JOB
1 Chí ñuu Uz ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ xi̱naní Job.* Ta̱yóʼo xi̱kuura iin ta̱a ta̱ kǒo ku̱a̱chi níxi̱kiʼvi ta xi̱keʼéra ña̱ nda̱kú, xi̱ ixato̱ʼóra Ndióxi̱ ta kǒo níxi̱keʼéra nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa. 2 Ni̱xi̱yo u̱xa̱ se̱ʼeta̱ara ta saátu u̱ni̱ se̱ʼe-síʼira. 3 Ndiʼi kití tí xi̱kuumiíra xi̱kuurí: 7,000 ndikachi,* 3,000 camello, 1,000 si̱ndi̱ki̱ ta saátu 500 burro;* saátu ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání na̱ xi̱kachíñu nu̱úra. Ña̱kán ndu̱ura iin ta̱a ta̱ ndáyáʼvika nu̱ú ndiʼika na̱ xi̱ndoo chí oriente.
4 Na̱ se̱ʼeta̱ara xi̱keʼéna vikó veʼena, ni̱xi̱yo ki̱vi̱ ña̱ xi̱keʼé iin tá iinna vikó yóʼo, xi̱kanana u̱ni̱ saá ná ku̱ʼvana ña̱ va̱ʼa kuxuná ta koʼoná vino xíʼinna. 5 Tá xi̱sandíʼi ndiʼina ña̱ keʼéna vikó yóʼo, ta̱ Job xi̱kanara na̱ se̱ʼera ña̱ va̱ʼa ndasandiirana* nu̱ú Ndióxi̱. Xi̱ta̱a̱nní* xi̱ndako̱ora ta xi̱xaʼmira kití* ña̱ va̱ʼa so̱kórarí* xa̱ʼa̱ iin tá iin na̱yóʼo, chi xi̱kachira: “Sana ni̱ki̱ʼvi na̱ se̱ʼi̱ ku̱a̱chi ta sa̱kúisochiʼñana* Ndióxi̱ xíʼin ña̱ ndákanixi̱nína”. Ña̱yóʼo kúú ña̱ xi̱keʼé ta̱ Job ndiʼi tiempo.
6 Ki̱xaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ki̱ʼvi na̱ ángel* nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa natúʼun-táʼanna xíʼinra ta saátu ni̱ki̱ʼvi ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíʼin na̱yóʼo.
7 Tasaá, Jehová ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Ndi̱va̱ʼa: “¿Míí ni̱xa̱ʼún?”. Ta nda̱kuiin ta̱ Ndi̱va̱ʼa yuʼú Jehová: “Iníí nu̱ú ñuʼú ni̱xa̱ʼi̱n xi̱toi̱”. 8 Ta ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Ndi̱va̱ʼa: “¿Á xa̱a̱ xi̱niún ndáaña kéʼé ta̱ Job ta̱ káchíñu nu̱úi̱? Kǒo nda̱a̱ ni iinna íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱yóʼo nu̱ú ñuʼú. Kǒo ku̱a̱chi kíʼvira ta kéʼéra ña̱ nda̱kú, íxato̱ʼóra Ndióxi̱ ta kǒo kéʼéra nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa”. 9 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Ndi̱va̱ʼa yuʼú Jehová ta ka̱chira: “¿Á ixato̱ʼó ta̱ Job yóʼó tá kǒo ña̱ʼa táxiún ndaʼa̱ra? 10 ¿Á su̱ví yóʼó kúú ta̱ ndáa ta̱yóʼo, na̱ veʼera ta saátu ndiʼi ña̱ kúúmiíra? Táxiún bendición ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa vií kana ndiʼi chiñu ña̱ kéʼéra ta táxiún ña̱ ku̱a̱ʼání ná nduu kití sa̱na̱ra. 11 Soo sandákaa̱ ndaʼún ta kindaa ndiʼi ña̱ kúúmiíra, ta kuni nu̱ún ña̱ sakúisochiʼñavara yóʼó”. 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Ndi̱va̱ʼa: “Koto, miíún xíni̱ ndáaña keʼún xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíra, soo va̱ása keʼún nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa xíʼin miíra”. Tasaá ki̱ta ta̱ Ndi̱va̱ʼa nu̱ú Jehová ta ku̱a̱ʼa̱nra.
13 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, iin ki̱vi̱ tá xíxi na̱ se̱ʼeta̱ara xíʼin ná se̱ʼe-síʼira ta saátu xíʼina vino veʼe se̱ʼera ta̱ nu̱ú, 14 ni̱xa̱a̱ iin ta̱ káchíñu nu̱ú ta̱ Job ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Tá táʼví si̱ndi̱ki̱ nu̱ú ñuʼú ta yatin kán ñúʼu burro xíxáʼanrí,* 15 ki̱xaa̱ na̱ sabeo, ka̱nitáʼanna xíʼinndi̱ ta nda̱kiʼinna kití yóʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, ta xa̱ʼnína na̱ káchíñu nu̱ún xíʼin espada. Iinlá yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ni̱ka̱ku, ña̱kán ki̱xai̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa natúʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u”.
16 Tá káʼa̱nka ta̱yóʼo, ki̱xaa̱ inkara ta ka̱chira: “Chí ndiví sa̱kóyo Ndióxi̱ ñuʼu̱* ta xa̱ʼmiña ndikachi xíʼin na̱ káchíñu nu̱ún. Iinlá yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ni̱ka̱ku, ña̱kán ki̱xai̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa natúʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u”.
17 Tá káʼa̱nka ta̱yóʼo, ki̱xaa̱ inkara ta ka̱chira: “U̱ni̱ nda̱taʼví na̱ caldeo, ti̱inna tí camello ta nda̱kiʼinnarí ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna; saátu xa̱ʼnína na̱ káchíñu nu̱ún xíʼin espada. Iinlá yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ni̱ka̱ku, ña̱kán ki̱xai̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa natúʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u”.
18 Tá káʼa̱nka ta̱yóʼo, ki̱xaa̱ inkara ta ka̱chira: “Tá ndóo na̱ se̱ʼeta̱ún xíʼin ná se̱ʼe-síʼún xíxina ta xíʼina vino veʼe se̱ʼún ta̱ nu̱ú. 19 Iin kama ndeéní ka̱ni ta̱chí ña̱ ki̱xi chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí ta sa̱ndúvaña veʼe sa̱tá na̱ se̱ʼún ta ni̱xi̱ʼi̱na. Iinlá yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ni̱ka̱ku, ña̱kán ki̱xai̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa natúʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u”.
20 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱kundichi ta̱ Job, nda̱tára ti̱ko̱to̱ra ta xa̱ʼndara ixí* xi̱níra; ku̱xítíra ta nda̱kundeera* nu̱ú ñuʼú 21 ta ka̱chira:
“Kǒo miíví ña̱ʼa kúúmiíi̱ tá ka̱kui̱,
ta saátu tá ná kuvii̱, kǒo ña̱ʼaví ku̱ʼu̱n xíʼi̱n.
Jehová kúú ta̱ ta̱xiña ndaʼíi̱, ta Jehová kúú ta̱ ki̱ndaaña.
Ná ndukáʼnuka ki̱vi̱ Jehová”.
22 Ni ndo̱ʼo ta̱ Job ndiʼi ña̱yóʼo kǒo níki̱ʼvira ku̱a̱chi, ta va̱ása níchikaa̱ra ku̱a̱chi Ndióxi̱ ña̱ kéʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa.
2 Tándi̱ʼi, ki̱xaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ki̱ʼvi na̱ ángel* nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa natúʼun-táʼanna xíʼinra ta saátu ni̱ki̱ʼvi ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíʼin na̱yóʼo nu̱ú Jehová.
2 Tasaá Jehová ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Ndi̱va̱ʼa: “¿Míí ni̱xa̱ʼún?”. Ta nda̱kuiin ta̱ Ndi̱va̱ʼa yuʼú Jehová: “Iníí nu̱ú ñuʼú ni̱xa̱ʼi̱n xi̱toi̱”. 3 Ta ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Ndi̱va̱ʼa: “¿Á xa̱a̱ xi̱niún ndáaña kéʼé ta̱ Job ta̱ káchíñu nu̱úi̱? Kǒo nda̱a̱ ni iinna íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱yóʼo nu̱ú ñuʼú. Kǒo ku̱a̱chi kíʼvira ta kéʼéra ña̱ nda̱kú, íxato̱ʼóra Ndióxi̱ ta kǒo kéʼéra nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa. Soo yóʼó kúni̱ún sandíʼi-xa̱ʼíi̱ra ni kǒo ña̱ níkeʼéra, soo nda̱kúkava íyo ini ta̱yóʼo xíʼi̱n”. 4 Ta nda̱kuiin ta̱ Ndi̱va̱ʼa yuʼú Jehová: “Tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvi iin na̱ yiví, taxina ndiʼi ña̱ kúúmiína ña̱ va̱ʼa ka̱kuna. 5 Ña̱kán tá ná sandáka̱ún ndaʼún ta ná taxiún ña̱ kiʼinra kue̱ʼe̱, saá kuni nu̱ún ña̱ sakúisochiʼñavara* yóʼó”.
6 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Ndi̱va̱ʼa: “Koto, miíún xíni̱ ndáaña keʼún xíʼinra. Soo va̱ása kaʼníúnra”. 7 Tasaá ki̱ta ta̱ Ndi̱va̱ʼa nu̱ú Jehová ta ku̱a̱ʼa̱nra, ta ta̱xi ta̱ Ndi̱va̱ʼa ná kana ndi̱ʼi náʼnu ña̱ táʼyi ñii̱ ta̱ Job, ka̱naña xa̱ʼa̱ra iinsaá nda̱a̱ xa̱ʼñura. 8 Tasaá xi̱koo* ta̱ Job nu̱ú ya̱a̱ ta ki̱ʼinra iin táʼví ki̱si ña̱ ni̱ta̱ʼví ña̱ ñiʼira* ñii̱ra.
9 Tándi̱ʼi, ñá síʼira ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “¿Nda̱chun nda̱kúka íyo iniún xíʼin Ndióxi̱? Va̱ʼaka sakúisochiʼña Ndióxi̱ tasaá kuviún”. 10 Soo ta̱yóʼo nda̱kuiinra yuʼúñá: “Ni va̱ása loʼo ndákanixi̱níún xíʼin ña̱ káʼún. Tá ndákiʼinyó ña̱ va̱ʼa ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó, ¿á va̱ása ndakiʼintuyó ña̱ va̱ása va̱ʼa táxira ndaʼa̱yó?”. Soo ni saá, kǒo níka̱ʼa̱n ta̱ Job nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa.
11 Tasaá ta̱ Elifaz ta̱ temanita, ta̱ Bildad ta̱ suhita xíʼin ta̱ Zofar ta̱ naamatita na̱ xi̱kuu migo ta̱ Job, ku̱ndaa̱-inina xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ ndo̱ʼora, ña̱kán iin tá iinna ke̱ena chí ñuu nu̱ú xi̱ndoona ta chi̱kaa̱-inina ña̱ kutáʼanna ku̱ʼu̱nna kotona ta̱ Job ta sandíkona-inira. 12 Tá xíkáka va̱xina, xi̱ninara soo va̱ása níndakuninara. Tasaá ki̱xáʼana xáku kóʼóna, nda̱tána ti̱ko̱to̱na ta chi̱kaa̱na ya̱a̱ xi̱nína. 13 Xi̱ndoona xíʼinra nu̱ú ñuʼú u̱xa̱ ki̱vi̱ xíʼin u̱xa̱ ñuú. Nda̱a̱ ni iin na̱yóʼo va̱ása níka̱ʼa̱nna nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa xíʼinra saáchi xi̱xitona ña̱ ndeéní xi̱xoʼvi̱ra.*
3 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, ta̱ Job ki̱xáʼara káʼa̱nra ta ki̱xáʼara sákuisochiʼñara* ki̱vi̱ ña̱ ka̱kura.
2 Ta̱ Job ka̱chira:
3 “Va̱ʼaníka tá va̱ása níkixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kakui̱,
ta saátu ñuú tá ni̱ka̱ʼa̱nna ‘Iin ta̱a loʼo kúú ta̱ ka̱ku’.
4 Ná kunaa ki̱vi̱ kán.
Ná nandóso-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ kán.
Ná va̱ása ndaye̱ʼe̱ ki̱vi̱ kán.
5 Ndeéní ná kunaa ki̱vi̱ kán.
Ná ndakunúu iin vi̱kó ndáá sa̱tá ki̱vi̱ kán.
Ndeéní ná kunaa tá káʼñu.*
6 Ndeéní ná kunaa ñuú kán...., ná va̱ása kusi̱í-inina,
ná va̱ása ndakaʼvina ki̱vi̱ kán xíʼin nda̱a̱ ni iin yo̱o̱.
7 Va̱ʼaníka tá va̱ása níkaku nda̱a̱ ni iinna ñuú saá,
va̱ʼaníka tá kǒo na̱ ndáʼyi̱ kóʼó* xa̱ʼa̱ ña̱ kúsi̱í-inina.
8 Na̱ sákuisochiʼña káʼñu ná sakúisochiʼñana ñuú,
9 Ná va̱ása ndaye̱ʼe̱ ki̱mi ñuú saá,
ná va̱ása kundatuña ndaye̱ʼe̱ chi va̱ása kuuví ña̱yóʼo
10 Nda̱chunví sa̱káku siʼíi̱ yi̱ʼi̱ ki̱vi̱ saá,
ta vitin yáʼi̱ nu̱ú tu̱ndóʼo.
11 ¿Nda̱chun va̱ása níxi̱ʼi̱i̱ tá ka̱kui̱?
¿Nda̱chun va̱ása níxi̱ʼi̱i̱ ti̱xin siʼíi̱?
12 ¿Nda̱chun nda̱kiʼin siʼíi̱ yi̱ʼi̱ nu̱ú si̱ʼinñá ta nda̱chun sa̱chíchínñá yi̱ʼi̱?
13 Tá níxi̱ʼi̱i̱ ki̱vi̱ saá ya̱a̱ ya̱a̱ kandúʼi̱* ta kǒo na̱ keʼé yi̱ʼi̱,
ku̱su̱i̱n ta kǒo ña̱ sandíʼi̱-inii̱,
14 ndakindei̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ndákindee̱ na̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú ñuʼú xíʼin na̱ xi̱taxi consejo ndaʼa̱na,
na̱ i̱xava̱ʼa nu̱ú kundoona soo vitin xa̱a̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ña;
15 á ndakindei̱ xíʼin na̱ xi̱kuumií chiñu ña̱ ndáyáʼvi na̱ xi̱kuumií oro,
na̱ xi̱chutú veʼe xíʼin plata.
16 ¿Á va̱ʼaka nínui̱ tá ndíka̱i̱ ti̱xin siʼíi̱?
¿Nda̱chun va̱ása níxi̱ʼi̱i̱ tá ka̱kui̱?
17 Nda̱a̱ na̱ ndi̱va̱ʼa-ini va̱ása sákakukana ku̱a̱chi tá xíʼi̱na.
Nda̱a̱ na̱ ku̱naa ndákindee̱na tá xíʼi̱na.
18 Nda̱a̱ na̱ ndási ñúʼu ini ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱, va̱ʼaní ndóona,
ta kǒo na̱ íxandúxa xíʼinna ña̱ kachíñuna.
19 Na̱ ku̱i̱ká xíʼin na̱ nda̱ʼví inkáchi íyona tá xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱na
ta sáña̱ na̱ káchíñundáʼvi ndaʼa̱ na̱ xi̱kachíñuna nu̱ú.
20 ¿Nda̱chun táxi Ndióxi̱ tákuka na̱ xóʼvi̱* ta nda̱chun táxira táku na̱ kúsuchíní-ini?
21 ¿Nda̱chun va̱ása xíʼi̱ na̱ kúni̱ní kuvi?
Na̱ nándukú ña̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva nándukúna ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní.
22 Kusi̱íní-ini na̱yóʼo,
kusi̱íní-inina tá ná kuvina.
23 ¿Nda̱chun táxi Ndióxi̱ táku ta̱a ta̱ kǒo kúnda̱a̱-ini ndáa yichi̱ ku̱ʼu̱nra?
Ta̱a ta̱ va̱ása táxi Ndióxi̱ kita chi nda̱kasirara.
24 Saáchi nu̱úka ña̱ kuxui̱, ta̱ kúsuchí-iniva kúi̱,
nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼa̱n yu̱ta saá ku̱a̱ʼa̱n ti̱kui̱í nu̱úi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xákuníi̱.
25 Saáchi ña̱ xi̱yiʼvíníi̱ kundoʼi̱, ña̱kán kúú ña̱ ndo̱ʼovai̱,
ta ña̱ xi̱yiʼvíníi̱ kuu, ña̱kán kúú ña̱ ku̱uva.
26 Ndíʼi̱ní-inii̱ ta ni va̱ása kívi ndakindei̱ nu̱ú tu̱ndóʼo...
Tuku ta tuku tu̱ndóʼo va̱xi nu̱úi̱”.
4 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Elifaz ta̱ temanita ña̱yóʼo:
2 “Tá ná kuni̱ iinna ka̱ʼa̱nna xíʼún, ¿á kundeé-iniún?
Soo yi̱ʼi̱ va̱ása xíniñúʼu kasi yuʼíi̱ chi xíniñúʼu ka̱ʼi̱n.
3 Ndixava, yóʼó xi̱taxiún consejo ndaʼa̱ ku̱a̱ʼánína,
ta xi̱ndasandakún-ini na̱ xi̱ndakava-ini.
4 Xíʼin tu̱ʼun ña̱ xi̱kaʼún xi̱chika̱ún ndee̱ xíʼin na̱ xi̱ndakava-ini,
ta xi̱ndasandakún-ini na̱ xi̱xiniñúʼu ña̱ chindeétáʼún xíʼinna.
5 Soo vitin, yóʼó kúú ta̱ ndóʼo ña̱yóʼo ta kúnaún;
yóʼó kúú ta̱ nda̱kiʼinña ta ndíʼi̱ní-iniún.
6 Xa̱ʼa̱ ña̱ íxato̱ʼóníún Ndióxi̱, ¿á va̱ása ndáa-iniúnra?
Xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo nda̱kú íyo iniún xíʼinra, ¿á kǒo ña̱ ndátún ndakiʼún?
7 Ixaún ña̱ ma̱ní, ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: ¿á xa̱a̱ xíniún ña̱ kamaní xíʼi̱ na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií?
¿Á xa̱a̱ xíniso̱ʼún ña̱ xíʼi̱ na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú?
8 Xa̱a̱ kíʼii̱n kuenta ña̱ na̱ ndákanixi̱ní keʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa
ta saátu na̱ kéʼéña, mií na̱yóʼo kúú na̱ ndóʼovaña.
9 Xíʼi̱na tá ndeéní sákani Ndióxi̱ ta̱chí sa̱tána
ta xíʼi̱na tá ndeéní sáa̱ra.
10 Tí ndikaʼa* ndáʼyi̱rí ta tí ndikaʼa yúta̱* ndúkue̱ʼe̱rí,
soo nda̱a̱ nu̱ʼu tí ndikaʼa tí ndakúka cháchiña.
11 Xíʼi̱ tí ndikaʼa xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo kití tiinrí kaxírí
ta xa̱a̱ síín síín nu̱ú ku̱a̱ʼa̱n se̱ʼe válírí.
12 Tasaá se̱ʼé se̱ʼé ku̱yatin iinna ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n,
ya̱a̱ ya̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ so̱ʼi̱.
13 Tá ñuú tá kísi̱ naa na̱ yiví,
xi̱nii̱ visión ta ni̱ndi̱ʼiní-inii̱,
14 ndeéní ki̱xáʼíi̱ kísii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ yíʼvii̱,
ta nda̱a̱ lekei̱ ki̱xáʼa kísi.
16 Tasaá xi̱kundichi ña̱ʼa yóʼo,
soo va̱ása níndakunii̱ ndáaña kúúña;
xi̱nii̱ iin ku̱nda̱ti̱;*
tasaá ku̱táxi̱n ta xi̱niso̱ʼi̱ tu̱ʼun iinna:
17 ‘¿Á nda̱kúka íyo ña̱ kéʼé na̱ yiví nu̱úka ña̱ kéʼé Ndióxi̱?
¿Á va̱ʼaka íyo ña̱ kéʼé na̱ yiví nu̱úka ña̱ kéʼé ta̱ i̱xava̱ʼa miína?’.
18 Koto, ta̱yóʼo va̱ása ndáa-inira na̱ káchíñu nu̱úra
ta nda̱a̱ na̱ ángel ndáni̱ʼíra ku̱a̱chi.
19 Tá saá kéʼéra xíʼin na̱yóʼo, kachikaví na̱ yiví na̱ ku̱vaʼa xíʼin nda̱ʼyi̱,*
chi yáká* kuitíva kúúna,
nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ása yo̱ʼvi̱ sácho̱ʼma̱na iin ti̱ki̱va.
20 Xi̱ta̱a̱n* tákuna ta xi̱kuaá xa̱a̱ xíʼi̱na;
ndíʼi-xa̱ʼa̱ va̱ʼana ta kǒo na̱ kíʼin kuenta.
21 Íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin veʼe loʼo ña̱ ndu̱va ña̱ ki̱ndaana yoʼo̱ ña̱ tíinña.
Xíʼi̱na nda̱a̱ táki̱ʼva xíʼi̱ na̱ kǒo ña̱ ndíchi kúúmií.
5 ”Ixaún ña̱ ma̱ní, kana ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼún. ¿Á kixi na̱ chindeétáʼan xíʼún?
¿Ndáa na̱ ángel ka̱ʼún xíʼin ña̱ chindeétáʼanna xíʼún?
2 Saáchi kuviva na̱ kíʼví tá sáa̱nína,
ta na̱ kándíxa ndiʼi ña̱ káʼa̱nna xíʼinna kuvivana xa̱ʼa̱ ña̱ kúini̱-inina.*
3 Kíʼii̱n kuenta ña̱ va̱ʼa kána ña̱ kéʼé na̱ kíʼví,
soo iin kama kíxaa̱ tu̱ndóʼo nu̱ú ndóona.
4 Na̱ se̱ʼena va̱ása kívi ndakiʼinna tu̱ʼunna
ta sákukaʼanna nu̱úna chí yéʼé ñuu ta kǒo na̱ sáka̱ku miína.
5 Na̱ xíʼi̱ so̱ko kúú na̱ xíxi ña̱ chi̱ʼina
ta nda̱a̱ ña̱ kána ma̱ʼñú tú iñú kíʼinna,
kíndaana ña̱ʼa ña̱ kúúmiína.
6 Saáchi su̱ví nu̱ú yáká* kána ña̱ sáxo̱ʼvi̱* miíyó,
ta tu̱ndóʼo va̱ása kánaña nda̱a̱ táki̱ʼva kána ku̱ʼu̱ nu̱ú ñuʼú.
7 Nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ása xíka-iniyó ña̱ kaʼmi kúúva ñuʼu̱ iin ña̱ʼa,
saá va̱ása xíka-iniyó ña̱ na̱ xo̱ʼvi̱ kúúva na̱ yiví nani tá kákuna.
8 Tá yóʼó níxi̱kui̱, nandukúvai̱ Ndióxi̱,
ka̱ʼa̱nvai̱ xíʼinra ná ndatiinra ku̱a̱chi xa̱ʼíi̱,
9 chi ta̱kán kéʼéra ña̱ʼa ña̱ ndákanda̱ní-iniyó* xíʼi̱n, ta kǒo kúnda̱a̱-iniyó xíʼinña,
ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ ndákanda̱-iniyó xíʼin kéʼéra.
10 Sákuunra sa̱vi̱ nu̱ú ñuʼú,
ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ ti̱kui̱í nda̱a̱ yuku̱.
11 Ta̱yóʼo ndáara na̱ nda̱ʼví
ta sáka̱kura na̱ kúsuchí-ini.
12 Va̱ása táxira ña̱ vií kana ña̱ kúni̱ na̱ máñaní keʼéna
ta va̱ása taxira xi̱nu ña̱ kúni̱na keʼéna.
13 Xíʼin mií ña̱ ndíchi ña̱ kúúmiína kúú ña̱ sándakavarana,
tasaá va̱ása va̱ʼa kana ña̱ kúni̱na keʼéna,
14 tá kúúña káʼñu,* ña̱ naava kúúña nu̱úna,
ta nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ yiví na̱ nándukú ña̱ʼa nu̱ú naa saá kéʼéna.
15 Sáka̱kura na̱ yiví nu̱ú na̱ káʼa̱n tu̱ʼun ña̱ sáxo̱ʼvi̱,
ndátavára na̱ nda̱ʼví ndaʼa̱ na̱ ndakúní.
16 tasaá kivi kundatu na̱ nda̱ʼví ndakiʼinna ña̱ va̱ʼa,
ta kǒo ña̱ kivi ka̱ʼa̱n na̱ va̱ása kéʼé ña̱ nda̱kú.
17 Kúsi̱íní-ini ta̱a ta̱ táxi Ndióxi̱ consejo ndaʼa̱.
Xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása kundasíún castigo ña̱ táxi Ndióxi̱ ta̱ kúúmiíní ndee̱ ndaʼún.
18 Saáchi mií ta̱yóʼo kúú ta̱ sáxo̱ʼvi̱, ta miítura kúú ta̱ sándaʼa;
sátukue̱ʼe̱ra ta miíra sándaʼa.
19 Ni ná kixi tuku ta tuku tu̱ndóʼo nu̱ún, sakǎkura yóʼó;
ni i̱ñu̱ á u̱xa̱ tu̱ndóʼo ná kixi nu̱ún.
20 Sakǎkura yóʼó ña̱ va̱ása kuviún tá ná kixi tiempo ña̱ koo so̱ko,
ta tá ná koo ku̱a̱chi ñuún, sakǎkura yóʼó ña̱ va̱ása kuviún xíʼin espada.
21 Ndióxi̱ kundaara yóʼó ta va̱ása xo̱ʼvi̱ún xíʼin tu̱ʼun ña̱ yo̱ʼvi̱,
ta va̱ása yi̱ʼvíún tá ná kixi tu̱ndóʼo.
22 Va̱ása kundi̱ʼi-iniún tá ná kixi tu̱ndóʼo xíʼin so̱ko,
va̱ása yi̱ʼvíún kití yukú.
23 Va̱ása kutú yu̱u̱ nu̱ú ñuʼú ña̱ chíʼún
va̱ása kaxí kití yukú yóʼó.
24 Tasaá kunda̱a̱-iniún ña̱ kǒo ku̱a̱chi koo veʼún,
tá ná ku̱ʼún nu̱ú ndóo kití sa̱na̱ún xíxáʼanrí,* kǒo tí kuma̱ní.
25 Koo ku̱a̱ʼání se̱ʼún,
ku̱a̱ʼání koona nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼání kúú ku̱ʼu̱ ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú.
26 Kookava ndeún nda̱a̱ ná kuviún,
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo trigo ña̱ ndákayana mií tiempo ña̱ xíniñúʼu ndakayanaña.
27 Ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo,
tasaá kunda̱a̱-iniún ña̱ ndixava kúúña”.
6 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Job ta ka̱chira:
2 “Tá ña̱ kívi kúúña ná katana ndiʼi ña̱ sáxo̱ʼvi̱* yi̱ʼi̱,
ta ná katanaña xíʼin ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ndóʼi̱.
3 Saáchi ve̱eka ña̱yóʼo nu̱ú ndiʼi yu̱ti tá mar.
Ña̱kán va̱ása níkiʼii̱n kuenta xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n.
4 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ki̱ní Ndióxi̱ ta̱ kúúmiíní ndee̱ xíʼin flecha tú kúúmií veneno saá íyoi̱
ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ xíʼi veneno yóʼo saá íyoi̱;
Ndióxi̱ kúú ta̱ kánitáʼan xíʼi̱n ta yíʼviníi̱.
5 ¿Á kuaku burro yukú tá íyo ku̱ʼu̱ ña̱ kixáʼanrí?*
¿Á nda̱ʼyi̱ iin si̱ndi̱ki̱ che̱e tá íyo ku̱ʼu̱ ña̱ kixáʼanrí?
6 ¿Á ya̱si̱n ña̱ xíxiyó tá kǒo ñi̱i̱ ndíkaa̱ xíʼinña?
¿Á kúsi̱í-iniyó tá xáxiyó iin ña̱ʼa ña̱ va̱ása ya̱si̱n?
7 Va̱ása xííi̱n tii̱n nda̱a̱ ni iin ña̱yóʼo,
saáchi íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ʼa ña̱ xíxiyó ña̱ xa̱a̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱.
8 Á va̱ʼakaví ná saxínu Ndióxi̱ ña̱ xa̱a̱ ndúkúníi̱ nu̱úra,
á va̱ʼaví ná saxínura ña̱ kúni̱níi̱.
9 Á va̱ʼakaví ná kandíxa Ndióxi̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra yi̱ʼi̱,
á va̱ʼaví miíra ná kaʼní yi̱ʼi̱.
10 Chi nda̱a̱ ña̱yóʼo sandíkoña-inii̱;
ta iin kanditani̱nui̱ chi kusi̱í-inii̱ ni xóʼvi̱níi̱,
saáchi yi̱ʼi̱ va̱ása níkundasíi̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ ta̱ yi̱i̱.
11 Va̱ása kúndeéka-inii̱ chi kǒoka ndeíi̱.
¿Á íyo ña̱ va̱ʼa ndátui̱ ndakiʼii̱n ta xa̱ʼa̱ ña̱kán xíniñúʼu kutakukai̱?
12 ¿Á xíʼin yu̱u̱va ku̱vaʼi̱?
¿Á ña̱ ka̱ava kúú ku̱ñui̱?
13 ¿Á íyo iin ña̱ kivi keʼíi̱ xa̱ʼíi̱ chi kooka nda̱a̱ ni iinna chindeétáʼan xíʼi̱n?
14 Nda̱a̱ ndáaka na̱ va̱ása náʼa̱ ña̱ ndixaní kúʼvi̱-inina* xínina inka na̱ yiví
va̱ása íxato̱ʼókana Ndióxi̱ ta̱ kúúmiíní ndee̱.
15 Nda̱a̱ na̱ kítáʼan va̱ʼa xíʼi̱n va̱ása kívika kundaa-inii̱na
chi íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yu̱ta tá kána tá ndúta nieve soo tá yáʼa loʼo tiempo yíchi̱vará.
16 Ndákutú hielo ña̱ ndu̱ta xíʼin yu̱ta yóʼo.
17 Soo tá yáʼa tiempo, yíchi̱vará ta ndáñúʼurá;
tá kíxáʼa ndúniʼní, yíchi̱rá.
18 Nása̱ma yichi̱ nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nrá;
ta tá xáa̱rá nu̱ú ñuʼú yi̱chí, yíchi̱vará.
