AMÓS
1 Ña̱yóʼo kúú tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Amós,* iin ta̱ xi̱ndaa ndikachi* chí Tecoa, tá kúma̱níka u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ ta̱an. Ti̱xin iin visión ku̱ndaa̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo na̱ ñuu Israel tá tiempo ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ Uzías ta̱ xi̱kuu rey chí Judá, ta saátu tá tiempo ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ Jeroboán se̱ʼe ta̱ Joás ta̱ xi̱kuu rey chí Israel. 2 Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo:
“Nda̱a̱ chí Sion nda̱ʼyi̱ kóʼó* Jehová
nda̱a̱ chí Jerusalén ndeéní ka̱ʼa̱nra.
Yita* ña̱ kíxáʼan* kití sa̱na̱ na̱ pastor yi̱chi̱ña
ta ndiʼi ña̱ íyo chí xi̱ní yuku̱ Carmelo yi̱chi̱ña”.
3 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová:
‘“Ni su̱ví u̱ni̱ á ku̱mí yichi̱ níki̱ʼvi na̱ ñuu Damasco ku̱a̱chi, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása nasamai̱ ña̱ ndákanixi̱níi̱ keʼíi̱ xíʼinna,
saáchi xi̱niñúʼuna ka̱a ña̱ xi̱ín* nu̱ú ña̱ sa̱kúachi válína ñuu Galaad.
4 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, chindaʼíi̱ iin ñuʼu̱ sa̱tá veʼe ta̱ Hazael,
ta kaʼmiña ndiʼi veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ kúú kuenta ta̱ Ben-Hadad.
5 Sakúachi válíi̱ ña̱ʼa* ña̱ ndási yéʼé ñuu Damasco;
sandiʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ ndóo chí Bicat-Aven
ta saátu ta̱ xáʼndachíñu chí Bet-Edén,
ta ndakiʼinna na̱ ñuu Siria ku̱ʼu̱n xíʼinna chí Quir”, káchi Jehová’.
6 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová:
‘“Ni su̱ví u̱ni̱ á ku̱mí yichi̱ níki̱ʼvi na̱ ñuu Gaza ku̱a̱chi, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása nasamai̱ ña̱ ndákanixi̱níi̱ keʼíi̱ xíʼinna,
saáchi nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼání na̱ ku̱a̱ʼa̱n kundoo inka ñuu ta nda̱taxinana ndaʼa̱ na̱ ñuu Edom.
7 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, chindaʼíi̱ iin ñuʼu̱ sa̱tá nama̱ ñuu Gaza
ta kaʼmiña ndiʼi veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási.
8 Sandíʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ ndóo chí Asdod
ta saátu ta̱ xáʼndachíñu chí Asquelón;
taxii̱ castigo ndaʼa̱ na̱ ñuu Ecrón,
ta na̱ filisteo na̱ kíndo̱o ndiʼi-xa̱ʼa̱na”, káchi táta káʼnu Jehová’.
9 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová:
‘Ni su̱ví u̱ni̱ á ku̱mí yichi̱ níki̱ʼvi na̱ ñuu Tiro ku̱a̱chi, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása nasamai̱ ña̱ ndákanixi̱níi̱ keʼíi̱ xíʼinna,
saáchi nda̱taxina ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱n kundoo inka ñuu ndaʼa̱ na̱ ñuu Edom
ta kǒo níndakaʼánna xa̱ʼa̱ trato ña̱ ke̱ʼéna xíʼin na̱ ñanina.
10 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, chindaʼíi̱ iin ñuʼu̱ sa̱tá nama̱ ñuu Tiro,
ta kaʼmiña ndiʼi veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási’.
11 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová:
‘Ni su̱ví u̱ni̱ á ku̱mí yichi̱ níki̱ʼvi na̱ ñuu Edom ku̱a̱chi, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása nasamai̱ ña̱ ndákanixi̱níi̱ keʼíi̱ xíʼinna,
saáchi xi̱ndiku̱nna ni̱xa̱ʼa̱nna sa̱tá na̱ ñanina xíʼin espada ña̱ va̱ʼa kaʼnínana
ta kǒo níxiinna na̱ʼa̱na ña̱ kúndáʼvi-inina xíninana.
Xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sáa̱na, ndákundeéna sákuachi válínana
ta ndiʼi tiempo ndeéní sáa̱na xíʼinna.
12 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, chindaʼíi̱ iin ñuʼu̱ sa̱tá ñuu Temán
ta kaʼmiña ndiʼi veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ íyo chí Bozrá’.
