̱úndó, ta saátu Ley ña̱ ka̱ʼyii̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱ndó ta va̱ása ndasakáʼnundó inkaka ndióxi̱. 38 Va̱ása nandóso-inindó xa̱ʼa̱ trato ña̱ ke̱ʼíi̱ xíʼinndó ta va̱ása ndasakáʼnundó inkaka ndióxi̱. 39 Chi iinlá yi̱ʼi̱ Jehová Ndióxi̱ndó kúú ta̱ xíniñúʼu ndasakáʼnundó, chi yi̱ʼi̱ kúú ta̱ sakǎku ndóʼó nu̱ú ndiʼi na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó”.
40 Soo na̱ ñuu yóʼo va̱ása níxiniso̱ʼona, chi nda̱kundeéna nda̱sakáʼnuna ndióxi̱na. 41 Ni xi̱ndakundeé na̱ ñuu yóʼo xi̱ndasakáʼnuna Jehová, saátu xi̱ndakundeéna xi̱ndasakáʼnuna ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼana. Ta na̱ se̱ʼena xíʼin na̱ se̱ʼeñánina nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin ndákundeéna kéʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼé na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá.
18 Tá xa̱a̱ u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Hosea se̱ʼe ta̱ Elá nu̱ú na̱ ñuu Israel, saá ni̱xa̱a̱ ta̱ Ezequías se̱ʼe ta̱ rey Acaz ta̱ ni̱xi̱yo chí Judá ndu̱ura rey. 2 Ta 25 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíra tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey, ta 29 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí ñuu Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Abí* ta xi̱kuuñá se̱ʼe ta̱ Zacarías. 3 Ta̱ Ezequías ke̱ʼéra ña̱ va̱ʼa nu̱ú Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ David, ta̱ táʼanra ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. 4 Ta̱yóʼo kúú ta̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na,* sa̱kúachira nama̱ ña̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ xi̱ndasakáʼnuna ndióxi̱na ta saátu yitu̱n tú xi̱ndasakáʼnuna.* Ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱tura ko̱o̱ tí cobre tí i̱xava̱ʼa ta̱ Moisés; saáchi nda̱a̱ tiempo saá na̱ ñuu Israel xi̱xaʼmina ña̱ʼa ta xi̱sokónaña nu̱úrí* ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña, ta chi̱nanínarí Nehustán.* 5 Ta̱ Ezequías xi̱ndaaní-inira Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel. Ta ndiʼika na̱ rey na̱ ni̱xi̱yo chí Judá tá ya̱chi̱ ta saátu na̱ ni̱xi̱yo tá ni̱ya̱ʼa tiempo, va̱ása níxi̱yona nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱yóʼo. 6 Nda̱kúní ni̱xi̱yo inira xíʼin Jehová ta kǒo nísandákoora ña̱ kundiku̱nrara. Ta xi̱ndiku̱nra ña̱ xi̱kaʼa̱n ndiʼi ley ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ ta̱ Moisés. 7 Jehová ni̱xi̱yora xíʼinra, ta xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ kúúmiíra ña̱ ndíchi. Ta va̱ása níxiinkara kandíxara ña̱ xi̱kaʼa̱n ta̱ rey ñuu Asiria ta ni va̱ása níxiinkara kachíñura nu̱úra. 8 Ku̱chiñura ka̱nitáʼanra xíʼin na̱ filisteo iinsaá nda̱a̱ tá ni̱xa̱a̱ra chí Gaza xíʼin ñuu ña̱ ni̱xi̱yo yatin kán, nu̱ú ni̱xi̱yo veʼe súkun nu̱ú xi̱ndóso na̱ ndáa ta saátu ñuu ña̱ kútu̱ní ndási.*
9 Tá xa̱a̱ u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Hosea se̱ʼe ta̱ Elá chí ñuu Israel, ta xa̱a̱ ku̱mí ku̱i̱ya̱ kúú ta̱ Ezequías rey, saá ni̱xa̱a̱ ta̱ Salmanasar ta̱ xi̱kuu rey ñuu Asiria xíʼin na̱ soldadora ta xi̱kundoona sa̱tá ñuu Samaria ña̱ kanitáʼanna xíʼinña. 10 Ta tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ saá kúú ña̱ ku̱chiñuna nda̱kiʼinnaña. Tá xa̱a̱ i̱ñu̱ ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Ezequías ta xa̱a̱ 9 ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ xáʼndachíñu ta̱ Hosea nu̱ú na̱ ñuu Israel, saá kúú ña̱ ku̱chiñuna nda̱kiʼinna ñuu Samaria. 11 Tasaá nda̱kiʼin ta̱ rey ñuu Asiria na̱ israelita ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí Asiria ta chi̱ndaʼárana ku̱a̱ʼa̱nna kundoona chí ñuu Halá xíʼin Habor, yatin nu̱ú ndíkaa̱ yu̱ta Gozán, ta saátu ku̱a̱ʼa̱nna kundoona chí ñuu na̱ medo. 12 Ndiʼi ña̱yóʼo ku̱uña xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níxiin na̱ ñuu Israel kuniso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová Ndióxi̱na xíʼinna, chi ni̱ya̱ʼandosóna trato ña̱ ke̱ʼéra xíʼinna, ta saátu ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú Jehová xíʼinna. Va̱ása níxiinna kuniso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ni kǒo níxiinna keʼéna ña̱yóʼo.
13 Tá xa̱a̱ 14 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Ezequías, ta̱ Senaquerib ta̱ xi̱kuu rey ñuu Asiria ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼin ndiʼi ñuu ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ ni̱xi̱yo chí Judá ta ku̱chiñura nda̱kiʼinraña. 14 Ña̱kán ta̱ rey Ezequías ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Judá, chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ rey ñuu Asiria tá íyora chí Lakís: “Va̱ása va̱ʼa ña̱ níkeʼíi̱. Nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná ndukún nu̱úi̱ taxivai̱ña ndaʼún. Soo va̱ása kanitáʼankaún xíʼi̱n”. Ta ta̱ rey ñuu Asiria ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ rey Ezequías ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Judá ña̱ ná taxira 10,000 kilo* ña̱ plata ndaʼa̱ra, ta saátu 1,000 kilo* ña̱ oro. 15 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ Ezequías nda̱taxira ndiʼi plata ña̱ ni̱xi̱yo ini veʼe Jehová ndaʼa̱ra, ta saátu ndiʼi ña̱ ni̱xi̱yo veʼe* mií ta̱ rey nu̱ú xi̱ñuʼu ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi. 16 Tasaá kúú ña̱ ta̱vá ta̱ rey Ezequías ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Judá yéʼé tú xi̱ñuʼu templo Jehová ta saátu yitu̱n tú xi̱tiin yéʼé yóʼo, tú chi̱kaa̱ra oro sa̱tá ta ta̱xiranú ndaʼa̱ ta̱ rey ñuu Asiria.
17 Tá íyo ta̱ rey ñuu Asiria chí Lakís, saá chi̱ndaʼára ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado,* ta̱ kúúmií iin chiñu ña̱ ndáyáʼvi nu̱ú ta̱ rey* xíʼin ta̱ xi̱taxi vino xi̱xiʼi ta̱ rey* ta saátu ku̱a̱ʼání na̱ soldado ña̱ ku̱ʼu̱nna ñuu Jerusalén nu̱ú ni̱xi̱yo ta̱ rey Ezequías. Na̱yóʼo nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí Jerusalén ta ni̱xa̱a̱na yatin chí nu̱ú xi̱yaʼa ti̱kui̱í tá xi̱ñuʼu ini tanque ña̱ ni̱xi̱yo chí nu̱ú súkun, yatin chí yichi̱ chí nu̱ú xi̱xaʼa̱n na̱ yiví xi̱ndakatana ti̱ko̱to̱na. 18 Tá ka̱nana ta̱ rey ña̱ ná kitara, na̱ ke̱e nda̱kutáʼan xíʼin na̱yóʼo xi̱kuu ta̱ Eliaquim se̱ʼe ta̱ Hilquías, ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin veʼe* ta̱ rey, ta saátu ta̱ Sebná* ta̱ xi̱kuu secretario xíʼin ta̱ Joá se̱ʼe ta̱ Asaf ta̱ xi̱kaʼyi xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱kuu.
19 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱ xi̱taxi vino xi̱xiʼi ta̱ rey* ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ixandó ña̱ ma̱ní ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Ezequías: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n rey ta̱ káʼnu, ta̱ rey ñuu Asiria: “¿Nda̱chun ndákanixi̱níndó ña̱ kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa kundoʼondó? 20 Yóʼó káʼún ña̱yóʼo ‘Xa̱a̱ xíni̱vai̱ ndáaña keʼíi̱ ta saátu kúúmiíi̱ na̱ soldado na̱ ku̱ʼu̱n nu̱ú ku̱a̱chi’, soo su̱ví ña̱ ndixaví kúú ña̱ káʼún. ¿Ndáana kúú na̱ ndáa-inindó, ta xa̱ʼa̱ ña̱kán kǒo xíínkandó kandíxandó ña̱ káʼi̱n? 21 Yóʼó ndáa-iniún ta̱ faraón, ta̱ rey ñuu Egipto, soo ta̱kán nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin tu̱yo̱ó* tú ni̱ta̱ʼnu̱ saá íyora, ta tá iinna ná katavi̱ndaana túyóʼo ku̱i̱sonú* ndaʼa̱na ta saátu kúú ña̱ kundoʼo na̱ ndáa-ini ta̱ faraón. 22 Soo tá ndóʼó ná kachindó ‘Jehová Ndióxi̱ndi̱ kúú ta̱ ndáa-inindi̱’, ¿á su̱ví altar ta̱kán kúú ña̱ sa̱kútaʼa ta̱ Ezequías? Ta saátu, ¿á su̱ví nu̱ú xi̱ndasakáʼnunara kúú ña̱ sa̱kútaʼara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Judá ta saátu xíʼin na̱ ñuu Jerusalén ‘Nu̱ú altar ña̱ íyo chí Jerusalén kúú ña̱ xíniñúʼu kuxítíndó’?”’. 23 Ná keʼéyó ña̱yóʼo: ta̱ rey ñuu Asiria ta̱ káchíñui̱ nu̱ú, taxira 2,000 kuáyi̱ ndaʼún tá ná kuchiñún ndani̱ʼún na̱ koso* ndiʼi tíyóʼo. 24 Ña̱kán, ni ná chindaʼáva na̱ ñuu Egipto carretana xíʼin na̱ yósó* kuáyi̱ ña̱ chindeétáʼanna xíʼún, va̱ása kuchiñuvíún sandíʼi-xa̱ʼún ni iin na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey, na̱ kúúmií iin chiñu ña̱ loʼoní ndáyáʼvi. 25 Ta saátu, miíva Jehová ta̱xi nda̱yí* ndaʼíi̱ ña̱ sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ñuu yóʼo, saáchi mií Jehová ni̱ka̱ʼa̱n xíʼi̱n: ‘Kúáʼan kanitáʼún xíʼin ñuu káa ta sandíʼi-xa̱ʼúnña’”.