19 Na̱ ñuu Temá na̱ inkáchi kítáʼan xíka, nándukúna yu̱ta yóʼo;
ta saátu na̱ ke̱e chí ñuu Saba, nándukúna yu̱ta yóʼo.
20 Kúkaʼan nu̱úna chi xi̱ndakanixi̱nína ña̱ ndani̱ʼívana ti̱kui̱í;
tá xáa̱na kán ndákava-inina chi kǒorá ndáni̱ʼína.
21 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱ta yóʼo saá íyo ndóʼó nu̱úi̱, chi va̱ása sándi̱kondó-inii̱;
ndóʼó xi̱nindó ña̱ ndeéní íyo tu̱ndóʼo ña̱ ndóʼi̱ ta ni̱yi̱ʼvíndó.
22 ¿Á xa̱a̱ ndúkúvai̱ iin ña̱ʼa nu̱úndó?
¿Á xa̱a̱ káʼa̱nvai̱ xíʼinndó ña̱ ná taxindó loʼo ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kúúmiíndó ndaʼíi̱?
23 ¿Á xa̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ ná ndatavándó yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱?
¿Á xa̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ sakǎkundó yi̱ʼi̱ nu̱ú na̱ kánitáʼan xíʼi̱n?
24 Ka̱ʼa̱nndó xíʼi̱n ndáaña kúú ña̱ ke̱ʼíi̱ ta va̱ása ka̱ʼa̱nkai̱;
chindeétáʼanndó xíʼi̱n ña̱ kunda̱a̱-inii̱ ndáaña kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼíi̱.
25 Va̱ása xóʼvi̱yó tá káʼa̱nna ña̱ nda̱a̱ xíʼinyó.
¿Soo ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan ña̱ káʼa̱nndó xíʼi̱n?
26 ¿Á kúni̱ndó nda̱ʼyi̱ndó nu̱úi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ káʼi̱n?
Saáchi yi̱ʼi̱ va̱ása xíni̱kai̱ ndáaña keʼíi̱ ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼin ta̱chí saá íyo tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n.
27 Ndóʼó, nda̱a̱ chikaa̱ndó suerte* xa̱ʼa̱ iin na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yivá ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inindó ndáa ndóʼó ndakiʼinna ña̱ kachíñundáʼvina nu̱úndó
ta nda̱a̱ kivi xa̱a̱ndó xi̱íkondó* iin na̱ migondó.
28 Ña̱kán, ndakotondó nu̱úi̱ chi va̱ása sandáʼvivíi̱ ndóʼó.
29 Ixandó ña̱ ma̱ní, viíní ndakanixi̱níndó,
kǒo ndakanixi̱níndó ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼíi̱;
va̱ása sakúiso ku̱a̱chindó yi̱ʼi̱ chi kéʼékavai̱ ña̱ nda̱kú.
30 ¿Á ta̱ sándaʼvi kúi̱ káʼánndó?
¿Á va̱ása kúnda̱a̱va-inii̱ ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xóʼvi̱i̱ túvindó?
7 ”Ndiʼi tiempo ña̱ táku na̱ yiví, ndeéní xíniñúʼu kachíñuna,
ndiʼi ki̱vi̱ ña̱ tákuna íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ káchíñu táti̱.*
2 Nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ní na̱ káchíñundáʼvi ná ndiʼi ki̱vi̱ ña̱ káchíñuna,
nda̱a̱ táki̱ʼva ndátu iin na̱ káchíñu táti̱ ña̱ ná chaʼvinana saá íyona.
3 Xa̱a̱ ku̱a̱ʼání yo̱o̱ ni va̱ása ndáyáʼviví ña̱ tákui̱
ta xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ñuú ndíʼi̱ní-inii̱.
4 Tá ndákandúʼi̱,* ndákanixi̱níi̱: ‘¿Amaví tu̱vi?’.
Yáʼa ñuú ku̱a̱ʼa̱nña ta va̱ása kívi ku̱su̱i̱n, tasaá túviva.
6 Kamaní yáʼa ki̱vi̱ ña̱ tákui̱, nda̱a̱ táki̱ʼva kamaní kánda̱ tíku* ña̱ kúkuna*
ta ni kǒo ña̱ ndátui̱ ndakiʼii̱n.
7 Ndióxi̱ miíi̱, ndakaʼán chi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱chí ña̱ kamaní yáʼa saá íyo ki̱vi̱ ña̱ tákui̱,
ndakaʼán ña̱ nda̱a̱ ni iin ki̱vi̱ va̱ása kusi̱í-inii̱.
8 Na̱ xíto yi̱ʼi̱ vitin va̱ása kunikana yi̱ʼi̱;
yóʼó nandukún yi̱ʼi̱ soo va̱ása ndani̱ʼún yi̱ʼi̱.
9 Nda̱a̱ táki̱ʼva yáʼa vi̱kó ku̱a̱ʼa̱nña,
saá ndóʼo na̱ xíʼi̱ chi va̱ása ndíkókana.
10 Va̱ása ndikókana veʼena,
ta na̱ veʼena nandóso-inina xa̱ʼa̱na.
11 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, va̱ása kasikai̱ yuʼíi̱.
Ka̱ʼi̱n ndiʼi ña̱ ndíkaa̱ níma̱i̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xóʼvi̱níi̱.
Ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ sándi̱ʼiní-inii̱.
12 ¿Á íyoi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tá mar á iin kití káʼnuní tí ndíkaa̱ inirá,
ta xa̱ʼa̱ ña̱kán ndaka̱xiún iin na̱ yiví na̱ kundaa yi̱ʼi̱?
13 Tá káʼi̱n ña̱yóʼo: ‘Tá ná ndakandúʼi̱, ndi̱kova-inii̱,
tá ná ndakandúʼi̱ nu̱ú xi̱toi̱ va̱ása xo̱ʼvi̱níkavíi̱’,*
14 tá kísi̱i̱, sáyi̱ʼvíún yi̱ʼi̱ xíʼin xa̱ni,
ta saátu sáyi̱ʼvíún yi̱ʼi̱ xíʼin visión.
15 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, va̱ʼaka ná ndiʼi ta̱chíi̱ ta kuvii̱;
va̱ʼaníka tá ná kuvii̱ nu̱úka ña̱ kutakui̱.
16 Kúndasíi̱ xínii̱ ña̱ tákui̱, va̱ása kúni̱kai̱ kutakui̱.
Va̱ása keʼékaún yi̱ʼi̱, saáchi kamaní yáʼa ki̱vi̱ ña̱ tákui̱ nda̱a̱ táki̱ʼva kamaní yáʼa ta̱chí.
17 ¿Á ta̱ ndáyáʼviní kúú ta̱ ta̱a ña̱ va̱ʼa kundi̱ʼi-iniún xa̱ʼa̱ra?,
¿á ta̱ ndáyáʼviní kúú ta̱ ta̱a ña̱ va̱ʼa kundaúnra?
18 ¿Nda̱chun xítoún ña̱ kéʼéndi̱ ki̱vi̱ tá ki̱vi̱ ta tuku ta tuku xítondosóún ndi̱ʼi̱?
19 ¿Nda̱chun xítokaún yi̱ʼi̱ ta nda̱a̱ ni loʼo va̱ása xíún sandákoo miíún yi̱ʼi̱?
20 Yóʼó ta̱ xíto ña̱ kéʼé ndiʼi na̱ yiví, tá ni̱ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi nu̱ún, ¿á yóʼó kúú ta̱ xóʼvi̱ xíʼin ña̱yóʼo?
¿Nda̱chun iinlá yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kánitáʼún xíʼi̱n?
¿Á xa̱a̱ ku̱naavaún nu̱úi̱ vitin?
21 ¿Nda̱chun va̱ása xíún ixakáʼnu-iniún xa̱ʼíi̱?
Saáchi xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvii̱ ta ndui̱ ñuʼú;
yóʼó nandukún yi̱ʼi̱ soo kǒokai̱ ndani̱ʼún”.
8 Tasaá ta̱ Bildad ta̱ suhita ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “¿Nda̱a̱ ama sandákoún ka̱ʼún ña̱yóʼo?
Ni va̱ása ndáyáʼvi miíví ña̱ káʼún.
3 ¿Á sandákoo Ndióxi̱ keʼéra ña̱ nda̱kú?
¿Á sandákoo Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ keʼéra ña̱ va̱ʼa?
4 Tá ni̱ki̱ʼvi na̱ se̱ʼún ku̱a̱chi nu̱úra,
ta̱kán ta̱xira ña̱ ná ndakiʼinna castigo xa̱ʼa̱ ña̱ i̱xaso̱ʼona.
5 Soo tá ná ka̱ʼún xíʼin Ndióxi̱
ta kuakundáʼviún nu̱ú ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ ña̱ ná kundáʼvi-inira kunira yóʼó,
6 tá ndixa kéʼún ña̱ nda̱kú ta va̱ása kéʼún ña̱ kini,
ta̱yóʼo kuniso̱ʼovara ña̱ káʼún
ta taxira ña̱ ná ndikóún koún nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yoún tá ya̱chi̱.
7 Ni vitin va̱ása ndáyáʼviún
soo ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa xa̱ún ndakiʼún chí nu̱únínu.
8 Ixaún ña̱ ma̱ní, nda̱ka̱tu̱ʼun na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱
ta kiʼin va̱ʼún kuenta xíʼin ña̱ʼa ña̱ ni̱xa̱a̱ na̱ táʼanna ku̱ndaa̱-inina xa̱ʼa̱;
9 saáchi miíyó na̱ sa̱kán ka̱kuva kúúyó ta kǒo mií ña̱ xíni̱víyó,
saáchi ña̱ tákuyó íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ku̱nda̱ti̱* chi kamaní yáʼaña.
10 ¿Á va̱ása sanáʼa̱ ndiʼi na̱yóʼo miíún?
¿Á va̱ása natúʼunna xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱na?
11 ¿Á kivi kuaʼnu tú papiro tá kǒo ti̱kui̱í ñúʼu xa̱ʼa̱nú?
¿Á kivi kuaʼnu tú tu̱yo̱ó* tá kǒo ti̱kui̱í ñúʼu xa̱ʼa̱nú?
12 Tá sa̱kán va̱xikuaʼnu ndaʼa̱nú, tá kúma̱níka tuʼunnanú,
kamaníka yi̱chi̱nú nu̱ú inkaka yitu̱n.
13 Ña̱yóʼo kúú ña̱ kundoʼo ndiʼi na̱ nándóso-ini xa̱ʼa̱ Ndióxi̱,
saáchi ña̱ ndátu na̱ ndi̱va̱ʼa-ini ndakiʼinna va̱ása xi̱nuña.
14 ¿Ndáana ndáa-ini ña̱ kamaní ndíʼi-xa̱ʼa̱?
Chi ña̱ ndáa-inina íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo xi̱ndu̱ʼva̱ ña̱ kamaní táʼnda̱.
15 Na̱yóʼo ta̱vi̱ndaana xi̱ndu̱ʼva̱* yóʼo soo va̱ása kundeéña xíʼinna;
ndukúna ta̱vi̱ndaanaña soo va̱ása kundeéña xíʼinna.
16 Na̱yóʼo íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yitu̱n tú va̱ʼaní kóso̱na,
ta ndaʼa̱nú káa̱ña ku̱a̱ʼa̱nña iníísaá nu̱ú níndichinú.
17 Ta ti̱oʼo* xa̱ʼa̱nú káa̱ña ku̱a̱ʼa̱nña ti̱xin iin koʼndo yu̱u̱;
ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo veʼenú saá íyo yu̱u̱ yóʼo.
18 Soo tá ná tuʼunnanú nu̱ú níndichinú,
ñuʼú nu̱ú xi̱ndichinú kukaʼan nu̱úña xíʼinnú ta kachiña: ‘Va̱ása ndákaʼíi̱n xa̱ʼún’.
19 Saá kúú ña̱ kundoʼo na̱ yiví na̱ nándóso-ini xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ chi ndiʼi-xa̱ʼa̱na.
Ta kana inka na̱ yiví nu̱ú na̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva kána inkaka planta nu̱ú ñuʼú.
20 Va̱ása sandákoondaʼa̱ví Ndióxi̱ na̱ yiví na̱ nda̱kú íyo ini xíʼinra
ni va̱ása chindeétáʼanra xíʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa,
21 ta̱kán taxira ña̱ kusi̱í tuku iniún ta ku̱a̱ku̱ún.
22 Kukaʼan nu̱ú na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó,
ta ndiʼi-xa̱ʼa̱ veʼe válí nu̱ú ndóo na̱ ndi̱va̱ʼa-ini”.
9 Ta̱ Job nda̱kuiinra ña̱yóʼo:
2 “Ndixava, xa̱a̱ kúnda̱a̱va-inii̱ ña̱ saá íyoña.
¿Soo á kivi ka̱ʼa̱n iin na̱ yiví ña̱ nda̱kúka íyo ña̱ kéʼé na̱yóʼo nu̱úka ña̱ kéʼé Ndióxi̱?
3 Tá iin na̱ yiví ná kuni̱na na̱ána* xíʼin Ndióxi̱,
ni mil ña̱ʼa ná nda̱ka̱tu̱ʼunrana va̱ása kuchiñuna ndakuiinna nda̱a̱ ni iinña.
4 Ta̱kán ndíchiníra ta íyoní ndee̱ra,
¿ndáana kivi kanitáʼan xíʼinra ta kǒo ña̱ kundoʼona?
5 Kǒo na̱ kíʼin kuenta tá sáka̱nda̱ra yuku̱,
xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱níra sánduvaraña.
6 Kísira ñuʼú ta kánda̱ xa̱ʼa̱ña.
7 Xáʼndara chiñu nu̱ú ñu̱ʼu* ña̱ ná va̱ása ndaye̱ʼe̱ña,
ta va̱ása táxira ndaye̱ʼe̱ ki̱mi;
8 sándakaa̱ra ndiví nda̱a̱ táki̱ʼva sándakaa̱na iin tela,
ta xíkara nu̱ú tá mar.
9 Ta̱kán i̱xava̱ʼara tiʼvi ki̱mi tí naní Ash,* tiʼvi ki̱mi tí naní Kesil* ta saátu tiʼvi ki̱mi tí naní Kimá,*
saátu i̱xava̱ʼara tiʼvi ki̱mi tí íyo chí sur;
10 kéʼéra ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ va̱ása kúnda̱a̱-ini nda̱a̱ ni iin na̱ yiví xíʼin,
kéʼéra ña̱ʼa ña̱ ndákanda̱-inina* xíʼin ta ni kǒo kívi ndakaʼvina ña̱yóʼo.
11 Yatin síii̱n* yáʼara ta va̱ása kívi kotoi̱ra;
yatin nu̱úi̱ yáʼara soo va̱ása ndákunii̱ra.
12 Tá ndákiʼinra iin ña̱ʼa, ¿á íyo iin na̱ kivi ka̱ʼa̱nkúáchi* xíʼinra?
¿Ndáana kivi ka̱ʼa̱n xíʼinra, ‘¿Nda̱chun kéʼún ña̱yóʼo?’?.
13 Sa̱a̱níva Ndióxi̱;
nda̱a̱ na̱ chíndeétáʼan xíʼin Rahab* kuxítína nu̱úra.
14 Xa̱ʼa̱ ña̱kán xíniñúʼu to̱ʼóníka ndakuii̱n yuʼúra.
Ta viíní xíniñúʼu ndaka̱xii̱n tu̱ʼun ña̱ kuniñúʼi̱ ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinra.
15 Ni ná ndakanixi̱níi̱ ña̱ va̱ása kúúmiíi̱ ku̱a̱chi, va̱ása ndakuiinvíi̱ yuʼúra.
Ka̱ʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼin ta̱ ndátiin ku̱a̱chi xíʼi̱n ña̱ ná kundáʼvi-inira kunira yi̱ʼi̱.
16 Tá ná kanai̱ra, ¿á ndakuiinra yuʼíi̱?
Sana va̱ása kúni̱víra kuniso̱ʼora yi̱ʼi̱,
17 saáchi sáxo̱ʼvi̱ra yi̱ʼi̱ xíʼin ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo, ta ña̱yóʼo íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo sa̱vi̱ tá ndeéní kúun,
táxikara ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ndaʼíi̱ ni kǒo ña̱ níkeʼíi̱ xíʼinra.
18 Ni va̱ása táxira ndakiʼii̱n ta̱chíi̱;
ta ku̱a̱ʼáka tu̱ndóʼo táxira ndaʼíi̱.
19 Tá ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ na̱ kúúmií ndee̱, Ndióxi̱ kúú ta̱ kúúmií ndee̱;
tá ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú, Ndióxi̱ káchira ‘¿Ndáana kivi ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ kéʼíi̱?’.
20 Ni ña̱ ndixa ná koo ña̱ ka̱ʼi̱n, sakúisoi̱ ku̱a̱chi miívai̱.
Ni kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱, ta̱kán sakúiso ku̱a̱chivara yi̱ʼi̱;
21 ni kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱, kǒo xíni̱i̱ ndáaña kundoʼi̱;
kúndasíi̱ xínii̱ ña̱ tákui̱.
22 Inkáchi íyo ndiʼivaña; ña̱kán káʼi̱n ña̱yóʼo:
‘Inkáchi sándiʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií ta saátu na̱ ndi̱va̱ʼa-ini’.
23 Tá iin kama ná kixaa̱ tu̱ndóʼo nu̱úna ta ná kuvina
ta̱kán kusi̱kindaara na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií xa̱ʼa̱ ña̱ kundi̱ʼiní-inina.
24 Nda̱taxina ñuʼú ndaʼa̱ na̱ ndi̱va̱ʼa-ini;
ndákasira nu̱ú na̱ ndátiin ku̱a̱chi.
Tá su̱ví ta̱yóʼo kúúra, ¿ndáana kúú na̱ kéʼé ña̱yóʼo?
25 Kamaníka yáʼa ki̱vi̱ ña̱ tákui̱ nu̱úka iin na̱ yiví na̱ kamaní xínu
ta nda̱a̱ ni iin ki̱vi̱ va̱ása kúsi̱í-inii̱,
26 kamaní yáʼaña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo barco tú kamaní ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú ti̱kui̱í
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱sú* tí ku̱a̱ʼa̱n tiin kití tí kaxírí saá íyoña.
27 Tá ná ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo ‘Nandósova-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xóʼvi̱i̱,*
va̱ása na̱ʼa̱kai̱ ña̱ kúsuchí-inii̱ chi kusi̱íva-inii̱’,
28 soo ni saá yíʼvikavai̱ ña̱ xo̱ʼvi̱i̱,
ta kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ka̱ʼa̱nvaún xa̱ʼíi̱ ña̱ kúúmiívai̱ ku̱a̱chi;
29 chi chikaa̱vaún ku̱a̱chi yi̱ʼi̱.*
Tá saá, ¿nda̱chunví chikai̱ ndee̱ ña̱ na̱ʼi̱ ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱?
30 Tá ná kuchui̱ xíʼin ti̱kui̱í hielo ña̱ ndu̱ta,
ta ni ná ndakatai̱ ndaʼíi̱ xíʼin na̱ma̱,
31 yóʼó chika̱ún yi̱ʼi̱ ini ya̱vi̱ nu̱ú chútú nda̱ʼyi̱,
ta nda̱a̱ ti̱ko̱to̱i̱ kundasí yi̱ʼi̱.
32 Saáchi ta̱kán va̱ása íyora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa ndakuii̱n yuʼúra
á ña̱ inkáchi ku̱ʼu̱nndi̱ ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinndi̱.
33 Kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ kivi ka̱ʼa̱n ndáana kúúmií ku̱a̱chi, á Ndióxi̱ kúúmií ku̱a̱chi á yi̱ʼi̱ kúúmií ku̱a̱chi.
Kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ kivi ndatiin ku̱a̱chi xíʼinndi̱.
34 Tá ná va̱ása taxikara castigo ndaʼíi̱,
ta tá ná va̱ása sayíʼvikara yi̱ʼi̱,
35 va̱ása yi̱ʼvíi̱ ka̱ʼi̱n xíʼinra,
chi va̱ása níxi̱yiʼvíi̱ ka̱ʼi̱n xíʼinra tá ya̱chi̱.
10 ”Kúndasíi̱ xínii̱ ña̱ tákui̱.
Ka̱ʼa̱nkúáchii̱* xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ndóʼi̱.
Kúni̱i̱ ná kunda̱a̱-ini Ndióxi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kúnii̱.
2 Ña̱yóʼo ka̱ʼi̱n xíʼin Ndióxi̱: ‘Va̱ása chika̱ún ku̱a̱chi yi̱ʼi̱.
Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n nda̱chun kúú ña̱ íxandi̱va̱ʼún xíʼi̱n.
3 ¿Á íyo iin ña̱ va̱ʼa ndákiʼún xa̱ʼa̱ ña̱ sáxo̱ʼvi̱ún* yi̱ʼi̱?
Saáchi kúndasíún xíniún yi̱ʼi̱ ta̱ i̱xava̱ʼún,
ta táxiún ña̱ va̱ʼa ná kana ña̱ kéʼé na̱ ndi̱va̱ʼa-ini.
4 ¿Á táki̱ʼva íyo nduchúnu̱ú na̱ yiví saá íyo nduchúnu̱ún?
¿Á xítoún ña̱ʼa nda̱a̱ táki̱ʼva xíto na̱ yiví ña̱yóʼo?
5 ¿Á loʼo kúú ki̱vi̱ ña̱ tákún nda̱a̱ táki̱ʼva loʼo kúú ki̱vi̱ ña̱ táku na̱ yiví?
¿Á loʼo kúú ku̱i̱ya̱ ña̱ tákún nda̱a̱ táki̱ʼva loʼo kúú ku̱i̱ya̱ ña̱ táku na̱ yiví?
6 ¿Nda̱chun nándukún xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chikaa̱ ku̱a̱chiún yi̱ʼi̱?
¿Nda̱chun nándukún xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvii̱?
7 Kúnda̱a̱va-iniún ña̱ va̱ása kúúmiíi̱ ku̱a̱chi
ta kǒo nda̱a̱ ni iinna kivi sakǎku yi̱ʼi̱ ndaʼún.
8 Xíʼin ndaʼún kúú ña̱ i̱xava̱ʼún yi̱ʼi̱,
soo vitin kúni̱ún kaʼníún yi̱ʼi̱.
9 Ixaún ña̱ ma̱ní, ndakaʼán chi xíʼin ñuʼú i̱xava̱ʼún yi̱ʼi̱,
soo vitin kúni̱ún ndasa tukún yi̱ʼi̱ ñuʼú.
10 ¿Á su̱ví yóʼó kúú ta̱ chi̱kaa̱ yi̱ʼi̱ ti̱xin siʼíi̱ ta kán i̱xava̱ʼún yi̱ʼi̱?
11 I̱xava̱ʼún ñiíi̱ ta saátu ku̱ñui̱,
i̱xava̱ʼún lekei̱ ta saátu tu̱chui̱.
12 Ta̱xiún ña̱ tákui̱ ta ndixaní ni̱kuʼvi̱-iniún* xi̱niún yi̱ʼi̱;
kíʼún kuenta xíʼi̱n ta ndáún yi̱ʼi̱.
13 Soo nu̱ú se̱ʼé nda̱kanixi̱níún keʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼi̱n;
ta kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ miíún kúú ta̱ kéʼé ña̱yóʼo xíʼi̱n.
14 Kunivaún tá ná ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi
ta va̱ása ixakáʼnu-iniún xa̱ʼíi̱.
15 Ndáʼviníi̱ tá ndixa kúúmiíi̱ ku̱a̱chi.
Ta ni tá kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱, va̱ása ndaniʼivíi̱ xi̱níi̱,
saáchi kúkaʼanní nu̱úi̱ ta xóʼvi̱níi̱.
16 Tá ndániʼii̱ xi̱níi̱, yóʼó tíún yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva tíin tí ndikaʼa* kití tí kaxírí
ta tuku xíniñúʼún ndeún ña̱ saxóʼvi̱ún yi̱ʼi̱.
17 Ndúkún inka na̱ yiví ña̱ va̱ʼa chikaa̱na ku̱a̱chi yi̱ʼi̱,
ndeéníka sáún xíʼi̱n ta xóʼvi̱i̱ saáchi tuku ta tuku tu̱ndóʼo va̱xi nu̱úi̱.
18 Ña̱kán, ¿nda̱chun ta̱váún yi̱ʼi̱ ti̱xin siʼíi̱?
Va̱ʼaka níxi̱ʼi̱i̱ tá kúma̱níka kuni iin na̱ yiví yi̱ʼi̱.
19 Tá níxi̱ʼi̱i̱ ti̱xin siʼíi̱, saá kúú ña̱ iin nda̱kú ku̱ʼu̱nna sandúxu̱nna yi̱ʼi̱;
tasaá koi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ va̱ása níxi̱yo nu̱ú ñuʼú’.
20 Si̱lóʼo ki̱vi̱ kúú ña̱ kíndo̱o nu̱úi̱. Ná va̱ása keʼéka Ndióxi̱ yi̱ʼi̱,
ná va̱ása kotoka Ndióxi̱ yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa ndi̱ko-inii̱*
21 tá kúma̱níka kuvii̱,
ta ku̱ʼi̱n nu̱ú ñuʼú ña̱ naaní, ta va̱ása ndikókai̱,
22 tá kúma̱níka ku̱ʼi̱n nu̱ú ñuʼú ña̱ ni loʼo va̱ása túvi,
nu̱ú ñuʼú ña̱ va̱ása vií íyo,
kán, ña̱ ndáye̱ʼe̱ íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ naa”.
11 Ta̱ Zofar ta̱ naamatita nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “¿Á ndákanixi̱níún ña̱ va̱ása ndakuiinna yuʼún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼún?,
¿á xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa káʼún kúni̱ kachiña ña̱ ndixa kúúña?
3 ¿Á kuchiñún kasiún yuʼú na̱ yiví xíʼin tu̱ʼun ña̱ va̱ása ndáyáʼvi ña̱ káʼún?
¿Á kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ nda̱ʼyi̱ nu̱ún xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱sikindaúnna?
4 Saáchi káʼún ña̱yóʼo: ‘Ña̱ nda̱a̱va kúú ña̱ sánáʼi̱,
ta kúnda̱a̱-ini Ndióxi̱ ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱’.
5 Soo tá ña̱ kívi kúúña,
ná ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ ta ná ndakuiinra yuʼún.
6 Tasaá, ta̱kán ka̱ʼa̱nra xíʼún ndáaña keʼún ña̱ va̱ʼa ndíchi xa̱ún koún,
saáchi na̱ yiví ndíchi kivi kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa.
Tasaá kunda̱a̱-iniún ña̱ nándósova-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ sava ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼún.
7 ¿Á kivi kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií Ndióxi̱?
¿A kivi kunda̱a̱-iniún ndiʼi ña̱ʼa xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱?
8 Ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií Ndióxi̱, káʼnuníkaña nu̱ú ndiví, va̱ása kivi xa̱ún kuumiíúnña.
Kúnúníka ndíkaa̱ ña̱yóʼo nu̱ú Ya̱vi̱* nu̱ú ñuʼú na̱ ni̱xi̱ʼi̱, ña̱kán va̱ása kivi xa̱ún kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ña.
9 Káʼnuníkaña nu̱ú ñuʼú,
ta ndíka̱níkaña nu̱ú tá mar.
10 Tá ná tiin ta̱yóʼo iin na̱ yiví ta ku̱ʼu̱nra xíʼinna ña̱ ná ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinna,
¿ndáana kivi kasi nu̱úra ña̱ keʼéra ña̱yóʼo?
11 Saáchi kúnda̱a̱-inira ndáana kúú na̱ sándaʼvi.
¿Á va̱ása kíʼinvara kuenta xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼé na̱ yiví?
12 Nda̱a̱ ná sakáku iin burro yukú iin na̱ yiví
saáví kivi xa̱a̱ iin na̱ yiví kíʼví ndundíchina.
13 Xíniñúʼu viíní kixáʼún ndakanixi̱níún ta ka̱ʼún xíʼin Ndióxi̱...
14 tá kéʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa, va̱ása keʼékaúnña,
ta va̱ása taxiún ña̱ keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú íyo veʼe válíún.
15 Chi saá kúú ña̱ ndaniʼún nu̱ún kakaún ta va̱ása kukaʼan nu̱ún;
ndakúní koo iniún ta ni va̱ása yi̱ʼvíún.
16 Tasaá nandóso-iniún xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ yáʼún nu̱ú,
ta va̱ása ndakaʼánkaún xa̱ʼa̱ña nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ása ndákaʼánkana xa̱ʼa̱ ti̱kui̱í tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa ku̱a̱ʼa̱n.
17 Yéʼe̱níka koo ki̱vi̱ ña̱ tákún nu̱úka ña̱ yéʼe̱ ñu̱ʼu* tá káʼñu,*
soo ni ná koo ki̱vi̱ ña̱ naa nu̱ún, ña̱yóʼo ndaye̱ʼe̱ña nda̱a̱ táki̱ʼva ndáye̱ʼe̱ tá xi̱ta̱a̱n.*
18 Va̱ása yi̱ʼvíún saáchi koova ña̱ va̱ʼa kundatún ndakiʼún chí nu̱únínu,
ndakotoún iníí nu̱ú íyoún ta va̱ása yi̱ʼvíún tá ná ndakandúʼún* ku̱su̱ún.
19 Kǒo na̱ sayíʼvi yóʼó tá ná ndakandúʼún ku̱su̱ún,
ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví viíní keʼéna xíʼún chi kuni̱na va̱ʼa koo iniún xíʼinna.
20 Soo na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼa-ini, kindo̱o kúáana;*
va̱ása kooka nu̱ú kununa ku̱ʼu̱nna,
ta ndáa kundatu kuitína kuvina”.
12 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Job ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “Náʼa̱ miíva ña̱ ndóʼó kúú na̱ xíni̱,
tá ná kuvindó va̱ása kindo̱oka nda̱a̱ ni iin na̱ ndíchi.
3 Soo saátu yi̱ʼi̱ ndíchivai̱.
Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndóʼó saátu íyo yi̱ʼi̱va.
¿Ndáana kǒo kúnda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nndó?
4 Na̱ migoi̱ kúsi̱kindaana yi̱ʼi̱,
saáchi káʼi̱n xíʼin Ndióxi̱ ta kúni̱i̱ ná ndakuiinra yuʼíi̱.
Ni kéʼíi̱ ña̱ nda̱kú ta kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱, xáku̱ndaana yi̱ʼi̱.
5 Na̱ yiví na̱ va̱ása ndíʼi̱-ini, ndákanixi̱nína ña̱ kǒo ña̱ va̱ása va̱ʼa kundoʼona.
Ndákanixi̱nína ña̱ na̱ xa̱a̱ kúúmií tu̱ndóʼo kúú na̱ ndóʼo ña̱ va̱ása va̱ʼa.