13 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová:
‘“Ni su̱ví u̱ni̱ á ku̱mí yichi̱ níki̱ʼvi na̱ ammonita ku̱a̱chi, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása nasamai̱ ña̱ ndákanixi̱níi̱ keʼíi̱ xíʼinna,
saáchi nda̱tána ti̱xin ná ñaʼá ná ñúʼu se̱ʼe ná ñuu Galaad ña̱ va̱ʼa nduku̱a̱ʼáka ñuʼúna.
14 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, kaʼmii̱ nama̱ ñuu Rabá
ta ñuʼu̱ yóʼo kaʼmiña ndiʼi veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási;
tá xa̱a̱ ná kixáʼa ku̱a̱chi, nda̱ʼyi̱ kóʼóna ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱na ña̱ xa̱a̱ íyo tu̱ʼvana ña̱ kanitáʼanna,
ta saátu ndeéní kuun sa̱vi̱ ta kani ta̱chí.
15 Ta ta̱ kúú rey nu̱úna xíʼin ndiʼika na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi,* ndakiʼinnana ku̱ʼu̱n xíʼinna inka ñuu”, káchi Jehová’.
2 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová:
‘“Ni su̱ví u̱ni̱ á ku̱mí yichi̱ níki̱ʼvi na̱ ñuu Moab ku̱a̱chi, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása nasamai̱ ña̱ ndákanixi̱níi̱ keʼíi̱ xíʼinna,
saáchi xa̱ʼmina leke ta̱ rey ñuu Edom ña̱ va̱ʼa ndasanaña ya̱a̱.
2 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, chindaʼíi̱ ñuʼu̱ sa̱tá ñuu Moab
ta kaʼmiña ndiʼi veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ íyo chí Queriyot.
Tá ná kixáʼa na̱ yiví nda̱ʼyi̱ kóʼóna* ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱na ña̱ xa̱a̱ íyo tu̱ʼvana ña̱ kanitáʼanna,
tá ná tivina ndiki̱, kuviva na̱ ñuu Moab.
3 Tavái̱ ta̱ xáʼndachíñu* ñuu kán
ta kaʼníi̱ra xíʼin ndiʼi na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi”,* káchi Jehová’.
4 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová:
‘Ni su̱ví u̱ni̱ á ku̱mí yichi̱ níki̱ʼvi na̱ ñuu Judá ku̱a̱chi, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása nasamai̱ ña̱ ndákanixi̱níi̱ keʼíi̱ xíʼinna,
saáchi kǒo níxiinna kundiku̱nna ley* Jehová
ta ni va̱ása níkeʼéna chiñu ña̱ xa̱ʼndara nu̱úna.
Ña̱ vatá* ña̱ ka̱ndíxa na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ña̱kán kúútu ña̱ sákuxíka na̱yóʼova.
5 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, chindaʼíi̱ iin ñuʼu̱ sa̱tá ñuu Judá,
ta kaʼmiña ndiʼi veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ íyo ñuu Jerusalén’.
6 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová:
‘Ni su̱ví u̱ni̱ á ku̱mí yichi̱ níki̱ʼvi na̱ ñuu Israel ku̱a̱chi, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása nasamai̱ ña̱ ndákanixi̱níi̱ keʼíi̱ xíʼinna,
saáchi ni̱xi̱íkona* na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií ña̱ va̱ʼa kiʼinna plata
ta ni̱xi̱íkona na̱ nda̱ʼví xa̱ʼa̱ iin par ndu̱xa̱n.
7 Xáñi̱na* xi̱ní na̱ nda̱ʼví nu̱ú yáká,* ta sásina yichi̱ nu̱ú xíka na̱ vitá-ini.
Iin ta̱a kísi̱ra xíʼin iin ñá loʼo ta saátu yivára kísi̱ra xíʼin ñáyóʼo,
ta xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱yóʼo íxayaku̱a̱na ki̱víi̱ ña̱ yi̱i̱.
8 Síi̱n* ndiʼi altar xíkundoona nu̱ú ti̱ko̱to̱ ña̱ ki̱ʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xitóona* xu̱ʼún ndaʼa̱ inkana,
ta vino tá xíʼina ini templo ndióxi̱na, ki̱ʼinnará xíʼin xu̱ʼún ña̱ ki̱ʼinna xíʼin ña̱ nduxa̱ ndaʼa̱ inkana’.