26 Tasaá ta̱ Eliaquim se̱ʼe ta̱ Hilquías, ta̱ Sebná* xíʼin ta̱ Joá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ xi̱taxi vino xi̱xiʼi ta̱ rey:* “Ixaún ña̱ ma̱ní, tu̱ʼun arameo* ka̱ʼún xíʼinndi̱ chi káʼa̱nvandi̱ña. Va̱ása ka̱ʼún tu̱ʼun na̱ judío xíʼinndi̱, ña̱ káʼa̱n ndiʼi na̱ yiví na̱ níndoso nu̱ú nama̱”. 27 Soo ta̱ xi̱taxi vino xi̱xiʼi ta̱ rey* ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Á xíʼin mií kuitívandó ta saátu xíʼin ta̱ káchíñundó nu̱ú chi̱ndaʼá ta̱ rey yi̱ʼi̱ va̱xii̱ ka̱ʼi̱n tu̱ʼun yóʼo? Saáchi saátu na̱ ta̱a na̱ níndoso nu̱ú nama̱ káa xíniñúʼu kuniso̱ʼona tu̱ʼun yóʼo, chi inkáchi kutáʼanndó kaxíndó si̱ʼvíndó ta koʼondó ta̱lásándó”.*
28 Tasaá ta̱ xi̱taxi vino xi̱xiʼi ta̱ rey* ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra tu̱ʼun na̱ judío: “Kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n rey ta̱ káʼnu, ta̱ rey ñuu Asiria. 29 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ rey: ‘Va̱ása taxindó ña̱ sandáʼvi ta̱ Ezequías ndóʼó, saáchi va̱ása kuchiñuvíra sakǎkura ndóʼó nu̱úi̱. 30 Ta kǒo taxindó ña̱ sandáʼvi ta̱ Ezequías ndóʼó ña̱ kundaa-inindó Jehová, xa̱ʼa̱ ña̱ káchira “Sakǎkuva Jehová miíyó, ta ta̱ rey ñuu Asiria va̱ása kuchiñuvíra ndakiʼinra ñuu yóʼo”. 31 Va̱ása kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n ta̱ Ezequías, saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ rey ñuu Asiria: “Ná sandíʼiyó ku̱a̱chi ta kǒo kanitáʼanyó. Saá kúú ña̱ kivi kaxíndó ku̱i̱ʼi ña̱ kana ndaʼa̱ tú uvandó ta saátu ndaʼa̱ tú higondó ta koʼondó ti̱kui̱í tá ñúʼu ini pozo ña̱ kúúmiíndó, 32 nda̱a̱ ná kixai̱ ta ndakiʼii̱n ndóʼó ku̱ʼu̱nndó xíʼi̱n nu̱ú iin ñuʼú ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñuʼú miíndó. Iin ñuʼú nu̱ú íyoní trigo, cebada xíʼin uva, ña̱ kivi kuniñúʼundó ña̱ ixava̱ʼandó si̱ta̱váʼa xíʼin vino, iin ñuʼú nu̱ú íyoní tú olivo xíʼin ñu̱ñú. Tasaá kúú ña̱ kutakundó ta va̱ása kuvindó. Ña̱kán va̱ása kuniso̱ʼondó ta̱ Ezequías, saáchi ta̱ sándaʼvi ndóʼóva kúúra tá káʼa̱nra ‘Sakǎkuva Jehová miíyó’. 33 ¿Ndáa ndióxi̱ na̱ inka ñuu kúú ña̱ xa̱a̱ ku̱chiñu sa̱kǎku ñuuna ndaʼa̱ yi̱ʼi̱ ta̱ rey ñuu Asiria? 34 ¿Ndáa míí ku̱a̱ʼa̱n ndióxi̱ na̱ ñuu Hamat xíʼin na̱ ñuu Arpad? ¿Ndáa míí ku̱a̱ʼa̱n ndióxi̱ na̱ ñuu Sefarvaim, Hená ta saátu na̱ ñuu Ivá? ¿Á ku̱chiñuña sa̱kǎkuña ñuu Samaria nu̱úi̱? 35 ¿Ndáa ndióxi̱ kúú ña̱ xa̱a̱ ku̱chiñu sa̱kǎku ñuuña nu̱úi̱? Tá saá, ¿á kuchiñu Jehová sakǎkura na̱ ñuu Jerusalén nu̱úi̱?”’”.
36 Soo kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa níka̱ʼa̱n na̱ yiví kán, saáchi ta̱ rey Ezequías ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna “Va̱ása ndakuiinndó yuʼúra”. 37 Soo ta̱ Eliaquim se̱ʼe ta̱ Hilquías, ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin veʼe* ta̱ rey, ta̱ secretario Sebná* xíʼin ta̱ Joá se̱ʼe ta̱ Asaf ta̱ xi̱kaʼyi xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱kuu, nda̱tána ti̱ko̱to̱na ta ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ta̱ Ezequías ta na̱túʼunna xíʼinra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ xi̱taxi vino xi̱xiʼi ta̱ rey.*
19 Ndi̱ku̱n tá xi̱niso̱ʼo ta̱ rey Ezequías ña̱yóʼo nda̱tára ti̱ko̱to̱ra, nda̱kundixira ti̱ko̱to̱ ndayí* ta ku̱a̱ʼa̱nra chí veʼe Jehová. 2 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Eliaquim ta̱ kíʼin kuenta xíʼin veʼera,* ta̱ secretario Sebná* ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ su̱tu̱ ña̱ ná ku̱ʼu̱nna nu̱ú ta̱ profeta Isaías se̱ʼe ta̱ Amoz, ta nda̱kundixina ti̱ko̱to̱ ndayí ku̱a̱ʼa̱nna. 3 Ta ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Isaías: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Ezequías: ‘Ki̱vi̱ vitin ndíʼi̱ní-inindi̱, ni̱nda̱ʼyi̱na nu̱úndi̱ ta ku̱kaʼan nu̱úndi̱, ta íyondi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ñaʼá ñá xa̱a̱ ku̱nu̱mí kaku se̱ʼe soo kǒo ndee̱ñá ña̱ sakákuñá ña̱ loʼo yóʼo. 4 Sana kuniso̱ʼova Jehová Ndióxi̱yó ndiʼi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ táxi vino xíʼi ta̱ rey,* ta̱ chi̱ndaʼá ta̱ rey ñuu Asiria ña̱ kusi̱kindaara Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, tasaá Jehová Ndióxi̱yó taxira castigo ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra. Ña̱kán, ixaún ña̱ ma̱ní ka̱ʼún xíʼinra xa̱ʼa̱ ndiʼi miíyó na̱ tákuka’”.
5 Ña̱kán na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey Ezequías ni̱ki̱ʼvina nu̱ú íyo ta̱ Isaías, 6 ta ta̱ Isaías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼa̱nndó xíʼin ta̱ rey: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Va̱ása yi̱ʼvíún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kini ña̱ xi̱niso̱ʼún ni̱ka̱ʼa̱n na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey ñuu Asiria xa̱ʼíi̱. 7 Chikai̱-inira ña̱ ná keʼéra iin ña̱ʼa, ta kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa tasaá ndikóra chí ñuura; ta mií ñuura taxii̱ ña̱ ná kaʼnínara xíʼin espada”’”.
8 Tá ku̱ndaa̱-ini ta̱ xi̱taxi vino xi̱xiʼi ta̱ rey* ña̱ kǒoka ta̱ rey ñuu Asiria íyo chí ñuu Lakís, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra nu̱úra ta nda̱ni̱ʼírara ña̱ ndíkaa̱ra kánitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Libná. 9 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼin ta̱ rey ñuu Asiria xa̱ʼa̱ ta̱ rey Tirhacá ta̱ ñuu Etiopía: “Va̱xira kanitáʼanra xíʼún”. Ña̱kán ta̱ rey yóʼo chi̱ndaʼá tukura na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Ezequías: 10 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndó xíʼin ta̱ rey Ezequías ta̱ xáʼndachíñu chí Judá: ‘Va̱ása taxiún ña̱ sandáʼvi Ndióxi̱ ta̱ ndáa-iniún yóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra xíʼún “Va̱ása kuchiñuví ta̱ rey ñuu Asiria ndakiʼinra ñuu Jerusalén”. 11 Xa̱a̱ kúnda̱a̱va-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé na̱ rey ñuu Asiria xíʼin ndiʼi ñuu ña̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na. ¿Ta á kuchiñu yóʼó ka̱kuún túviún? 12 Na̱ ndióxi̱ na̱ xi̱ndasakáʼnu na̱ ñuu na̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ na̱ táʼi̱n na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá va̱ása níkuchiñuvína sakǎkuna ñuuna. ¿Ndáa míí ku̱a̱ʼa̱n ñuu Gozán, Harán, Rézef xíʼin na̱ yiví na̱ xi̱ndoo chí Edén ña̱ ndíkaa̱ chí Tel-Asar? 13 ¿Ndáa míí ku̱a̱ʼa̱n ta̱ rey ñuu Hamat, ta̱ rey ñuu Arpad xíʼin na̱ rey ñuu Sefarvaim, Hená xíʼin Ivá?’”.
14 Ta̱ rey Ezequías nda̱kiʼinra carta ña̱ níʼi na̱ chi̱ndaʼá ta̱ rey ñuu Asiria ta ka̱ʼviraña. Tándi̱ʼi, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra veʼe Jehová, nda̱kunáraña ta chi̱ndooraña nu̱ú Jehová. 15 Tasaá ki̱xáʼa ta̱ Ezequías káʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin Jehová: “Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, yóʼó ta̱ íyo nu̱ú tronoún sa̱tá* na̱ querubín, iinlá yóʼó kúú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ nu̱ú iníísaá ñuʼú. Miíún kúú ta̱ i̱xava̱ʼa ndiví xíʼin ñuʼú. 16 Jehová kuniso̱ʼo ña̱ káʼi̱n xíʼún, Jehová koto ña̱ kúu. Kuniso̱ʼo tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Senaquerib ña̱ kúsi̱kindaara yóʼó Ndióxi̱ ta̱ táku. 17 Jehová, ña̱ ndixa kúúva ña̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Asiria ku̱a̱ʼání na̱ ñuu ta saátu ñuʼúna. 18 Ta xa̱ʼmituna ndióxi̱ ña̱ xi̱ndasakáʼnu na̱ ñuu kán, chi su̱ví ndixa ndióxi̱ví níxikuuña chi na̱ yivíva ke̱ʼéña, ta ke̱ʼénaña xíʼin yitu̱n xíʼin yu̱u̱. Xa̱ʼa̱ ña̱kán kúú ña̱ ku̱chiñuna sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱naña. 19 Soo vitin Jehová Ndióxi̱ miíndi̱, ixaún ña̱ ma̱ní sakǎkún ndi̱ʼi̱ ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-ini ndiʼi na̱ ñuu na̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo ña̱ iinlá yóʼó kúú Ndióxi̱, Jehová”.
20 Ña̱kán ta̱ Isaías se̱ʼe ta̱ Amoz chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Ezequías: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: ‘Xi̱niso̱ʼi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Senaquerib ta̱ rey ñuu Asiria. 21 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová kundoʼora:
“Ñá loʼo kúa̱an se̱ʼe ñuu Sion, kúndasínu̱úñá xíniñá yóʼó ta kúsi̱kindaañá yóʼó.
Ñá se̱ʼe ñuu Jerusalén sákuikóñá* xi̱níñá tá xíniñá yóʼó.
22 ¿Ndáana kúú na̱ ku̱sikindaún ta ndáana kúú na̱ ni̱ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼún xa̱ʼa̱?
¿Ndáana kúú na̱ ni̱nda̱ʼyi̱ún nu̱ú
ta ndáana kúta̱aní-iniún nu̱ú?
Ke̱ʼún ña̱yóʼo xíʼin Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, Ndióxi̱ ta̱ yi̱i̱.
23 Chi̱ndaʼún na̱ ki̱xi ku̱sikindaa Jehová ta ka̱chiún:
‘Ku̱a̱ʼání kúú carreta tú xáʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi kúúmiíi̱
ta xíʼin túyóʼo ndai̱ nda̱a̱ nu̱ú xi̱kí ña̱ súkun,
ku̱ʼi̱n nda̱a̱ táʼví ña̱ xíká va̱ʼa kíndo̱o chí Líbano.
Kaʼndai̱ tú cedro tú súkun va̱ʼa, ta saátu tú enebro mií tú va̱ʼaka.
Ku̱ʼi̱n nu̱ú ñúʼu-se̱ʼéna ni káni̱ní kúúña ta saátu ku̱ʼi̱n yuku̱ ña̱ kóʼo̱ní.