6 Va̱ʼaní ndóo na̱ kui̱ʼná ti̱xin veʼena,
va̱ʼaní ndóo na̱ sásáa̱ Ndióxi̱,
ta níʼina ndióxi̱ ña̱ ndásakáʼnuna.
7 Soo ixaún ña̱ ma̱ní, nda̱ka̱tu̱ʼun kití, ta tíyóʼo kúú tí sanáʼa̱ yóʼó,
saátu nda̱ka̱tu̱ʼun saa tí ndáchí, ta tíyóʼo kúú tí natúʼun xíʼún.
8 Á koto ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú, ta ña̱yóʼo sanáʼa̱ña yóʼó,
koto ti̱a̱ká tí ñúʼu ini mar, ta tíyóʼo sanáʼa̱rí yóʼó.
9 ¿Á va̱ása xíni̱ ña̱yóʼo* ña̱ mií Jehová kúú ta̱ i̱xava̱ʼaña?
10 Ndaʼa̱ra ndíkaa̱ ña̱ táku na̱ yiví ta saátu ña̱ táku kití,
ña̱ táku ndiʼi na̱ yiví, ndaʼa̱ra ndíkaa̱ña.
11 Nda̱a̱ táki̱ʼva xíniñúʼuyó yáa̱yó* ña̱ va̱ʼa kotondosóyó ña̱ xíxiyó
saá ndóʼoyó tá xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱ yiví, chi kivi kunda̱a̱-iniyó á ña̱ va̱ʼa kúúña á ña̱ va̱ása va̱ʼa kúúña.
12 ¿Á kǒova ña̱ ndíchi kúúmií na̱ yiví na̱ xa̱a̱ chée?
¿Á va̱ása ndíchiva na̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ táku?
13 Ndióxi̱ ndíchiníra ta kúúmiíníra ndee̱;
ta̱yóʼo kúú ta̱ kúnda̱a̱ní-ini ta saxínura ña̱ kúni̱ra.
14 Tá sándiʼi-xa̱ʼa̱ra iin ña̱ʼa, va̱ása kívi nduva̱ʼa tukuña;
nda̱a̱ ni iin na̱ yiví va̱ása kívi kuná ña̱ ndákasira.
15 Tá sásira ti̱kui̱í, yíchi̱ ñuʼú;
tá táxira ná kuun sa̱vi̱, ndákutúrá nu̱ú ñuʼú.
16 Ndakúníra ta ndíchiníra;
xáʼndara chiñu nu̱ú na̱ sa̱ndáʼvina ta saátu na̱ sándaʼvi inkana;
17 sákukaʼanra nu̱ú na̱ ndíchi
ta ndásara na̱ ndátiin ku̱a̱chi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ kíʼví.
18 Kíndaara chiñu ndaʼa̱ na̱ rey,
ta ndásarana na̱ káchíñundáʼvi.
19 Sákukaʼanra nu̱ú na̱ su̱tu̱
kíndaara nda̱yí* ndaʼa̱ na̱ kúúmií ndee̱ ña̱ kaʼndachíñuna.
20 Va̱ása táxira ka̱ʼa̱n na̱ ndáaní-ini na̱ yiví ña̱ taxina consejo ndaʼa̱na,
kíndaara ña̱ ndíchi ndaʼa̱ na̱ ta̱a na̱ xa̱a̱ chée.
21 Kúndasíra xínira na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi
ta sákuvitára na̱ ndakúní.
22 Ndátavára ña̱ʼa ña̱ ñúʼu se̱ʼé nu̱ú naa,
ta sándaye̱ʼe̱ra nu̱ú naaní.
23 Táxira ná nduku̱a̱ʼá na̱ ñuu náʼnu ta so̱ndíʼi sándiʼi-xa̱ʼa̱rana,
ndásaku̱a̱ʼára ñuʼúna ta so̱ndíʼi táxira ná ndakiʼinnana ku̱ʼu̱n xíʼinna.
24 Kíndaara ña̱ ndíchi ndaʼa̱ na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu
ta táxira ná kakana nu̱ú ñuʼú yi̱chí nu̱ú kǒo yichi̱ íyo.
25 Xíkandaʼa̱na nu̱ú naa nu̱ú kǒo ñuʼu̱ túu̱n nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ kúáa;*
ta táxira ná kaka sánana nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ xíʼi.
13 ”Xa̱a̱ xítovai̱ ndiʼi ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱,
xa̱a̱ xi̱niso̱ʼovai̱ xa̱ʼa̱ña ta xa̱a̱ ku̱ndaa̱va-inii̱ xíʼinña.
2 Ña̱ xa̱a̱ xíni̱ ndóʼó xa̱a̱ xíni̱tu yi̱ʼi̱vaña;
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndóʼó saátu íyo yi̱ʼi̱va.
3 Soo yi̱ʼi̱, va̱ʼaka kúni̱i̱ ka̱ʼi̱n xíʼin Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱;
kúni̱i̱ ndakiʼii̱n tu̱ʼi̱n nu̱ú Ndióxi̱.
4 Soo ndóʼó káʼa̱nndó ña̱ vatá* xa̱ʼíi̱;
ndiʼi ndóʼó íyondó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ doctor na̱ ni loʼo va̱ása xíni̱ sandáʼa.
5 Tá ná ndakasindó yuʼúndó,
saá na̱ʼa̱ndó ña̱ kúúmiíndó ña̱ ndíchi.
6 Ixandó ña̱ ma̱ní, kuniso̱ʼondó ña̱ ndakanii̱ nu̱úndó,
kuniso̱ʼondó ña̱ ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ʼa ndakiʼii̱n tu̱ʼi̱n.
7 ¿Á kuniñúʼundó ki̱vi̱ Ndióxi̱ ña̱ ka̱ʼa̱nndó ña̱ va̱ása va̱ʼa?,
¿á kuniñúʼundó ki̱vi̱ Ndióxi̱ ña̱ ka̱ʼa̱nndó ña̱ vatá?
8 ¿Á chindeétáʼanndó xíʼin Ndióxi̱?
¿Á ndakiʼinndó tu̱ʼun Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱?
9 ¿Á kusi̱í-inira tá ná kotora ña̱ ndíkaa̱ níma̱ndó xíʼin ña̱ kéʼéndó?
¿Á sandáʼvindóra nda̱a̱ táki̱ʼva sándaʼvindó na̱ yiví?
10 Nda̱ʼyi̱vara nu̱úndó tá kúni̱ndó ndakiʼinndó tu̱ʼunra
soo va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ káʼa̱nndó xíʼi̱n ta kúni̱ndó chise̱ʼéndóña.
11 ¿Á va̱ása yi̱ʼvíndó kunindóra xa̱ʼa̱ ña̱ káʼnuníra?
Yi̱ʼvínívandó kunindóra.
12 Tu̱ʼun ña̱ ndíchi ña̱ káʼa̱nndó va̱ása ndáyáʼviña nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ása ndáyáʼvi yáká;*
ña̱ káʼa̱nndó ña̱ va̱ʼa ndakiʼinndó tu̱ʼunndó íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo escudo ña̱ ku̱vaʼa xíʼin nda̱ʼyi̱.
13 Kasindó yuʼúndó ña̱ va̱ʼa ná ka̱ʼi̱n.
Ka̱ʼa̱nvai̱ ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná kundoʼi̱.
14 ¿Nda̱chun va̱ása yíʼvii̱ ta nda̱a̱ chíkaa̱-inii̱ kuvii̱?
15 Ni ná kaʼní Ndióxi̱ yi̱ʼi̱, soo ni saá kundaava-inii̱ra;
ndakiʼii̱n tu̱ʼi̱n nu̱úra.
16 Tasaá, Ndióxi̱ sakǎkuvara yi̱ʼi̱,
saáchi nda̱a̱ ni iin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini va̱ása kivi kuyatinna nu̱úra.
17 Viíní kuniso̱ʼondó ña̱ ka̱ʼi̱n,
va̱ʼaní kuniso̱ʼondó ña̱ ndakanii̱ nu̱úndó.
18 Kuniso̱ʼondó, xa̱a̱ íyo tu̱ʼvai̱ ña̱ ndakiʼii̱n tu̱ʼi̱n;
kúnda̱a̱va-inii̱ ña̱ káʼi̱n ña̱ nda̱a̱.
19 ¿Ndáana chikaa̱ ku̱a̱chi yi̱ʼi̱?
Kuvivai̱ tá ná va̱ása ka̱ʼi̱n.
20 U̱vi̱ kuití ña̱ʼa ndúkúi̱ nu̱ún Ndióxi̱ miíi̱,
tasaá va̱ása koose̱ʼíi̱* nu̱ún:
21 va̱ása saxóʼvi̱kaún* yi̱ʼi̱,
ta va̱ása taxiún ña̱ yi̱ʼvíníi̱ kunii̱ yóʼó.
22 Ka̱ʼa̱n ta ndakuiinvai̱ yuʼún,
á taxi ná ka̱ʼi̱n ta ndakuiin yóʼó yuʼíi̱.
23 ¿Ndáaña kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼíi̱ ta ndáaña kúú ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvii̱?
Na̱ʼa̱ ndáaña kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼíi̱ ta saátu ndáaña kúú ku̱a̱chii̱.
24 ¿Nda̱chun chíse̱ʼún nu̱ún nu̱úi̱?
¿Ta nda̱chun kéʼún xíʼi̱n nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼún xíʼin na̱ sáa̱-iniún xíniún?
25 Íyoi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yu̱ku̱ ña̱ ndáchí xíʼin ta̱chí,
iin yita* yi̱chí kuití kúi̱,
¿nda̱chun sáyi̱ʼvíún yi̱ʼi̱ ta ndíku̱ún sa̱tái̱?
26 Saáchi chíkaa̱kaún ku̱a̱chi ndeé yi̱ʼi̱,
ta kúni̱kaún ndatiún ku̱a̱chi xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvii̱ tá loʼi̱.
27 Táxiún castigo ndaʼíi̱,*
xítova̱ʼún ndiʼi ña̱ kéʼíi̱,
xítova̱ʼún yi̱ʼi̱ nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ku̱a̱ʼi̱n.
28 Saá kúú ña̱ ndíʼi-xa̱ʼa̱ iin ta̱a* nda̱a̱ táki̱ʼva ndíʼi-xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa tá táʼyi̱ña,
nda̱a̱ táki̱ʼva ndíʼi-xa̱ʼa̱ ti̱ko̱to̱ ña̱ xáxi ti̱kixín.
14 ”Loʼoní ku̱i̱ya̱ táku iin ta̱a ta íyoní tu̱ndóʼo nu̱úra.
2 Íyora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yita ña̱ xáa ta kamaní yíchi̱ña;
íyora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ku̱nda̱ti̱* ña̱ kamaní yáʼa.
3 ¿Nda̱chun xítoún ña̱ kéʼé ta̱yóʼo ta ndátiún ku̱a̱chi xíʼinra?
4 ¿Á kivi sakáku iin na̱ yiví na̱ kúúmií ku̱a̱chi iin na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií? Va̱ása.
5 Xa̱a̱ xa̱kiún nda̱saa ki̱vi̱ kúú ña̱ kivi kutaku iin na̱ yiví,
yóʼó kúú ta̱ xíni̱ nda̱saa yo̱o̱ kutakuna;
ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása kívi kutakuna ku̱a̱ʼáka tiempo.
6 Va̱ása kotokaún ta̱ ta̱a ta va̱ása keʼékaúnra,
nda̱a̱ ná ndiʼi tiempo ña̱ tákura, nda̱a̱ táki̱ʼva ndíʼi ki̱vi̱ ña̱ káchíñu na̱ káchíñu táti̱.*
7 Saáchi kivi kuaʼnu tuku iin yitu̱n ni ná kaʼndananú,
kivi ndanana ndaʼa̱nú ta kuaʼnunú.
8 Tá ná yi̱chi̱ ti̱oʼonú* ti̱xin ñuʼú ta ná yi̱chi̱ xa̱ʼa̱nú,
9 xíʼin loʼo kuití ti̱kui̱í ndanananú,
ndanana ndaʼa̱nú ta xa̱a̱nú koonú nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yitu̱n tú sa̱kán ki̱xáʼa xáʼnu.
10 Soo tá xíʼi̱ iin na̱ yiví, kǒoka ña̱ kívi keʼéna;
tá xíʼi̱ iin na̱ yiví, ¿ndáa míí ku̱a̱ʼa̱nna?
11 Ndíʼiva ti̱kui̱í tá ñúʼu ini mar,
ndókotu ti̱kui̱í tá ñúʼu yu̱ta ta yíchi̱rá.
12 Saátu ndóʼo na̱ yiví tá xíʼi̱na, ndákandúʼúna* ta va̱ása ndákáxíka-inina.
Nani íyoka ndiví, va̱ása ndako̱ona,
chi nda̱a̱ táki̱ʼva koo na̱ ku̱su̱n ndiʼi tiempo saá koona.
13 Á va̱ʼakaví ná chise̱ʼún yi̱ʼi̱ ini Ya̱vi̱* nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱,
á va̱ʼakaví ná chise̱ʼún yi̱ʼi̱ nda̱a̱ ná ya̱ʼa ña̱ sáa̱níún.
Á va̱ʼakaví ná chindúʼún iin ki̱vi̱ ña̱ ndakaʼún xa̱ʼíi̱.
14 Tá ná kuvi iin na̱ yiví, ¿á kivi ndikóna kutaku tukuna?
Kundatui̱ nda̱a̱ ná sa̱ñái̱ chi nda̱a̱ táki̱ʼva koo ta̱ kachíñundáʼvi saá koi̱.
15 Kanaún yi̱ʼi̱ ta ndakuii̱n yuʼún.
Kuni̱níún ndikóún kuniún yi̱ʼi̱ ta̱ i̱xava̱ʼún.
16 Soo vitin xítoún ndiʼi ña̱ kéʼíi̱ ta xíto kuitíún ku̱a̱chi ña̱ kíʼvii̱.
17 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ndíkaa̱ ini bolsa ña̱ kútu̱ní ndási saá íyo ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼíi̱,
ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ndátaánva̱ʼa* ku̱a̱chii̱ saá íyoún.
18 Nda̱a̱ táki̱ʼva ndákava iin yuku̱ ta cháchiña,
nda̱a̱ táki̱ʼva kíta iin yu̱u̱ nu̱ú ndíkaa̱ña ta ndákavaña;
19 nda̱a̱ táki̱ʼva loʼo tá loʼo sándiʼi-xa̱ʼa̱ ti̱kui̱í iin yu̱u̱,
ta nda̱a̱ táki̱ʼva ndákiʼin ti̱kui̱í yóʼo ñuʼú ku̱a̱ʼa̱n xíʼinrá:
saá sa̱ndíʼi-xa̱ʼún ña̱ ndátui̱ ndakiʼii̱n chí nu̱únínu.
20 Xáʼndaún chiñu nu̱ú ta̱ ta̱a nda̱a̱ tá kíxaa̱ tiempo ña̱ xíʼi̱ra,
násamaún ki̱ʼva ña̱ náʼa̱ra ta táváúnra ku̱a̱ʼa̱nra.
21 Íxato̱ʼóna na̱ se̱ʼera soo va̱ása kúnda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo;
va̱ása chíndayáʼvikana na̱ se̱ʼera soo va̱ása kúnda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
22 Ta̱ xóʼvi̱va* kúúra nani tákura;
ta̱ ndóʼo-iniva kúúra nani tákura”.
15 Ta̱ Elifaz ta̱ temanita nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “¿Á kivi ndakuiin iin na̱ ndíchi xíʼin tu̱ʼun ña̱ va̱ása ndáyáʼvi?
¿Á xa̱a̱-inina* xíʼin ta̱chí ña̱ va̱xi chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu?*
3 Va̱ása ndáyáʼviví ña̱ nda̱ʼyi̱na nu̱ú iin na̱ yiví tá su̱ví tu̱ʼun va̱ʼa kúú ña̱ xíniñúʼuna
ta ni va̱ása chíndeétáʼanví ña̱ káʼa̱nna xíʼin inkana.
4 Saáchi yóʼó va̱ása chíndeétáʼún xíʼin inkana ña̱ ixato̱ʼóna Ndióxi̱
ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása ndákanikaxi̱nína xa̱ʼa̱ Ndióxi̱.
5 Tu̱ʼun ña̱ káʼún náʼa̱ña ña̱ kúúmiíún ku̱a̱chi
ta viíní nándukún tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼún ña̱ va̱ʼa sandáʼviún.
6 Su̱ví yi̱ʼi̱ kúú ta̱ chíkaa̱ ku̱a̱chi yóʼó chi ña̱ káʼún kúú ña̱ chíkaa̱ ku̱a̱chi yóʼó;
tu̱ʼun ña̱ káʼún kúú ña̱ chíkaa̱ ku̱a̱chi yóʼó.
7 ¿Á yóʼó kúú ta̱ siʼna ka̱ku nu̱ú ndiʼi na̱ yiví?
¿Á siʼnaka yóʼó ka̱ku nu̱ú xi̱kí?
8 ¿Á xíniso̱ʼovaún ña̱ nátúʼun Ndióxi̱ ña̱ kǒo xíniñúʼu kunda̱a̱-ini inkana xa̱ʼa̱?
¿Á iinlá yóʼó kúú ta̱ kúúmií ña̱ ndíchi?
9 ¿Ndáaña xíni̱ yóʼó ña̱ kǒo xíni̱ ndi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱?
¿Á íyo iin ña̱ xíni̱ yóʼó ña̱ kǒo kúnda̱a̱-inindi̱ xa̱ʼa̱?
10 Xíʼinndi̱ ndóo na̱ xa̱a̱ chée na̱ xa̱a̱ ku̱vixi xi̱ní,
xíʼinndi̱ ndóo na̱ xa̱a̱ chéeka nu̱ú yiváún.
11 ¿Á kǒo xáa̱-iniún* xa̱ʼa̱ ña̱ sándi̱ko Ndióxi̱ iniún?
¿Á kǒo xáa̱-iniún xíʼin tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ káʼa̱nna xíʼún?
12 ¿Nda̱chun ni̱nuní kúniún ta va̱ása vií ndákanixi̱níún?
¿Nda̱chun xíto kue̱ʼún nu̱úndi̱?
13 Xíʼin Ndióxi̱va kúú ña̱ sáún
ta kána tu̱ʼun ña̱ va̱ása va̱ʼa yuʼún.
14 ¿Á kivi ndii* koo iin na̱ yiví nu̱ú Ndióxi̱?
¿Á kivi keʼé iin na̱ yiví ña̱ nda̱kú?
15 Kuniso̱ʼo, Ndióxi̱ va̱ása ndáa-inira na̱ ángel na̱ kúúmiíra,
ta ni ndiví va̱ása ndiiña nu̱ú Ndióxi̱.
16 Kachikaví na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ kini, na̱ kúndasíra xínira,
na̱ kúni̱ní keʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ kúni̱ní koʼo ti̱kui̱í.
17 Ná ka̱ʼi̱n iin ña̱ʼa xíʼún, ña̱kán kuniso̱ʼo ña̱ ka̱ʼi̱n.
Natúʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ xi̱nii̱,
18 ña̱ na̱túʼún na̱ ndíchi, ña̱ va̱ása níchise̱ʼé yuʼúna xa̱ʼa̱,
ña̱ na̱túʼun na̱ yivána xíʼinna.
19 Iinlá kuití na̱yóʼo kúú na̱ nda̱kiʼin ñuʼú ña̱ ta̱xina ndaʼa̱na,
ta nda̱a̱ ni iin na̱ inka ñuu va̱ása níya̱ʼana kán.
20 Ndiʼi ki̱vi̱ xóʼvi̱* na̱ ndi̱va̱ʼa-ini,
ta ndiʼi ku̱i̱ya̱ ña̱ tákuna íyo tu̱ndóʼo nu̱úna.
21 Xíniso̱ʼona ña̱ i̱yoní xáa̱ ta yíʼvina,
tá va̱ʼaní ndóona, inkana ndákiʼinna ña̱ʼana ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna.
22 Va̱ása kándíxana ña̱ kivi sa̱ñána ndaʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ va̱xi nu̱úna;
na̱ ndátu kuvi xíʼin espada kúúvana.
23 Ni va̱ása xíni̱na ndáa míí ku̱ʼu̱nna nandukúna ña̱ kuxuna..., ¿ndáa míí ndani̱ʼínaña?
Kúnda̱a̱-inina ña̱ xa̱a̱ va̱xi ki̱vi̱ ña̱ kundoʼona tu̱ndóʼo.
24 Yíʼvina xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi̱-inina ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ xóʼvi̱na,
ña̱yóʼo va̱xiña nu̱úna nda̱a̱ táki̱ʼva va̱xi iin rey ta̱ xa̱a̱ íyo tu̱ʼva ña̱ kanitáʼanra.
25 Saáchi na̱yóʼo íyona contra Ndióxi̱
ta kúni̱na kotondosóna Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱;
26 so̱ʼonína ta ku̱a̱ʼa̱nna contrara,
níʼina escudo ña̱ kúkun* ña̱ ndeéní.
27 Ni̱nuní kúnina ta xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kúúmiína ndu̱nduʼúna;
28 na̱yóʼo ndóona ñuu ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱,
ndóona veʼe nu̱ú va̱ása kundooka na̱ yiví,
ta ña̱yóʼo nduuña iin koʼndo yu̱u̱.
29 Va̱ása ndukúikána ta ni va̱ása kayana ku̱a̱ʼání ña̱ʼa;
ta ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiína ndiʼi-xa̱ʼa̱ña nu̱ú ñuʼú.
30 Va̱ása ka̱kuna nu̱ú tu̱ndóʼo;
koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yitu̱n tú xíxi̱ ndaʼa̱, ña̱ sa̱kán va̱xinana,
ta kaʼní Ndióxi̱ na̱yóʼo.
31 Ná va̱ása sandáʼvina miína
ta ná va̱ása kundaa-inina ña̱ʼa ña̱ va̱ása ndáyáʼvi,
saáchi va̱ása ndáyáʼviví ña̱ ndakiʼinna;
32 xa̱a̱ ku̱nu̱mí kundoʼona ña̱yóʼo,
ta koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndaʼa̱ iin yitu̱n nu̱ú va̱ása kána yita.
33 Koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tú uva tú kóyo tí uva ndaʼa̱ tí ta̱ʼán chi̱chi
ta saátu koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tú olivo tú kóyo yita ndaʼa̱.
34 Saáchi kǒo miíví ña̱ va̱ʼa kéʼé na̱ ndi̱va̱ʼa-ini,
ta koko* veʼe válí na̱ kútóoní kiʼin xu̱ʼún ndaʼa̱ inkana ña̱ keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa.
35 Ndákani-inina keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa ta xa̱ʼa̱ ña̱kán xáa̱na kéʼéna ña̱ sáxo̱ʼvi̱ inkana,
ta ndiʼi tiempo ndákanixi̱nína ña̱ sandáʼvina”.
16 Ta̱ Job nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “Xa̱a̱ xi̱niso̱ʼi̱ ku̱a̱ʼání tu̱ʼun táʼan ña̱yóʼo.
Nu̱úka ña̱ sandíkondó-inii̱, na̱ sáxo̱ʼvi̱kava kúúndó yi̱ʼi̱.*
3 Elifaz, ¿amaví sandákoún ka̱ʼún tu̱ʼun ña̱ va̱ása ndáyáʼvi?,
¿nda̱chun kúú ña̱ káʼún saá xíʼi̱n?
4 Kivitu ka̱ʼa̱n yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ndóʼó.
Tá níndoʼondó nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo yi̱ʼi̱,
kiviva ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ndó,
ta nda̱a̱ sakúikói̱ xi̱níi̱* ña̱ na̱ʼi̱ ña̱ kúndasíi̱ ndóʼó.
5 Soo va̱ása keʼévíi̱ ña̱yóʼo; chi ña̱ keʼíi̱ kúú ña̱ chikai̱ ndee̱ xíʼinndó xíʼin tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼi̱n,
ta tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó sandíkoña-inindó.
6 Ni ná ka̱ʼi̱n, xo̱ʼvi̱kavai̱,
ta ni ná va̱ása ka̱ʼi̱n, va̱ása ndiʼiví ña̱ sáxo̱ʼvi̱ yi̱ʼi̱.
7 Soo vitin, sa̱kúnaa Ndióxi̱ yi̱ʼi̱;
sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi na̱ se̱ʼi̱ ta saátu na̱ xi̱kachíñu nu̱úi̱.
8 Xíto na̱ yiví ña̱ xóʼvi̱i̱ ndíka̱i̱ ndaʼa̱ra,*
ku̱lekeníi̱ ta na̱ yiví ndákanixi̱nína ña̱ yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kúúmiíi̱ ku̱a̱chi.
9 Xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱níra xíʼi̱n nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ sa̱kúachi va̱lí yi̱ʼi̱ saá íyora,
ta sáa̱ní-inira xínira yi̱ʼi̱;
tá xítora yi̱ʼi̱ nda̱a̱ ndákaxí nu̱ʼura.
Na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱, kue̱ʼe̱ní xítona nu̱úi̱ ta kúni̱na saxóʼvi̱na yi̱ʼi̱.
10 Na̱ yiví kúsi̱kindaana yi̱ʼi̱,
kánina xa̱ʼnda̱ nu̱úi̱ ta sákukaʼanna nu̱úi̱;
ku̱a̱ʼánína ndátaka nu̱úi̱ ña̱ keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼi̱n.
11 Ndióxi̱ táxira ña̱ kánitáʼan ta̱ va̱lí xíʼi̱n,
ta táxira ña̱ ixandi̱va̱ʼa na̱ ndi̱va̱ʼa-ini xíʼi̱n.
12 Kǒoví tu̱ndóʼo níxi̱yo nu̱úi̱ soo iin kama ta̱xira ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ndaʼíi̱;
nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ iin kama ti̱in si̱kíi̱* saá ke̱ʼéra ta ka̱tavira yi̱ʼi̱ nu̱ú ñuʼú,
iinlá xíʼin yi̱ʼi̱ sáa̱níra.
13 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ni̱ka̱va̱nduu na̱ kíni kuxu̱n* saá íyoi̱;
va̱ása kúndáʼvi-inira xínira yi̱ʼi̱ ta flechara ka̱annú nda̱a̱ nu̱ú ñúʼu nduchu̱ inii̱,
ta nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú ni̱xi̱ta nduta̱ tá ñúʼu ini ka̱va̱i̱.
14 Íyoi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin nama̱ ña̱ tuku ta tuku táʼvíra;
xínura va̱xira kanitáʼanra xíʼi̱n nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin ta̱ xíni̱ní kanitáʼan.
16 Nda̱a̱ ku̱kúáʼa nu̱úi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xákuníi̱,
ta nda̱nañu nduchúnu̱úi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xákuníi̱,
17 ni ta̱ʼán keʼíi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin nda̱a̱ ni iinna,
ta xíʼin ndinuʼu-inii̱ káʼi̱n xíʼin Ndióxi̱.
18 Yóʼó ñuʼú, va̱ása chise̱ʼún ni̱íi̱.
Ta nda̱a̱ táki̱ʼva ná koo ña̱ kuaku xa̱ʼíi̱ saá koún.
19 Íyo iinna chí ndiví na̱ kivi ka̱ʼa̱n xa̱ʼíi̱ ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱,
íyo iinna chí ndiví na̱ kivi ndakiʼin tu̱ʼi̱n.
20 Na̱ xi̱kitáʼan xíʼi̱n kúsi̱kindaana yi̱ʼi̱
nani xákui̱ nu̱ú Ndióxi̱.
21 Ná koo iin na̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼa xa̱ʼíi̱ nu̱ú Ndióxi̱,
nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin na̱ yiví tá káʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱ na̱ kítáʼan xíʼinna nu̱ú inkana.
22 Saáchi si̱lóʼo kuití ku̱i̱ya̱ kíndo̱o nu̱úi̱,
tasaá ku̱ʼi̱n ta va̱ása ndikókai̱.
17 ”Kǒoka ndeíi̱ ta xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvii̱,
xa̱a̱ íyo tu̱ʼva iin ya̱vi̱ nu̱ú ndu̱xu̱i̱n.
2 Na̱ kúsi̱kindaa yi̱ʼi̱, ni̱ka̱va̱nduuna yi̱ʼi̱
ta xítoi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna.
3 Ixaún ña̱ ma̱ní, chinaʼá* ña̱ chindeétáʼún xíʼi̱n.
Chi kǒo inkaka na̱ chindeétáʼan xíʼi̱n.
4 Saáchi chi̱se̱ʼún ña̱ ndíchi nu̱ú na̱ ta̱a yóʼó.
Xa̱ʼa̱ ña̱kán kúú ña̱ va̱ása táxiún ña̱ ixato̱ʼónana.
5 Sana kúni̱ iin na̱ yiví taxina loʼo ña̱ kúúmiína ndaʼa̱ na̱ kítáʼan xíʼinna,
soo na̱ se̱ʼena va̱ása kívi koto káxina chi xíʼi̱na so̱ko.
7 Nda̱a̱ ku̱naa nduchúnu̱úi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi̱ní-inii̱
ta ku̱leke ndaʼíi̱ xíʼin xa̱ʼíi̱.
8 Ndákanda̱ní-ini* na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú tá xítona ña̱yóʼo,
ta iin ku̱a̱ʼa̱n-ini na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé na̱ ndi̱va̱ʼa-ini.
9 Na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú, kǒo sándakoona keʼéna ña̱yóʼo
ta na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií, chíkaa̱na ndee̱ ña̱ keʼéna ña̱ va̱ʼa.
10 Soo naʼa ndiʼi ndóʼó ta ka̱ʼa̱nkandó,
saáchi nda̱a̱ vitin, nda̱a̱ ni iin ndóʼó ta̱ʼán ka̱ʼa̱nndó ña̱ʼa ña̱ ndíchi.
11 Ndáa si̱lóʼo ki̱vi̱ tákui̱;
ña̱ kúni̱i̱ keʼíi̱ á ña̱ nda̱kani-inii̱ keʼíi̱, ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱vaña.
12 Na̱ kítáʼan xíʼi̱n káʼa̱nna ña̱ vatá* nu̱úka ña̱ ka̱ʼa̱nna ña̱ nda̱a̱;
na̱yóʼo káchina: ‘Sana xa̱a̱ ndaye̱ʼe̱va chi naaní’.
13 Tá ná ya̱ʼa loʼoka tiempo, Ya̱vi̱* nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo veʼi̱;
kán ku̱su̱i̱n nu̱ú naa.
14 Ndeéní ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo xíʼin ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱: ‘Yóʼó kúú yivái̱’.
Xíʼin ti̱kuxí* ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo: ‘Ndóʼó kúú siʼíi̱ xíʼin ku̱ʼvai̱’.
15 Kǒo miíví ña̱ ndátui̱ ndakiʼii̱n.
¿Ndáana kivi ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ña̱ si̱íní kutakui̱?