9 ‘Soo yi̱ʼi̱ kúú ta̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ na̱ amorreo nu̱úna,
na̱ súkunní ni̱xi̱yo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tú cedro ta ndakúní ni̱xi̱yona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tú roble;
sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼii̱na nda̱a̱ táki̱ʼva sándíʼi-xa̱ʼa̱na iin yitu̱n xíʼin ku̱i̱ʼi ndaʼa̱nú ta saátu ti̱oʼonú.*
10 Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ta̱vá ndóʼó chí ñuu Egipto
ta ta̱xii̱ ña̱ ni̱xi̱kandó 40 ku̱i̱ya̱ chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí,
ña̱ va̱ʼa ndakiʼinndó ñuʼú na̱ amorreo.
11 Nda̱kaxii̱n sava na̱ se̱ʼendó ña̱ koona profeta
ta nda̱kaxii̱n sava na̱ se̱ʼendó na̱ kúa̱an ña̱ koona nazareo.*
¿Á su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúúña, ndóʼó na̱ ñuu Israel?’, káchi Jehová.
12 ‘Soo ndóʼó xi̱taxindó vino xi̱xiʼi na̱ nazareo
ta xi̱kaʼa̱nndó ña̱yóʼo xíʼin na̱ profeta: “Va̱ása ka̱ʼa̱nndó xíʼinndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kuu”.
13 Ku̱a̱ñi̱i̱na* nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ndóona,
nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé carreta tú ndíso ku̱a̱ʼání trigo ña̱ ni̱ta̱ʼnda̱ tá xáñi̱nú ña̱ʼa ta ndíʼi-xa̱ʼa̱ña.
14 Ta̱ kamaní xínu kǒo nu̱ú ni̱ʼíra kunura ku̱ʼu̱nra,
ta̱ ndakúní ndiʼiva ndee̱ra
ta nda̱a̱ ni iin ta̱a ta̱ xíni̱ní kanitáʼan va̱ása kuchiñura ka̱kura.
15 Ta̱ xíniñúʼu kuxu̱n* kunuvara,
ta̱ kamaní xínu va̱ása kuchiñura ka̱kura
ta kaʼnívana ta̱ yósó* kuáyi̱.
16 Nda̱a̱ ta̱ ndakúní nu̱ú ndiʼika na̱ xíka nu̱ú ku̱a̱chi, kunu chálávara ki̱vi̱ kán’, káchi Jehová”.
3 “Ndóʼó na̱ ñuu Israel, kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n Jehová xa̱ʼa̱ndó ta saátu xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ familia na̱ ta̱vára chí Egipto:
2 ‘Nu̱ú ndiʼika na̱ familia na̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo, ndóʼó kuití kúú na̱ xíni̱i̱.
Xa̱ʼa̱ ña̱kán taxii̱ castigo ndaʼa̱ndó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéndó.
3 ¿Á ndakutáʼan u̱vi̱ na̱ yiví ku̱ʼu̱nna tá kǒo níkindo̱ona keʼéna ña̱yóʼo?
4 ¿Á nda̱ʼyi̱ iin ndikaʼa* chí yuku̱ tá kǒo iin kití kúni̱rí tiinrí?
¿Á nda̱ʼyi̱ iin ndikaʼa yúta̱* ini ya̱vi̱rí tá kǒo iin kití nítiinrí?
5 Tá kǒo iin trampa níchindúʼúna nu̱ú ñuʼú, ¿á kaku̱ʼun iin saa?
¿Á kanda̱ mií iin trampa ña̱ chi̱ndúʼúna tá kǒo ña̱ʼa nítiinña?
6 Tá tívina ndiki̱ iin ñuu, ¿á su̱ví ndiʼi na̱ yiví yíʼvivana?
Tá ku̱u iin tu̱ndóʼo iin ñuu, ¿á su̱ví mií Jehová kúú ta̱ ta̱xi ña̱yóʼo?
7 Saáchi táta káʼnu Jehová va̱ása keʼéra nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa
tá kǒo nínatúʼunra xíʼin na̱ profeta na̱ káchíñu nu̱úra xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱níra keʼéra.
8 Tí ndikaʼa xa̱a̱ ni̱nda̱ʼyi̱varí. ¿Ndáana va̱ása yi̱ʼví?
Táta káʼnu Jehová xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nvara. ¿Ndáana kǒo natúʼun xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra?’.
9 ‘Ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chí veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ íyo chí Asdod
ta saátu chí veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ íyo chí Egipto.
Kachindó: “Ndakutáʼanndó yuku̱ ña̱ íyo chí Samaria;
kotondó ndiʼi ña̱ kininí ña̱ kéʼéna ta saátu ña̱ sándaʼvina na̱ yiví.
10 Na̱yóʼo kǒo xíni̱na keʼéna ña̱ va̱ʼa, káchi Jehová,
xa̱ʼa̱ ña̱ i̱xandi̱va̱ʼana xíʼin inkana, sa̱kútuna veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ kúúmiína xíʼin ña̱ ku̱i̱ká ña̱ nda̱kiʼinna ndaʼa̱na”’.