24 Kaii̱n pozo ta koʼi̱ ti̱kui̱í tá inka ñuu;
ta xíʼin xa̱ʼíi̱ sayíchi̱i̱ ndiʼi yu̱ta tá ku̱a̱ʼa̱n chí Egipto’.
25 ¿Á ta̱ʼánva kunda̱a̱-iniún? Xa̱a̱ ya̱chi̱ví nda̱kaxii̱n ña̱ saá kooña.
Xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo ni̱ya̱ʼa nani tá ni̱ka̱ʼi̱n ña̱ keʼíi̱ ña̱yóʼo.
Ta vitin keʼíi̱ña.
Sandíʼi-xa̱ʼún ñuu ña̱ kútu̱ní ndási ta kǒoka na̱ kundoo nu̱úña.
26 Na̱ ndóo ñuu kán kǒoka ña̱ kivi keʼéna;
yi̱ʼvínína ta nda̱a̱ kukaʼan nu̱úna.
Kundoʼona nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kána chí yuku̱ ta saátu ku̱ʼu̱ kúii̱,
nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo ku̱ʼu̱ ña̱ kána xi̱ní veʼe, ña̱ yíchi̱ña xíʼin ta̱chí ña̱ va̱xi chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu.*
27 Soo yi̱ʼi̱ kúnda̱a̱ va̱ʼa inii̱ ama kúú ña̱ xíko̱ún,*
ama kúú ña̱ kítaún ku̱a̱ʼún ta ama kúú ña̱ ndíkóún
ta saátu ama kúú ña̱ sáún xíʼi̱n,
28 saáchi xa̱a̱ xi̱niso̱ʼovai̱ ña̱ káʼa̱nkúáchiníún*
ta saátu xi̱niso̱ʼi̱ ndiʼi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼún xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱níún xíʼi̱n.
Ña̱kán chikai̱ iin ka̱a si̱ti̱ún ta chikai̱ freno yuʼún,
ta sandándikói̱ yóʼó ñuu nu̱ú ki̱xiún”.
29 ”ʼTa ña̱yóʼo kúú señal ña̱ táxii̱ ndaʼún:* ku̱i̱ya̱ vitin kuxundó ña̱ kana mií nu̱ú ñuʼú, ta saátu kana mií ña̱ kuxundó ku̱i̱ya̱ va̱xi, ta ku̱i̱ya̱ u̱ni̱ chiʼindó ta sakéendó,* chiʼindó tú uva ta kaxíndó ña̱ kana ndaʼa̱nú. 30 Ta na̱ veʼe ta̱ Judá na̱ ná kunu ta ka̱kuna, na̱yóʼo koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yitu̱n tú kúnúní ñúʼu ti̱oʼo* ta ku̱a̱ʼání ku̱i̱ʼi táxinú. 31 Saáchi koo na̱ yiví na̱ ka̱ku na̱ kee chí Jerusalén, chí yuku̱ Sion kee na̱ ka̱ku. Ta Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel míí ña̱ nda̱a̱ keʼéra ña̱yóʼo.
32 ”ʼÑa̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová xa̱ʼa̱ ta̱ rey ñuu Asiria:
“Va̱ása ki̱ʼvira ñuu yóʼo,
ta ni va̱ása kanira ni iin flecha ñuu yóʼo,
ta ni va̱ása kuniʼira escudo ki̱ʼvira ñuu yóʼo,
ta ni va̱ása chindoora iin koʼndo ñuʼú sa̱tá nama̱ ñuu yóʼo ña̱ va̱ʼa ki̱ʼvira kanitáʼanra xíʼin na̱ ndóo yóʼo.
33 Ndikóra chí ñuu nu̱ú ki̱xira;
va̱ása ki̱ʼvira ñuu yóʼo”, káchi Jehová.
34 “Ndakiʼii̱n tu̱ʼun na̱ ñuu yóʼo ta sakǎkui̱na xa̱ʼa̱ ki̱víi̱
ta saátu xa̱ʼa̱ ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱”’”.
35 Ta mií ñuú saá ki̱ta iin ángel Jehová ta xa̱ʼníra 185,000 na̱ ta̱a chí nu̱ú xi̱ndoo na̱ asirio. Ta na̱ nda̱koo tá xi̱ta̱a̱n* xi̱nina ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ndiʼi na̱ soldado. 36 Ña̱kán ta̱ rey Senaquerib ndi̱kóra chí Nínive ta kán ki̱ndoora. 37 Ta tá xi̱kuxítíra ini templo ndióxi̱ra Nisroc, se̱ʼera ta̱ Adramélec xíʼin ta̱ Sarézer xa̱ʼnínara xíʼin espada ta xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna chí Ararat. Ta se̱ʼera ta̱ Esar-Hadón ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
20 Tiempo saá, ki̱ʼin kue̱ʼe̱ ta̱ Ezequías ta ndáa si̱lóʼo kuvira. Ta ta̱ profeta Isaías se̱ʼe ta̱ Amoz ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ veʼún ndáaña xíniñúʼu keʼéna, saáchi va̱ása ndaʼakavíún chi ta̱ kuvi kúúvaún’”. 2 Tá xi̱niso̱ʼora ña̱yóʼo, nda̱kotora chí kándíka veʼe ta ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin Jehová: 3 “Jehová, káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún ña̱ ná ndakaʼún xa̱ʼíi̱ chi nda̱kúní ni̱xi̱yo inii̱ xi̱ndiku̱i̱n yichi̱ún xíʼin ndiʼi níma̱i̱ ta ke̱ʼíi̱ ña̱ va̱ʼa nu̱ún”. Tasaá ndeéní ki̱xáʼa xáku ta̱ Ezequías.
4 Ta̱ Isaías ta̱ʼán kitavíra chí yéʼé ta̱ rey Ezequías tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱yóʼo xíʼinra: 5 “Ndikó ta ka̱ʼún ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Ezequías ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñui̱: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ ta̱ David, táʼún ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá: “Xi̱niso̱ʼi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n ta xi̱nii̱ ña̱ xákuníún, ña̱kán sandáʼi̱ yóʼó. Tá ná ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ saá ku̱ʼún veʼe Jehová. 6 Ta taxikai̱ kutakún 15 ku̱i̱ya̱, ta sakǎkui̱ yóʼó xíʼin na̱ ñuu yóʼo ndaʼa̱ ta̱ rey ñuu Asiria, ta ndakiʼii̱n tu̱ʼun na̱ ñuu yóʼo xa̱ʼa̱ ki̱víi̱ ta saátu xa̱ʼa̱ ta̱ David ta̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱”’”.
7 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaías xíʼin na̱ íyo kán: “Kúáʼanndó xa̱ʼa̱ loʼo yuxa̱n* ña̱ ku̱vaʼa xíʼin higo tí ni̱yi̱chi̱”. Ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nna ki̱ʼinnaña ta chi̱kaa̱naña nu̱ú ndi̱ʼi náʼnu ña̱ táʼyi ña̱ ka̱na ñii̱ra. Tasaá loʼo tá loʼo nda̱ʼavara.
8 Ta̱ Ezequías ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Isaías: “¿Ndáaña kúú ña̱ na̱ʼa̱ nu̱úi̱ ña̱ sandáʼa Jehová yi̱ʼi̱, ta tá ná ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ va̱ʼa ku̱ʼi̱n veʼe Jehová?”. 9 Ta ta̱ Isaías nda̱kuiinra: “Ña̱yóʼo kúú señal ña̱ taxi Jehová ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ Jehová nu̱ún ña̱ saxínuvara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼún: ¿kúni̱ún ña̱ ná kanda̱ ku̱nda̱ti̱* ña̱ sáʼvi nu̱ú escalera* u̱xu̱ kuato̱ chí nu̱ú á ná ndikóña u̱xu̱ kuato̱ chí sa̱tá?”. 10 Ta ta̱ Ezequías ni̱ka̱ʼa̱nra: “Va̱ása yo̱ʼvi̱ví* ña̱ ya̱ʼaña ku̱ʼu̱nña u̱xu̱ kuato̱ chí nu̱ú, soo yo̱ʼvi̱va ndikóña u̱xu̱ kuato̱ chí sa̱tá”. 11 Ña̱kán ta̱ profeta Isaías xa̱kundáʼvira nu̱ú Jehová ña̱ ná keʼéra ña̱yóʼo, ta ku̱nda̱ti̱ ña̱ xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa nu̱ú escalera ta̱ Acaz ndi̱kóña u̱xu̱ kuato̱ chí sa̱tá.
12 Tá tiempo kán, ta̱ Berodac-Baladán ta̱ rey ñuu Babilonia ta̱ xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Baladán chi̱ndaʼára iin ña̱ʼa ndaʼa̱ ta̱ Ezequías ta saátu ku̱a̱ʼání carta saáchi ku̱ndaa̱-inira ña̱ ndeéndóʼora. 13 Ta̱ Ezequías va̱ʼaníva nda̱kiʼinra na̱ chi̱ndaʼá ta̱ rey kán, ta ni̱na̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ña̱ íyo ini veʼera nu̱úna: plata, oro, aceite tá kúúmií bálsamo* ta saátu inkaka aceite tá ndáyáʼviní, ndiʼi ndaʼáchíñu ña̱ xíniñúʼura ña̱ xíkara nu̱ú ku̱a̱chi ta saátu ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xi̱ñuʼu cuarto nu̱ú ñúʼu ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ña̱ kúúmiíra. Ta̱ Ezequías ni̱na̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo veʼera* nu̱úna ta saátu ndiʼi ña̱ íyo nu̱ú xáʼndachíñura.
14 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, saá ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías nu̱ú íyo ta̱ rey Ezequías ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáa míí ke̱e na̱ ta̱a na̱ ki̱xi xi̱to yóʼó ta ndáaña ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼún?”. Ta ta̱ Ezequías nda̱kuiinra: “Xíkáníva ki̱xina, na̱ ñuu Babilonia kúúna”. 15 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáaña xi̱nina veʼún?”. Ta ta̱ Ezequías nda̱kuiinra: “Ni̱na̱ʼi̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo veʼi̱ nu̱úna. Ta kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ña̱ kúúmiíi̱ níchise̱ʼíi̱ nu̱úna”.
16 Ta̱ Isaías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Ezequías: “Kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n Jehová: 17 ‘Va̱xi ki̱vi̱ ta ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo veʼún ta saátu ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ta̱ánva̱ʼa* na̱ táʼún na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ndakiʼinnaña ku̱ʼu̱n xíʼinna chí Babilonia. Ta kǒo nda̱a̱ ni iinña kindo̱o, káchi Jehová. 18 Ta sava na̱ se̱ʼe miíún na̱ kaku ndakiʼinnana ku̱ʼu̱n xíʼinna ta xa̱a̱na kuumiína iin chiñu ña̱ ndáyáʼvi nu̱ú ta̱ rey ñuu Babilonia’”.
19 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Ezequías ña̱yóʼo saá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Isaías: “Va̱ʼava ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová”. Tasaá ka̱chikara: “Va̱ʼavaña, saáchi nani ná kutakui̱ va̱ʼava kundooyó ta kǒo ku̱a̱chi koo”.