18 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Bildad ta̱ suhita ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “¿Nda̱a̱ ama sandákoún ka̱ʼún ña̱yóʼo?
Vií loʼo ndakanixi̱níún tasaá natúʼunyó.
3 ¿Á kitíva kúúndi̱ nu̱ún?
¿Á na̱ kíʼvíva kúúndi̱ nu̱ún?
4 Ni ná saxóʼvi̱ún* miíún xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱níún,
¿á kuvichí* ñuʼú á kanda̱ yu̱u̱ nu̱ú ndóoña saáchi miíún kúni̱ ña̱ saá ná kooña?
5 Ña̱ nda̱a̱ kúúña, nda̱ʼva̱va ñuʼu̱ na̱ ndi̱va̱ʼa-ini
ta va̱ása kokoka* ñuʼu̱na.
6 Nda̱ʼva̱ ñuʼu̱ ña̱ ndáye̱ʼe̱ ini veʼe válína
ta nda̱ʼva̱ ñuʼu̱* ña̱ sándaye̱ʼe̱ ini veʼena.
7 Va̱ása kooka ndee̱na ña̱ kakana
ta va̱ása vií kana ña̱ kúni̱na keʼéna.
8 Saáchi kaku̱ʼun xa̱ʼa̱na ini iin ñunú*
ndañúʼuna ta ndakavana iniña.
9 Kaku̱ʼun si̱ʼndi̱-xa̱ʼa̱na;
ta ti̱inña xíʼin iin yoʼo̱.
10 Nu̱ú ñuʼú kánduʼú* iin yoʼo̱ ña̱ sakáku̱ʼun miína
ta chí yichi̱ nu̱ú ku̱ʼu̱nna íyo iin ña̱ sakáku̱ʼun miína.
11 Nda̱a̱ ndáaka nu̱ú xíkana, yíʼvina
ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ndíku̱n yatin sa̱tána saá íyoña.
12 Kǒoka ndee̱na,
ta tu̱ndóʼo ña̱ kúúmiína sándakavaña miína.
13 Iin kue̱ʼe̱ sándiʼi-xa̱ʼa̱ ku̱ñuna;
iin kue̱ʼe̱ ña̱ ndeéní ki̱ʼin ku̱ñuna.
14 Ña̱ sándi̱ʼi-inina, kooña nda̱a̱ táki̱ʼva koo ña̱ tavá na̱yóʼo ini veʼena nu̱ú va̱ʼaní ndóona
ta nda̱a̱ táki̱ʼva koo ña̱ kuniʼi miína ña̱ ku̱ʼu̱nna kuvina saá koo ña̱yóʼo.
15 Na̱ va̱ása xíni̱na kúú na̱ koo ini veʼena;
ta ku̱i̱ta̱yává azufre* ini veʼena.
16 Kundoʼona nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo iin yitu̱n tú yíchi̱ ti̱oʼo* ta saátu ndaʼa̱nú.
17 Va̱ása ndakaʼánkana xa̱ʼa̱na nu̱ú ñuʼú
ta chí calle va̱ása kuxini̱ na̱ yiví ki̱vi̱na.
18 Tá ndóona nu̱ú yéʼe̱ kuniʼinana ku̱ʼu̱n xíʼinna nu̱ú naa
ta tavánana nu̱ú ñuʼú.
19 Va̱ása koo se̱ʼena ni se̱ʼeñánina ti̱xin ñuuna
ta va̱ása koo nda̱a̱ ni iin na̱ ka̱ku nu̱ú ndóona.
20 Tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ koo tu̱ndóʼo nu̱úna,
yi̱ʼví na̱ yiví na̱ ndóo chí nu̱ú kíʼvi ñu̱ʼu*
ta saátu yi̱ʼvíní na̱ yiví na̱ ndóo chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu.
21 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ndóʼo veʼe na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa,
ña̱yóʼo kúú ña̱ ndóʼo na̱ ta̱ʼán kuxini̱ Ndióxi̱”.
19 Ta̱ Job nda̱kuiinra ta ka̱chira:
2 “¿Nda̱a̱ ama sandákoondó keʼéndó yi̱ʼi̱?
¿Nda̱a̱ ama sandákoondó ka̱ʼa̱nndó tu̱ʼun ña̱ sáxo̱ʼvi̱-inii̱?*
3 Xa̱a̱ u̱xu̱ yichi̱ kúú ña̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼandó xíʼi̱n;
va̱ása kúkaʼan nu̱úndó ña̱ íxandi̱va̱ʼandó xíʼi̱n.
4 Ta tá ndixa ke̱ʼíi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa,
yi̱ʼi̱va kúú ta̱ chaʼvi xa̱ʼa̱ña.
5 Tá ndákanikaxi̱níndó ña̱ va̱ʼaka kéʼéndó nu̱ú yi̱ʼi̱,
ta káʼa̱nndó ña̱ ku̱a̱chi miívai̱ kúú ña̱ xóʼvi̱i̱,
6 xíniñúʼu kunda̱a̱-inindó ña̱ Ndióxi̱ kúú ta̱ sa̱ndáʼvi yi̱ʼi̱,
nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ sákaku̱ʼun kití ini iin ñunú* saá ke̱ʼéra xíʼi̱n.
7 Kuniso̱ʼondó. Ndáʼyi̱ kóʼi̱* ta káchii̱ ‘Sa̱túkue̱ʼe̱na yi̱ʼi̱’, soo kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ ndákuiin yuʼíi̱;
kána kóʼi̱ ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼi̱n, soo kǒo na̱ ndákiʼin tu̱ʼi̱n.
8 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ sa̱si yichi̱ nu̱úi̱ xíʼin nama̱ ña̱ yu̱u̱ saá íyora ta va̱ása kívi ya̱ʼi̱;
nda̱sanaara yichi̱ nu̱ú xíkai̱.
9 Va̱ása táxikara ña̱ ixato̱ʼóna yi̱ʼi̱,
ta sa̱kúkaʼanra nu̱úi̱.
10 Sándi̱ʼiníra-inii̱, tasaá keʼéra nda̱a̱ ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kuvii̱;
ta nda̱a̱ táki̱ʼva sákanana iin yitu̱n tú tu̱ʼunna saá kéʼéra xíʼi̱n, kǒoka ña̱ ndátui̱ ndakiʼii̱n.
11 Ndeéní sáa̱ra xíʼi̱n,
ta nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéra xíʼin na̱ sáa̱-inira xínira saá kéʼéra xíʼi̱n.
12 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ chi̱ndaʼá na̱ soldadora na̱ xa̱a̱ íyo tu̱ʼva ña̱ kanitáʼanna xíʼi̱n saá íyora,
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xíku̱ndoo iníí sa̱tá veʼe loʼi̱ saá íyona.
13 Sa̱kúxíkára na̱ veʼi̱ nu̱úi̱,
ta na̱ xíni̱ yi̱ʼi̱, ku̱xíkána nu̱úi̱.
14 Na̱ xi̱kitáʼan va̱ʼa xíʼi̱n,* sa̱ndákoona yi̱ʼi̱,
ta na̱ xi̱xini̱va̱ʼi̱ na̱ndóso-inina xa̱ʼíi̱.
15 Na̱ ndóo naʼa* veʼi̱ ta saátu ná káchíñundáʼvi nu̱úi̱, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna xíʼin na̱ va̱ása xíni̱na saá kéʼéna xíʼi̱n;
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ke̱e inka ñuu saá íyoi̱ nu̱úna.
16 Kánai̱ ta̱ káchíñundáʼvi nu̱úi̱ soo va̱ása ndákuiinra yuʼíi̱;
káʼi̱n xíʼinra ña̱ ná kundáʼvi-inira kunira yi̱ʼi̱.
17 Kininí xáʼa̱n yuʼíi̱ ta kúndasí ñá síʼi̱ xíniñá yi̱ʼi̱,
ta xa̱ʼa̱ ña̱ kininí xáʼi̱n va̱ása xíín na̱ ñani miíi̱ kuyatinna nu̱úi̱.
18 Nda̱a̱ na̱ va̱lí kúndasí yi̱ʼi̱;
xáku̱ndaana yi̱ʼi̱ nda̱a̱ ndáaka nu̱ú xíkai̱.
19 Ndiʼi na̱ va̱ʼaní xi̱kitáʼan xíʼi̱n kúndasína yi̱ʼi̱,
ta na̱ xi̱kuʼvi̱-inii̱ xi̱xinii̱ nduuna contra xíʼi̱n.
20 Ku̱kuéʼé ndiʼii̱ ta nda̱a̱ túvi lekei̱,
ndáa si̱lóʼo kuvii̱.
21 Kundáʼvi-inindó kunindó yi̱ʼi̱,
ndóʼó na̱ migoi̱, kundáʼvi-inindó kunindó yi̱ʼi̱,
saáchi Ndióxi̱ sáxo̱ʼvi̱níra yi̱ʼi̱.
22 ¿Nda̱chun íxandi̱va̱ʼandó xíʼi̱n nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé Ndióxi̱ xíʼi̱n?
¿Nda̱chun kǒo sándakoondó ña̱ ka̱ʼa̱nndó tu̱ʼun síkí xa̱ʼíi̱?
23 Á va̱ʼaví ná ka̱ʼyi̱ ña̱ káʼi̱n.
Á va̱ʼaví ná ka̱ʼyi̱ña nu̱ú iin libro.
24 Ta ná ka̱ʼyi̱ña nu̱ú iin yu̱u̱ ña̱ va̱ʼa kooña ndiʼi tiempo,
ná ka̱ʼyi̱ña xíʼin iin ña̱ʼa* ña̱ hierro xíʼin plomo...
25 Saáchi kúnda̱a̱va-inii̱ ña̱ táku ta̱ sakǎku* yi̱ʼi̱;
tá xa̱a̱ kǒokai̱ íyo saáví kixira ta kundichira nu̱ú ñuʼú.
26 Ni sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ kue̱ʼe̱ ku̱ñui̱,
soo nani tákukai̱ kunivai̱ Ndióxi̱.
27 Kuninu̱úvai̱ra, su̱ví inka na̱ yiví kúú na̱ kunira.
Soo vitin ndíʼi̱ní-inii̱.
28 Ndóʼó káchindó ‘¿Ndáa ki̱ʼva sáxo̱ʼvi̱ndi̱ yóʼó?’,
chi sana ndákanixi̱níndó ña̱ yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kúúmií ku̱a̱chi.
29 Soo ndóʼóva kúú na̱ xíniñúʼu yi̱ʼví ndakiʼin castigo xíʼin espada,
saáchi tá ná keʼéndó ña̱ va̱ása va̱ʼa, ndakiʼinndó castigo xíʼin espada;
xíniñúʼu kunda̱a̱-inindó ña̱ íyo iin ta̱ ndátiin ku̱a̱chi”.
20 Ta̱ Zofar ta̱ naamatita nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “Ndíʼi̱ní-inii̱ ta va̱ása kívi kundatui̱, ña̱kán xíniñúʼu ka̱ʼi̱n.
3 Xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼún, ni̱ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼún xíʼi̱n,
soo xíniñúʼu ndakuii̱n yuʼún chi ta̱ ndíchiva kúi̱.
4 Xa̱a̱ xíni̱vaún ña̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ xíʼún, chi xa̱a̱ saá íyoña nani tá ku̱vaʼa ta̱ ta̱a* nu̱ú ñuʼú,
5 loʼova tiempo kúú ña̱ ndáʼyi̱ kóʼó* ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini xa̱ʼa̱ ña̱ kúsi̱í-inira
ta ni va̱ása naʼáví kúsi̱í-ini ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini.
6 Ni súkunní ná koora ta ná xa̱a̱ra nda̱a̱ ndiví
ni ná xa̱a̱ xi̱níra nda̱a̱ nu̱ú íyo vi̱kó,
7 ndiʼi-xa̱ʼa̱ va̱ʼara ta ni va̱ása kundayáʼvikara nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ása ndáyáʼvi si̱ʼvíra;
na̱ xi̱xini miíra kachina: ‘¿Ndáa míí ku̱a̱ʼa̱nra?’.
8 Kamaní nandóso-inina xa̱ʼa̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva kama nándóso-inina xa̱ʼa̱ ña̱ xánina;*
nandóso-inina xa̱ʼa̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva nándóso-inina xa̱ʼa̱ ña̱ xánina tá ñuú.
9 Na̱ xi̱niñaʼá va̱ása kunikanara,
ta ni va̱ása ndikókana kuninara nu̱ú ni̱xi̱yora.
10 Na̱ se̱ʼera ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ nda̱ʼví ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼinna,
ta sandándikóra ña̱ ki̱ʼinra ndaʼa̱ inkana.
11 Ndakúní ni̱xi̱yo lekera tá ni̱xi̱yo loʼora,
soo ndiʼiva ndee̱ra tá ná ku̱ʼu̱nra ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.
12 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ña̱ʼa ña̱ vi̱si̱ ña̱ xáxira saá íyo ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéra,
ta ndútaña ti̱xin yáa̱ra,*
13 va̱ása xíínra kokóraña chi ya̱si̱nníña ndíkaa̱ña yuʼúra túvira,
14 soo tá xáa̱ña ti̱xinra, ña̱ vi̱si̱ yóʼo ndúu o̱va̱ña,
ndúuña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo veneno tí ko̱o̱* inira.
15 Ko̱kóra ña̱ kúiká soo nduxanraña;
Ndióxi̱ kúú ta̱ taváña ti̱xinra.
16 Tiʼvira veneno tí ko̱o̱;
kaxí* tí ko̱o̱ra ta kaʼníríra.
17 Va̱ása koʼora leche ni ñu̱ñú ña̱ kána nda̱a̱ táki̱ʼva kána ti̱kui̱í.
18 Ndataxira ña̱ʼa ña̱ kúúmiíra tá kúma̱níka kuniñúʼuraña;
ta ni va̱ása kuniñúʼura ña̱ kúiká ña̱ ka̱yara xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱tára* ta ni̱xi̱íkóra ña̱ʼa.
19 Saáchi i̱xandi̱va̱ʼara xíʼin na̱ nda̱ʼví ta sa̱ndákoondaʼa̱rana;
ki̱ndoora xíʼin iin veʼe ña̱ va̱ása ní ixava̱ʼara.
20 Soo kundi̱ʼiní-inira;
ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kúúmiíra va̱ása chindeétáʼanña xíʼinra ña̱ ka̱kura.
21 Kǒoka ña̱ kivi kindaara ndaʼa̱ inkana;
xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása naʼá koo ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kúúmiíra.
22 Tá ná ndukúikáníra, ndi̱ʼiní-inira;
kixi ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ndeéní nu̱úra.
23 Tá xíxikara, Ndióxi̱ sa̱a̱níra xíʼinra;
ta taxira ná kixi ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo nu̱úra.
24 Tá ná kunura ña̱ va̱ása kani ka̱a ña̱ hierro miíra,
kaanva flecha tú cobre miíra.
25 Tuʼunra iin flecha tú ni̱ki̱ʼvi sa̱tára,
tuʼunra iin flecha tú táxa* tú ni̱ki̱ʼvi nda̱a̱ nu̱ú ndíkaa̱ nduchu̱ inira, ta yi̱ʼvíníra.
26 Ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kúúmiíra;
iin ñuʼu̱ ña̱ va̱ása níndakaʼmina kaʼmi-ñaʼá;
kixi tu̱ndóʼo nu̱ú na̱ ná kindo̱o veʼera.
27 Ndiví na̱ʼa̱ña ña̱ kúúmiíra ku̱a̱chi;
na̱ yiví na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú ka̱ʼa̱nna contrara.
28 Tá ná sa̱a̱ní Ndióxi̱, sakútúra ti̱kui̱í nu̱ú ñuʼú
ndakutúrá ta ku̱ʼu̱n veʼera xíʼin ti̱kui̱í.
29 Ña̱yóʼo kúú ña̱ keʼé Ndióxi̱ xíʼin ta̱a ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini,
ña̱yóʼo kúú herencia ña̱ taxi Ndióxi̱ ndaʼa̱ra”.
21 Ta̱ Job nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “Viíní kuniso̱ʼondó ña̱ ka̱ʼi̱n;
ña̱yóʼo kúú ña̱ kivi keʼéndó ña̱ va̱ʼa sandíkondó-inii̱.
3 Kundatu loʼondó nani káʼi̱n;
tá ná sandíʼii̱ ka̱ʼi̱n kivi kusi̱kindaavandó yi̱ʼi̱.
4 Su̱ví xíʼin na̱ yiví káʼa̱nkúáchii̱* xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼi̱.
Chi tá xíʼin na̱kán níka̱ʼa̱nkúáchii̱, xa̱a̱ ni̱sa̱a̱vai̱.
5 Kotondó yi̱ʼi̱ ta ndakanda̱ka-inindó;*
xíʼin ndaʼa̱ndó ndakasindó yuʼúndó.
6 Iin ku̱a̱ʼa̱n-inii̱ tá ndákanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo,
ta nda̱a̱ kísini̱nui̱.
7 ¿Nda̱chun tákuka na̱ ndi̱va̱ʼa-ini, kúchéena ta ndúkúikána?
8 Ndiʼi tiempo ndóo na̱ se̱ʼena nu̱úna,
ku̱a̱ʼákaví tiempo tákuna ta xínina na̱ se̱ʼeñánina.
9 Kǒo tu̱ndóʼo nu̱úna tá ndóona ini veʼena,
va̱ása yíʼvina ta va̱ása táxi Ndióxi̱ castigo ndaʼa̱na.
10 Ku̱a̱ʼání se̱ʼe si̱ndi̱ki̱ che̱e sa̱na̱na íyo;
saáchi va̱ása núu se̱ʼe si̱ndi̱ki̱ síʼi sa̱na̱na.
11 Nda̱a̱ táki̱ʼva xínu iin tiʼvi ndikachi* saá xínu na̱ va̱lí se̱ʼena xíkana
ta kúsi̱íkaví-ini na̱ va̱lí se̱ʼena xíkana sísikína.
12 Xítana tá káʼa pandereta xíʼin arpa,
ta kúsi̱íkaví-ini na̱ ndi̱va̱ʼa-ini tá xíniso̱ʼona ña̱ tívina tú flauta.
14 Soo káʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼin Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱: ‘Va̱ása keʼún ndi̱ʼi̱.
Kǒo kúni̱ndi̱ kunda̱a̱-inindi̱ xa̱ʼún.
15 ¿Ndáa ta̱ kúú Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ ña̱ va̱ʼa kachíñundi̱ nu̱úra?
¿Ndáaña va̱ʼa ndakiʼinndi̱ tá ná sakúaʼandi̱ xa̱ʼa̱ra?’.
16 Soo kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ va̱ása kúúmií na̱yóʼo ndee̱ ña̱ vií kana ndiʼi ña̱ kéʼéna.
(Va̱ása ndákanixi̱níi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ndákanixi̱ní na̱ ndi̱va̱ʼa-ini).
17 ¿Nda̱saa yichi̱ ndáʼva̱ ñuʼu̱* ña̱ túu̱n nu̱ú na̱ ndi̱va̱ʼa-ini?
¿Nda̱saa yichi̱ va̱xi tu̱ndóʼo nu̱úna?
¿Nda̱saa yichi̱ sándiʼi-xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱níra?
18 ¿Á xa̱a̱ íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo xe̱ʼe̱* ña̱ ndáchí xíʼin ta̱chí?
¿Á xa̱a̱ ñúunana* nda̱a̱ táki̱ʼva ñúu ta̱chí iin xe̱ʼe̱?
19 Ndióxi̱ taxira castigo ndaʼa̱ na̱ se̱ʼe na̱ ndi̱va̱ʼa-ini xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱yóʼo.
Soo ná taxitu Ndióxi̱ castigo ndaʼa̱ mií na̱ ndi̱va̱ʼa-ini yóʼo, ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina ña̱ su̱ví ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ ke̱ʼéna.
20 Ná koto na̱ se̱ʼena tá ná ndiʼi-xa̱ʼa̱na
ta ná xo̱ʼvi̱na tá ná sa̱a̱ Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ xíʼinna.
21 Tá iin kama ná kuvina, ¿á kundi̱ʼi-inina xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo se̱ʼena?
22 Tá Ndióxi̱ kúú ta̱ ndátiin ku̱a̱chi xíʼin nda̱a̱ na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼviní,
¿á íyo iin na̱ kivi sanáʼa̱ Ndióxi̱?
23 Iin ta̱a xíʼi̱ra tá ndakúkara,
tá kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ sándi̱ʼi-inira,
24 tá nduʼúka xa̱ʼa̱-si̱ʼinra
ta ndakúka lekera.
25 Soo inka ta̱a ndíʼi̱ní-inira ta xíʼi̱ra,
tá nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán kotondosóra ña̱ va̱ʼa.
26 Saáchi ñuʼú nduu u̱vi̱ saána,
ta kaxí ti̱kuxí* u̱vi̱ saána.
27 Kúnda̱a̱ va̱ʼa inii̱ ndáaña ndákanixi̱níndó
ta káʼa̱n-táʼanndó ña̱ keʼéndó ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼi̱n.
28 Saáchi ndóʼó káʼa̱nndó ‘¿Ndáa míí íyo veʼe ta̱a ta̱ ndáyáʼviní
ta ndáa míí íyo veʼe nu̱ú íyo ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini?’.
29 ¿Á ta̱ʼán nda̱ka̱tu̱ʼunndó na̱ xíka ku̱a̱ʼání ñuu?
¿Á kǒo kándíxandó ña̱ káʼa̱n na̱yóʼo
30 ña̱ va̱ása xíʼi̱ ta̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa tá va̱xi tu̱ndóʼo nu̱úra
ta sáka̱kuna ta̱yóʼo tá sáa̱ní Ndióxi̱?
31 ¿Ndáana ka̱ʼa̱n xíʼinra ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ kéʼéra?
¿Ndáana taxi castigo ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra?
32 Tá ná ku̱ʼu̱nna xíʼinra nu̱ú ndu̱xu̱nra,
koo iin na̱ kundaa nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra.
33 Va̱ʼaní ndakindee̱ra chí yoso̱,
ta ndiʼi na̱ yiví kundiku̱nna ku̱ʼu̱nna sa̱tára
nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ siʼna ku̱a̱ʼa̱n nu̱úra.
34 ¿Nda̱chun kúni̱ndó sandíkondó-inii̱ xíʼin tu̱ʼun ña̱ va̱ása ndáyáʼvi?
Ña̱ vatá* kúú ndiʼi ña̱ káʼa̱nndó xíʼi̱n”.
22 Ta̱ Elifaz ta̱ temanita nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “¿Á íyo chiñu iin ta̱a nu̱ú Ndióxi̱?
¿Á kivi chindeétáʼan iin ta̱a ta̱ ndíchi xíʼin Ndióxi̱?
3 ¿Á ndíʼi̱ví-ini Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ xa̱ʼún xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼún ña̱ nda̱kú?
¿Á íyo iin ña̱ va̱ʼa ndákiʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo nda̱kú íyo iniún?
4 ¿Á xa̱ʼa̱ ña̱ íxato̱ʼóníúnra kúú ña̱ taxira castigo ndaʼún ta ndatiinra ku̱a̱chi xíʼún?
5 ¿Á su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ ndi̱va̱ʼaní-iniún kúú ña̱ kéʼéra ña̱yóʼo ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo sándakoún kéʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa?
6 Saáchi tá táxi tóún* xu̱ʼún ndaʼa̱ na̱ táʼún, kíndaún ña̱ʼa ndaʼa̱na ni kǒo xíniñúʼu keʼún ña̱yóʼo,
kíndaún ti̱ko̱to̱ na̱ nda̱ʼví ta kíndo̱o chálána.
7 Va̱ása táxiún ti̱kui̱í koʼo na̱ ku̱naa,
ta va̱ása taxiún ña̱ kuxu na̱ xíʼi̱ so̱ko.
8 Na̱ ta̱a na̱ ndakú na̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yóʼó, ndákiʼinna ku̱a̱ʼání ñuʼú,
ta na̱yóʼo kuití kúú na̱ ndóo nu̱úña.
9 Soo yóʼó va̱ása níxiún chindeétáʼún xíʼin ná ni̱xi̱ʼi̱ yii̱,
ta xi̱saxóʼvi̱ún* na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yivá.
10 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kivi kundoʼún iin ña̱ va̱ása va̱ʼa,
ta yíʼviún ña̱ iin kama kixika tu̱ndóʼo nu̱ún;
11 ña̱kán kúú ña̱ va̱ása kívi kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa
saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ndíkaa̱ nu̱ú naa saá íyoún,
ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ni̱sa̱ʼvi xíʼin ti̱kui̱í tá nda̱kutú saá íyoún.
12 ¿Á va̱ása súkunní íyo Ndióxi̱ chí ndiví?
Koto ndáa ki̱ʼva súkunní níndoso ndiʼi ki̱mi.
13 Soo yóʼó káʼún ña̱yóʼo: ‘¿Á kúnda̱a̱-ini Ndióxi̱ ndáaña kéʼé na̱ yiví?
¿Á kivi ndatiinra ku̱a̱chi nu̱ú naaní?
14 Tá xíkara chí ndiví nda̱a̱ nu̱ú súkun va̱ʼa,
ndákasi vi̱kó nu̱úra ña̱ va̱ása kotora’.
15 ¿Nda̱chun ndíku̱ún ña̱ ke̱ʼé na̱ ndi̱va̱ʼa-ini na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá?
16 Na̱yóʼo iin sana ni̱xi̱ʼi̱na tá válíkana,
ndo̱ʼona nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo xa̱ʼa̱ iin veʼe ña̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼin yu̱ta.
17 Xi̱kaʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱: ‘Va̱ása keʼún ndi̱ʼi̱’,
ta saátu xi̱kaʼa̱nna ‘¿Ndáaña kivi keʼé Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ xíʼinndi̱?’.
18 Ndióxi̱ kúú ta̱ ta̱xi ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiína ini veʼena.
(Soo yi̱ʼi̱ va̱ása ndákanixi̱níi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ndákanixi̱ní na̱ ndi̱va̱ʼa-ini).
19 Na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú kotona ña̱yóʼo ta kusi̱í-inina,
ta na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií kusi̱kindaana na̱yóʼo ta kachina:
20 ‘Xa̱a̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíni miíyó,
ta koko* ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiína’.
21 Kuxini̱va̱ʼa Ndióxi̱ tasaá va̱ása kundi̱ʼi-iniún;
ta kixi ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa nu̱ún.
22 Kundiku̱n ley ña̱ táxira
ta ndataánva̱ʼa* tu̱ʼunra níma̱ún.
23 Tá ná ndikóún nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱, va̱ʼa tuku kana ña̱ keʼún.
Tá ná sandákoún keʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa ini veʼún,
24 tá ná kataún oro ña̱ kúúmiíún nu̱ú ñuʼú
ta saátu tá ná kataún oro ña̱ íyo chí Ofir chí taʼvi̱ nu̱ú íyoní yu̱u̱,
25 Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ xa̱a̱ra koora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo oro ña̱ kúúmiíún,
ta xa̱a̱ra koora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo plata mií ña̱ va̱ʼaka nu̱ún.
26 Saáchi kusi̱í-iniún tá ná ndasakáʼnún Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱,
ta va̱ása yi̱ʼvíún kuyatiún nu̱úra.
27 Ka̱ʼa̱n-ndáʼviún xíʼinra ta kuniso̱ʼovara yóʼó;
ta saxínún ña̱ ki̱ndoún keʼún nu̱úra.
28 Viíní kana ndiʼi ña̱ ná ndaka̱xiún keʼún,
ta ndaye̱ʼe̱ yichi̱ nu̱ú xíkaún.
29 Saáchi kukaʼanva nu̱ún tá ni̱nuní kúniún káʼún,
chi ta̱kán sakǎkura na̱ vitá-ini.
30 Ta̱kán sakǎkura na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií;
ña̱kán tá kǒo ku̱a̱chi kúúmiíún, sakǎkuvara yóʼó”.
23 Ta̱ Job nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “Saátu vitin, kúni̱i̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼi̱ chi va̱ása kíndo̱o-inii̱;
xa̱a̱ ku̱nai̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xákuníi̱.
3 Á va̱ʼaví ná kunda̱a̱-inii̱ ndáa míí íyo Ndióxi̱.
Tasaá kivi ku̱ʼi̱n nda̱a̱ nu̱ú íyora.
4 Nu̱ú Ndióxi̱ ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ása kúúmiíi̱ ku̱a̱chi
ta ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ʼa ndakiʼii̱n tu̱ʼi̱n;
5 saá kivi kunda̱a̱-inii̱ ndáaña ndakuiinra yuʼíi̱
ta viíní kuniso̱ʼi̱ ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n.
6 ¿Á kuniñúʼu Ndióxi̱ ndee̱ra ña̱ koora contrai̱?
Va̱ásaví, chi viíníva kuniso̱ʼora ña̱ ka̱ʼi̱n.
7 Kán kúú nu̱ú kivi ndasavií na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú ku̱a̱chi xíʼinra,
ta ta̱ ndátiin ku̱a̱chi xíʼi̱n, ixakáʼnu-inira xa̱ʼíi̱ ndiʼi tiempo.
8 Soo tá ná ku̱ʼi̱n chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu* kǒora íyo kán;
ta tá ná ndikói̱ va̱ása kívi ndaniʼíi̱ra.
9 Tá káchíñura chí ndaʼa̱ yitin, va̱ása kívi kotoi̱ra;
ta saátu tá káva̱ra chí ndaʼa̱ kúáʼa va̱ása kívi kotoi̱ra.
10 Soo xíni̱vara ndáaña ke̱ʼíi̱.
Tá ná sandíʼira kotondosóra yi̱ʼi̱, koi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo oro mií ña̱ va̱ʼaka.
11 Ndíku̱i̱n yichi̱ra;
xíniso̱ʼi̱ ña̱ káʼa̱nra ta va̱ása kítai̱ yichi̱ra.
12 Va̱ása níkuxíkái̱ nu̱ú chiñu ña̱ xa̱ʼndara nu̱úi̱;
ndáyáʼviní tu̱ʼunra nu̱úi̱ ta ke̱ʼíi̱ ku̱a̱ʼáníka ña̱ʼa nu̱úka ña̱ ndu̱kúra nu̱úi̱.
13 Tá chíkaa̱-inira keʼéra iin ña̱ʼa, ¿ndáana kivi kasi nu̱úra ña̱ keʼéraña?
Tá kúni̱ra keʼéra iin ña̱ʼa, kéʼévaraña.
14 Saxínura ndiʼi ña̱ chi̱kaa̱-inira keʼéra xa̱ʼíi̱,
ta ku̱a̱ʼání táʼan ña̱yóʼo ndákanixi̱níra keʼéra xa̱ʼíi̱.