11 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n táta káʼnu Jehová:
‘Iin na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó ka̱va̱nduuna sa̱tá ñuún,
kindaana ndee̱ ña̱ kúúmiíún,
ta ndakiʼinna ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ñúʼu ini veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ kúúmiíún’.
12 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová:
‘Na̱ ñuu Israel ndóona nu̱ú xi̱to tú va̱ʼaní chí Samaria
ta ndóotuna nu̱ú tayi̱ tú ku̱vaʼa chí Damasco.
Loʼo kuití na̱yóʼo kúú na̱ kivi ka̱ku,
nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin ta̱ pastor tá kúchiñura kíndaara u̱vi̱ xa̱ʼa̱ válí iin ndikachi á iin táʼví loʼo so̱ʼorí ndaʼa̱ tí ndikaʼa’.
13 ‘Kuniso̱ʼondó ta natúʼunndó xíʼin na̱ veʼe ta̱ Jacob xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼona’, káchi táta káʼnu Jehová, Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel.
14 ‘Saáchi ki̱vi̱ tá ná taxii̱ castigo ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel xa̱ʼa̱ ndiʼi ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvina,
saátu taxii̱ castigo ndaʼa̱ altar ña̱ íyo chí Betel.
Ndiki̱ ña̱ íyo nu̱ú altar, kuachiña ta ko̱yoña nu̱ú ñuʼú.
15 Yi̱ʼi̱ sandíʼi-xa̱ʼíi̱ veʼe nu̱ú xíndoona tá vi̱xinní ta saátu veʼe nu̱ú xíndoona tá niʼní’.
‘Veʼe ña̱ ku̱vaʼa xíʼin marfil ndiʼi-xa̱ʼa̱ña
ta saátu ndiʼi-xa̱ʼa̱ veʼe ña̱ náʼnuní’,* káchi Jehová”.
4 “Kuniso̱ʼondó ña̱yóʼo, ndóʼó si̱ndi̱ki̱ síʼi tí ñuu Basán,
tí ndóo chí yuku̱ ña̱ Samaria,
ndóʼó ná ñaʼá ná sándaʼvi na̱ kúma̱ní ña̱ʼa nu̱ú ta íxandi̱va̱ʼandó xíʼin na̱ nda̱ʼví,
ta káʼa̱nndó xíʼin yii̱ndó: ‘Kúáʼanndó kiʼinndó ndixi koʼondi̱’.
2 Xa̱ʼa̱ ña̱ kúú táta káʼnu Jehová iin Ndióxi̱ ta̱ yi̱i̱, chi̱naʼára* ña̱yóʼo:
‘“Kotondó, xa̱a̱ ku̱yatin ki̱vi̱ ta na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó ndaniʼina ndóʼó xíʼin ka̱a ña̱ xi̱ín* nu̱ú ña̱ kátikaana ku̱ñu
ta ná ñaʼá ná kindo̱o ndaniʼinaná xíʼin ka̱a ña̱ xi̱ín nu̱ú ña̱ tíinna ti̱a̱ká.
3 Iin tá iinndó keendó ti̱xin ya̱vi̱ ña̱ íyo ti̱xin nama̱ ña̱ íyo yatin nu̱úndó
ta kataxínna ndóʼó ku̱ʼu̱nndó chí Harmón”, káchi Jehová’.
4 ‘Naʼandó chí Betel ta ki̱ʼvindó ku̱a̱chi,
naʼandó chí Guilgal, ta ndeéníka ki̱ʼvindó ku̱a̱chi.
Kuniʼindó ña̱ʼa ña̱ so̱kóndó* tá xi̱ta̱a̱n
ta ti̱xin ña̱ u̱ni̱ ki̱vi̱ taxindó iin táʼví loʼo* ña̱ʼa ña̱ kúúmiíndó.
5 So̱kóndó si̱ta̱váʼa ña̱ kúúmií yuxa̱n iyá* ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ndó ña̱ táxindó tíxa̱ʼvi.
Ndeéní ka̱ʼa̱nndó nu̱ú inkana ña̱ ni̱so̱kóndó ña̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ miíndó.
Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ kútóoníndó keʼéndó, ndóʼó na̱ ñuu Israel’, káchi táta káʼnu Jehová.
6 ‘Soo yi̱ʼi̱ kǒo nítaxii̱ ña̱ koo ña̱ kuxundó ndiʼi ñuu
ta ndiʼi veʼe xi̱kuma̱ní ña̱ kuxundó,
soo ndóʼó kǒo níndikóndó nu̱úi̱’, káchi Jehová.