20 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Ezequías, ndee̱ ña̱ xi̱kuumiíra ta saátu ndáa ki̱ʼva ke̱ʼéra tanque xíʼin nu̱ú xi̱yaʼa ti̱kui̱í tá xi̱xaʼa̱n nda̱a̱ ñuu, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 21 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Ezequías ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta se̱ʼera ta̱ Manasés kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
21 Ta̱ Manasés xi̱kuumiíra 12 ku̱i̱ya̱ tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey, ta 55 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Hefziba. 2 Ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva kininí xi̱keʼé na̱ ñuu na̱ ta̱vá Jehová nu̱ú ñuʼúna ña̱ va̱ʼa taxiraña ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel. 3 Sa̱ndáʼara nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na* ña̱ xa̱a̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ yivára ta̱ Ezequías; i̱xava̱ʼatura altar nu̱ú ña̱ Baal ta ke̱ʼétura iin yitu̱n tú ndasakáʼnu na̱ yiví,* nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Acab ta̱ xi̱kuu rey chí ñuu Israel. Ta xi̱kuxítíra nu̱ú ñu̱ʼu,* nu̱ú ki̱mi xíʼin nu̱ú yo̱o̱ ta nda̱sakáʼnurarí. 4 Saátu i̱xava̱ʼara ku̱a̱ʼá altar veʼe Jehová, veʼe ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱n mií Jehová ña̱yóʼo xa̱ʼa̱: “Ñuu Jerusalén kúú nu̱ú ndasakáʼnuna ki̱víi̱”. 5 Ta ke̱ʼétura altar nu̱ú so̱kóna ña̱ʼa nu̱ú* ñu̱ʼu, nu̱ú yo̱o̱ xíʼin nu̱ú ki̱mi u̱vi̱ saá táʼví yéʼé veʼe Jehová. 6 Xa̱ʼmira se̱ʼera nu̱ú ñuʼu̱; ke̱ʼéra magia, ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú na̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ koo chí nu̱únínu, ndu̱kúra na̱ ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta saátu nda̱kaxinra na̱ ndáku,* ta sa̱sáa̱níra Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa.
7 Ta sa̱kíʼvira ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼara ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ yiví ña̱ ndasakáʼnuna ña̱ Aserá* ini veʼe Jehová, veʼe ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ xíʼin ta̱ David ta saátu xíʼin se̱ʼera ta̱ Salomón: “Veʼe yóʼo xíʼin ñuu Jerusalén yóʼo kúú ña̱ nda̱kaxii̱n nu̱ú ndiʼika na̱ tribu na̱ ñuu Israel, ña̱ va̱ʼa ndiʼi tiempo ndasakáʼnuna ki̱víi̱ yóʼo. 8 Ta ni loʼo va̱ása taxikai̱ ña̱ kuxíká na̱ ñuu Israel nu̱ú ñuʼú ña̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱ na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, tá ndiʼi tiempo viíní ná kundiku̱nna chiñu ña̱ xáʼndai̱ xíʼin Ley ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés ta̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱ xíʼinna ña̱ ná kundiku̱nna”. 9 Soo va̱ása níxiniso̱ʼona, ta ta̱ Manasés nda̱kundeéra sa̱kúxíkárana ta kininíka ni̱xa̱a̱na ke̱ʼéna nu̱ú na̱ ñuu na̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ Jehová ña̱ va̱ʼa taxira ñuʼúna ndaʼa̱ na̱ israelita.
10 Jehová xi̱niñúʼura na̱ profeta na̱ xi̱kachíñu nu̱úra ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼinna: 11 “Ta̱ Manasés ta̱ rey ñuu Judá kéʼéra ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ kini; kininíka kéʼéra nu̱ú na̱ amorreo na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱, ta sa̱kíʼvira na̱ ñuu Judá ndaʼa̱ ku̱a̱chi xíʼin ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼara ña̱ ndasakáʼnu na̱ yiví. 12 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: ‘Ndeéní koo tu̱ndóʼo taxii̱ ndaʼa̱ na̱ ñuu Jerusalén ta saátu ndaʼa̱ na̱ ñuu Judá ta nda̱a̱ ndáakana ná kuniso̱ʼo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo yi̱ʼvínína. 13 Nda̱a̱ táki̱ʼva nda̱tii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuu Samaria ta saátu xíʼin na̱ veʼe ta̱ Acab saá ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuu Jerusalén, ta ndaya̱kúi̱n ñuu Jerusalén nda̱a̱ táki̱ʼva ndáya̱kúnna iin ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini, tá ndáya̱kúnnaña ta chíndeenaña.* 14 Sandákoondaʼíi̱ na̱ ñui̱ ta taxii̱ ña̱ ná kuchiñu na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá kanitáʼanna xíʼinna, ixakuíʼnána ña̱ʼana ta ndakiʼinnana ku̱ʼu̱n xíʼinna. 15 Saáchi ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱úi̱ ta nda̱a̱ tá ki̱vi̱ ña̱ ke̱e na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ñuu Egipto iinsaá nda̱a̱ vitin ndákundeéna sása̱a̱na yi̱ʼi̱’”.
16 Ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií xa̱ʼní ta̱ Manasés, ta iin chu̱tú ñuu Jerusalén xíʼin ni̱i̱na. Ta saátu ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi, saáchi chi̱kaa̱ra-ini na̱ ñuu Judá ña̱ keʼéna ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová tasaá ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi. 17 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Manasés xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra ta saátu ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvira, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 18 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Manasés ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sa̱ndúxu̱nnara chí jardín ña̱ ni̱xi̱yo yéʼé veʼera, jardín ta̱ Uzá; ta se̱ʼera ta̱ Amón kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
19 Ta̱ Amón xi̱kuumiíra 22 ku̱i̱ya̱ tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey, ta u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Mesulémet ta xi̱kuuñá se̱ʼe ta̱ Haruz ta̱ ñuu Jotbá. 20 Ta̱ Amón ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára ta̱ Manasés. 21 Ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára. Ta nda̱sakáʼnura ña̱ʼa ña̱ kininí ña̱ i̱xava̱ʼa yivára, ta xi̱kuxítíra nu̱ú ña̱yóʼo. 22 Sa̱ndákoora Jehová Ndióxi̱ na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ta va̱ása níxi̱kara yichi̱ Jehová. 23 Tándi̱ʼi, na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey Amón ndu̱una contra xíʼinra ta xa̱ʼnínara veʼera. 24 Soo na̱ yiví ñuu kán xa̱ʼnína ndiʼi na̱ ndu̱u contra xíʼin ta̱ rey Amón, ta se̱ʼera ta̱ Josías kúú ta̱ nda̱kaxinna ña̱ koora rey. 25 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Amón xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 26 Ta saátu sa̱ndúxu̱nna ta̱yóʼo chí jardín ta̱ Uzá, ta se̱ʼera ta̱ Josías kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
22 U̱na̱ ku̱i̱ya̱ xi̱kuumií ta̱ Josías tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta 31 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura ñuu Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Jedidá ta xi̱kuuñá se̱ʼe ta̱ Adaya ta̱ ñuu Bozcat. 2 Ta̱ Josías ke̱ʼéra ña̱ va̱ʼa nu̱ú Jehová, ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ David, táʼanra ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. Ta viíní xi̱ndiku̱nra ndiʼi ña̱ xi̱kaʼa̱n Ndióxi̱.
3 Tá xa̱a̱ 18 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Josías, chi̱ndaʼára ta̱ secretario Safán se̱ʼe ta̱ Azalías, se̱ʼe ta̱ Mesulam ku̱a̱ʼa̱nra veʼe Jehová. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: 4 “Kúáʼan kotoún ta̱ su̱tu̱ káʼnu Hilquías, ta ná ndakiʼinra ndiʼi xu̱ʼún ña̱ táxina veʼe Jehová ña̱ ndákiʼin na̱ ndáa yéʼé ndaʼa̱ na̱ ñuu. 5 Ta kiʼún kuenta ña̱ ná ndataxina xu̱ʼún yóʼo ndaʼa̱ na̱ kíʼin kuenta xíʼin chiñu ña̱ kéʼéna veʼe Jehová, ña̱ va̱ʼa taxinaña ndaʼa̱ na̱ káchíñu ña̱ sandáʼana nu̱ú ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱* veʼe Jehová: 6 na̱ káchíñu xíʼin yitu̱n, na̱ albañil xíʼin na̱ chíndeétáʼan xíʼinna. Na̱yóʼo kuniñúʼuna xu̱ʼún yóʼo ña̱ satána* yitu̱n xíʼin yu̱u̱ ña̱ xa̱a̱ tu̱xína ña̱ va̱ʼa sandáʼana veʼe. 7 Soo va̱ása ka̱ʼa̱nndó xíʼin na̱ ta̱a na̱ nda̱kiʼin xu̱ʼún ña̱ chaʼvina na̱ káchíñu, ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼinndó ndáa míí xi̱niñúʼuna xu̱ʼún yóʼo saáchi ndáava-iniyóna”.
8 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, ta̱ su̱tu̱ káʼnu Hilquías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ secretario Safán: “Ini veʼe Jehová nda̱ni̱ʼíi̱ libro nu̱ú va̱xi Ley”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ Hilquías ta̱xira libro yóʼo ndaʼa̱ ta̱ Safán, ta ta̱yóʼo ki̱xáʼara káʼviraña. 9 Tasaá, ta̱ secretario Safán ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ rey ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Na̱ káchíñu nu̱ún xa̱a̱ nda̱kiʼinna xu̱ʼún ña̱ ni̱xi̱yo veʼe Ndióxi̱ ta ta̱xinaña ndaʼa̱ na̱ kíʼin kuenta xíʼin chiñu ña̱ kéʼéna veʼe Jehová”. 10 Ta ni̱ka̱ʼa̱ntu ta̱ secretario Safán ña̱yóʼo xíʼin ta̱ rey Josías: “Ta̱ su̱tu̱ Hilquías ta̱xira libro yóʼo ndaʼíi̱”. Tasaá ki̱xáʼara káʼvira ña̱yóʼo nu̱ú ta̱ rey.
11 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ rey ña̱ káʼa̱n libro nu̱ú va̱xi Ley, nda̱tára ti̱ko̱to̱ra. 12 Tasaá, ta̱ rey xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱ú ta̱ su̱tu̱ Hilquías, ta̱ Ahicam se̱ʼe ta̱ Safán, ta̱ Acbor se̱ʼe ta̱ Micaya, ta̱ secretario Safán xíʼin ta̱ Asaya ta̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey: 13 “Kúáʼanndó ta nda̱ka̱tu̱ʼunndó Jehová xa̱ʼíi̱, xa̱ʼa̱ na̱ ñuu xíʼin xa̱ʼa̱ ñuu Judá xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n libro ña̱ nda̱ni̱ʼíndó yóʼo, saáchi Jehová sáa̱níra xíʼinyó chi na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá va̱ása níxiniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n libro yóʼo, ta ni kǒo nísaxínuna ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱úña”.
14 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ su̱tu̱ Hilquías, ta̱ Ahicam, ta̱ Acbor, ta̱ Safán xíʼin ta̱ Asaya ni̱xa̱ʼa̱nna xi̱tona ñá profeta Huldá. Ñáyóʼo xi̱kuuñá ñá síʼi ta̱ Salum ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin nu̱ú xi̱taánva̱ʼana* ti̱ko̱to̱, ta xi̱kuura se̱ʼe ta̱ Ticvá, se̱ʼe ta̱ Harhás. Ñáyóʼo ni̱xi̱yoñá iin Ñuu xa̱á ña̱ kíndo̱o chí Jerusalén, ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱úñá ta na̱túʼunna xíʼinñá. 15 Ñáyóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: ‘Ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo xíʼin ta̱ chi̱ndaʼá ndóʼó nu̱úi̱: 16 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Chindaʼíi̱ iin tu̱ndóʼo ñuu yóʼo ta taxii̱ castigo ndaʼa̱ ndiʼi na̱ ndóo nu̱úña, ndiʼi ña̱ káʼa̱n libro ña̱ xa̱a̱ ka̱ʼvi ta̱ rey ñuu Judá. 17 Xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱ndákoona yi̱ʼi̱ ta ki̱xáʼana sóko̱na ña̱ʼa ta xáʼminaña nu̱ú inkaka ndióxi̱ ta sa̱sáa̱na yi̱ʼi̱ xíʼin ña̱ ke̱ʼéna, ña̱kán ña̱ sái̱ xíʼin na̱ ñuu yóʼo kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ñuʼu̱ ña̱ xíxi̱ ta va̱ása nda̱ʼva̱ña’”. 18 Soo ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Josías ta̱ rey ñuu Judá, ta̱ chi̱ndaʼá ndóʼó ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Jehová: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: ‘Tá xi̱niso̱ʼún tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼvina nu̱ún, 19 vitá ni̱xi̱yo iniún ta va̱ása nína̱ʼún ña̱ ni̱nu kúniún nu̱ú Jehová tá ni̱ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo ñuu yóʼo xíʼin na̱ yiví na̱ ndóo nu̱úña, (tá ná ndakiʼin na̱yóʼo chiʼña, ndakanda̱ní-ini* na̱ yiví xíʼinña) chi nda̱táún ti̱ko̱to̱ún ta xa̱kún nu̱úi̱ ta yi̱ʼi̱ xi̱niso̱ʼovai̱ yóʼó, káchi Jehová. 20 Xa̱ʼa̱ ña̱kán taxii̱ ña̱ ná ndakindeún xíʼin na̱ táʼún na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta sandúxu̱nna yóʼó, ta va̱ása kuninu̱ún tu̱ndóʼo ña̱ chindaʼíi̱ nu̱ú na̱ ñuu yóʼo’”’”. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna na̱túʼunna xíʼin ta̱ rey xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
23 Ña̱kán ta̱ rey Josías xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná ndakutáʼan ndiʼi na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu* Judá xíʼin na̱ ñuu Jerusalén. 2 Tasaá nda̱kiʼin ta̱ rey ku̱a̱ʼa̱nra chí veʼe Jehová xíʼin ndiʼi na̱ ta̱a na̱ ñuu Judá, saátu ndiʼi na̱ ñuu Jerusalén, na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ profeta, ndiʼi na̱ ñuu ni̱xa̱ʼa̱n ni kúúna na̱ va̱lí á na̱ náʼnu, ta ka̱ʼvira nu̱ú ndiʼina ña̱ káʼa̱n libro nu̱ú va̱xi ley ña̱ nda̱ni̱ʼína veʼe Jehová. 3 Ta ta̱ rey xi̱kundichira yatin síi̱n* nama̱* ta ke̱ʼéra iin trato* nu̱ú Jehová, ta ki̱ndoora ña̱ kundiku̱nra Jehová ta kandíxara chiñu ña̱ xáʼndara xíʼin ndiʼi níma̱ra ta saátu xíʼin ndiʼi ña̱ tákura,* ta ki̱ndootura ña̱ kundiku̱nra ley ña̱ ta̱xira, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ va̱xi nu̱ú libro kán. Ta ndiʼi na̱ ñuu ki̱ndoova-inina xíʼin trato ña̱ ke̱ʼéra.
4 Tasaá, ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ su̱tu̱ káʼnu Hilquías, xíʼin savaka na̱ su̱tu̱ ta saátu xíʼin na̱ ndáa yéʼé ña̱ ná tavána ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ yiví ña̱ ndasakáʼnuna ña̱ Baal ini templo Jehová, saátu yitu̱n tú xi̱xiniñúʼuna ña̱ ndasakáʼnuna ndióxi̱na* xíʼin ndiʼi ña̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ ndasakáʼnuna ñu̱ʼu,* yo̱o̱ xíʼin ki̱mi. Ta xa̱ʼmira ña̱yóʼo chí sa̱tá ñuu Jerusalén yatin xa̱ʼa̱ yuku̱ Cedrón ta nda̱kiʼinra ya̱a̱ña ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí Betel. 5 Ki̱ndaara chiñu ndaʼa̱ na̱ su̱tu̱ na̱ xi̱kachíñu nu̱ú ndióxi̱ na̱ inka ñuu, chi na̱ rey ñuu Judá ta̱xina chiñu ndaʼa̱ na̱yóʼo ña̱ kaʼnína kití ta so̱kónarí ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱rí chí nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na* ña̱ ni̱xi̱yo chí Judá ta saátu yatin chí ñuu Jerusalén. Ta ki̱ndaatura chiñu ndaʼa̱ na̱ xi̱sokó ña̱ʼa ta xi̱xaʼminaña ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña nu̱ú ña̱ Baal, nu̱ú ñu̱ʼu, yo̱o̱, iin tiʼvi ki̱mi ta saátu ndiʼika ña̱ʼa ña̱ íyo chí ndiví. 6 Ta̱vára yitu̱n tú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví tú xi̱ndikaa̱ ini veʼe Jehová ta níʼiranú ni̱xa̱ʼa̱nra chí sa̱tá ñuu Jerusalén, chí yoso̱ ña̱ Cedrón. Ta kán xa̱ʼmiranú, ta sa̱kúachi válíranú nda̱a̱ ndu̱unú ya̱a̱ ta xa̱tara ña̱yóʼo nu̱ú sándu̱xu̱nna na̱ yiví. 7 Ta saátu sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra veʼe na̱ ta̱a na̱ xi̱kisi̱ xíʼin ku̱a̱ʼání ta̱a nu̱ú xi̱ndasakáʼnuna ndióxi̱na ña̱ ni̱xi̱yo nu̱ú xi̱ndichi veʼe Jehová, ta kán xi̱ndootu ná ñaʼá ná xi̱ ixava̱ʼa veʼe válí ña̱ xi̱ndasi nu̱ú ni̱xi̱yo yitu̱n tú xi̱xiniñúʼuna ña̱ ndasakáʼnuna ndióxi̱na.
8 Ta saátu sa̱ndákutáʼanra ndiʼi na̱ su̱tu̱ na̱ ni̱xi̱yo ñuu ña̱ ni̱xi̱yo chí Judá, ta va̱ása nítaxikara ña̱ ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na chí lugar ña̱ súkun nu̱ú xi̱sokó na̱ su̱tu̱ ña̱ʼa ta xi̱xaʼminaña ña̱ va̱ʼa kana yi̱ʼma̱ña, ña̱ ni̱xi̱yo chí Gueba iinsaá nda̱a̱ Beer-Seba. Ta saátu sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na ña̱ ni̱xi̱yo chí yéʼé nu̱ú xi̱kiʼvi na̱ yiví, chí yéʼé nu̱ú ni̱xi̱yo ta̱ Josué ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu, ta tá xi̱kiʼvina chí yéʼé ñuu kán, chí ndaʼa̱ yitin xi̱kindo̱oña. 9 Na̱ xi̱kuu su̱tu̱ chí nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na va̱ása níxisokóna ña̱ʼa nu̱ú altar Jehová ña̱ ni̱xi̱yo chí Jerusalén, soo xi̱xixivana si̱ta̱váʼa ña̱ kǒo yuxa̱n iyá* kúúmií xíʼin na̱ ñanina. 10 Ta kǒo nítaxika ta̱ rey Josías ña̱ ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na chí Tófet ña̱ ndíkaa̱ chí yoso̱ ña̱ Hinón,* ña̱ va̱ʼa ná kǒo kaʼmikana se̱ʼeta̱ana á se̱ʼe-síʼina ta so̱kónana nu̱ú ndióxi̱ ña̱ naní Mólek. 11 Ta kuáyi̱ tí nda̱kaxin na̱ rey ñuu Judá ña̱ kachíñurí nu̱ú ñu̱ʼu, va̱ása nítaxika ta̱ rey Josías ña̱ ya̱ʼarí chí nu̱ú íyo veʼe ta̱ Natán-Mélec (ta̱ xi̱kuumií iin chiñu ña̱ ndáyáʼvi nu̱ú ta̱ rey) ña̱ xi̱ndichi chí nu̱ú ni̱xi̱yo nama̱, ña̱ va̱ʼa ki̱ʼvirí chí nu̱ú íyo veʼe Jehová. Ta saátu xa̱ʼmira ndiʼi carreta tú xi̱kuu kuenta ñu̱ʼu. 12 Ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱tura altar ña̱ i̱xava̱ʼa na̱ rey ñuu Judá chí xi̱ní veʼe nu̱ú ni̱xi̱yo cuarto ta̱ Acaz, ta saátu u̱vi̱ saá altar ña̱ i̱xava̱ʼa ta̱ Manasés chí yéʼé veʼe Jehová. Ta nda̱sara ndiʼi ña̱yóʼo yáká* ta xa̱taraña chí yoso̱ ña̱ Cedrón. 13 Ta saátu sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ta̱ rey Josías nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na ña̱ ni̱xi̱yo chí nu̱ú xítondaa ñuu Jerusalén ña̱ kíndo̱o chí sur yuku̱ ña̱ Olivo,* ña̱ i̱xava̱ʼa ta̱ Salomón (ta̱ xi̱kuu rey ñuu Israel) nu̱ú ndasakáʼnuna ña̱ Astoret ndióxi̱ na̱ sidonio, ña̱ Kemós ndióxi̱ na̱ ñuu Moab xíʼin Milcom ndióxi̱ na̱ ammonita. 14 Ta sa̱kúachi válítura nama̱ ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ yiví ña̱ xi̱ndasakáʼnuna ndióxi̱na xíʼin yitu̱n tú xi̱xiniñúʼuna, ta sa̱ndákutúra leke na̱ yiví nu̱ú xi̱ndita ña̱yóʼo. 15 Sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱tura altar ña̱ xi̱ndichi Betel saátu nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na ña̱ i̱xava̱ʼa ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Nebat, ña̱ sa̱kíʼvi na̱ ñuu Israel ndaʼa̱ ku̱a̱chi. Tándi̱ʼi sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra altar yóʼo ta saátu nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na, xa̱ʼmiraña ta sa̱kúachi válíraña nda̱a̱ ndu̱uña ya̱a̱ ta xa̱ʼmitura yitu̱n tú xi̱ndasakáʼnuna.
16 Tasaá ndi̱kóko̱o ta̱ Josías ta xi̱nira nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n na̱ yiví yuku̱ kán, ta xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná tavána leke na̱ yiví na̱ ni̱ndu̱xu̱n kán ta xa̱ʼmiraña nu̱ú altar. Ke̱ʼéra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndasakáʼnuka na̱ yiví ndióxi̱na kán, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xíʼin ta̱a ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra, ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ saá kúú ña̱ kuuva. 17 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra: “¿Ndáana sa̱ndúxu̱nna yóʼo?”. Ta na̱ ta̱a ñuu kán nda̱kuiinna yuʼúra: “Yóʼo sa̱ndúxu̱nna ta̱a ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta̱ ke̱e chí Judá, ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ke̱ʼún xíʼin altar ña̱ ni̱xi̱yo chí Betel”. 18 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Va̱ása keʼéndóra, ta nda̱a̱ ni iinna ná kǒo tavá lekera”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása níkeʼéna lekera, ta saátu va̱ása nítavána leke ta̱ profeta ta̱ ke̱e chí Samaria.
19 Ta saátu sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ta̱ Josías veʼe nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na ña̱ ni̱xi̱yo chí lugar ña̱ súkun ña̱ ni̱xi̱yo ñuu ña̱ xi̱kindo̱o chí Samaria, ña̱ i̱xava̱ʼa na̱ rey ñuu Israel ña̱ va̱ʼa sasáa̱na Ndióxi̱, ta nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéra xíʼin ña̱ ni̱xi̱yo chí Betel saátu ke̱ʼéra xíʼin ña̱yóʼo. 20 Ta nu̱ú altar ña̱ ni̱xi̱yo kán xa̱ʼníra ta ni̱so̱kóra ndiʼi na̱ su̱tu̱ na̱ xi̱kachíñu nu̱ú xi̱ndasakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na ta saátu xa̱ʼmira leke na̱ yiví nu̱úña. Tándi̱ʼi, ndi̱kóra chí ñuu Jerusalén.
21 Tasaá, ta̱ rey xa̱ʼndara chiñu yóʼo nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu: “Keʼéndó vikó ña̱ Pascua xa̱ʼa̱ Jehová Ndióxi̱yó nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro nu̱ú va̱xi ley”. 22 Nani tá xi̱ndatiin na̱ juez ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuu Israel ta saátu tá xi̱xaʼndachíñu na̱ rey ñuu Israel xíʼin na̱ ñuu Judá, va̱ása níkeʼéna iin vikó ña̱ Pascua táʼan ña̱yóʼo. 23 Soo tá xa̱a̱ 18 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Josías, saá kúú ña̱ ke̱ʼéna vikó ña̱ Pascua yóʼo xa̱ʼa̱ Jehová chí ñuu Jerusalén.