15 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ndíʼi̱ní-inii̱ tá ndákanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ keʼé Ndióxi̱ xíʼi̱n;
tá ndákanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ra, yíʼviníkai̱.
16 Yíʼviníi̱ xínii̱ Ndióxi̱,
Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ sa̱yíʼviníra yi̱ʼi̱.
17 Ni va̱ása kívi kotoi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ naa,
soo ni saá ka̱ʼa̱nvai̱.
24 ”¿Nda̱chun va̱ása chíndúʼú Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ iin ki̱vi̱ ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi?
¿Nda̱chun va̱ása kúnda̱a̱-ini na̱ xíni̱ñaʼá xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ kán?*
2 Na̱ yiví sáka̱nda̱na ña̱ʼa ña̱ ndíta xáʼñu* ñuʼú inkana;
íxakuíʼnána ndikachi* ta ndáchitáʼannarí xíʼin kití sa̱na̱ miína.
3 Íxakuíʼnána burro sa̱na̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yivá.
Ta ndákiʼinna si̱ndi̱ki̱ sa̱na̱ ñá ni̱xi̱ʼi̱ yi̱i̱, xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xitóona* iin ña̱ʼa ndaʼa̱ñá.
4 Ni va̱ása táxina ña̱ kaka na̱ nda̱ʼví yichi̱;
íxandúxana xíʼinna ña̱ kununa xa̱ʼa̱ ña̱ yíʼvina.
5 Nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé burro yukú tí íyo chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí
saá kéʼé na̱ nda̱ʼví tá xíkana ndúkúna ña̱ kuxuna;
xíkana chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí ña̱ ndukúna ña̱ kuxu na̱ va̱lí se̱ʼena.
6 Nu̱ú ñuʼú inkana xíniñúʼu sakéena*
ta nu̱ú ndíta tú uva na̱ ndi̱va̱ʼa-ini xíniñúʼu ndakayana tí uva.
7 Kǒo ti̱ko̱to̱ kunúu sa̱tána tá ñuú
ta kǒo ña̱ kundixina tá vi̱xin.
8 Ndáxina* xíʼin sa̱vi̱ tá kúun chí yuku̱;
xíko̱o sávína ti̱xin yu̱u̱ náʼnu chi kǒo veʼena.
9 Na̱ ndi̱va̱ʼa-ini, kíndaana na̱ va̱lí na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yivá tá sáchichín siʼínana,
ta kíndaana ti̱ko̱to̱ na̱ nda̱ʼví xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xitóona iin ña̱ʼa ndaʼa̱na.
10 Kǒo miíví ti̱ko̱to̱na ta íxandúxana xíʼinna ña̱ saá koona kakana,
ta va̱ása táxina ña̱ kuxuna tá ndísona trigo.
11 Tá niʼní, ndeéní káchíñuna yatin nu̱ú íyo nama̱ nu̱ú chi̱ʼina;
12 Na̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvi xákuna chí ñuu,
na̱ ndeéní tu̱kue̱ʼe̱, kána kóʼóna* ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼinna,
soo ni va̱ása ndíʼi̱-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱yóʼo.
13 Íyo na̱ kúndasí ña̱ yéʼe̱;
va̱ása xíínna ku̱ʼu̱nna yichi̱ nu̱ú ndáye̱ʼe̱ña.
14 Tá xi̱ta̱a̱n* ndáko̱o na̱ xáʼní,
xáʼnína na̱ kǒo ku̱a̱chi ta saátu na̱ nda̱ʼví,
ta tá ñuú ku̱a̱ʼa̱nna ixakuíʼnána.
15 Na̱ kísi̱ xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼinna ndátuna ná kuñuú;
káchina ‘Kǒoví na̱ kuni yi̱ʼi̱’,
ta ndákasina nu̱úna.
16 Tá naa, kíʼvina veʼe inkana;
tá káʼñu* ndákasina miína ini veʼena.
Va̱ása kéena tá yéʼe̱.
17 Yíʼvina tá xi̱ta̱a̱n nda̱a̱ táki̱ʼva yíʼvi inka na̱ yiví tá naa;
soo xa̱a̱ ni̱ka̱anvana ña̱ sáyi̱ʼví na̱ yiví tá naa.
18 Iin kama káñuu* ti̱kui̱í miína ku̱a̱ʼa̱nna.
Ta ñuʼúna ndakiʼinña chiʼña.
Va̱ása ndikókana nu̱ú íyo tú uvana.
19 Nda̱a̱ táki̱ʼva ndúta nieve tá kúúña tiempo yi̱chí ta ndíʼi-xa̱ʼa̱ña tá niʼní,
saá ndíʼi-xa̱ʼa̱ na̱ kíʼvi ku̱a̱chi ini Ya̱vi̱* nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.
20 Nandóso-ini siʼína xa̱ʼa̱na;
kaxí ndiʼi ti̱kuxí* na̱yóʼo.
Nda̱a̱ ni iin ki̱vi̱ va̱ása ndakaʼánkana xa̱ʼa̱na.
Nda̱a̱ táki̱ʼva xáʼndana iin yitu̱n saá keʼéna xíʼin na̱ va̱ása kéʼé ña̱ nda̱kú.
21 Íxandi̱va̱ʼana xíʼin ñaʼá ñá núma̱
ta saátu íxandi̱va̱ʼana xíʼin ñaʼá ñá ni̱xi̱ʼi̱ yii̱.
22 Ndióxi̱ kuniñúʼura ndee̱ra ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ndakúní;
ni ná ndakiʼin tukuna chiñu ña̱ ndáyáʼvi, va̱ása kutakukavína.
23 Ndióxi̱ táxira ña̱ va̱ása kundi̱ʼi-inina xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa,
soo xítora ndiʼi ña̱ kéʼéna.
24 Loʼova tiempo ndúkáʼnuna soo tándi̱ʼi ndíʼi-xa̱ʼa̱na.
Kúkaʼan nu̱úna ta xíʼi̱na nda̱a̱ táki̱ʼva xíʼi̱ inkana,
íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo trigo ña̱ xáʼndana ta ndákayanaña.
25 Tá su̱ví saá íyoña,
¿ndáana kivi na̱ʼa̱ ña̱ káʼi̱n ña̱ vatá?,*
¿á ndáana kivi ka̱ʼa̱n ña̱ su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼi̱n?”.
25 Ta̱ Bildad ta̱ suhita nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “Ndióxi̱ kúú ta̱ xáʼndachíñu ta iin ndákanda̱-iniyó* xíʼin ndee̱ ña̱ kúúmiíra;
táxira ña̱ viíní ná kundoona chí ndiví.
3 ¿Á íyo iin na̱ kivi ndakaʼvi na̱ soldadora?
Sándaye̱ʼe̱ra ñuʼu̱ra nu̱ú ndiʼina.
4 Ña̱kán, va̱ása kiviví nda̱kú koo ini na̱ yiví nu̱ú Ndióxi̱
ta ni va̱ása kiviví ndii* koona nu̱úra.
5 Nu̱ú Ndióxi̱ ni va̱ása yéʼe̱ví yo̱o̱,
ni tí ki̱mi va̱ása yéʼe̱rí nu̱úra.
6 Kachikaví iin ta̱a ta̱ va̱ása ndáyáʼvi
ta̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ti̱kuxí”.*
26 Ta̱ Job nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
2 “Va̱ʼaníva chíndeétáʼún xíʼin na̱ kǒo ndee̱ kúúmií.
Va̱ʼaníva sáka̱kún na̱ kǒo ndee̱.
3 Va̱ʼaníva consejo táxiún ndaʼa̱ na̱ kǒo ña̱ ndíchi kúúmií.
Va̱ʼaníva náʼún ña̱ ndíchiníún.
4 ¿Á yi̱ʼi̱ta kúni̱ún sanáʼún?
¿Ndáa míí ta̱váún ña̱ káʼún?
5 Na̱ ni̱xi̱ʼi̱ na̱ kǒo ndee̱, kísina xa̱ʼa̱ ña̱ yíʼvina nu̱ú Ndióxi̱;
kúnúka ñúʼuna nu̱úka ti̱kui̱í tá kúnúní ñúʼu ta saátu ña̱ ñúʼu inirá.
6 Ini Ya̱vi̱* nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ kǒo ña̱ íyo se̱ʼé nu̱ú Ndióxi̱,
ta xítora tá ndíʼi-xa̱ʼa̱ ku̱ñuna kán.
7 Sándakaa̱ra ndiví ta kǒo ña̱ʼa íyo nu̱ú sándakaa̱raña,
kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ndíso ñuʼú;
8 sákutúra ti̱kui̱í ini vi̱kó
ta ni ve̱ení ña̱yóʼo, va̱ása káʼndiña;
9 xíʼin iin vi̱kó ndákasira nu̱ú íyora xáʼndachíñura.
10 Chíndúʼúra iin chi̱chi ña̱ ndátaʼví ndiví xíʼin mar;
ndátaʼvíra ña̱ yéʼe̱ xíʼin ña̱ naa.
11 Kísi xa̱ʼa̱ ndiví ta nda̱a̱ yíʼviña tá ndeéní káʼa̱nra.
12 Xíʼin ndee̱ra sáka̱nda̱ra mar,
xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchiníra sándiʼi-xa̱ʼa̱ra kití tí káʼnuní tí ndíkaa̱ ini mar.*
13 Xíʼin ta̱chí yuʼúra ndásandiira* ndiví;
xáʼníra ko̱o̱ tí kamaní ndákaa̱ ku̱a̱ʼa̱n.
14 Kotondó, ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ke̱ʼé Ndióxi̱ ta ña̱yóʼo kúú sava ña̱ ke̱ʼéra;
loʼo kuitíva kúú ña̱ xa̱a̱ xíniso̱ʼoyó xa̱ʼa̱ra.
Ña̱kán, ¿ndáana kivi kunda̱a̱-ini ndáa ki̱ʼva távára taxa ña̱ ndeéní níʼi?”.
27 Ta̱ Job ni̱ka̱ʼa̱nkara ña̱yóʼo:
2 “Chínaʼíi̱* xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ táku, ta̱ va̱ása xíín nda̱kú ndatiin ku̱a̱chi xíʼi̱n,
chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ táku ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱, ta̱ sa̱sáa̱ yi̱ʼi̱,
3 nani ndákiʼinkai̱ ta̱chíi̱,
ta nani táxi Ndióxi̱ ndee̱ ndaʼíi̱ ña̱ kutakui̱,
4 ña̱ nda̱a̱va kúú ña̱ ka̱ʼi̱n ta va̱ása sandáʼvii̱.
5 Nda̱a̱ ni iin ki̱vi̱ va̱ása ka̱ʼi̱n ña̱ káʼa̱nndó ña̱ nda̱a̱.
Nani tákui̱ kundiku̱i̱n ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi níma̱i̱.
6 Ka̱ʼa̱nkavai̱ ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱ ta keʼékavai̱ ña̱yóʼo;
nani tákui̱ va̱ása ndakanixi̱níi̱ ña̱ kúúmiíi̱ ku̱a̱chi.
7 Ná ndakiʼin na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱ castigo nda̱a̱ táki̱ʼva ndákiʼin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini ña̱yóʼo,
ta saátu ná ndakiʼin na̱ íxandi̱va̱ʼa xíʼi̱n castigo nda̱a̱ táki̱ʼva ndákiʼin na̱ va̱ása kéʼé ña̱ nda̱kú ña̱yóʼo.
8 Saáchi, ¿ndáaña ndátu na̱ ndi̱va̱ʼa-ini ndakiʼinna tá ná ndiʼi-xa̱ʼa̱na,
tá ná kaʼní Ndióxi̱ na̱yóʼo?
9 ¿Á kuniso̱ʼo Ndióxi̱ tá ná nda̱ʼyi̱ kóʼóna*
tá iin kama ná kixi tu̱ndóʼo nu̱úna?
10 ¿Á kusi̱í-inina ndasakáʼnuna Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱?
¿Á ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ndiʼi tiempo?
11 Yi̱ʼi̱ sanáʼa̱ ndóʼó xa̱ʼa̱ ndee̱ Ndióxi̱;
va̱ása chise̱ʼíi̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa nu̱úndó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱.
12 Kuniso̱ʼondó, tá ndiʼi ndóʼó xi̱nindó visión,
¿nda̱chun kíʼvíní íyo ña̱ káʼa̱nndó?
13 Ña̱yóʼo kúú ña̱ keʼé Ndióxi̱ xíʼin ta̱a ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini,
ña̱yóʼo kúú herencia ña̱ taxi Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ ndaʼa̱ ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini.
14 Ni ná koo ku̱a̱ʼání se̱ʼera, kuvina xíʼin espada,
ta va̱ása koo ku̱a̱ʼá ña̱ kuxu se̱ʼera.
15 Ta se̱ʼera na̱ ka̱ku kuvina xíʼin kue̱ʼe̱ ta ndu̱xu̱nna,
ta ná síʼina va̱ása kuakuná xa̱ʼa̱na.
16 Ni ku̱a̱ʼání plata ná ndakayara ta ná chindoo koʼndoraña nda̱a̱ táki̱ʼva chíndoo koʼndona yáká,*
ta ni ná ndakayara ku̱a̱ʼání ti̱ko̱to̱ ña̱ va̱ʼa ta ná chindoo koʼndoraña nda̱a̱ táki̱ʼva chíndoo koʼndona nda̱ʼyi̱,
17 ni ná ndakayara ña̱yóʼo,
na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú kúú na̱ kuniñúʼuña,
ta na̱ kǒo kúúmií ku̱a̱chi kúú na̱ ndataʼví plata yóʼo.
18 Va̱ása naʼáví koo veʼe ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini,
veʼera íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo veʼe loʼo ña̱ ke̱ʼé na̱ ndáa.
19 Ta̱ ku̱i̱ká kúúra tá ndákandúʼúra* soo va̱ása naʼáví koo ña̱yóʼo nu̱úra;
tá ná ndakáxí-inira* kǒoka ña̱ʼa koo nu̱úra.
20 Iin kama kixaa̱ ña̱ sayíʼvi miíra nda̱a̱ táki̱ʼva iin kama ndákutú ti̱kui̱í nu̱ú ñuʼú;
tá ñuú ku̱ʼu̱nra xíʼin sa̱vi̱ táchí.
21 Iin ta̱chí ña̱ kixi chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu* kañuu* miíra ta va̱ása kookara;
nda̱a̱ táki̱ʼva túʼunna iin ña̱ʼa saá kundoʼora.
22 Ndeéní kixi ta̱chí yóʼo sa̱tára ta va̱ása kundáʼvi-iniña kuniñara
ta xíʼin ndiʼi ndee̱ra kuni̱ra kunura nu̱úña.
23 Nda̱a̱ táki̱ʼva koo ña̱ kusi̱kindaa miíra saá koo ta̱chí yóʼo
ta nda̱a̱ táki̱ʼva koo ña̱ sakúkaʼan nu̱úra saá kooña.
28 ”Íyo iin nu̱ú távána plata
ta íyo iin nu̱ú távána oro ña̱ va̱ʼa ndasandiinaña;*
2 nu̱ú ñuʼú távána hierro
ta ti̱xin yu̱u̱ távána cobre.
3 Ta̱ ta̱a ku̱a̱ʼa̱nra nda̱a̱ nu̱ú naa;
ku̱a̱ʼa̱nra nda̱a̱ nu̱ú naaní ña̱ va̱ʼa tavára ndiʼi ña̱yóʼo.
4 Xíkáva̱ʼa káanra ya̱vi̱ nu̱ú kǒo na̱ yiví ndóo,
na̱ndóso-ini na̱ yiví xa̱ʼa̱ ñuʼú yóʼo, kǒo na̱ xíka nu̱úña;
sava na̱ ta̱a núʼnina núuna ini ña̱yóʼo ta tíkaana káchíñuna.
5 Nu̱ú ñuʼú kána ña̱ xíxi na̱ yiví;
ti̱xin ñuʼú táki̱ʼva íyo ña̱ xáʼmina saá íyoña chi ndíʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼiña.
6 Kán íyo yu̱u̱ ña̱ zafiro,
ta xíʼin yáká* ñúʼu oro.
7 Nda̱a̱ ni iin ta̱sú* va̱ása xíni̱rí xa̱a̱rí kán;
ta ni tí milano tu̱ún va̱ása xíni̱rí kán.
9 Na̱ ta̱a táʼvína yu̱u̱ téʼé;*
káanna xa̱ʼa̱ yuku̱ ta sánduvanaña.
10 Nu̱ú yu̱u̱ káanna chi̱chi ti̱kui̱í;
ndákunina ndiʼi nu̱ú yu̱u̱ ña̱ livi.
11 Ndákasina yu̱ta nu̱ú kánará
ta ndátavána ña̱ʼa ña̱ livi ña̱ xi̱ñuʼu-se̱ʼé.
12 ¿Soo ndáa míí kivi ndani̱ʼíyó ña̱ ndíchi?
¿Ta ndáa míí ke̱e ña̱ ndíchi?
13 Nda̱a̱ ni iin na̱ yiví va̱ása kúnda̱a̱-inina ña̱ ndáyáʼviníña,
ta va̱ása kívi ndani̱ʼíyóña nu̱ú ñuʼú nu̱ú ndóo na̱ yiví.
14 Kǒoña ndíkaa̱ ini ti̱kui̱í tá kúnúní ta kǒoña ndíkaa̱ ini mar.
15 Kǒo kívi satáyóña* xíʼin oro ña̱ va̱ʼaní
ta ni va̱ása kívi taxiyó plata xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
16 Va̱ása kívi satáyóña xíʼin oro ña̱ íyo chí Ofir
ni xíʼin yu̱u̱ livi ña̱ ónice ni xíʼin yu̱u̱ ña̱ zafiro.
17 Va̱ása kívi chitáʼanyó oro ni vidrio xíʼin ña̱yóʼo,
ta ni va̱ása kívi taxiyó iin ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini ña̱ ku̱vaʼa xíʼin oro ña̱ va̱ʼaní xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
18 Ni va̱ása kívi taxiyó yu̱u̱ ña̱ livi ña̱ ñúʼu ini mar ni yu̱u̱ ña̱ cristal xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo,
ndáyáʼvika ña̱ ndíchi nu̱úka iin bolsa ña̱ chútú xíʼin perla.
19 Ni va̱ása kívi chitáʼanyó yu̱u̱ ña̱ topacio ña̱ íyo chí Cus xíʼin ña̱yóʼo;
ni va̱ása kívi satáyóña xíʼin oro ña̱ va̱ʼaní.
20 ¿Soo ndáa míí va̱xi ña̱ ndíchi?
¿Ta ndáa míí ke̱e ña̱ ndíchi?
21 Ni̱xi̱yo se̱ʼéña nu̱ú ndiʼi na̱ yiví ta saátu nu̱ú ndiʼi kití
saátu ni̱xi̱yo se̱ʼéña nu̱ú saa tí ndáchí chí ndiví.
22 Ya̱vi̱ nu̱ú ndúxu̱n na̱ yiví ta saátu nu̱ú ndíʼi-xa̱ʼa̱na káchiña:
‘Xíniso̱ʼo kuitíndi̱ ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi’.
23 Iinlá Ndióxi̱ kúú ta̱ xíni̱ ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa ndani̱ʼíyóña,
iinlá ta̱kán kúú ta̱ xíni̱ ndáa míí íyoña,
24 Ndióxi̱ xítora ndáaña kúu nu̱ú ñuʼú
ta xítora ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña.
25 Tá ta̱xira ndee̱ra ndaʼa̱ ta̱chí ta nda̱taʼvíra ti̱kui̱í,
26 tá chi̱ndúʼúra tiempo ña̱ kuun sa̱vi̱,
tá nda̱kaxinra ndáa míí nda̱ʼyi̱ sa̱vi̱ ta ndáa míí ndeéní kuunrá,
27 saá xi̱nira ña̱ ndíchi ta nda̱kaniraña,
ki̱xaa̱ña xíʼinra ta xi̱tondosóraña.
28 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin na̱ yiví:
‘Kotondó. Na̱ yiví na̱ íxato̱ʼóní Jehová kúú na̱ ndixa ndíchi;
ta na̱ kúxíká nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú na̱ ndíchi’”.
29 Ta̱ Job ni̱ka̱ʼa̱nkara ña̱yóʼo:
2 “Á va̱ʼaví ná ndikó yo̱o̱ ña̱ xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa,
ki̱vi̱ tá xi̱ndaa Ndióxi̱ yi̱ʼi̱,
3 táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ xi̱sandáye̱ʼe̱ ñuʼu̱* nu̱úi̱ tá xi̱xikai̱ nu̱ú naa saá ni̱xi̱yora,
4 tá ni̱xi̱yo loʼi̱ ta ni̱xi̱yo ndeíi̱,
tá va̱ʼaní xi̱kitáʼi̱n xíʼin Ndióxi̱,
5 tá ta̱ʼán sandákoondaʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ yi̱ʼi̱,
tá tákuka na̱ se̱ʼi̱,
6 tá xi̱kuumiíi̱ ku̱a̱ʼání mantequilla,*
tá xi̱ndakayai̱ ku̱a̱ʼání aceite tá oliva.
7 Tá xi̱kitai̱ chí yéʼé ñuu
ta xi̱xiyoi̱ chí nu̱ú xi̱ndakutáʼan na̱ yiví,
8 xi̱xini na̱ va̱lí yi̱ʼi̱ ta xi̱xikutaʼana ña̱ va̱ʼa ya̱ʼi̱ chi xi̱ ixato̱ʼóna yi̱ʼi̱,
ta na̱ xi̱kuaʼa̱ xi̱ndakunditana chi xi̱ ixato̱ʼóna yi̱ʼi̱.
9 Na̱ ta̱a na̱ xi̱kuumií chiñu ña̱ ndáyáʼvi va̱ása níxi̱kaʼa̱nna,
xi̱ndakasina yuʼúna xíʼin ndaʼa̱na.
10 Ta kǒo ña̱ níxi̱kaʼa̱n na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼvi,
nda̱a̱ ni iin tu̱ʼun va̱ása níxi̱kaʼa̱nna.
11 Ndiʼi na̱ xi̱xiniso̱ʼo ña̱ xi̱kaʼi̱n, xi̱kaʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼíi̱,
ndiʼi na̱ xi̱xini yi̱ʼi̱ xi̱ndakiʼinna tu̱ʼi̱n.
12 Saáchi xi̱chindeétáʼi̱n xíʼin na̱ nda̱ʼví na̱ xi̱kana kóʼó* ña̱ chindeétáʼanna xíʼinna,
ta saátu xi̱keʼíi̱ xíʼin na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yivá,
ta saátu na̱ kǒo na̱ chindeétáʼan xíʼin.
13 Na̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvi xi̱taxina tíxa̱ʼvi ndaʼíi̱,
ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱chindeétáʼi̱n xíʼin ná ni̱xi̱ʼi̱ yii̱, xi̱kusi̱í-ininá.
14 Nina ña̱ nda̱kú xi̱keʼíi̱;
ta ndiʼi ña̱ xi̱ndaka̱xii̱n keʼíi̱ nina ña̱ nda̱kú xi̱kuuña.
15 Táki̱ʼva ni̱xi̱yo nduchúnu̱ú na̱ kúáa* saá ni̱xi̱yoi̱,
táki̱ʼva ni̱xi̱yo xa̱ʼa̱ na̱ va̱ása kívi kaka saá ni̱xi̱yoi̱.
16 Yivá na̱ nda̱ʼví xi̱kui̱;
xi̱chindeétáʼi̱n xíʼin na̱ yiví ña̱ nda̱kú ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinna.
17 Va̱ása nítaxikai̱ keʼé na̱ ndi̱va̱ʼa-ini ña̱ va̱ása va̱ʼa
na̱ ndi̱va̱ʼa-ini na̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo kití yukú,
ta xi̱chindeétáʼi̱n xíʼin na̱ xi̱ ixandi̱va̱ʼana xíʼin.
18 Xi̱kaʼi̱n: ‘Veʼi̱ kuvii̱,
ku̱a̱ʼání koo ki̱vi̱ ña̱ kutakui̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼání kúú yu̱ti ña̱ íyo yuʼú tá mar.
19 Koi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yitu̱n tú nda̱kaa̱ ti̱oʼo* ini ti̱kui̱í
ta iníí ñuú kundóso yúyú ndaʼa̱nú.
20 Ndiʼi tiempo ixato̱ʼó na̱ yiví yi̱ʼi̱,
ta va̱ása ndiʼi ndeíi̱’.*
21 Na̱ yiví xi̱kuni̱nína kuniso̱ʼona ña̱ xi̱kaʼi̱n,
táxi̱n ni̱xi̱yona tá xi̱ndatuna ña̱ taxii̱ consejo ndaʼa̱na.
22 Tá xi̱sandíʼi̱ xi̱kaʼi̱n, kǒoka ña̱ níxi̱kaʼa̱nna xíʼi̱n;
va̱ʼakaví xi̱kunina xíʼin tu̱ʼun ña̱ xi̱kaʼi̱n.
23 Xi̱ndatuna yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ndátuna ña̱ kuun sa̱vi̱;
xi̱kutóonína kuniso̱ʼona ña̱ xi̱natúʼi̱n.
24 Tá xi̱xaku̱i̱ xíʼinna xi̱ndakanda̱ní-inina;*
nda̱a̱ va̱ʼa xi̱kunina tá xi̱xaku̱i̱ xíʼinna.
25 Táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱úna saá ni̱xi̱yoi̱,
nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo rey saá ni̱xi̱yoi̱ nu̱ú na̱ soldado,
ta xi̱sandíkoi̱-ini na̱ xi̱xoʼvi̱.*
30 ”Na̱ ta̱a na̱ válíka nu̱úi̱, xáku̱ndaana yi̱ʼi̱ vitin,
ta ni va̱ása níxitaxii̱ ña̱ kuyatin na̱ yivá na̱yóʼo nu̱ú ti̱na* tí xi̱ndaa ndikachi* sa̱na̱i̱.
2 Na̱ ta̱a na̱ válí na̱ xáku̱ndaa yi̱ʼi̱, va̱ása xíniñúʼuna ndee̱na ña̱ chindeétáʼanna xíʼi̱n. Kǒoka ndee̱na.
3 Saáchi na̱ nda̱ʼví kúúna ta kǒo ña̱ kuxuna;
xáxina ña̱ ndáni̱ʼína nu̱ú ñuʼú ña̱ ni̱yi̱chi̱
ña̱ xa̱a̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ ta kǒo ña̱ʼa íyo nu̱úña.
4 Ndákayana yu̱ku̱ ña̱ o̱ʼva̱ ndaʼa̱ yitu̱n válí;
ta ndákayana ti̱oʼo* yitu̱n ña̱ o̱va̱ ña̱ va̱ʼa kaxínaña.
5 Távánana ti̱xin ñuu;
na̱ yiví ndáʼyi̱na nu̱úna nda̱a̱ táki̱ʼva ndáʼyi̱na nu̱ú iin na̱ kui̱ʼná.
6 Taʼvi̱ ndóona, ti̱xin kavá xíʼin ti̱xin yu̱u̱ ndóona.
7 Ma̱ʼñú tú iñú ndáʼyi̱ kóʼóna*
ndáku̱ndoo koʼndona ti̱xin tú iñú.
8 Ta̱vánana ti̱xin ñuu
chi na̱ kíʼví kúúna ta va̱ása ndáyáʼvina.
9 Soo vitin nda̱a̱ tá xítana xáku̱ndaana yi̱ʼi̱;
sákukaʼanna nu̱úi̱.
10 Kúndasína yi̱ʼi̱ ta kúxíkána nu̱úi̱,
va̱ása yíʼvina ta kúndaana tási̱ína* nu̱úi̱.
11 Xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱ndaa Ndióxi̱ ndee̱ ndaʼíi̱ ta sa̱kúkaʼanra nu̱úi̱,
kǒo íxato̱ʼóna yi̱ʼi̱ ta va̱ása xáʼnu̱-inina keʼéna ña̱yóʼo.
12 Va̱xi iin tiʼvina ña̱ kanitáʼanna xíʼi̱n;
xa̱ʼa̱ ña̱kán xínui̱ nu̱úna,
sásina yichi̱ nu̱ú ku̱a̱ʼi̱n ña̱ va̱ʼa sandíʼi-xa̱ʼa̱na yi̱ʼi̱.
13 Ndákasina yichi̱ nu̱úi̱,
ndásandeékana tu̱ndóʼo ña̱ kúúmiíi̱,
ta kǒo na̱ sási nu̱úna ña̱ keʼéna ña̱yóʼo.
14 Nda̱a̱ táki̱ʼva kíʼvina nu̱ú ni̱ka̱a̱n iin nama̱ saá kíʼvi na̱yóʼo;
iin nda̱kú ku̱a̱ʼa̱nna nu̱ú ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ ñuu.
15 Yíʼviníi̱; ña̱ xi̱ ixato̱ʼóna yi̱ʼi̱ íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yáká* ña̱ ndáchí xíʼin ta̱chí,
ta ni ndátui̱ sakǎkuna yi̱ʼi̱, loʼo tá loʼo ndáñúʼuña ku̱a̱ʼa̱nña.
16 Vitin ta̱ kuviva kúi̱, ta̱ xóʼvi̱* kúi̱ ki̱vi̱ tá ki̱vi̱.
17 Táʼvi̱kaví lekei̱ tá ñuú
xóʼvi̱níi̱, ta ña̱yóʼo loʼo tá loʼo ku̱a̱ʼa̱n sándiʼi-xa̱ʼa̱ña yi̱ʼi̱.
18 Xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní xóʼvi̱i̱, loʼo tá loʼo ndíʼi-xa̱ʼa̱ ti̱ko̱to̱i̱* ku̱a̱ʼa̱nña;
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ti̱ko̱to̱ ña̱ ni̱ʼiní su̱kún ña̱ va̱ása táxika ndakiʼii̱n ta̱chíi̱ saá íyoña.
19 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ chi̱kaa̱ Ndióxi̱ ini nda̱ʼyi̱ saá íyoi̱,
ndu̱i̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yáká xíʼin ya̱a̱.
20 Kána kóʼi̱* ña̱ ná chindeétáʼún xíʼi̱n soo va̱ása ndákuiún yuʼíi̱;
xíto kuitíún tá ndákundichii̱ soo kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa kéʼún ña̱ va̱ʼa chindeétáʼún xíʼi̱n.
21 Íxandi̱va̱ʼún xíʼi̱n ta íyoún contrai̱;
xíʼin ndiʼi ndeún kánitáʼún xíʼi̱n.
22 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ndániʼún saá íyoi̱ ta ku̱a̱ʼi̱n xíʼin ta̱chí;
ta sándiʼi-xa̱ʼún yi̱ʼi̱ xíʼin ta̱chí ña̱ ndeéní káni.
23 Saáchi kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ taxivaún kuvii,
tasaá ku̱ʼi̱n nu̱ú ku̱ʼu̱n ndiʼina.
24 Soo nda̱a̱ ni iinna va̱ása kanitáʼanna xíʼin iin ta̱a ta̱ kǒo na̱ chindeétáʼan xíʼin,
tá yáʼara nu̱ú tu̱ndóʼo ta kána kóʼóra ña̱ chindeétáʼanna xíʼinra.
25 ¿Á va̱ása níxakui̱ xa̱ʼa̱ na̱ xi̱yaʼa nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ yo̱ʼvi̱ní?
¿Á va̱ása níkusuchí-inii̱ xa̱ʼa̱ na̱ nda̱ʼví?
26 Xi̱ndatui̱ kundoʼi̱ ña̱ va̱ʼa soo ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ ndo̱ʼi̱;
xi̱ndatui̱ kunii̱ ña̱ yéʼe̱ soo ña̱ naava xi̱nii̱.
27 Kǒo nísandákoi̱ ña̱ kundi̱ʼiní-inii̱;
tuku ta tuku tu̱ndóʼo ki̱xi nu̱úi̱.
28 Kúsuchí-inii̱ xíkai̱; kǒo ña̱ sándi̱ko-inii̱.
Ndákundichii̱ ta kána kóʼi̱ ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼi̱n nu̱ú ndátaka ku̱a̱ʼánína.
29 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ti̱na yukú* saá íyoi̱,
ta saátu nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ kítáʼan xíʼin se̱ʼe tí avestruz saá íyoi̱.
30 Ku̱ndáá ndiʼi ku̱ñui̱ ta ni̱ko̱yoña,
ta xa̱ʼa̱ kue̱ʼe̱ ña̱ kúúmiíi̱, ndásaa̱ lekei̱.*
31 Tá kúsuchí kuití inina saá sákaʼana arpai̱,
ta tá xáku kuitína saá kúú ña̱ tívina flautai̱.
31 ”Xa̱a̱ chi̱kaa̱-inii̱* ña̱ ni loʼo va̱ása ndakanixi̱níi̱ keʼíi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin iin ñá loʼo kúa̱an.
2 Tá ná keʼíi̱ ña̱yóʼo, ¿ndáaña taxi Ndióxi̱ ta̱ íyo chí ndiví ndaʼíi̱?
¿Ndáaña taxi Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ ndaʼíi̱?
3 ¿Á va̱ása kixi tu̱ndóʼo nu̱ú na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa?
¿Á va̱ása kixi tu̱ndóʼo nu̱ú na̱ íxandi̱va̱ʼa xíʼin inkana?
4 ¿Á va̱ása xíto Ndióxi̱ ña̱ kéʼíi̱
ta xítova̱ʼara ndiʼi ña̱yóʼo?
5 ¿Á xa̱a̱ káʼi̱n ña̱ vatá?*
¿Á xa̱a̱ sándaʼvii̱ inkana?
6 Tá vií va̱ʼa ná koto Ndióxi̱ ña̱ kéʼíi̱;
saá kúú ña̱ ndakunira ña̱ kéʼíi̱ ña̱ nda̱kú.
7 Tá ki̱tai̱ yichi̱ va̱ʼa
tá ni̱ki̱ʼvi ña̱ va̱ása va̱ʼa níma̱i̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xítoi̱,
á tá ku̱yaku̱a̱ ndaʼíi̱ xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa,
8 inkana ná kuxu ña̱ chi̱ʼii̱,
ta inkana ná tuʼun ña̱ chi̱ʼii̱.
9 Tá ki̱xáʼíi̱ kútói̱ inka ñaʼá,
tá xi̱ndatui̱ yéʼé ta̱ íyo yatin xíʼi̱n ña̱ ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi xíʼin ñá síʼira,
10 ná ndiko ñá síʼi̱ trigo kuxu inka ta̱a
ta inka ta̱a ná ku̱su̱n xíʼinñá.
11 Saáchi iin ña̱ kaʼan nu̱ú kúú ña̱yóʼo tá ná keʼíi̱ña
iin ku̱a̱chi ña̱ xíniñúʼu ndakiʼii̱n castigo xa̱ʼa̱ kúúña nu̱ú na̱ ndátiin ku̱a̱chi.
12 Nda̱a̱ táki̱ʼva koo iin ñuʼu̱ ña̱ sándiʼi-xa̱ʼa̱ saá kooña,
nda̱a̱ táki̱ʼva koo ña̱ kaʼmi ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíi̱ saá kooña.
13 Tá va̱ása nda̱kú níndatii̱n ku̱a̱chi xíʼin ta̱ káchíñu nu̱úi̱ á xíʼin ñá káchíñu nu̱úi̱
tá xi̱chikaa̱na ku̱a̱chi yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa,
14 ¿ndáaña keʼíi̱ tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼi̱n?
¿Ndáaña ndakuii̱n yuʼúra tá ná nda̱ka̱tu̱ʼunra yi̱ʼi̱?
15 ¿Á su̱ví ta̱ ke̱ʼé yi̱ʼi̱ ti̱xin siʼíi̱ kúútu ta̱ ke̱ʼé na̱yóʼova?
¿Á su̱ví ta̱yóʼo kúú ta̱ ní ixava̱ʼa ndi̱ʼi̱ tá kúma̱níka kakundi̱?
16 Tá va̱ása níxi̱taxii̱ ña̱ xi̱kuni̱ na̱ nda̱ʼví
á tá va̱ása níxi̱taxii̱ ña̱ ndakiʼin ñá ni̱xi̱ʼi̱ yii̱ ña̱ xi̱ndatuñá ndakiʼinñá,
17 tá xi̱xixi iinlá miíi̱ ta kǒo níxi̱taxii̱ ña̱ kuxu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yivá
18 (saáchi tá loʼoka kúnii̱ sa̱kúaʼnui̱ na̱ kǒo yivá ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo yivána saá ni̱xi̱yoi̱,
ta nda̱a̱ tá loʼovíi̱ chíndeétáʼi̱n xíʼin ná ni̱xi̱ʼi̱ yii̱),
19 tá xi̱xinii̱ ña̱ vi̱xinní xi̱xiʼi̱ iin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo ti̱ko̱to̱ kundixina
á tá xi̱xinii̱ ña̱ kǒo ti̱ko̱to̱ sa̱ʼvi na̱ nda̱ʼví,
20 tá va̱ása nítaxii̱ ti̱ko̱to̱ ña̱ ku̱vaʼa xíʼin ixí* tí ndikachi* kundixina
ta va̱ása nítaxina tíxa̱ʼvi ndaʼíi̱,
21 tá i̱xandi̱va̱ʼi̱ xíʼin na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yivá na̱ xi̱niñúʼu chindeétáʼi̱n xíʼin chí yéʼé ñuu.
22 tá saá ke̱ʼíi̱, ná ta̱ʼnu̱ so̱ko̱i̱
ta ná ta̱ʼnu̱ koʼndo ndaʼíi̱.
23 Saáchi xi̱yiʼvíníi̱ ña̱ chindaʼá Ndióxi̱ iin tu̱ndóʼo nu̱úi̱
ta ni va̱ása kundeé-inii̱ kundichii̱ nu̱úra xa̱ʼa̱ ña̱ káʼnuníra.
24 Tá oro kúú ña̱ xi̱ndaa-inii̱
á tá nda̱ka̱nixi̱níi̱ ña̱ oro ña̱ va̱ʼaní kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼi̱n ña̱ va̱ʼa kunii̱,
25 tá xi̱kusi̱í-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuumiíi̱ ku̱a̱ʼá ña̱ ku̱i̱ká,
xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuumiíi̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa,
26 tá xi̱nii̱ ña̱ ndáye̱ʼe̱ ñu̱ʼu*
á tá xi̱nii̱ ña̱ livikaví yéʼe̱ yo̱o̱
27 ta ki̱xáʼa níma̱i̱ sándaʼviña yi̱ʼi̱
ta chi̱tói̱* ndaʼíi̱ ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnui̱ña,
28 iin ku̱a̱chi kooña tá ke̱ʼíi̱ ña̱yóʼo, ta xíniñúʼu taxi iin ta̱ ndátiin ku̱a̱chi castigo ndaʼíi̱,
chi ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ va̱ása nda̱kú níxi̱yo inii̱ xíʼin Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta̱ íyo chí ndiví.
29 ¿Á xa̱a̱ ku̱si̱í-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ iin na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱?
¿Á ku̱si̱í-inii̱ tá ndo̱ʼona iin ña̱ va̱ása va̱ʼa?
30 Nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása nísakúisochiʼñai̱* na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa kuvina
nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi yóʼo.
31 Na̱ ta̱a na̱ ndóo veʼi̱ xi̱kaʼa̱nna:
‘Ndiʼi na̱ va̱xi veʼe ta̱ Job kivi kuxuna nda̱a̱ xa̱a̱-inina’.*
32 Va̱ása nítaxii̱ ku̱su̱n nda̱a̱ ni iin na̱ ke̱e inka ñuu chí ke̱ʼe* tá ñuú;
ta xi̱taxii̱ ná kindo̱o na̱ ku̱a̱ʼa̱n inka ñuu veʼi̱.
33 ¿Á xa̱a̱ chíse̱ʼíi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼíi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé inka na̱ ta̱a?
¿Á xa̱a̱ chíse̱ʼíi̱ ku̱a̱chii̱ nu̱ú inkana?
34 ¿Á xa̱a̱ yíʼvii̱ xínii̱ ku̱a̱ʼánína?
¿Á xa̱a̱ yíʼvii̱ ña̱ sakúkaʼan inka familia nu̱úi̱?
¿Á xa̱ʼa̱ ña̱ yíʼvii̱ va̱ása káʼi̱n ta va̱ása kítai̱ ini veʼi̱?
35 Á va̱ʼaví ná kuniso̱ʼo iinna yi̱ʼi̱.
Chinaʼíi̱* ña̱ ndiʼi ña̱ káʼi̱n ña̱ nda̱a̱ kúúña.
Ná ndakuiin Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ yuʼíi̱.
Va̱ʼaní kúúña tá na̱ chíkaa̱ ku̱a̱chi yi̱ʼi̱ ná kaʼyina nu̱ú iin tutu ndáa ku̱a̱chi kúú ña̱ chíkaa̱na yi̱ʼi̱.
36 Saá kivi kunúuña so̱ko̱i̱ kakai̱
ta nda̱a̱ táki̱ʼva koo iin corona saá kooña kunúuña xi̱níi̱.
37 Ndataxii̱ kuenta ndaʼa̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ iin tá iin ña̱ kéʼíi̱;
va̱ása yi̱ʼvíi̱ kuyatii̱n nu̱úra.
38 Tá nda̱kiʼii̱n ñuʼú inkana ña̱ kooña kuentai̱ ta káʼa̱n ku̱a̱china xa̱ʼa̱ña xíʼi̱n,
ta na̱ kéʼé chi̱chi nu̱úña inkáchi xáku kóʼóna nu̱úi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼíi̱ xíʼinna,
39 tá xa̱xíi̱ ku̱i̱ʼina ta va̱ása níchaʼvii̱ xa̱ʼa̱rí
á tá sa̱ndíʼi̱-ini na̱ xíʼin kuentarí,
40 ná kuaʼnu tú iñú nu̱ú ñuʼíi̱ nu̱úka ña̱ kuaʼnu trigo nu̱úña,
ná kuaʼnu yu̱ku̱ ña̱ kininí xáʼa̱n nu̱úka ña̱ kuaʼnu cebada nu̱úña”.
Yóʼo ndi̱ʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Job.
32 Ña̱kán, xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kandíxaní ta̱ Job ña̱ nina ña̱ nda̱kú kúú ña̱ kéʼéra, u̱ni̱ saá na̱ ta̱a yóʼo va̱ása níndakuiinkana yuʼúra. 2 Soo ni̱sa̱a̱ní ta̱ Elihú se̱ʼe ta̱ Barakel ta̱ buzita, ta̱ ke̱e ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Ram. Ni̱sa̱a̱níra xíʼin ta̱ Job, saáchi xi̱kuni̱níra na̱ʼa̱ra ña̱ nda̱kúka íyo ña̱ kéʼé miíra nu̱úka ña̱ kéʼé Ndióxi̱. 3 Saátu ni̱sa̱a̱níra xíʼin u̱ni̱ saá na̱ xi̱kitáʼan xíʼin ta̱ Job, saáchi xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níndani̱ʼína ndáaña va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xíʼinra, ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini kúú Ndióxi̱. 4 Ta̱ Elihú xi̱ndatura ña̱ va̱ʼa ndakuiinra yuʼú ta̱ Job saáchi na̱ chéeka xi̱kuu na̱yóʼo nu̱úra. 5 Tá xi̱ni ta̱ Elihú ña̱ kǒoka ña̱ níkivika ka̱ʼa̱n u̱ni̱ saá na̱ ta̱a yóʼo, ni̱sa̱a̱níra. 6 Tasaá ta̱ Elihú se̱ʼe ta̱ Barakel ta̱ buzita ki̱xáʼara káʼa̱nra ta ka̱chira:
“Ta̱ loʼova kúú yi̱ʼi̱ ta xa̱a̱ na̱ chéeva kúú ndóʼó.
Ña̱kán va̱ása níka̱ʼi̱n nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ íxato̱ʼíi̱ ndóʼó,
ta va̱ása níka̱ʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱i̱.
7 Nda̱kanixi̱níi̱ ña̱yóʼo: ‘Ná ka̱ʼa̱n na̱ xa̱a̱ chée, na̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ táku,
ná ka̱ʼa̱nna nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n na̱ ndíchi’.
8 Soo espíritu santo ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱ yiví,
ta ndee̱ Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ kúú ña̱ táxi ña̱ ndíchi ndaʼa̱na.
9 Su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ táku iin na̱ yiví kúú ña̱ ndíchina,
ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ chée iin na̱ yiví kúú ña̱ kúnda̱a̱-inina ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa.
10 Ña̱kán káʼi̱n ña̱yóʼo: ‘Kuniso̱ʼo ña̱ káʼi̱n,
chi ka̱ʼa̱ntu yi̱ʼi̱ xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱i̱’.
11 Kuniso̱ʼondó, kǒo ña̱ níka̱ʼi̱n tá ni̱ka̱ʼa̱nndó;
xi̱niso̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ndákanixi̱níndó tá xi̱nandukúndó ndáaña ka̱ʼa̱nndó.
12 Viíní xi̱niso̱ʼi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nndó
soo nda̱a̱ ni iinndó va̱ása níkuchiñundó na̱ʼa̱ndó ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Job,
ni va̱ása níkuchiñundó vií ndakuiinndó yuʼúra.
13 Ña̱kán va̱ása ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo: ‘Na̱ ndíchiva kúúndi̱;
chi Ndióxi̱ kúú ta̱ náʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ káʼa̱nra, su̱ví iin na̱ yiví’.
14 Su̱ví contra yi̱ʼi̱ níka̱ʼa̱n ta̱ Job,
ña̱kán va̱ása ndakuii̱n yuʼúra nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ndóʼó.
15 Iin nda̱kanda̱-ini* na̱ ta̱a yóʼo, kǒoka ña̱ ndakuiinna;
ni kǒoka ña̱ kivi ka̱ʼa̱nna.
16 Xi̱ndatui̱ ná ka̱ʼa̱nkana soo ni kǒo níka̱ʼa̱nna;
na̱ ndíta kuitíva kúúna ta ni kǒo ña̱ káʼa̱nna.
17 Ña̱kán ndakuiintu yi̱ʼi̱va,
ka̱ʼa̱ntu yi̱ʼi̱va xa̱ʼa̱ ña̱ kúnda̱a̱-inii̱ xa̱ʼa̱,
18 saáchi íyoní ña̱ ka̱ʼi̱n;
espíritu santo Ndióxi̱ chíndaʼáña yi̱ʼi̱ ña̱ ka̱ʼi̱n.
19 Kúni̱níi̱ ka̱ʼi̱n chi tá ná va̱ása ka̱ʼi̱n,
kundoʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo ñii̱* nu̱ú ñúʼu vino xa̱á ña̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí nda̱tá.
20 Taxindó ná ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ʼa ndi̱ko-inii̱.
Kixáʼíi̱ ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ʼa ndakuii̱n.
21 Inkáchi keʼíi̱ xíʼin ndiʼina,
ni va̱ása ka̱ʼa̱n va̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iinna ña̱ va̱ʼa taxina ña̱ʼa ndaʼíi̱,
22 saáchi ni va̱ása xínii̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ inkana ña̱ va̱ʼa taxina ña̱ʼa ndaʼíi̱;
chi tá saá ná keʼíi̱, ta̱ i̱xava̱ʼa yi̱ʼi̱, kama sandíʼi-xa̱ʼa̱ra yi̱ʼi̱.
33 ”Ixaún ña̱ ma̱ní Job, kuniso̱ʼo ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún vitin;
kuniso̱ʼo ndiʼi ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún.
2 Ixaún ña̱ ma̱ní, viíní kuniso̱ʼún.
Chi xíniñúʼu ka̱ʼi̱n vitin.
3 Ña̱ ka̱ʼi̱n náʼa̱ña ña̱ nina ña̱ va̱ʼa ndíkaa̱ níma̱i̱
ta va̱ása ka̱ʼi̱n ña̱ vatá* tá ná ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱i̱.
4 Ndióxi̱ i̱xava̱ʼara yi̱ʼi̱ xíʼin ndee̱ra.
Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ kúú ta̱ ta̱xi ndee̱ ndaʼíi̱ ña̱ kutakui̱.
5 Ndakuiin yuʼíi̱ tá íyo iin ña̱ ka̱ʼún, ndakiʼin tu̱ʼún;
xa̱a̱ koo tu̱ʼvaún ña̱ keʼún ña̱yóʼo.
6 Inkáchiva íyoyó nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱;
ta̱ ku̱vaʼa xíʼin ñuʼú kúútu yi̱ʼi̱va.
7 Ña̱kán va̱ása xíniñúʼu yi̱ʼvíún kuniún yi̱ʼi̱,
ni va̱ása ndakava-iniún xíʼin tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼi̱n chi va̱ása saxóʼvi̱ña* yóʼó.
8 Soo xi̱niso̱ʼi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼún,
ku̱a̱ʼání yichi̱ xi̱niso̱ʼi̱ ni̱ka̱ʼún ña̱yóʼo:
9 ‘Kǒo níkeʼíi̱ ña̱ yaku̱a̱, kǒo ku̱a̱chi kúúmiíi̱;
ña̱ ndiiva* kúú ña̱ kéʼíi̱, kǒoví ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼíi̱.
10 Soo Ndióxi̱ ndáni̱ʼíra ku̱a̱chii̱ ña̱ va̱ʼa koora contrai̱,
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱ saá íyora.
11 Táxira castigo ndaʼíi̱;*
xítova̱ʼara ndiʼi ña̱ kéʼíi̱’.
12 Soo su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼún Job;
ña̱kán kúú ña̱ káʼi̱n ña̱yóʼo xíʼún:
ndíchiníka Ndióxi̱ nu̱ú na̱ yiví.
13 ¿Nda̱chun kánitáʼún xíʼinra?
¿Á xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níndakuiinra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼún kúúña?
14 Ku̱a̱ʼáva yichi̱ káʼa̱n Ndióxi̱,
soo nda̱a̱ ni iinna kǒo xíniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra.
15 Kéʼéra ña̱yóʼo ti̱xin iin xa̱ni,
kéʼéra ña̱yóʼo ti̱xin iin visión tá ñuú tá kísi̱ naa na̱ yiví,
tá kánduʼúna* nu̱ú xi̱tona.
16 Tasaá táxira ná kuniso̱ʼona ta sánáʼa̱rana,
17 ña̱ va̱ʼa sakúxíkára na̱ yiví nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa
ta chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ va̱ása ni̱nu kunina.
18 Ndióxi̱ sáka̱kurana ña̱ va̱ása kuvina,
sáka̱kurana ña̱ va̱ása kuvina xíʼin espada.
19 Íyo ña̱ kivi sakúaʼa na̱ yiví tá xóʼvi̱na kánduʼúna nu̱ú xi̱tona
tá ndiʼi tiempo kúʼvi̱ lekena,
20 kíxáʼana kúkini-inina xínina ña̱ xíxina
ta nda̱a̱ kúndasína kuxuna ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa.
21 Kúkuéʼé ndiʼina ta ndátu̱vi lekena.
22 Xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvina;
kúyatinna nu̱ú na̱ xáʼní.
23 Soo tá ti̱xin mil na̱ ángel ka̱na iinra ta va̱xira nu̱úna ña̱ ndakiʼinra tu̱ʼunna,
ta káʼa̱nra xíʼinna ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa,
24 tasaá kúndáʼvi-ini Ndióxi̱ xínirana ta káchira:
‘Sakǎkuna ta va̱ása taxiún kuvina.
Nda̱ni̱ʼíi̱ ndáaña chaʼvii̱ ña̱ va̱ʼa sakǎkui̱na.
25 Ná nduyúta̱ka* ku̱ñuna nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yoña tá válína;
ná kuumií tukuna ndee̱na nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yona tá válína’.
26 Kuakundáʼvina nu̱ú Ndióxi̱ ta ndakiʼinvarana;
nda̱ʼyi̱ kóʼóna* xa̱ʼa̱ ña̱ kúsi̱í-inina tá ná kunina Ndióxi̱,
ta tuku ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xa̱ʼa̱na ña̱ nda̱kú íyo ña̱ kéʼéna.
27 Na̱yóʼo ka̱ʼa̱nna xíʼin inkana:
‘Ni̱ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi ta va̱ása níkeʼíi̱ ña̱ nda̱kú,
soo va̱ása níndakiʼii̱n castigo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
28 Sa̱kǎkura yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ása kuvii̱,
ta kutakukavai̱’.
29 Ku̱a̱ʼání yichi̱ kéʼé Ndióxi̱ ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ na̱ yiví,
30 tasaá va̱ása kuvina
ta kivi kusi̱í-inina kutakuna.
31 Viíní kuniso̱ʼún Job. Kuniso̱ʼo ña̱ ka̱ʼi̱n.
Va̱ása ka̱ʼún, ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nkai̱.
32 Tá íyo iin ña̱ kúni̱ún ka̱ʼún, ndakuiin yuʼíi̱.
Ka̱ʼa̱n saáchi kúni̱i̱ na̱ʼi̱ ña̱ káʼún ña̱ nda̱a̱.
33 Soo tá kǒo ña̱ ka̱ʼún, kuniso̱ʼo ña̱ ka̱ʼi̱n;
va̱ása ka̱ʼún, ta sanáʼi̱ yóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi”.
34 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nka ta̱ Elihú ta ka̱chira:
2 “Ndóʼó na̱ ndíchi, kuniso̱ʼondó ña̱ ka̱ʼi̱n;
ndóʼó na̱ xíni̱ní, kuniso̱ʼondó.
3 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva xíniñúʼuyó yáa̱yó* ña̱ va̱ʼa kotondosóyó ña̱ xíxiyó,
saá ndóʼoyó tá xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱ yiví, chi kivi kunda̱a̱-iniyó á ña̱ va̱ʼa kúúña á ña̱ va̱ása va̱ʼa kúúña.
4 Ná ka̱ʼa̱n miíyó ndáaña kúú ña̱ nda̱kú;
ná ndaka̱xin miíyó ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa.
5 Saáchi ta̱ Job ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: ‘Ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼi̱n,
soo Ndióxi̱ kúú ta̱ va̱ása xíín nda̱kú ndatiin ku̱a̱chi xíʼi̱n.
6 ¿Á xíniñúʼu ka̱ʼi̱n ña̱ vatá* ta ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ása xíniñúʼu nda̱kú ndatiinna ku̱a̱chi xíʼi̱n?
Kǒoví ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼíi̱ soo ndeéní xóʼvi̱i̱’.*
7 ¿Á íyo inka ta̱a ta̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ Job,
chi ta̱yóʼo va̱ʼaní kúnira tá kúsi̱kindaanara nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ʼaní kúnira tá xíʼira ti̱kui̱í?
8 Kítáʼanra xíʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa
ta kítáʼanra xíʼin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini.
9 Saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: ‘Kǒoví ña̱ va̱ʼa ndákiʼin na̱ yiví
na̱ kúni̱ sakúsi̱í-ini Ndióxi̱’.
10 Ña̱kán, kuniso̱ʼo ndóʼó na̱ ta̱a na̱ va̱ʼaní ndákanixi̱ní:
ni loʼo va̱ása xíniñúʼu ndakanixi̱níyó ña̱ kéʼé Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa,
va̱ása xíniñúʼu ndakanixi̱níyó ña̱ kéʼé Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ ña̱ va̱ása nda̱kú.
11 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ kéʼé iin tá iin na̱ yiví, saá koo ña̱ taxira ndaʼa̱na,
ta xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa, ndakiʼinna ña̱ xíniñúʼu ndakiʼinna.
12 Kúnda̱a̱ káxi iniyó ña̱ kǒo kéʼé Ndióxi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa;
ta ndiʼi tiempo kéʼé Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ ña̱ nda̱kú.
13 ¿Ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra ña̱ kuisochíñura xíʼin ñuʼú,
ta ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra ña̱ kundaara na̱ ndóo nu̱ú iníísaá nu̱ú ñuʼú?
14 Tá ná kotora ña̱ kéʼé na̱ yiví,
ta ná ndakiʼinra ña̱ tákuna ta saátu ndee̱na,
15 inkáchi kuvi ndiʼi na̱ yiví,
ta ndiʼina ndikóna nduuna yáká.*
16 Ña̱kán tá kúnda̱a̱-iniún, viíní kuniso̱ʼún ña̱yóʼo,
viíní kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún.
17 ¿Á kivi kaʼndachíñu iin na̱ kǒo kútóo keʼé ña̱ nda̱kú?
¿Á chika̱ún ku̱a̱chi iin na̱ xáʼndachíñu na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú?
18 ¿Á ka̱ʼún xíʼin iin ta̱ xáʼndachíñu ‘Ni kǒo kúchiñún keʼún nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa’?
¿Á ka̱ʼún xíʼin iin ta̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi ‘Ndi̱va̱ʼaní-iniún’?
19 Nu̱ú Ndióxi̱ inkáchi íyo na̱ nda̱ʼví xíʼin na̱ ku̱i̱ká saátu na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi, saáchi miíra i̱xava̱ʼa ndiʼina.
20 Iin sana kivi kuvina savañuú;*
ndeéní kísina ta xíʼi̱na;
nda̱a̱ na̱ kúúmiíní ndee̱, ndíʼi-xa̱ʼa̱vana
soo su̱ví na̱ yiví sándiʼi-xa̱ʼa̱ na̱yóʼo.
21 Saáchi Ndióxi̱ xítora ña̱ kéʼé na̱ yiví,
ndiʼi ña̱ kéʼéna, xítoraña.
22 Kǒo iin nu̱ú naaní nu̱ú kivi koose̱ʼé* na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa.
23 Saáchi Ndióxi̱ va̱ása níchindúʼúra iin ki̱vi̱ nu̱ú iin na̱ yiví
ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna nu̱úra ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼinna.
24 Sándiʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ndakúní ta va̱ása xíniñúʼu nandukúra xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna,
ta táxira chiñu ña̱ xi̱kuumií na̱yóʼo ndaʼa̱ inkana.
25 Saáchi ta̱yóʼo xíni̱vara ndáaña kéʼéna;
tá ñuú kúchiñura xíʼinna ta ndíʼi-xa̱ʼa̱na.
26 Xa̱ʼa̱ ña̱ ndi̱va̱ʼa-inina, kánirana nu̱ú ndiʼina,
27 saáchi va̱ása ndíku̱nkanara
ta va̱ása ndíku̱nna nda̱a̱ ni iin leyra.
28 Ku̱a̱chi na̱yóʼo, kána kóʼó* na̱ nda̱ʼví ña̱ chindeétáʼanna xíʼinna,
ña̱kán xíniso̱ʼora tá xáku na̱ kǒo na̱ ndakiʼin tu̱ʼun.
29 Tá va̱ása káʼa̱nka Ndióxi̱, ¿ndáana kivi ka̱ʼa̱n xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo?
Tá chíse̱ʼéra nu̱úra, ¿ndáana kivi koto nu̱úra?
Ni ná chise̱ʼéra nu̱úra nu̱ú iin ñuu á nu̱ú iin ta̱a kuití, ña̱yóʼo kúú ña̱ kúu:
30 iin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini va̱ása kívi kaʼndachíñuna,
ni va̱ása kívi ixandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ ñuu ta sandíʼi-xa̱ʼa̱nana.
31 ¿Á kivi ka̱ʼa̱n iinna ña̱yóʼo xíʼin Ndióxi̱?:
‘Ta̱xina castigo ndaʼíi̱ ni kǒo ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼíi̱;
32 na̱ʼa̱ nu̱úi̱ ña̱ va̱ása xíni̱i̱;
tá ke̱ʼíi̱ iin ña̱ va̱ása va̱ʼa, va̱ása keʼékai̱ña’.
33 ¿Á xíniñúʼu taxira ña̱ va̱ʼa ndaʼún nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ miíún ni kǒo kútóún ki̱ʼva ña̱ ndátiinra ku̱a̱chi?
Miíún kúú ta̱ ndaka̱xin ndáaña keʼún, su̱ví yi̱ʼi̱;
ña̱kán, natúʼun xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱ún.
34 Na̱ ta̱a na̱ kúnda̱a̱ va̱ʼa ini ta saátu na̱ ndíchi, ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼi̱n:
35 ‘Kǒo xíni̱ ta̱ Job ndáaña káʼa̱nra,
ta xíʼin ña̱ káʼa̱nra, náʼa̱ra ña̱ va̱ása kúúmiíra ña̱ ndíchi’.
36 Ná ya̱ʼa ta̱ Job nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ ndeéní,
saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n na̱ ndi̱va̱ʼa-ini saá káʼa̱nra.
37 Kíʼvira ku̱a̱chi ta saátu íxaso̱ʼora.
Kúndasíra xínira ndi̱ʼi̱ ta kánindaʼa̱ra,
káʼa̱nra ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱”.
35 Ta̱ Elihú ni̱ka̱ʼa̱nkara ña̱yóʼo:
2 “¿Á ni loʼo kǒo xíka-iniún ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ ndákanixi̱níún ta káʼún ña̱yóʼo
‘Nda̱kúka íyo ña̱ kéʼé yi̱ʼi̱ nu̱úka ña̱ kéʼé Ndióxi̱’?
3 Saáchi káchiún: ‘¿Ndáaña ndóʼún* tá kéʼíi̱ ña̱ va̱ʼa?
¿Á íyo iin ña̱ va̱ʼa ndákiʼii̱n xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi?’.
4 Yi̱ʼi̱ ndakuiin yuʼún ta saátu ndakuii̱n yuʼú na̱ kítáʼan xíʼún.
5 Ndaniʼi nu̱ún ta koto chí ndiví,
koto vi̱kó ña̱ súkunní níndoso.