24 Sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱tu ta̱ Josías na̱ káʼa̱n xíʼin na̱ ni̱xi̱ʼi̱, na̱ ndáku,* ña̱ terafim,* ndióxi̱ ña̱ kini ña̱ xi̱ndasakáʼnuna ta saátu ndiʼika ña̱ʼa ña̱ kini ña̱ ki̱xáʼa íyo ñuu Judá xíʼin Jerusalén. Ke̱ʼéra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa saxínura ña̱ káʼa̱n Ley ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú libro ña̱ nda̱ni̱ʼí ta̱ su̱tu̱ Hilquías ini veʼe Jehová. 25 Kǒo nda̱a̱ ni iinka na̱ rey níxi̱yo nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱yóʼo, chi ndi̱kóra nu̱ú Jehová xíʼin ndiʼi níma̱ra, xíʼin ndiʼi ña̱ tákura* ta saátu xíʼin ndiʼi ndee̱ra, chi ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ káʼa̱n Ley ña̱ ka̱ʼyi ta̱ Moisés; ta nda̱a̱ ni iinka na̱ rey va̱ása níndikó keʼé nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱yóʼo.
26 Soo ni saá, xi̱saa̱níkava Jehová xíʼin na̱ ñuu Judá xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kini ña̱ ke̱ʼé ta̱ Manasés ña̱ va̱ʼa sasáa̱rara. 27 Jehová ka̱chira: “Sakúxíkai̱ na̱ ñuu Judá nu̱úi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼíi̱ xíʼin na̱ ñuu Israel. Sandákoondaʼíi̱ ñuu Jerusalén ña̱ nda̱kaxii̱n, ta saátu veʼe ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ‘Yóʼo kúú nu̱ú koo ki̱víi̱’”.
28 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Josías xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 29 Tá tiempo ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ Josías, ta̱ faraón Nekó* ta̱ xi̱kuu rey ñuu Egipto ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱kutáʼanra xíʼin ta̱ rey ñuu Asiria yatin nu̱ú ndíkaa̱ yu̱ta Éufrates, ta ta̱ rey Josías ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra kanitáʼanra xíʼinra. Soo tá xi̱ni ta̱ Nekó ta̱yóʼo, xa̱ʼnírara chí Meguidó. 30 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, na̱ káchíñu nu̱úra nda̱kiʼinnara chí Meguidó ta chi̱kaa̱nara ini iin carreta ta ku̱a̱ʼa̱nna xíʼinra chí ñuu Jerusalén, ta kán sa̱ndúxu̱nnara. Tasaá na̱ yiví ñuu kán nda̱kaxinna ta̱ Jehoacaz se̱ʼe ta̱ Josías ña̱ va̱ʼa ndakiʼinra koora rey nu̱ú yivára.
31 Ta 23 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumií ta̱ Jehoacaz tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta u̱ni̱ yo̱o̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Hamutal ta xi̱kuuñá se̱ʼe ta̱ Jeremías ta̱ ñuu Libná. 32 Ta̱ Jehoacaz ki̱xáʼara ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. 33 Ta̱ faraón Nekó* chi̱kaa̱ra ta̱yóʼo veʼeka̱a chí Riblá ña̱ kíndo̱o chí Hamat, ña̱ va̱ʼa ná kǒo kaʼndachíñukara chí ñuu Jerusalén. Tándi̱ʼi, ndu̱kúra 3,420 kilo* ña̱ plata nu̱ú na̱ ñuu kán ta saátu 34 kilo* ña̱ oro. 34 Tasaá, ta̱ faraón Nekó* nda̱kaxinra ta̱ Eliaquim se̱ʼe ta̱ Josías ña̱ koora rey ta na̱samara ki̱vi̱ra ta nda̱kunaníra Jehoiaquim. Soo nda̱kiʼinra ta̱ Jehoacaz ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí ñuu Egipto ta kán ni̱xi̱ʼi̱ra. 35 Ta̱ Jehoiaquim ta̱xira plata xíʼin oro ndaʼa̱ ta̱ faraón, soo xi̱niñúʼu ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu ña̱ ná chaʼvina impuesto ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa taxira plata yóʼo ndaʼa̱ ta̱ faraón. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin iin tá iin na̱ ñuu kán nda̱saa plata xíʼin oro xíniñúʼu taxina, ña̱ va̱ʼa xi̱nuña ta taxiraña ndaʼa̱ ta̱ faraón Nekó.*
36 Ta̱ Jehoiaquim xi̱kuumiíra 25 ku̱i̱ya̱ tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta 11 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Zebidá ta xi̱kuuñá se̱ʼe ta̱ Pedaya ta̱ ñuu Rumá. 37 Ta̱ Jehoiaquim ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá.
24 Tá tiempo ña̱ xi̱xaʼndachíñu ta̱ Jehoiaquim, ta̱ rey Nabucodonosor ta̱ ñuu Babilonia ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱nitáʼanra xíʼinra ña̱kán ta̱ Jehoiaquim ni̱xa̱a̱ra ka̱chíñundáʼvira nu̱úra u̱ni̱ ku̱i̱ya̱. Soo tá ni̱ya̱ʼa tiempo, ndu̱ura contra xíʼin ta̱ rey Nabucodonosor. 2 Tasaá na̱ caldeo, na̱ sirio, na̱ moabita xíʼin na̱ ammonita na̱ xi̱ ixakuíʼna ña̱ʼa na̱ yiví ndu̱una contra xíʼin ta̱ Jehoiaquim saáchi mií Jehová kúú ta̱ chi̱ndaʼána. Xi̱chindaʼárana ña̱ va̱ʼa sandíʼi-xa̱ʼa̱na ñuu Judá, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová tá xi̱niñúʼura na̱ profeta na̱ xi̱kachíñu nu̱úra ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 3 Na̱ ñuu Judá ndo̱ʼona ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ saá ni̱ka̱ʼa̱n mií Jehová, chi va̱ása níxikuni̱kara kunirana xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Manasés, 4 ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱ʼníra ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií ta sa̱kútúra ñuu Jerusalén xíʼin ni̱i̱na, ta Jehová va̱ása níxiinkara koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱ra.
5 Ndiʼika ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jehoiaquim xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra, ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú libro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ rey ñuu Judá. 6 Tasaá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jehoiaquim ta nda̱kindee̱ra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ta se̱ʼera ta̱ Joaquín kúú ta̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u rey.
7 Ta ta̱ rey ñuu Egipto va̱ása níkitakara ñuura, saáchi ta̱ rey ñuu Babilonia ki̱ndaara ndiʼi ñuʼú ña̱ xi̱kuumiíra, ña̱ ni̱xi̱yo chí nu̱ú xi̱yaʼa ti̱kui̱í ñuu Egipto iinsaá nda̱a̱ yu̱ta Éufrates.
8 Ta̱ Joaquín xi̱kuumiíra 18 ku̱i̱ya̱ tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta u̱ni̱ yo̱o̱ xa̱ʼndachíñura chí ñuu Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Nehustá ta xi̱kuuñá se̱ʼe ta̱ Elnatán ta̱ ñuu Jerusalén. 9 Ta ta̱ Joaquín ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivára. 10 Ta tiempo saá, na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey Nabucodonosor ta̱ ñuu Babilonia ni̱xa̱ʼa̱nna xi̱kundoona sa̱tá ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu kán. 11 Tá xa̱a̱ ni̱xa̱a̱ na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey Nabucodonosor ta̱ ñuu Babilonia xi̱kundoona sa̱tá ñuu Jerusalén, saáví ni̱xa̱a̱ miíra ñuu kán.
12 Ta ta̱ rey Joaquín ta̱ ñuu Judá ki̱tara ta nda̱taxira miíra ndaʼa̱ ta̱ rey ñuu Babilonia, ta saátu ke̱ʼé siʼíra, se̱ʼera, na̱ káchíñu nu̱úra xíʼin na̱ xi̱kuumií chiñu ña̱ ndáyáʼvi nu̱úra. Ña̱kán ta̱ rey ñuu Babilonia nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra tá xa̱a̱ u̱na̱ ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñura. 13 Tasaá, ta̱ rey ñuu Babilonia ta̱vára ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ña̱ xi̱ñuʼu ini veʼe Jehová ta saátu ña̱ xi̱ñuʼu veʼe* mií ta̱ rey. Ta sa̱kúachi válítura ña̱ʼa ña̱ oro ña̱ i̱xava̱ʼa ta̱ rey Salomón, ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí ñuu Israel, ña̱ kuniñúʼuna veʼe Jehová. Ndiʼi ña̱yóʼo ku̱uña nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n mií Jehová. 14 Nda̱kiʼinra ndiʼi na̱ ñuu Jerusalén ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra, ndiʼi na̱ se̱ʼe ta̱ rey, ndiʼi na̱ xíni̱ní kanitáʼan, ndiʼi na̱ xíni̱ní keʼé ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ta saátu na̱ káchíñu xíʼin ka̱a. Ta 10,000 kúú na̱ yiví na̱ nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra. Nda̱a̱ ni iinna kǒo níkindo̱o, nda̱saa na̱ ki̱ndoo kuití kúú na̱ yiví na̱ ndáʼvi. 15 Saá kúú ña̱ nda̱kiʼinra ta̱ Joaquín ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí Babilonia. Saátu nda̱kiʼinra siʼí ta̱ Joaquín, ná síʼira, na̱ ta̱a na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi nu̱úra ta saátu na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼvi na̱ íyo ñuu Jerusalén ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra. 16 Ta̱ rey ñuu Babilonia nda̱kiʼintura 7,000 na̱ ta̱a na̱ xáʼa̱n nu̱ú ku̱a̱chi ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí Babilonia, saátu nda̱kiʼinra 1,000 na̱ xíni̱ní keʼé ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ta saátu na̱ káchíñu xíʼin ka̱a. Ndiʼi na̱yóʼo ndakúní ni̱xi̱yona ta xi̱xini̱nína kanitáʼanna. 17 Ta ta̱ rey ñuu Babilonia nda̱kaxinra ta̱ Matanías xito ta̱ Joaquín ña̱ koora rey, ta na̱samara ki̱vi̱ra ta nda̱kunaníra Sedequías.
18 Ta̱ Sedequías xi̱kuumiíra 21 ku̱i̱ya̱ tá ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura rey ta 11 ku̱i̱ya̱ xa̱ʼndachíñura chí ñuu Jerusalén. Siʼíra xi̱naníñá Hamutal ta xi̱kuuñá se̱ʼe ta̱ Jeremías ta̱ ñuu Libná. 19 Ta̱ Sedequías xi̱keʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jehoiaquim. 20 Ndiʼi ña̱ʼa yóʼo ku̱uña chí Jerusalén xíʼin Judá saáchi ni̱sa̱a̱ní Jehová xíʼinna ta chi̱ndaʼárana ku̱a̱ʼa̱n xíkána nu̱úra. Ta ta̱ Sedequías ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura contra xíʼin ta̱ rey ñuu Babilonia.