6 Tá ná ki̱ʼviún ku̱a̱chi, ¿ndáaña va̱ása va̱ʼa kéʼún xíʼinra?
Tá ku̱a̱ʼání ná nduu ku̱a̱chiún, ¿ndáaña ndóʼora xíʼin ña̱yóʼo?
7 Tá kéʼún ña̱ nda̱kú, ¿á xíʼin Ndióxi̱ kúú ña̱ kéʼún ña̱ va̱ʼa?
¿Á xa̱a̱ káʼa̱n Ndióxi̱ xíʼún ña̱ chindeétáʼún xíʼinra?
8 Tá kéʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa, miívaún kúú ta̱ xóʼvi̱* ta saátu inka na̱ yiví,
ta tá kéʼún ña̱ nda̱kú, na̱ yivíva kúú na̱ ndákiʼin ña̱ va̱ʼa.
9 Na̱ yiví kána kóʼóna* ña̱ chindeétáʼanna xíʼinna tá sáxo̱ʼvi̱nana;
xákundáʼvina ña̱ ná ndatavánana ndaʼa̱ na̱ ndakúní na̱ íxandi̱va̱ʼa xíʼinna.
10 Soo nda̱a̱ ni iinna va̱ása káʼa̱nna ña̱yóʼo: ‘¿Ndáa míí íyo Ndióxi̱ ta̱ káʼnuní ta̱ i̱xava̱ʼa yi̱ʼi̱,
ta̱ táxi ña̱ kata na̱ yiví yaa ña̱ ndasakáʼnunara tá ñuú?’.
11 Sánáʼa̱ra miíyó ña̱ va̱ʼa ndíchika kooyó nu̱ú kití tí íyo nu̱ú ñuʼú
ta saátu ña̱ va̱ʼa ndíchika kooyó nu̱ú tí saa tí ndáchí chí ndiví.
12 Na̱ yiví kána kóʼónara ña̱ chindeétáʼanra xíʼinna
soo kǒo ndákuiinra yuʼúna xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱nuní kúnina ta ndi̱va̱ʼaní-inina.
13 Ndióxi̱ va̱ása xíniso̱ʼora tá kána kóʼó na̱ káʼa̱n ña̱ vatá* xíʼinra,
Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ va̱ása xíniso̱ʼora tá káʼa̱n na̱yóʼo.
14 Kachikaví tá káʼún ña̱ va̱ása xíínra kuniso̱ʼora yóʼó.
Ña̱kán xíniñúʼu kundatún ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼún.
15 Saáchi ta̱yóʼo va̱ása nísa̱a̱ra xíʼún ta va̱ása nítaxira castigo ndaʼún,
ta saátu tá ku̱taaní-iniún va̱ása níkiʼinra kuenta xíʼin ña̱yóʼo.
16 Va̱ása ndáyáʼvi ña̱ káʼún Job;
ku̱a̱ʼáníva ña̱ káʼún soo va̱ása kúnda̱a̱-iniún xíʼin ña̱yóʼo”.
36 Ta̱ Elihú ni̱ka̱ʼa̱nkara ña̱yóʼo:
2 “Kúee koo iniún xíʼi̱n ta kundatu loʼokaún ná ndakanii̱ nu̱ún,
saáchi íyokava ña̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ Ndióxi̱.
3 Natúʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ xíni̱i̱
ta yi̱ʼi̱ na̱ʼi̱ ña̱ nda̱kúníva íyo ña̱ kéʼé ta̱ i̱xava̱ʼa yi̱ʼi̱.
4 Mií ña̱ nda̱a̱, su̱ví ña̱ vatá* káʼi̱n xíʼún;
chi ta̱* xíni̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa kúú ta̱ káʼa̱n ña̱yóʼo.
5 Mií ña̱ nda̱a̱, íyoní ndee̱ Ndióxi̱
ta va̱ása kúndasíra xínira nda̱a̱ ni iinna;
ku̱a̱ʼání ña̱ʼa kúnda̱a̱-inira xa̱ʼa̱.
6 Va̱ása taxira kutaku na̱ ndi̱va̱ʼa-ini;
soo keʼévara ña̱ nda̱kú xa̱ʼa̱ na̱ xóʼvi̱.*
7 Xítora na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú;
táxira ná kundoona nu̱ú tayi̱ nu̱ú xáʼndachíñu na̱ rey,*
táxira ná kaʼndachíñuna ndiʼi tiempo ta íyoní ndee̱ ndaʼa̱na.
8 Soo tá ná ki̱ʼvi na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú ku̱a̱chi
ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo tíinnana ta kátúnnana,
ta xóʼvi̱na xa̱ʼa̱ ña̱ núʼnina xíʼin ka̱a,
9 Ndióxi̱ náʼa̱ra nu̱úna ndáaña kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéna xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱nuní kúnina.
10 Ndákunára so̱ʼona ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra xíʼinna
ta káʼa̱nra xíʼinna ná kuxíkána nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa.
11 Tá ná kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra ta ná kachíñuna nu̱úra,
ndiʼi tiempo ña̱ ná kutakuna va̱ʼaní kundoona ta ku̱si̱íní-inina.
12 Soo tá va̱ása xíniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra, kaʼnínana xíʼin espada,
ta va̱ása kuumiína ña̱ ndíchi tá ná kuvina.
13 Na̱ ndi̱va̱ʼa-ini sa̱a̱na.
Va̱ása kana kóʼóna* ña̱ chindeétáʼanna xíʼinna tá ná katúnrana.
14 Xíʼi̱na tá válíkana,
ndiʼi tiempo ña̱ tákuna kítáʼanna xíʼin na̱ ta̱a na̱ kísi̱ xíʼin ku̱a̱ʼá ta̱a ini veʼe nu̱ú ndásakáʼnuna ndióxi̱na.
15 Tá xóʼvi̱ na̱ yiví, Ndióxi̱ chíndeétáʼanra xíʼinna tá ndíkaa̱na nu̱ú tu̱ndóʼo,
káʼa̱nra xíʼinna tá sáxo̱ʼvi̱nana.
16 Ndátavára yóʼó ndaʼa̱ ña̱ sándi̱ʼi-iniún
ta ku̱a̱ʼa̱nra xíʼún nu̱ú ndíka̱ nu̱ú va̱ása xo̱ʼvi̱ún,
saátu táxira ku̱a̱ʼání ña̱ kuxún nu̱ú mesaún ña̱ va̱ʼa ndi̱ko-iniún.
17 Tasaá kusi̱í-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ ndatiinna ku̱a̱chi xíʼin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini,
tá ná ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼona ta ná koo ña̱ nda̱kú.
18 Soo xíniñúʼu kiʼún kuenta ña̱ va̱ása sa̱a̱níún chi kivi kixáʼún ixandi̱va̱ʼún xíʼin inkana,
ta va̱ása kiʼún ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana ña̱ keʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa, ni ná ka̱ʼa̱nna ña̱ taxina ku̱a̱ʼání xu̱ʼún ndaʼún, chi ña̱yóʼo kivi taváña yóʼó yichi̱ va̱ʼa.
19 ¿Á íyo iin ña̱ va̱ʼa ndakiʼún tá ná kana kóʼún ña̱ chindeétáʼanna xíʼún?
Ni ná chikaa̱níún ndee̱, va̱ása kivi kitaún ndaʼa̱ ña̱ sándi̱ʼi-iniún.
20 Va̱ása kuni̱níún ná kuñuú
tá iin kama xíʼi̱ na̱ yiví.
21 Xíniñúʼu kiʼún kuenta ña̱ kǒo keʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa,
saáchi va̱ása xíún kundeéka-iniún xíʼin ña̱ xóʼvi̱ún.
22 Koto, Ndióxi̱ ndúkáʼnura xa̱ʼa̱ ña̱ íyoní ndee̱ra;
¿ndáana sánáʼa̱ nda̱a̱ táki̱ʼva sánáʼa̱ ta̱yóʼo?
23 ¿Ndáana káʼa̱n xíʼin Ndióxi̱ ‘Keʼé ña̱yóʼo’?
¿Ndáana xa̱a̱ káʼa̱n xíʼin Ndióxi̱ ‘Va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ ke̱ʼún’?
24 Xíniñúʼu ndakaʼún ndasakáʼnúnra xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéra, ña̱ xíta na̱ yiví xa̱ʼa̱.
25 Ndiʼi na̱ yiví xa̱a̱ xíni ña̱ kéʼéra,
xíká ndítana xítona ña̱ kéʼéra.
26 Va̱ása kívi xa̱a̱yó kunda̱a̱-iniyó ndáa ki̱ʼva káʼnuní ndee̱ ña̱ kúúmií Ndióxi̱;
nda̱a̱ ni iinna va̱ása kívi kunda̱a̱-ini xa̱a̱ nda̱saa ku̱i̱ya̱ tákura.
27 Yo̱ko̱ ndásara ti̱kui̱í ta sándaaraña chí ndiví;
ta yo̱ko̱ yóʼo ndúuña vi̱kó ta kúúmiíña sa̱vi̱;
28 tasaá, vi̱kó yóʼo sákuunña ku̱a̱ʼá sa̱vi̱
ta kúunrá sa̱tá na̱ yiví.
29 ¿Ndáana kivi kunda̱a̱-ini ndáa ki̱ʼva kúva̱ʼa vi̱kó
ta saátu ndáa ki̱ʼva níʼi tá ndáʼyi̱ sa̱vi̱ chí nu̱ú íyo Ndióxi̱?
30 Koto ndáa ki̱ʼva sándakaa̱ra taxa sa̱tá vi̱kó
ta sákutúra ti̱kui̱í ini mar.
31 Ndiʼi ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼura ña̱ va̱ʼa taxira ña̱ kuxu na̱ ñuu;
ku̱a̱ʼání ña̱ʼa táxira kuxuna.
32 Ini ndaʼa̱ra ñúʼu taxa
ta chíndaʼáraña nu̱ú kúni̱ miíra ná kaniña.
33 Tá níʼi ndáʼyi̱ sa̱vi̱ náʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ki̱xaa̱ra,
nda̱a̱ si̱ndi̱ki̱ xíʼin ndikachi* nátúʼunrí ndáana va̱xi.
37 ”Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndeéní kánda̱ níma̱i̱,
iin kánditani̱nuña ndíkaa̱ña kándíkai̱.
2 Viíní kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ chi íyoní ndee̱ tu̱ʼunra,
kuniso̱ʼondóra chi nda̱a̱ táki̱ʼva níʼi tá ndáʼyi̱ sa̱vi̱ saá níʼi tá káʼa̱nra.
3 Nda̱a̱ chí ndiví chíndaʼára taxa,
iníísaá nu̱ú ñuʼú ndáye̱ʼe̱ tá chíndaʼára taxa.
4 Tándi̱ʼi, ndeéní níʼi;
nda̱a̱ táki̱ʼva níʼi taxa saá níʼi tá káʼa̱n Ndióxi̱,
iin ndáye̱ʼe̱ káni taxa tá káʼa̱nra.
5 Ndeéní níʼi tá káʼa̱n Ndióxi̱ ta ndákanda̱ní-iniyó* xíʼinña;
kéʼéra ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní, ña̱ va̱ása kúnda̱a̱-iniyó xíʼin.
6 Xáʼndara chiñu nu̱ú nieve ña̱ ná ko̱yoña nu̱ú ñuʼú,
ta xáʼndara chiñu nu̱ú sa̱vi̱ ña̱ ndeé ná kuunrá.
7 Va̱ása táxi Ndióxi̱ sandíʼi na̱ yiví ña̱ kéʼéna
ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-ini ndiʼina xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéra.
8 Kití yukú ndíʼvirí-ini kavá
ta ñúʼurí ini ya̱vi̱rí.
9 Va̱xi ta̱chí ta kániña
ta xíʼin ta̱chí ña̱ vi̱xin, va̱xi kaxin.
10 Ta̱chí vi̱xin ña̱ sákani Ndióxi̱ ndásatéʼeña ti̱kui̱í ta ndúurá hielo.
11 Táanra ti̱kui̱í ini vi̱kó,
iin ndáye̱ʼe̱ taxa tá táváraña ma̱ʼñú vi̱kó.
12 Káva̱ña chí nu̱ú kúni̱ra ná ku̱ʼu̱nña,
kéʼéña ndiʼi chiñu ña̱ xáʼndara nu̱úña sa̱tá iníísaá ñuʼú.
13 Xíniñúʼura vi̱kó ña̱ va̱ʼa taxira castigo,
ña̱ va̱ʼa sakúunra sa̱vi̱ nu̱ú ñuʼú
á ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ña̱ ndixaní kúʼvi̱-inira* xínira na̱ yiví.
14 Kuniso̱ʼo ña̱yóʼo Job;
kundatu loʼún ta viíní ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ndáyáʼviní ke̱ʼé Ndióxi̱.
15 ¿Á kúnda̱a̱-iniún ndáa ki̱ʼva xáʼnda Ndióxi̱ chiñu nu̱ú vi̱kó?
¿Á kúnda̱a̱-iniún ndáa ki̱ʼva sándaye̱ʼe̱ra taxa ma̱ʼñú vi̱kó?
16 ¿Á xíni̱ún nda̱chun va̱ʼa níndoso mií vi̱kó?
Ndiʼi ña̱yóʼo kúú ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ ke̱ʼe ta̱ xíni̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa.
17 ¿Nda̱chun ndúniʼní ti̱ko̱to̱ún tá íyo táxi̱n ñuʼú yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ káni ta̱chí ña̱ va̱xi chí sur?
18 Ta̱kán téʼéní* i̱xava̱ʼara ndiví, ¿á kuchiñún keʼún táʼan ña̱yóʼo?
19 Ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱ ndáaña xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼinra;
ndi̱ʼi̱ va̱ása kívi ndakuiinndi̱ saáchi va̱ása kúnda̱a̱-inindi̱ xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa.
20 ¿Á xíniñúʼu ka̱ʼi̱n xíʼin Ndióxi̱ ña̱ kúni̱i̱ ka̱ʼi̱n xíʼinra?
¿Á íyo iin na̱ ni̱ka̱ʼa̱n iin ña̱ ndáyáʼviní ña̱ xíniñúʼu kuniso̱ʼora xa̱ʼa̱?
21 Na̱ yiví ni loʼo va̱ása kívi kunina ñu̱ʼu* tá ndákasi vi̱kó nu̱úña, ni yéʼe̱níña kánuuña,
soo xítonaña tá káni ta̱chí ta ndákiʼinña vi̱kó ku̱a̱ʼa̱n xíʼinña.
22 Chí táʼví norte kíta iin ña̱ ndáye̱ʼe̱ nda̱a̱ táki̱ʼva yéʼe̱ oro;
káʼnuní Ndióxi̱ ta ndákanda̱ní-iniyó xíʼinra.
23 Ni loʼo va̱ása kívi kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kéʼé Ndióxi̱ ta̱ kúúmiíní ndee̱;
íyoní ndee̱ra, nina ña̱ nda̱kú kúú ndiʼi ña̱ kéʼéra ta ña̱ va̱ʼa kúúña.
24 Ña̱kán xíniñúʼu ixato̱ʼó na̱ yiví miíra,
saáchi va̱ása kíndo̱o-inira xíʼin na̱ yiví na̱ ndákanixi̱ní ña̱ ndíchinína”.
38 Tasaá nda̱kuiin Jehová yuʼú ta Job ma̱ʼñú iin ta̱chí ña̱ ndeéní káni:
2 “¿Nda̱chun násamaún ña̱ nda̱kaxii̱n keʼíi̱
ta káʼún xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xíni̱ún xa̱ʼa̱?
3 Ixaún ña̱ ma̱ní, koo tu̱ʼvaún ta ndakú koo iniún.
Nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n yóʼó ta xíniñúʼu ndakuiún yuʼíi̱.
4 ¿Ndáa míí ndíka̱ún tá chi̱ndúʼi̱ xa̱ʼa̱ ñuʼú?
Ndakuiin yuʼíi̱ tá ndixa kúnda̱a̱-iniún.
5 ¿Ndáana ni̱ka̱ʼa̱n ndáa ki̱ʼva káʼnu koo ñuʼú tá ndixa xíni̱ún?
¿Á ndáana sa̱ndákaa̱ yoʼo̱ sa̱táña ña̱ tavána ki̱ʼvaña?
6 ¿Ndáa míí kánuu xa̱ʼa̱ña?
¿Ndáana chi̱ndúʼú yu̱u̱ ña̱ nu̱ú va̱ʼa nu̱ú ka̱na xa̱ʼa̱ña
7 tá inkáchi ni̱nda̱ʼyi̱ ki̱mi tí kée tá xi̱ta̱a̱n* xa̱ʼa̱ ña̱ kúsi̱í-inirí
ta ndiʼi na̱ ángel* ki̱xáʼana ndáʼyi̱ kóʼóna* ta nda̱sakáʼnuna Ndióxi̱?
8 ¿Ndáana nda̱kasi tá mar?
¿Ndáana nda̱kasi nu̱úrá tá sa̱kán ki̱xáʼará íyorá?
9 ¿Ndáa míí ndíka̱ún tá nda̱chisúkúi̱* tá mar xíʼin vi̱kó ndáá,
10 tá xa̱kii̱n ki̱ʼva nu̱ú xa̱a̱rá ta nda̱kasii̱rá,
11 ta ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinrá: ‘Nda̱a̱ yóʼo kuití kivi xa̱ún; va̱ása kivi ya̱ʼakaún chí káa;
nda̱a̱ yóʼo kuití xa̱a̱ nu̱ú yóʼó tá mar tá súkunní ndákundichi’?
12 ¿Á xa̱a̱ xáʼndaún chiñu nu̱ú ñu̱ʼu* ña̱ ná kitaña ña̱ va̱ʼa tu̱vi?
¿Á xa̱a̱ sánáʼún ñu̱ʼu ndáa míí kitaña?
13 ¿Á yóʼó kúú ta̱ xa̱ʼnda chiñu ña̱ ná ndaye̱ʼe̱ tá xi̱ta̱a̱n iníísaá nu̱ú ñuʼú
ta ná taváña na̱ ndi̱va̱ʼa-ini?
14 Tá ndáye̱ʼe̱, nása̱ma ki̱ʼva ña̱ náʼa̱ ñuʼú nda̱a̱ táki̱ʼva násama iin sello ki̱ʼva ña̱ náʼa̱ nda̱ʼyi̱ tá káninaña nu̱úña,
ta nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ ña̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ ña̱ liviní color saá náʼa̱ña.
15 Soo va̱ása ndaye̱ʼe̱ka nu̱ú na̱ ndi̱va̱ʼa-ini
ta va̱ása saxóʼvi̱kana* na̱ yiví.
16 ¿Á xa̱a̱ ni̱xa̱ʼún nda̱a̱ nu̱ú kána tá mar?
¿Á xa̱a̱ xáʼún nda̱a̱ nu̱ú ñúʼu ti̱kui̱í tá kúnúní?
17 ¿Á xa̱a̱ ni̱na̱ʼa̱na ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ nu̱ún?
¿Á xa̱a̱ xi̱niún nu̱ú naaní?
18 ¿Á xa̱a̱ kúnda̱a̱-iniún ndáa ki̱ʼva káʼnuní ñuʼú?
Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n tá ndixa xíni̱ún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo.
19 ¿Ndáa míí sava kúú nu̱ú íyo ña̱ yéʼe̱?
¿Ta ndáa míí sava kúú nu̱ú íyo ña̱ naa?
20 ¿Á xíni̱ún ku̱ʼún xíʼinña nda̱a̱ veʼeña?
¿Á xíni̱ún yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n veʼeña?
21 ¿Á xíni̱ún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chi xa̱a̱ ka̱kún tá i̱xava̱ʼi̱ ndiʼi ña̱ʼa yóʼo?
22 ¿Á xa̱a̱ kíʼviún nda̱a̱ nu̱ú táanva̱ʼi̱* nieve?,
¿á xa̱a̱ xíniún míí táanva̱ʼi̱ ñíí*
23 ña̱ kuniñúʼi̱ tá ná kixi tu̱ndóʼo,
tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ koo ku̱a̱chi?
24 ¿Ndáa míí va̱xi ña̱ yéʼe̱
ta ndáa míí kée ta̱chí niʼní* ña̱ káni sa̱tá ñuʼú?
25 ¿Ndáana kuchiñu kaan iin chi̱chi nu̱ú ku̱ʼu̱n ndiʼi ti̱kui̱í tá íyo chí ndiví?
¿Ndáana káʼa̱n xíʼin sa̱vi̱ ndáa mií nda̱ʼyi̱rá
26 ña̱ va̱ʼa kuunrá nu̱ú kǒo na̱ yiví ndóo,
nu̱ú ñuʼú yi̱chí nu̱ú kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ yiví?
27 ¿Ndáana sa̱ndáxi* ñuʼú yi̱chí ña̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱
ta sa̱kúaʼnuna ku̱ʼu̱ nu̱úña?
28 ¿Á íyo yivá sa̱vi̱?
¿Ndáana kúú yivá yúyú?
29 ¿Ndáana i̱xava̱ʼa hielo?
¿Ndáana i̱xava̱ʼa nieve ña̱ kée chí ndiví
30 ña̱ sánduvi̱xin nu̱ú ti̱kui̱í ta ndútéʼérá* nda̱a̱ táki̱ʼva téʼé iin yu̱u̱
ta ti̱kui̱í tá kúnúní ñúʼu ndúurá hielo?
32 ¿Á kuchiñún taváún tiʼvi ki̱mi mií tiempo ña̱ xíniñúʼu kanarí?
¿Á kuchiñún kuniʼún yichi̱ nu̱ú tiʼvi ki̱mi tí naní Ash?*
33 ¿Á xíni̱ún ndáa ley kúú ña̱ xáʼndachíñu nu̱ú ña̱ʼa ña̱ íyo chí ndiví?*
¿Á kivi kuniñúʼún ley yóʼo ña̱ va̱ʼa kaʼndachíñuña nu̱ú ñuʼú?
34 ¿Á kivi kaʼndaún chiñu nu̱ú vi̱kó ña̱ ná sakúunña sa̱vi̱ sa̱táún?
35 ¿Á kuchiñún chindaʼún taxa?
¿Á kixiña nu̱ún ta ka̱ʼa̱nña xíʼún: ‘Xa̱a̱ yóʼo íyondi̱’?
36 ¿Ndáana ta̱xi ña̱ ndíchi ndaʼa̱ vi̱kó?*
¿Ndáana ta̱xi ña̱ ndíchi ndaʼa̱ ña̱ʼa ña̱ íyo chí ndiví?
37 ¿Á íyo na̱ ndíchiní na̱ kivi ndakaʼvi vi̱kó?
¿Ndáana kivi kata ti̱kui̱í tá íyo chí ndiví
38 tasaá yáká* nduuña nda̱ʼyi̱
ta ndakutáʼan ñuʼú ña̱ ku̱téʼé?
39 ¿Á kivi kaʼníún kití kaxí tí ndikaʼa?*
¿Á kivi taxiún ña̱ kaxí tí ndikaʼa yúta̱* nda̱a̱ ná xa̱a̱-inirí*
40 tá ndákandúʼúrí* ini ya̱vi̱rí
tá xíko̱o tu̱ʼvarí ini ya̱vi̱rí ña̱ tiinrí iin kití?
41 ¿Ndáana táxi ña̱ kaxí se̱ʼe tí saa ndáá*
tá xáku se̱ʼerí nu̱ú Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kaxírí
ta iníí xíkarí ndúkurí ña̱ kaxírí?
39 ”¿Á xíni̱ún ama káku se̱ʼe ti̱xúʼú* yukú?
¿Á xa̱a̱ xíniún káku se̱ʼe yusu síʼi?
2 ¿Á káʼvíún yo̱o̱ ña̱ ñúʼu se̱ʼerí?
¿Á xíni̱ún ama kaku se̱ʼerí?
3 Ndáku̱ndeerí* ña̱ va̱ʼa kaku se̱ʼerí
tasaá va̱ása xáʼndaka se̱ʼerí.
4 Xáʼnu se̱ʼerí chí yuku̱ ta ndúndakúrí;
tándi̱ʼi, ku̱a̱ʼa̱nrí ta va̱ása ndíkókarí.
5 ¿Ndáana ta̱xi ná kaka mií burro yukú?
¿Ndáana nda̱xín yoʼo̱ burro yukú?
6 Ta̱xii̱ ná kundoorí yoso̱ yi̱chí
ta ta̱xitui̱ ná kundoorí nu̱ú ñuʼú nu̱ú íyo ñi̱i̱.
7 Tí burro kúxíkárí ñuu nu̱ú ndóo ku̱a̱ʼání na̱ yiví,
kǒo na̱ ndáʼyi̱ nu̱úrí ña̱ ná kachíñurí.
8 Ndiʼi yuku̱ xíkarí ndúkúrí yita* kaxírí,
xíkarí ndúkúrí ndiʼi nu̱ú ku̱ʼu̱ kúii̱.
9 ¿Á kandíxa iin si̱ndi̱ki̱ yukú kachíñurí nu̱ún?
¿Á kandíxarí ku̱su̱nrí ini veʼe nu̱ú ñúʼu kití sa̱na̱ún?
10 ¿Á kuchiñún katún iin si̱ndi̱ki̱ yukú ña̱ va̱ʼa taʼvírí?
¿Á kundiku̱nrí ku̱ʼu̱nrí sa̱táún nda̱a̱ yoso̱ nu̱ú taʼvírí?
11 ¿Á kundaa-iniúnrí xa̱ʼa̱ ña̱ ndakúnírí?
¿Á taxiún ña̱ keʼérí chiñu ve̱e?
12 ¿Á kundaa-iniúnrí ña̱ kuisorí ña̱ chi̱ʼún?
¿Á ndakayarí ña̱ chi̱ʼún nu̱ú ndátivina trigo?
13 Tí avestruz síʼi kúsi̱íkaví-inirí kísirí ndi̱xi̱nrí,
¿soo á kivi chitáʼanyó ndi̱xi̱nrí xíʼin ndi̱xi̱n tí cigüeña?
14 Tíyóʼo xákinrí ndi̱vi̱ nu̱ú ñuʼú,
táanríña ti̱xin yu̱ti ña̱ va̱ʼa niʼní ná kooña.
15 Ta va̱ása ndíʼi̱-inirí ña̱ ku̱a̱ñi̱* na̱ yiví ña̱yóʼo ta ta̱ʼvíña,
á ña̱ ku̱a̱ñi̱ iin kití yukú ña̱yóʼo.
16 Ndi̱va̱ʼaní kéʼérí xíʼin se̱ʼerí,
ni va̱ása ndákunirírí ña̱ kúúrí se̱ʼerí;
va̱ása ndíʼi̱-inirí xa̱ʼa̱ se̱ʼerí.
17 Saáchi va̱ása nítaxi Ndióxi̱ ña̱ ndíchi koorí,
ni va̱ása nítaxira ña̱ kunda̱a̱-inirí.
18 Soo tá ndákundichirí ta kísirí ndi̱xi̱nrí,
xáku̱ndaarí tí kuáyi̱ ta saátu ta̱ yósórí.*
19 ¿Á yóʼó kúú ta̱ táxi ndee̱ ndaʼa̱ tí kuáyi̱?
¿Á kuchiñún sakúaʼnún ixí si̱kírí ña̱ liviní kánda̱?*
20 ¿Á kuchiñún sandávaúnrí nda̱a̱ táki̱ʼva ndáva ti̱ka?
Nda̱a̱ yíʼvi na̱ yiví tá ndeéní tívirí si̱ti̱nrí.
21 Kéexa̱ʼa̱rí chí yoso̱, kúsi̱íkaví-inirí ta ndakúkavírí;
xínurí ku̱a̱ʼa̱nrí nu̱ú ku̱a̱chi.
22 Va̱ása yíʼvirí xínirí nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa
ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tí kúsi̱kindaa ña̱ i̱yo saá íyorí.
Va̱ása xínurí nu̱ú na̱ níʼi espada.
23 Su̱kún tí kuáyi̱ tíkaa ña̱ʼa nu̱ú ñúʼu flecha ta̱ yósórí*
ta káxanña tá xínurí ku̱a̱ʼa̱nrí,
ndáye̱ʼe̱ yuʼú lanza xíʼin jabalina tú níʼira.
24 Nda̱a̱ kísirí xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱nírí ku̱ʼu̱nrí, ta xínurí ku̱a̱ʼa̱nrí,
va̱ása kívi koo táxi̱nrí tá xíniso̱ʼorí tívina ndiki̱.
25 Tá tívina ndiki̱, ndáʼyi̱rí.
Nda̱a̱ xíká táʼmirí nu̱ú íyo ku̱a̱chi
ta xíniso̱ʼorí ndáʼyi̱ na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ soldado
ta saátu xíniso̱ʼorí ndáʼyi̱ na̱ kánitáʼan.
26 ¿Á sa̱náʼún tí halcón ña̱ ndachírí?
¿Á sa̱náʼúnrí ña̱ ndachírí ku̱ʼu̱nrí chí sur?
27 ¿Á yóʼó kúú ta̱ xáʼnda chiñu nu̱ú tí ta̱sú* ña̱ ndachí súkunnrí
ta ixava̱ʼarí chi̱ʼyo̱rí nda̱a̱ nu̱ú súkun?
28 Kándíka iin taʼvi̱ kísi̱rí tá ñuú;
kǒo ña̱ ndóʼorí ndíkaa̱rí kándíka iin yu̱u̱ káʼnu.
29 Nda̱a̱ kán kánuurí nándukúrí ña̱ kaxírí;
va̱ʼa xítorí nda̱a̱ nu̱ú xíkání.
30 Se̱ʼe válírí, xíʼirí ni̱i̱,
ta miírí xáʼa̱nrí nu̱ú ni̱xi̱ʼi̱ na̱ yiví”.*
40 Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼin ta̱ Job:
2 “¿Á xíniñúʼu natúʼunkúáchi* iin ta̱a xíʼin Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱
xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱níra ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ kéʼé Ndióxi̱?
Ná ndakuiin na̱ kúni̱ nda̱ʼyi̱ nu̱ú Ndióxi̱”.
3 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Job yuʼú Jehová:
4 “Nda̱a̱ ni loʼoví va̱ása ndáyáʼvii̱,
kǒoví ña̱ kivi ndakuii̱n yuʼún.
Ña̱kán va̱ása ka̱ʼa̱nkai̱.
5 Tuku ta tuku ni̱ka̱ʼi̱n soo va̱ása ndakuiinkai̱ ta ni va̱ása ka̱ʼa̱nkai̱ vitin”.
6 Tasaá nda̱kuiin Jehová yuʼú ta Job ma̱ʼñú iin ta̱chí ña̱ ndeéní káni:
7 “Ixaún ña̱ ma̱ní, koo tu̱ʼvaún ta ndakú koo iniún.
Nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n yóʼó ta xíniñúʼu ndakuiún yuʼíi̱.
8 ¿Á va̱ása kándíxaún ña̱ kéʼíi̱ nina ña̱ nda̱kú?
¿Á sakúiso ku̱a̱chiún yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa na̱ʼún ña̱ káʼún ña̱ nda̱a̱?
9 ¿Á íyoní ndeún nda̱a̱ táki̱ʼva íyoní ndee̱ Ndióxi̱?
Ndeéní níʼi tá káʼa̱n Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva níʼi tá káni taxa, ¿á saá níʼi tá káʼún?
10 Ixaún ña̱ ma̱ní, na̱ʼa̱ ña̱ kúúmiíníún ndee̱ ta ndakúníún;
na̱ʼa̱ ña̱ káʼnuníún ta xíniñúʼu ixato̱ʼóna yóʼó.
11 Na̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sáún;
koto na̱ ni̱nuní kúni ta sakúkaʼan nu̱úna.
12 Koto ndiʼi na̱ kúta̱a-ini ta sakúkaʼan nu̱úna,
ku̱a̱ñi̱* na̱ ndi̱va̱ʼa-ini nu̱ú ndóona.
13 Sandúxu̱nna ti̱xin ñuʼú;
ta katúnna ini ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.
14 Tá saá ná keʼún, nda̱a̱ yi̱ʼi̱ ndakunivai̱ ña̱ kuchiñún sakǎkún miíún.
15 Ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ tí hipopótamo,*
yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ke̱ʼé tíyóʼo ta saátu yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ke̱ʼé yóʼó.
Xáxirí yita* nda̱a̱ táki̱ʼva xáxi si̱ndi̱ki̱ yita.
16 Koto, ndakúní xa̱ʼa̱-si̱ʼinrí ta ndakúní ti̱xinrí.
17 Nda̱a̱ táki̱ʼva téʼéní* yitu̱n tú cedro saá téʼéní si̱ʼma̱rí;*
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ka̱túnna saá íyo tu̱chu xa̱ʼa̱-si̱ʼinrí.
18 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ku̱vaʼa xíʼin ka̱a ña̱ cobre saá íyo lekerí;
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ku̱vaʼa xíʼin hierro saá íyo xa̱ʼa̱rí.
19 Siʼna tíyóʼo i̱xava̱ʼa Ndióxi̱;
iinlá ta̱ i̱xava̱ʼa tíyóʼo kúú ta̱ kivi kaʼnírí xíʼin espada.
20 Chí yuku̱ xáʼnu ña̱ xíxáʼan* tíyóʼo,
chí yuku̱ nu̱ú sísikí ndiʼi kití yukú.
22 Yitu̱n tú naní loto táxinú ku̱nda̱ti̱* sa̱tárí
ta yitu̱n tú naní álamo tú íyo chí yoso̱ ndítanú iníí síi̱nrí.*
23 Ni ndeéní ná kunu yu̱ta va̱ása yíʼvirí.
Ni ndeéní ná kani yu̱ta Jordán nu̱úrí va̱ása yíʼvirí.
24 ¿Ndáana kivi tiinrí tá xitorí nu̱úna?
¿Á ndáana kivi kaan iin ya̱vi̱ si̱ti̱nrí xíʼin iin ka̱a ña̱ xi̱ín* nu̱ú?
41 ”¿Á kuchiñún tiún tí Leviatán* xíʼin iin ka̱a loʼo ña̱ xi̱ín* nu̱ú?
¿Á kuchiñún katún yáa̱rí* xíʼin iin yoʼo̱?
2 ¿Á kuchiñún chika̱ún iin yoʼo̱ ya̱vi̱ si̱ti̱nrí?
¿Á kuchiñún kaún yuʼúrí xíʼin iin ka̱a ña̱ xi̱ín nu̱ú?
3 ¿Á kuakundáʼvirí nu̱ún ña̱ ná kundáʼvi-iniún kuniúnrí?
¿Á viíkaví ka̱ʼa̱nrí xíʼún?
4 ¿Á keʼún iin trato xíʼinrí
ña̱ va̱ʼa kachíñundáʼvirí nu̱ún ndiʼi tiempo?
5 ¿Á kusíkíún xíʼinrí nda̱a̱ táki̱ʼva sísikíún xíʼin iin saa loʼo?
¿Á katúnrí xíʼin iin yoʼo̱ ña̱ va̱ʼa kusíkí ná válí se̱ʼún xíʼinrí?
6 ¿Á xi̱íko* na̱ tíin ti̱a̱ká tíyóʼo?
¿Á ndataʼví na̱ íxi̱íko ña̱ʼa tíyóʼo?
7 ¿Á kuchiñún kaún sa̱tárí xíʼin iin ka̱a ña̱ xi̱ín nu̱ú?*
¿Á kuchiñún kaún xi̱nírí xíʼin lanza tú xíniñúʼuna ña̱ tíinna ti̱a̱ká?
8 Tá iin kuití yichi̱ ná tiúnrí,
ndakaʼún ndáa ki̱ʼva xa̱xírí* yóʼó,
ta nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása ndikóún tiúnrí.
9 Va̱ása ndakanixi̱níún ña̱ kuchiñún tiúnrí.
Yi̱ʼvíníún tá ná koto kuitíúnrí.
10 Nda̱a̱ ni iinna va̱ása xíínna keʼéchiñunarí.
Ña̱kán, ¿ndáana kuchiñu kanitáʼan xíʼi̱n?
11 ¿Ndáana ta̱xi iin ña̱ʼa ndaʼíi̱, ña̱kán xíniñúʼu taxii̱ iin ña̱ʼa ndaʼa̱na?
Kuenta miíi̱ kúú ndiʼi ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú.
12 Ka̱ʼa̱nkavai̱ ndáa ki̱ʼva íyo xa̱ʼa̱rí, ndee̱rí,
ta saátu xa̱ʼa̱ ki̱ʼva ña̱ viíní ku̱vaʼarí.
13 ¿Ndáana xa̱a̱ ku̱chiñu ki̱ndaa ñii̱rí?
¿Ndáana kivi ki̱ʼvi ini yuʼúrí?
14 ¿Ndáana xa̱a̱ ku̱chiñu nda̱kuná yuʼúrí?
Yíʼviní na̱ yiví tá xítona nu̱ʼurí.
15 Iníí sa̱tárí ndásiña xíʼin nduchu,*
ta kútu̱ní tíi̱n ndiʼiña sa̱tárí.
16 Viíní kítáʼan iin tá iinña
ta nda̱a̱ ta̱chí va̱ása yáʼa iniña.
17 Iin tá iinña tíi̱ntáʼanña,
kútu̱ní kítáʼanña* ta va̱ása kívi ndataʼvínaña.
18 Tá káxanrí,* ndáye̱ʼe̱ ti̱kui̱í tá kée si̱ti̱nrí;
ta nduchúnu̱úrí, ndáye̱ʼe̱ña nda̱a̱ táki̱ʼva ndáye̱ʼe̱ tá xi̱ta̱a̱n.*
19 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo taxa saá íyo ña̱ kée yuʼúrí,
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñuʼu̱ saá íyo ña̱ kée yuʼúrí.
20 Kée yi̱ʼma̱ si̱ti̱nrí
nda̱a̱ táki̱ʼva kée yi̱ʼma̱ yuʼú iin horno* ña̱ xíxi̱.
21 Ndeéní tívirí ta̱chí yuʼúrí ta nda̱a̱ kivi ndakaʼmirí ti̱ka̱yi̱,
ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñuʼu̱ saá íyo ña̱ kée yuʼúrí.
22 Ndakúní su̱kúnrí
ta tá ná kuni na̱ yiví ña̱yóʼo, yi̱ʼvínína.
23 Ndakúní ñii̱ ti̱xinrí;
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ka̱a ña̱ va̱ása kívi ku̱taʼa saá íyoña.
24 Téʼéní* níma̱rí nda̱a̱ táki̱ʼva téʼéní yu̱u̱,
nda̱a̱ táki̱ʼva téʼé yu̱u̱ molino saá téʼéña.
25 Tá ndákundichirí, nda̱a̱ na̱ ndakúní yíʼvina;
tá ndeéní kánda̱rí, sáyi̱ʼvírína.
26 Va̱ása kuchiñuna kanitáʼanna xíʼinrí xíʼin espada,
ni lanza ni flecha.
27 Nu̱ú tíyóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo xe̱ʼe̱* saá íyo ka̱a ña̱ hierro;
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yitu̱n tú ni̱ta̱ʼyi̱ saá íyo cobre nu̱úrí.
28 Va̱ása yíʼvirí tá sákanana flecha sa̱tárí;
nu̱ú tíyóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ku̱ʼu̱ yi̱chí saá íyo yu̱u̱* ña̱ sákanana sa̱tárí.
29 Nu̱ú tíyóʼo, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ku̱ʼu̱ yi̱chí saá íyo yitu̱n nduʼú,
nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tí xáku̱ndaa na̱ yiví tá sákanana jabalina sa̱tárí saá íyorí.
30 Ti̱xinrí íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ko̱ʼo̱ ña̱ ni̱ta̱ʼví ña̱ xi̱ín nu̱ú;
tá ku̱a̱ʼa̱nrí nu̱ú nda̱ʼyi̱, nána ti̱xinrí nda̱a̱ táki̱ʼva nána yitu̱n tú sákuachina trigo.
31 Tá kíʼvirí ini mar nda̱a̱ síso̱ nu̱úrá;
nda̱a̱ táki̱ʼva síso̱ aceite ini ki̱si.
32 Tá ku̱a̱ʼa̱nrí nu̱ú ti̱kui̱í, kána chi̱ki̱ñu̱* nu̱úrá
nda̱a̱ ndúyaa nu̱ú ti̱kui̱í tá kúnúní tá ku̱a̱ʼa̱nrí;
táki̱ʼva náʼa̱ ixí* yaa saá náʼa̱rá.
33 Kǒo nda̱a̱ ni iin kití íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tíyóʼo nu̱ú ñuʼú,
saáchi Ndióxi̱ i̱xava̱ʼara tíyóʼo ña̱ va̱ása yi̱ʼvírí.
34 Xíto kue̱ʼe̱rí nu̱ú kití tí ni̱nuní kúni.
Xáʼndachíñurí nu̱ú ndiʼi kití yukú tí náʼnuní”.
42 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Job yuʼú Jehová ta ni̱ka̱ʼa̱nra:
2 “Vitin kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ íyoní ndeún ta kivi keʼún nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa,
ta tá chíkaa̱-iniún keʼún iin ña̱ʼa, kéʼévaúnña.
3 Yóʼó ka̱chiún: ‘¿Nda̱chun násamaún ña̱ nda̱kaxii̱n keʼíi̱ ta káʼún xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xíni̱ún xa̱ʼa̱?’.
Ta ña̱ nda̱a̱ kúúvaña, chi ni̱ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ va̱ása níxi̱kunda̱a̱-inii̱ xa̱ʼa̱,
ni̱ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ ndákanda̱ní-inii̱* xíʼin, ña̱ va̱ása xíni̱i̱.
4 Yóʼó ni̱ka̱ʼún: ‘Ixaún ña̱ ma̱ní, kuniso̱ʼo ta ka̱ʼi̱n.
Nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n yóʼó ta xíniñúʼu ndakuiún yuʼíi̱’.
5 Tá ya̱chi̱ xi̱xiniso̱ʼo kuitíi̱ xa̱ʼún,
soo vitin xi̱ninu̱úi̱ yóʼó.
7 Tá sa̱ndíʼi Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Job, ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Elifaz ta̱ temanita:
“Sáa̱níi̱ xíʼún ta saátu xíʼin u̱vi̱ saá na̱ kítáʼan xíʼún, saáchi va̱ása níka̱ʼa̱nndó ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼíi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Job ta̱ káchíñu nu̱úi̱ ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼíi̱. 8 Kiʼinndó u̱xa̱ si̱ndi̱ki̱ che̱e xíʼin u̱xa̱ ndikachi* che̱e ta kúáʼanndó nu̱ú ta̱ Job ta̱ káchíñu nu̱úi̱. Kaʼmindó tíyóʼo ta so̱kóndórí* xa̱ʼa̱ndó ta ta̱ Job ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ndó. Ta kuniso̱ʼovai̱ ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n xa̱ʼa̱ndó ta va̱ása taxii̱ castigo ndaʼa̱ndó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kíʼví ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nndó, saáchi va̱ása níka̱ʼa̱nndó ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼíi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Job ta̱ káchíñu nu̱úi̱ ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼíi̱”.
9 Ña̱kán ta̱ Elifaz ta̱ temanita, ta̱ Bildad ta̱ suhita xíʼin ta̱ Zofar ta̱ naamatita, ni̱xa̱ʼa̱nna ta ke̱ʼéna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna. Ta xi̱niso̱ʼova Jehová ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Job.
10 Tá xa̱a̱ sa̱ndíʼi ta̱ Job ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱ xi̱kitáʼan xíʼinra, va̱ása nítaxika Jehová xo̱ʼvi̱ra* ta ta̱xira ná kuumií tukura ña̱ ku̱i̱ká ña̱ xi̱kuumiíra tá ya̱chi̱. Ta nda̱a̱ u̱vi̱ yichi̱ka nda̱kunúu ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ra nu̱úka ña̱ xi̱kuumiíra tá ya̱chi̱. 11 Ndiʼi na̱ ñanira xíʼin ku̱ʼvara ta saátu ndiʼi na̱ xi̱kitáʼan xíʼinra tá ya̱chi̱ ni̱xa̱ʼa̱nna veʼera ña̱ va̱ʼa kotonara ta xi̱xina xíʼinra. Ku̱ndáʼvi-inina xi̱ninara ta sa̱ndíkona-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ki̱xi nu̱úra ña̱ va̱ása nísasi Jehová. Iin tá iinna ta̱xina xu̱ʼún ndaʼa̱ra ta ta̱xina iin seʼe̱* ña̱ oro ndaʼa̱ra.
12 Ku̱a̱ʼáka ña̱ va̱ʼa ta̱xi Jehová ndaʼa̱ ta̱ Job nu̱úka ña̱ ta̱xira ndaʼa̱ra tá ya̱chi̱. Ta̱ Job ni̱xa̱a̱ra xi̱kuumiíra 14,000 ndikachi, 6,000 camello, 2,000 si̱ndi̱ki̱ xíʼin 1,000 burro.* 13 Saátu ka̱ku inka u̱xa̱ka se̱ʼeta̱ara xíʼin u̱ni̱ se̱ʼe-síʼira. 14 Chi̱naníra ñá nu̱ú, Jemimá; ñá u̱vi̱, Quesías ta ñá u̱ni̱, Querén-Hapuc. 15 Ná se̱ʼe ta̱ Job kúú ná liviníka ni̱xi̱yo nu̱ú ndiʼika ná ñaʼá ná ni̱xi̱yo ñuu kán, ta̱xira herencia ndaʼa̱ná nda̱a̱ táki̱ʼva ta̱xiraña ndaʼa̱ na̱ se̱ʼeta̱ara.
16 Ta̱ Job xi̱takukara 140 ku̱i̱ya̱ tá ku̱u ña̱yóʼo, xi̱nira xa̱ʼnu na̱ se̱ʼera ta saátu xi̱nira nda̱a̱ na̱ se̱ʼe na̱ se̱ʼexíkúára.* 17 Ku̱si̱íní-ini ta̱ Job xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ xi̱takura ta ni̱xi̱ʼi̱ra tá xa̱a̱ ku̱chéeníra.
Ña̱yóʼo sana kúni̱ kachiña ‘ta̱ i̱xandi̱va̱ʼana xíʼin’.
Inka variante “levo”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “burro síʼi”.
Inka variante “ndasayi̱i̱rana”, “ndasayaarana”.
Inka variante “Ñaʼaní”.
Koto glosario, kití tí xi̱sokóna ta xi̱xaʼminarí.
Inka variante “taxirarí”.
Inka variante “chi̱kaa̱na chiʼña”, “sa̱távi̱chiʼñana”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ se̱ʼe Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱”.
Inka variante “xíxirí”.
Sana “taxa”.
Inka variante “yisi̱”.
Inka variante “na̱ku̱ndayira”, “nda̱kandiera”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ se̱ʼe Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱”.
Inka variante “chikaa̱vara chiʼña”, “satávi̱chiʼñavara”.
Inka variante “xi̱kundúʼu”.
Inka variante “ku̱úʼníraña”.
Inka variante “xi̱ndoʼo-inira”.
Inka variante “chíkaa̱ra chiʼña”, “sáta̱vi̱chiʼñara”.
Inka variante “ndiví”.
Inka variante “ndáʼyi̱ ñoo”.
Inka variante “sandóto”.
Koto glosario, Leviatán.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “ñaʼa”.
Inka variante “kundúʼi̱”, “kondúʼú síi̱i̱n”.
Inka variante “ndóʼo-ini”.
Á “león”.
Inka variante “ítíá”.
Á “iin ndee̱ ña̱ kǒo kívi kotoyó”.
Inka variante “na̱ndii”.
Inka variante “kati̱”, “xi̱ko̱nda̱tí”, “ku̱nda̱ʼvi̱”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “kachikaví na̱ ndóo veʼe ndo̱ʼo, ña̱ ndíta nu̱ú ñuʼú”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “xuxaví”.
Inka variante “chiʼmána”, “ku̱a̱ñi̱ndaana”.
Inka variante “Ñaʼa”.
Inka variante “u̱ní-inina”, “i̱ni̱-inina”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “sándoʼo”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-iniyó”, “ndákaʼndaní-iniyó”.
Inka variante “ndiví”.
Inka variante “xíxirí”.
Inka variante “sándoʼo”.
Inka variante “kuxurí”.
Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.
Koto glosario, chi̱kaa̱na suerte.
Inka variante “si̱kóndó”.
Inka variante “tátu̱”, “naʼa”.
Inka variante “ndákundúʼi̱”, “xíkondúʼú síi̱i̱n”.
Inka variante “mpelo̱”, “ti̱ku̱sú”.
Inka variante “ya̱a̱ña”.
Inka variante “túku”, “ñátu̱kú”.
Inka variante “kíkuna”.
Inka variante “ndoʼo-inii̱”.
Inka variante “kati̱”, “ndatí”, “ku̱nda̱ʼvi̱”.
Koto glosario, tu̱yo̱ó.
Inka variante “ndivandaana ña̱ si̱ndi̱ʼva̱”.
Inka variante “yoʼo̱”.
Inka variante “ka̱ʼa̱nkúáchina”, “na̱á táʼanna”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ constelación ña̱ naní Osa Mayor.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ constelación ña̱ naní Orión.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ tiʼvi ki̱mi tí naní Pléyades, ki̱mi tí íyo ti̱xin constelación ña̱ naní Tauro.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”, “ndákaʼnda-inina”.
Inka variante “xiíi̱n”.
Inka variante “ka̱ʼa̱nválí”, “ka̱ʼa̱n-yuʼu̱”.
Koto glosario, Rahab.
Á “águila”. Inka variante “síʼñá”.
Inka variante “ndóʼo-inii̱”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “chi ka̱ʼa̱nvaún ña̱ kúi̱ ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini”.
Inka variante “Ka̱ʼa̱nválíi̱”, “Ka̱ʼa̱n-yuʼíi̱”.
Inka variante “sándoʼún”.
Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.
Á “león”.
Á “kusi̱í loʼo inii̱”.
Á “Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Inka variante “Ñáñá”, “Ka̱ká”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “ñúú káʼñu”.
Inka variante “ñaʼa”.
Inka variante “ndakundúʼún”, “kondúʼú síún”.
Inka variante “kindo̱o kóʼo no̱o̱na”.
Á “tíyóʼo”.
Inka variante “láa̱yó”.
Inka variante “ndee̱”.
Inka variante “kóʼo no̱o̱”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “chise̱ʼíi̱”.
Inka variante “sandóʼokaún”.
Inka variante “ita”, “itia”, “yi̱ku̱”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Kátún xa̱ʼíi̱ xíʼin yitu̱n”. Koto glosario, cepo.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ta̱ Job.
Inka variante “kati̱”, “ndatí”, “ku̱nda̱ʼvi̱”.
Inka variante “tátu̱”, “naʼa”.
Inka variante “yoʼo̱ró”.
Inka variante “ndákundúʼuna”, “xíkondúʼú síi̱nna”.
Á “Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Inka variante “Ñáñá”, “Ka̱ká”.
Inka variante “ndáchiva̱ʼa”.
Inka variante “ndóʼo-iniva”.
Inka variante “kutú ti̱xinna”, “ndaʼa-inina”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “chítú ti̱xiún”, “ndáʼa-iniún”.
Inka variante “yi̱i̱”, “yaa”.
Inka variante “ndóʼo-ini”.
Inka variante “ndeé”.
Inka variante “ka̱yu̱”.
Inka variante “sándoʼo kúúndó yi̱ʼi̱”.
Inka variante “sávikóxi̱níi̱”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, Ndióxi̱.
Inka variante “kási̱kíi̱”, “xa̱síkii̱”.
Inka variante “koxi̱”.
Inka variante “ti̱ko̱to̱ ndeé”, “ti̱ko̱to̱ kúkun”, “ti̱ko̱to̱ ti̱ndaja̱”. Koto glosario, ti̱ko̱to̱ ndayí.
Inka variante “ya̱a̱”.
Koto glosario, chinaʼá.
Á “Ndióxi̱”.
Inka variante “tá yuʼu̱na”.
Inka variante “Iin ku̱a̱ʼa̱n-ini”, “Ndákaʼndaní-ini”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Á “Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Inka variante “Ñáñá”, “Ka̱ká”.
Inka variante “mpelo̱”, “ti̱ku̱sú”.
Á “Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “sandóʼún”.
Inka variante “kuyuchí nu̱ú”.
Inka variante “ka̱yu̱ña”.
Á “lámpara”.
Inka variante “yi̱ʼva̱”.
Inka variante “kúnduʼu”, “nándúʼú”.
Ña̱yóʼo kúú iin ya̱a̱ ña̱ kamaní xíxi̱ ta kininí xáʼa̱nña tá xíxi̱ña.
Inka variante “yoʼo̱”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “sándoʼo-inii̱”.
Inka variante “yi̱ʼva̱”.
Inka variante “Ndáʼyi̱ ñoi̱”.
Á “Na̱ táʼi̱n”.
Inka variante “tóo”, “tínaʼa”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “cincel”.
Á “ndasatá”.
Á “ta̱ Adán”.
Inka variante “ndáʼyi̱ ñoo”.
Inka variante “íxa̱ánina”.
Inka variante “láa̱ra”.
Á “cobra”.
Inka variante “tiin”.
Inka variante “xe̱enra”.
Inka variante “yéʼe̱”.
Inka variante “káʼa̱nválíi̱”, “káʼa̱n-yuʼíi̱”.
Inka variante “iin ku̱ʼu̱n-inindó”, “ndakaʼndaka-inindó”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “ndóʼo-inina”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “tá ku̱a̱ʼa̱nna Ya̱vi̱ á Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Inka variante “Ñáñá”, “Ka̱ká”.
Á “lámpara”.
Inka variante “mi̱ʼí”.
Inka variante “káñuʼunana”.
Inka variante “mpelo̱”, “ti̱ku̱sú”.
Inka variante “Ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “sátatún”.
Inka variante “xi̱sandóʼún-ini”.
Inka variante “ka̱yu̱”.
Inka variante “ndachiva̱ʼa”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ki̱vi̱ ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi.
Inka variante “sáʼñú”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “sa̱tátuna”.
Inka variante “sikéena”.
Inka variante “Chíina”.
Inka variante “xíniʼnina”, “xáʼnina”.
Á “kúʼnínarí”.
Inka variante “yíchi̱-inina”.
Inka variante “ndáʼyi̱ ñoona”.
Inka variante “ñaʼa”.
Inka variante “ndiví”.
Inka variante “káñuʼu”.
Á “Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Inka variante “Ñáñá”, “Ka̱ká”.
Inka variante “mpelo̱”, “ti̱ku̱sú”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “ku̱a̱ʼa̱n-iniyó”, “ndákaʼnda-iniyó”.
Inka variante “yi̱i̱”, “yaa”.
Inka variante “mpelo̱”, “ti̱ku̱sú”.
Á “Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Inka variante “Ñáñá”, “Ka̱ká”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Rahab”. Koto glosario, Rahab.
Inka variante “ndásayi̱i̱ra”, “ndásayaara”.
Koto glosario, chinaʼá.
Inka variante “nda̱ʼyi̱ ñoona”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “ndákundúʼura”, “xíkondúʼú síi̱nra”.
Inka variante “ndotora”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “kañuʼu”.
Inka variante “ndasayi̱i̱naña”, “ndasayaanaña”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Á “águila”. Inka variante “síʼñá”.
Á “león”.
Inka variante “ítíá”.
Inka variante “táʼyá”.
Inka variante “kueenyóña”.
Á “lámpara”.
Ña̱yóʼo kúú iin xa̱ʼan yaa ña̱ kána tá kísina leche á crema.
Inka variante “xi̱ndaʼyi̱ ñoo”.
Inka variante “kóʼo no̱o̱”.
Inka variante “yoʼo̱”.
Á “kiníkavai̱ kuxu̱n tú ndíkaa̱ ndaʼíi̱”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”, “xi̱ndakaʼndaní-inina”.
Inka variante “xi̱ndoʼo-ini”.
Inka variante “ñina”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “yoʼo̱”.
Inka variante “ndáʼyi̱ ñoona”.
Inka variante “tá yuʼu̱na”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “ndóʼo-ini”.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ku̱ñura.
Inka variante “Ndáʼyi̱ ñoi̱”.
Á “chacal”.
Á sana “ndíkaa̱ kaʼní lekei̱”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Ke̱ʼíi̱ iin trato xíʼin nduchúnu̱úi̱”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “yisi̱”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Á “ta̱xii̱ beso”. Inka variante “tu̱viyuʼíi̱”.
Inka variante “níchikai̱ chiʼña”, “nísatávi̱chiʼñai̱”.
Inka variante “kutú ti̱xinna”, “ndaʼa-inina”.
Inka variante “ya̱ta̱”.
Koto glosario, chinaʼá.
Inka variante “ku̱a̱ʼa̱n-ini”, “nda̱kaʼnda-ini”.
Á “odre”. Koto glosario, odre.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “sandóʼoña”.
Inka variante “yi̱i̱va”, “yaava”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Kátúnra xa̱ʼíi̱ xíʼin yitu̱n”. Koto glosario, cepo.
Inka variante “kúnduʼuna”, “nándúʼú síi̱nna”.
Inka variante “nduu ítíáka”.
Inka variante “nda̱ʼyi̱ ñoona”.
Inka variante “láa̱yó”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “ndóʼo-inii̱”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “ma̱ʼñúñuú”.
Inka variante “chise̱ʼé”.
Inka variante “ndáʼyi̱ ñoo”.
Sana xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ káʼa̱nña.
Inka variante “ndóʼo-ini”.
Inka variante “ndáʼyi̱ ñoona”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ káʼa̱nña.
Inka variante “ndóʼo-ini”.
Á sana “táxira ná kundoo na̱ rey nu̱ú tayi̱ nu̱ú xáʼndachíñuna”.
Inka variante “ndaʼyi̱ ñoona”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-iniyó”, “ndákaʼndaní-iniyó”.
Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.
Inka variante “táʼyání”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “ñaʼa”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ se̱ʼe Ndióxi̱”.
Inka variante “ni̱nda̱ʼyi̱ ñoona”.
Inka variante “nda̱suvíi̱”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “sandóʼokana-ini”.
Inka variante “ndáchiva̱ʼi̱”.
Inka variante “íʼin”, “ñíʼi”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ta̱chí ña̱ va̱xi chí táʼví este”.
Inka variante “sa̱chíi”.
Inka variante “ndútáʼyárá”.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ tiʼvi ki̱mi tí naní Pléyades, ki̱mi tí íyo ti̱xin constelación ña̱ naní Tauro.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ constelación ña̱ naní Orión.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyiña káchiña “tiʼvi ki̱mi tí naní Ash xíʼin se̱ʼerí”. Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ constelación ña̱ naní Osa Mayor.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ñu̱ʼu, yo̱o̱, ki̱mi xíʼin inkaka ña̱ʼa.
Á sana “ta̱ ta̱a”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Á “león”.
Inka variante “ítíá”.
Inka variante “kutú ti̱xinrí”, “ndaʼa-inirí”.
Inka variante “ndákundúʼurí”, “xíkondúʼú síi̱nrí”.
Á “cuervo”.
Inka variante “ti̱súʼu̱”.
Inka variante “nákundayirí”, “ndákandierí”.
Inka variante “ita”, “itia”, “yi̱ku̱”.
Inka variante “ku̱niʼni”, “ku̱a̱ʼni”.
Inka variante “nánoo ya̱ta̱rí”, “kúnuu sa̱ta̱rí”.
Inka variante “yisi̱”.
Inka variante “ta̱ nánoo ya̱ta̱rí”, “ta̱ kúnuu sa̱ta̱rí”.
Á “águila”. Inka variante “síʼñá”.
Á “kití”.
Inka variante “ka̱ʼa̱nválí”, “ka̱ʼa̱n-yuʼu̱”.
Inka variante “ku̱niʼni”, “ku̱a̱ʼni”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Behemot”.
Inka variante “ita”, “itia”, “yi̱ku̱”.
Inka variante “táʼyání”.
Inka variante “ndoʼórí”.
Inka variante “xíxi”.
Inka variante “Ndákundúʼurí”, “Xíkondúʼú síi̱nrí”.
Koto glosario, tu̱yo̱ó.
Inka variante “kati̱”, “ndatí”, “ku̱nda̱ʼvi̱”.
Inka variante “xiínrí”.
Inka variante “si̱i̱n”, “see̱n”.
Koto glosario, Leviatán.
Inka variante “si̱i̱n”, “see̱n”.
Inka variante “láa̱rí”.
Inka variante “síkó”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “arpón”. Ña̱yóʼo xi̱kuu ña̱ʼa ña̱ náʼa̱ nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ lanza ña̱ xi̱xiniñúʼuna xi̱tiinna ti̱a̱ká náʼnu.
Inka variante “ti̱inrí”.
Inka variante “luchu”, “machi”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “númitáʼanña”.
Inka variante “káxi̱nrí”.
Inka variante “ñaʼa”.
Á “xi̱tu̱n”.
Inka variante “Táʼyání”.
Inka variante “mi̱ʼí”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “yu̱u̱ ña̱ sákanana xíʼin iin yoʼo̱ loʼo”. Á “honda”.
Inka variante “cho̱ño̱”, “ñu̱ñu̱”.
Inka variante “yisi̱”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inii̱”, “ndákaʼndaní-inii̱”.
Inka variante “ndákundúʼi̱”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “taxindórí”.
Inka variante “ndoʼo-inira”.
Á “anillo”. Inka variante “xeʼé”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “burro síʼi”.
Inka variante “se̱ʼeñáni síkora”.