25 Tá xa̱a̱ 9 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Sedequías, ki̱vi̱ u̱xu̱ tí yo̱o̱ u̱xu̱, ta̱ rey Nabucodonosor ta̱ ñuu Babilonia ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ soldado na̱ kítáʼan xíʼinra ña̱ kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Jerusalén. Ta ni̱xa̱a̱na xi̱kundoona iníí sa̱tá ñuu yóʼo ta i̱xava̱ʼatuna iin nama̱* ña̱ va̱ʼa ndakasina iníísaá sa̱táña. 2 Ta tá xa̱a̱ 11 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Sedequías, xi̱ndookavana sa̱tá ñuu yóʼo. 3 Tá ki̱vi̱ 9 tí yo̱o̱ ku̱mí, ndeéní xi̱ndikaa̱ so̱ko ñuu yóʼo ta kǒo ña̱ʼa níxi̱yo kuxu na̱ yiví. 4 Ta na̱ caldeo ka̱anna iin ya̱vi̱ kándíka nama̱ ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa ki̱ʼvina, xa̱ʼa̱ ña̱kán tá ñuú ndiʼi na̱ soldado ñuu kán ke̱ena chí yéʼé ña̱ ni̱xi̱yo nu̱ú íyo u̱vi̱ nama̱ nu̱ú ni̱xi̱yo jardín ta̱ rey, ta na̱ caldeo xi̱ndoona iníí sa̱tá ñuu kán. Ta ta̱ rey Sedequías nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí Arabá. 5 Soo na̱ soldado caldeo xi̱ndiku̱nna ni̱xa̱ʼa̱nna sa̱tá ta̱ rey ta nda̱kutáʼanna xíʼinra chí yoso̱ yi̱chí ña̱ íyo chí Jericó. Ta ndiʼi na̱ soldado na̱ kítáʼan xíʼinra ni̱ta̱ni̱na* ku̱a̱ʼa̱nna. 6 Tasaá ti̱inna ta̱ rey ta nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí Riblá, ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinra nu̱ú ta̱ rey ñuu Babilonia ta ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra ndáaña keʼéna xíʼinra. 7 Ta nu̱ú saá ta̱ Sedequías xa̱ʼnína na̱ se̱ʼera. Tándi̱ʼi, ta̱ Nabucodonosor sa̱kúára nu̱ú ta̱ Sedequías ta ta̱ánra ka̱a ña̱ cobre ndaʼa̱ra ta nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí Babilonia.
8 Tá xa̱a̱ 19 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Nabucodonosor chí Babilonia, ki̱vi̱ u̱xa̱ tí yo̱o̱ u̱ʼu̱n ni̱xa̱a̱ ta̱ Nebuzaradán ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ta̱ rey ñuu Babilonia chí ñuu Jerusalén, ta̱yóʼo xi̱kuura ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú ta̱ rey ñuu Babilonia. 9 Ta̱yóʼo xa̱ʼmira veʼe Jehová, veʼe* ta̱ rey, ndiʼi veʼe na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼvi na̱ ni̱xi̱yo ñuu Jerusalén ta saátu ndiʼika veʼe ña̱ ni̱xi̱yo ñuu kán. 10 Ndiʼi na̱ soldado caldeo na̱ xi̱kitáʼan xíʼin ta̱ Nebuzaradán, sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na nama̱ ña̱ ni̱xi̱yo sa̱tá ñuu Jerusalén. 11 Ta̱ Nebuzaradán ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ta̱ rey Nabucodonosor, nda̱kiʼinra ndiʼika na̱ yiví na̱ ki̱ndoo ñuu kán ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra ta nda̱kiʼintura ndiʼi na̱ nda̱kutáʼan xíʼin ta̱ rey ñuu Babilonia tá ni̱xi̱yo ku̱a̱chi ta saátu nda̱kiʼinra ndiʼika na̱ ñuu kán. 12 Soo ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ta̱ rey nda̱koora sava na̱ yiví na̱ ndáʼvi ñuu kán, ña̱ kundaana tú uva ta i̱xandúxara xíʼinna ña̱ kachíñundáʼvina nu̱ú ta̱ rey. 13 Ta na̱ caldeo sa̱kúachi válína nama̱ ña̱ cobre ña̱ ni̱xi̱yo veʼe Jehová saátu carro válí xíʼin Mar ña̱ cobre ña̱ ni̱xi̱yo veʼe Jehová, ta nda̱kiʼinna cobre yóʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí Babilonia. 14 Ta saátu nda̱kiʼinna cubeta, pala, ña̱ʼa ña̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ ndaʼvana ñuʼu̱, copa xíʼin ndiʼika ña̱ʼa ña̱ cobre ña̱ xi̱xiniñúʼuna ini templo. 15 Ta ta̱ Nebuzaradán ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ta̱ rey, nda̱kiʼintura ña̱ʼa nu̱ú xi̱ñuʼu ñuʼu̱ xíʼin ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini ña̱ ku̱vaʼa xíʼin nina oro ta saátu xíʼin plata. 16 Xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání cobre xi̱niñúʼu ta̱ rey Salomón ña̱ i̱xava̱ʼara u̱vi̱ saá nama̱,* Mar ña̱ cobre xíʼin carro válí tú xi̱xiniñúʼuna veʼe Jehová, va̱ása níkivi katanaña ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina nda̱saa ve̱eña. 17 Ta iin tá iin nama̱ yóʼo u̱na̱ metro* súkun ni̱xi̱yoña ta capitel ña̱ xi̱ndóso nu̱úña ña̱ cobre xi̱kuuña ta ki̱ʼva iin metro* súkun ni̱xi̱yoña. Ta ti̱ndísi̱* xíʼin ñunú* ña̱ cadena válí ña̱ xi̱nundaa sa̱tá capitel yóʼo ña̱ cobre xi̱kuuña. Ta ki̱ʼva saátu ni̱xi̱yo ñunu̱ ña̱ xi̱nundaa sa̱tá inka nama̱.
18 Ta ta̱ Nebuzaradán ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ta̱ rey, nda̱kiʼinra ta̱ su̱tu̱ Seraya ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra, saátu ta̱ Sofonías (inka ta̱ xi̱kuu su̱tu̱) xíʼin u̱ni̱ na̱ ndáa yéʼé. 19 Ta nda̱kiʼinra iin ta̱ chíñu ta̱ kúú comandante nu̱ú na̱ soldado ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra, nda̱kiʼintura u̱ʼu̱n na̱ xi̱taxi consejo ndaʼa̱ ta̱ rey na̱ xi̱ndoo ñuu kán, saátu ta̱ secretario ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado (ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱ndaka̱xin na̱ ku̱ʼu̱n nu̱ú ku̱a̱chi) ta nda̱kiʼintura 60 na̱ ta̱a na̱ xi̱kindo̱oka ñuu kán. 20 Ta̱ Nebuzaradán ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado ta̱ rey, nda̱kiʼinrana ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra nu̱ú ta̱ rey ñuu Babilonia chí Riblá. 21 Ta̱ rey ñuu Babilonia xa̱ʼnírana chí Riblá ña̱ kíndo̱o chí Hamat. Saá kúú ña̱ ta̱vána na̱ ñuu Judá nu̱ú ñuʼú nu̱ú xi̱ndoona ta nda̱kiʼinnana ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna inka ñuu.
22 Ta̱ Nabucodonosor ta̱ rey ñuu Babilonia nda̱kaxinra ta̱ Guedalías se̱ʼe ta̱ Ahicam, se̱ʼe ta̱ Safán, ña̱ kuniʼira yichi̱ nu̱ú na̱ yiví na̱ ni̱ndo̱o chí Judá. 23 Tá ku̱ndaa̱-ini ndiʼi na̱ soldado ta saátu na̱ níʼi yichi̱ nu̱úna, ña̱ nda̱kaxin ta̱ rey ñuu Babilonia ta̱ Guedalías ña̱ kuniʼira yichi̱ nu̱ú na̱ yiví na̱ ni̱ndo̱o ñuu kán, ndi̱ku̱n ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱úra chí Mizpá. Na̱ ni̱xa̱ʼa̱n nu̱úra xi̱kuu ta̱ Ismael se̱ʼe ta̱ Netanías, ta̱ Johanán se̱ʼe ta̱ Caréah, ta̱ Seraya se̱ʼe ta̱ Tanhúmet ta̱ netofatita xíʼin ta̱ Jaazanías se̱ʼe iin ta̱ maacatita, ta ni̱xa̱ʼa̱ntu na̱ soldadona xíʼinna. 24 Ta̱ Guedalías ki̱ndoora ña̱yóʼo xíʼinna ta saátu xíʼin na̱ soldadona, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Va̱ása yi̱ʼvíndó ña̱ kachíñundó nu̱ú na̱ caldeo. Ñuu yóʼo kundoondó kachíñundó nu̱ú ta̱ rey ñuu Babilonia ta kǒo ña̱ kundoʼovíndó”.
25 Tá yo̱o̱ u̱xa̱, ta̱ Ismael iin ta̱ kivi xa̱a̱ koo rey ta̱ xi̱kuu se̱ʼe ta̱ Netanías, se̱ʼe ta̱ Elisamá, ni̱xa̱a̱ra xíʼin u̱xu̱ na̱ ta̱a nu̱ú íyo ta̱ Guedalías. Na̱yóʼo ka̱nina ta̱ Guedalías ta xa̱ʼnínara ta saátu xa̱ʼnína na̱ judío xíʼin na̱ caldeo na̱ xi̱ndoo xíʼinra chí Mizpá. 26 Tándi̱ʼi ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, ndiʼi na̱ yiví nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí Egipto, kúúna na̱ va̱lí á na̱ náʼnu ta saátu ku̱a̱ʼa̱n nda̱a̱ na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado, saáchi xi̱yiʼvína xi̱xinina na̱ caldeo.
27 Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa 37 ku̱i̱ya̱ ña̱ nda̱kiʼinna ta̱ Joaquín ta̱ rey ñuu Judá ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, ki̱vi̱ 27 tí yo̱o̱ 12 ni̱xa̱a̱ ta̱ Evil-Merodac ndu̱ura rey chí Babilonia, ta ku̱i̱ya̱ saá ta̱vára ta̱ rey Joaquín veʼeka̱a. 28 Va̱ʼaní ni̱xi̱yo inira xíʼin ta̱ rey Joaquín ta ta̱xira ña̱ ná kundayáʼvika ta̱yóʼo nu̱ú ndiʼi na̱ rey na̱ ni̱xi̱yo xíʼinra chí Babilonia. 29 Ta̱ Joaquín va̱ása níxi̱ndixikara ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxi na̱ ñúʼu veʼeka̱a, ta ndiʼi tiempo ña̱ xi̱takura xi̱xira nu̱ú mesa ta̱ rey ñuu Babilonia. 30 Ki̱vi̱ tá ki̱vi̱ xi̱xixira táʼan ña̱ xi̱xixi ta̱ rey, iinsaá nda̱a̱ tá ni̱xi̱ʼi̱ra.
Ña̱ kúni̱ kachi ‘Ndióxi̱ miíi̱ kúú Jehová’.
Inka variante “yisi̱”.
Á “¿Nda̱chun kǒo níxitoún ndáaña káʼa̱n tu̱ʼunra?”.
Ta̱yóʼo xi̱kuura ñani ta̱ Ocozías.
Ña̱yó’o ká’a̱nña xa̱’a̱, ndiví ña̱ xítoyó.
Koto glosario, chinaʼá.
Tá káʼa̱nña xa̱ʼa̱ se̱ʼe na̱ profeta sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin escuela nu̱ú xi̱xaʼa̱n na̱ kúni̱ koo profeta á nu̱ú xi̱ndakutáʼan na̱ profeta.
Inka variante “xuxa kóchon”.
Ña̱yó’o ká’a̱nña xa̱’a̱, ndiví ña̱ xítoyó.
Inka variante “ni̱nda̱ʼyi̱ ñoora”.
Inka variante “na̱ nándoso ya̱ta̱”, “na̱ kúnuu sa̱ta̱”.
Á “espíritu”.
Á sana “ta sánuurá se̱ʼe ná ñaʼá”.
Á sana “va̱ása sanúukará se̱ʼená”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “yisi̱”.
Á “ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱chindeétáʼan xíʼin ta̱ Elías”.
Koto glosario, chinaʼá.
Inka variante “ñaʼa”.
Inka variante “taxina”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Á “honda”. Inka variante “yu̱u̱ túu̱”, “ndiñuu”, “yu̱u̱ mayúú”.
Sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ soldado na̱ ñuu Edom xíʼin na̱ ñuu Judá na̱ ni̱xa̱ʼa̱n chi̱ndeétáʼan xíʼin na̱ israelita.
Inka variante “ndíkára”, “níʼi ikára”.
Inka variante “yuchí ini”.
Inka variante “si̱kóún”.
Inka variante “kundúʼura”, “kondúʼú síi̱nra”.
Inka variante “síkee”.
Inka variante “ñúú káʼñu”.
Á “bastón”.
Koto glosario, chinaʼá.
Inka variante “na̱ku̱ndayira”, “nda̱kandiera”.
Inka variante “ni̱ka̱xi̱nra”, “ni̱ka̱si̱nra”.
Á “malva”.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ta̱ Naamán.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “10 talento”. Koto apéndice B14.
Á “6,000 siclo”. Koto apéndice B14.
Koto glosario, chinaʼá.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin talento”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “u̱vi̱ talento”. Koto apéndice B14.
Iin lugar ña̱ ni̱xi̱yo chí Samaria, sana xi̱kuuña iin xi̱kí á iin nama̱.
Inka variante “levo”.
Inka variante “sa̱tátuvana yi̱ʼi̱”.
Inka variante “na̱ nándoso ya̱ta̱”, “na̱ kúnuu sa̱ta̱”.
Á “80 siclo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin cuarto ña̱ cab”. Koto apéndice B14.
Á “u̱ʼu̱n siclo”. Koto apéndice B14.
Inka variante “sa̱chúʼu̱ndi̱”.
Inka variante “ti̱ko̱to̱ ndeé”, “ti̱ko̱to̱ kúkun”, “ti̱ko̱to̱ ti̱ndaja̱”. Koto glosario, ti̱ko̱to̱ ndayí.
Koto glosario, anciano.
Á “chí nu̱ú ya̱ʼvi”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin sea”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin siclo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “u̱vi̱ sea”. Koto apéndice B14.
Inka variante “chise̱ʼéna”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin sea”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin siclo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “u̱vi̱ sea”. Koto apéndice B14.
Inka variante “xi̱niʼninara”, “ni̱xa̱ʼninara”.
Inka variante “sandóʼún-ini”.
Inka variante “ñina”.
Inka variante “sa̱chíiraña”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, tiempo ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ libro yóʼo.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ tátándaa nama̱”. Ña̱yóʼo kúú tu̱ʼun ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ hebreo tá xi̱kaʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xa̱ʼa̱ na̱ ta̱a.
Inka variante “ñina”.
Inka variante “ta̱ nánoo ya̱ta̱”, “ta̱ kúnuu sa̱ta̱”.
Inka variante “koxi̱”.
Á “chi̱kaa̱ñá sombra ña̱ ndáá si̱kí nduchúnu̱úñá”.
Inka variante “yisi̱”.
Inka variante “ndusa̱ʼánña”.
Koto glosario, anciano.
Sana yóʼo kúú nu̱ú xi̱katúnna ndikachi ña̱ va̱ʼa kaʼndana ixí sa̱tárí. Inka variante “levo”.
Ñáyóʼo xi̱kuuñá siʼí ta̱ rey Jehoram.
Inka variante “taxii̱ ña̱ʼa ndaʼa̱”.
Inka variante “ndáchiva̱ʼana”.
Koto glosario, kití tí xi̱sokóna ta xi̱xaʼminarí.
Inka variante “ya̱ta̱”.
Inka variante “se̱ʼeñáni síkoún”.
Á “nu̱ú kíta ñu̱ʼu”.
Inka variante “xiín”.
Á “palaciora”.
Koto glosario, chinaʼá.
Á “palacio”.
Inka variante “ti̱vi̱”, “ti̱ka̱ta̱”, “chi̱ka̱ta̱”.
Inka variante “xiín”.
Koto glosario, columna.
Inka variante “xi̱kundúʼúra”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Inka variante “xi̱taxina ña̱ʼa ndaʼa̱ña”.
Á “nu̱ú ni̱ndu̱va̱”.
Á “iin xa̱tún loʼo”.
Inka variante “xiín”.
Á “xi̱taánnaña ini bolsa”.
Inka variante “xe̱enna”.
Á “palacio”.
Á “Montículo”. Koto glosario, Montículo.
Inka variante “sa̱ndóʼoní”.
Koto glosario, yitu̱n tú ndásakáʼnuna.
Inka variante “na̱ nándoso ya̱ta̱”, “na̱ kúnuu sa̱ta̱”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ta̱ Jeroboán II.
Inka variante “koxi̱”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Sana xi̱kuuña tá primavera.
Á “ni̱tu̱ndaara”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Inka variante “xi̱niʼnirí”, “ni̱xa̱ʼnindosórí”.
Á “palacioún”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “400 codo”. Koto apéndice B14.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ta̱ Jeroboán II.
Ña̱ kúni̱ kachi ‘Jehová chi̱ndeétáʼanra’. Nu̱ú 2 Reyes 15:13; 2 Crónicas 26:1-23; Isaías 6:1 xíʼin Zacarías 14:5, naníra Uzías.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, yivára ta̱ Amasías.
Inka variante “sáʼñú”.
Á “yéʼé ñuu Hamat”.
Ña̱yó’o ká’a̱nña xa̱’a̱, mar Salado á mar Muerto.
Inka variante “ndóʼo-ini”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ta̱ Jeroboán II.
Ña̱ kúni̱ kachi ‘Jehová chi̱ndeétáʼanra’. Nu̱ú 2 Reyes 15:13; 2 Crónicas 26:1-23; Isaías 6:1 xíʼin Zacarías 14:5, naníra Uzías.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Inka variante “xi̱taxina ña̱ʼa ndaʼa̱ña”.
Á “palaciora”.
Inka variante “se̱ʼeñáni síkoún”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “1,000 talento”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “50 siclo”. Koto apéndice B14.
Á “Elah”. Saá va̱xiña iníísaá nu̱ú libro yóʼo. Koto apéndice A2.
Inka variante “xi̱taxira”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Á “na̱ ta̱a na̱ ñuu Judá”.
Ña̱yó’o ká’a̱nña xa̱’a̱, tiempo ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ libro yóʼo.
Á “palacio”.
Inka variante “ka̱yu̱ña”.
Inka variante “ku̱iʼnindaara”, “ko̱ʼnindaara”.
Koto glosario, kití tí xi̱sokóna ta xi̱xaʼminarí.
Inka variante “ñaʼa”.
Ña̱ kúni̱ kachi ‘Jehová kúú ta̱ táxi ndee̱’.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Ña̱yó’o kúni̱ kachiña ña̱ ke̱ʼéna ña̱yóʼo ni loʼo na̱ yiví ndóo kán á ni ku̱a̱ʼánína ndóo.
Koto glosario, yitu̱n tú ndásakáʼnuna.
Tu̱ʼun hebreo ña̱ xi̱niñúʼuna yóʼo kivi kitáʼanña xíʼin tu̱ʼun ña̱ xíniñúʼuna tá káʼa̱nna xa̱ʼa̱ si̱ʼví. Káʼa̱nna tu̱ʼun yóʼo tá kúndasína xínina iin ña̱ʼa.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “na̱ nándukú”.
Ña̱yó’o ká’a̱nña xa̱’a̱, tiempo ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ libro yóʼo.
Á “león”.
Inka variante “taxindó ña̱ʼa ndaʼa̱ña”.
Ki̱vi̱ yóʼo ka̱naña ti̱xin ki̱vi̱ Abías.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Koto glosario, yitu̱n tú ndásakáʼnuna.
Inka variante “xi̱taxinaña ndaʼa̱rí”.
Á “ko̱o̱ tí cobre”.
Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ke̱ʼéna ña̱yóʼo ni loʼo na̱ yiví ndóo kán á ni ku̱a̱ʼánína ndóo.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “300 talento”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “30 talento”. Koto apéndice B14.
Á “palacio”.
Á “ta̱ tartán”.
Á “ta̱ rabsarís”.
Á “ta̱ rabsaqué”.
Á “palacio”.
Á “Sebnah”. Koto apéndice A2.
Á “ta̱ rabsaqué”.
Koto glosario, tu̱yo̱ó.
Inka variante “ku̱i̱ʼnunú”.
Inka variante “kuyósó”, “kondóso ya̱ta̱”.
Inka variante “na̱ nándoso ya̱ta̱”, “na̱ kúnuu sa̱ta̱”.
Inka variante “ndee̱”.
Á “Sebnah”. Koto apéndice A2.
Á “ta̱ rabsaqué”.
Á “siriaco”.
Á “ta̱ rabsaqué”.
Inka variante “tíaxandó”.
Á “ta̱ rabsaqué”.
Á “palacio”.
Á “Sebnah”. Koto apéndice A2.
Á “ta̱ rabsaqué”.
Inka variante “ti̱ko̱to̱ ndeé”, “ti̱ko̱to̱ kúkun”, “ti̱ko̱to̱ ti̱ndaja̱”. Koto glosario, ti̱ko̱to̱ ndayí.
Á “palaciora”.
Á “Sebnah”. Koto apéndice A2.
Á “ta̱ rabsaqué”.
Á “ta̱ rabsaqué”.
Á sana “ma̱ʼñú”.
Inka variante “sávikóñá”.
Á “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “xíkundúʼún”.
Inka variante “káʼa̱nválíún”, “káʼa̱n-yuʼu̱n”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ta̱ Ezequías.
Inka variante “sikéendó”.
Inka variante “yoʼo̱”.
Inka variante “ñaʼa”.
Á “torta”.
Inka variante “kati̱”, “ndatí”, “ku̱nda̱ʼvi̱”.
Sana xi̱xiniñúʼuna ku̱nda̱ti̱ ñu̱ʼu ña̱ xi̱kana nu̱ú escalera yóʼo ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina ndáa hora kúúña.
Inka variante “xuxaví”.
Koto glosario, bálsamo.
Á “palaciora”.
Inka variante “nda̱chiva̱ʼa”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Koto glosario, yitu̱n tú ndásakáʼnuna.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “taxina ña̱ʼa ndaʼa̱”.
Inka variante “na̱ nándukú”.
Á “yitu̱n tú xi̱xiniñúʼu na̱ yiví ña̱ ndasákáʼnuna ndióxi̱na”.
Inka variante “kátandienaña”, “chíndayinaña”.
Á “nu̱ú ni̱ndu̱va̱”.
Inka variante “kueenna”.
Inka variante “xi̱ndachiva̱ʼana”.
Inka variante “iin ku̱ʼu̱n-ini”, “ndakaʼndaní-ini”.
Koto glosario, anciano.
Inka variante “xiín”.
Koto glosario, columna.
Á “nda̱saxa̱ára trato”.
Koto glosario, alma.
Koto glosario, yitu̱n tú ndásakáʼnuna.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “lugar ña̱ súkun”. Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Á “levadura”.
Koto glosario, Gehena.
Inka variante “ya̱a̱”.
Á “yuku̱ nu̱ú ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱na”. Káʼa̱nña xa̱ʼa̱ táʼví ña̱ xi̱ndikaa̱ chí táʼví sur, ta nanítuña yuku̱ nu̱ú ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi.
Inka variante “na̱ nándukú”.
Koto glosario, terafim.
Koto glosario, alma.
Á “Nekoh”. Koto apéndice A2.
Á “Nekoh”. Koto apéndice A2.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “100 talento”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin talento”. Koto apéndice B14.
Á “Nekoh”. Koto apéndice A2.
Á “Nekoh”. Koto apéndice A2.
Á “palacio”.
Xi̱ ixava̱ʼana nama̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa kǒo ña̱ kundoʼo na̱ soldado nani kánitáʼanna xíʼin iin ñuu.
Inka variante “ni̱xi̱ta̱niʼnuna”.
Á “palacio”.
Koto glosario, columna.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “18 codo”. Koto apéndice B14.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “u̱ni̱ codo”. Koto apéndice B14.
Á “granada”.
Á “malla”.