7 ‘Tá kúma̱níka u̱ni̱ yo̱o̱ ña̱ sakéendó,* yi̱ʼi̱ kǒo níxi̱taxii̱ ña̱ kuun sa̱vi̱.
Xi̱taxii̱ ña̱ xi̱kuun sa̱vi̱ iin ñuu soo kǒorá níxi̱kuun inka ñuu.
Xi̱kuun sa̱vi̱ iin táʼví nu̱ú ñuʼú soo inka táʼvíña kǒorá níxi̱kuun ta xi̱yichi̱ña.
8 Ti̱xin u̱vi̱ á u̱ni̱ ñuu xi̱kee na̱ yiví ta nda̱a̱ ndívandaana ku̱a̱ʼa̱nna inka ñuu ña̱ va̱ʼa koʼona ti̱kui̱í
soo kǒo níxi̱xaa̱-inina,*
soo ndóʼó kǒo níndikóndó nu̱úi̱’, káchi Jehová.
9 ‘Ta̱xii̱ ña̱ niʼníní ni̱xi̱yo ta ki̱ʼin kue̱ʼe̱ ndaʼa̱ ña̱ chi̱ʼindó.
Ku̱a̱ʼáníka lugar chi̱ʼindó ta ku̱a̱ʼáníka tú uva xi̱kuumiíndó,
soo tí ti̱ka náʼnu xa̱xirí tú higo xíʼin tú olivo tú xi̱kuumiíndó,
soo ni saá ndóʼó kǒo níndikóndó nu̱úi̱’, káchi Jehová.
10 ‘Chi̱ndaʼíi̱ iin kue̱ʼe̱ xíkun nu̱úndó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ chi̱ndaʼíi̱ nu̱ú na̱ ñuu Egipto.
Xíʼin espada xa̱ʼníi̱ na̱ ta̱a na̱ válíka ta nda̱kiʼii̱n kuáyi̱ sa̱na̱ndó.
Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ na̱ yiví chí nu̱ú ndóondó, ta̱xii̱ ña̱ ná kuxaʼa̱n táʼyiní nu̱úndó,
soo ni saá kǒo níndikóndó nu̱úi̱’, káchi Jehová.
11 ‘Sa̱ndíʼi-xa̱ʼíi̱ ñuʼúndó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼíi̱ xíʼin ñuu Sodoma xíʼin Gomorra.
Ta ndóʼó ni̱xi̱yondó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin titu̱n tú ta̱vána nu̱ú ñuʼu̱,
soo kǒo níndikóndó nu̱úi̱’, káchi Jehová.
12 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ña̱yóʼo kúú ña̱ keʼíi̱ xíʼin yóʼó ñuu Israel.
Xa̱ʼa̱ ña̱ taxii̱ castigo ndaʼa̱ yóʼó ñuu Israel,
xa̱a̱ koo tu̱ʼvaún ña̱ ndakutáʼún xíʼin yi̱ʼi̱ ta̱ kúú Ndióxi̱ún.
13 Saáchi ta̱kán kúú ta̱ i̱xava̱ʼa yuku̱ ta saátu i̱xava̱ʼara ta̱chí.
Ta̱kán kúú ta̱ káʼa̱n xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱níra,
ña̱ ndáye̱ʼe̱ tá sa̱kán ku̱a̱ʼa̱n túvi ndásaraña iin ña̱ naaní,
xáñi̱ra* xi̱ní yuku̱ súkun.
Ki̱vi̱ra kúú Jehová, Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel”.
5 “Ndóʼó na̱ ñuu Israel, kuniso̱ʼondó ña̱ káʼi̱n kundoʼondó ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yaa ña̱ xítana tá kúsuchí-inina:
2 ‘Nda̱kava ñuu Israel, ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ñá loʼo kúa̱an.
Kǒo kívi ndako̱o tukuña.
Ki̱ndooña kánduʼúña* nu̱ú ñuʼúña.
Kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ ndaniʼi-ñaʼá’.
3 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n táta káʼnu Jehová:
‘Na̱ ñuu na̱ ná ku̱ʼu̱n xíʼin mil na̱ soldado nu̱ú ku̱a̱chi, ndáa cien kuitína kindo̱o xíʼinna,
ta na̱ ná ku̱ʼu̱n xíʼin cien na̱ soldado, ndáa u̱xu̱ kuitína kindo̱o xíʼinna.
Ña̱yóʼo kúú ña̱ kundoʼo na̱ ñuu Israel’.
4 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼin na̱ ñuu Israel:
‘Nandukúndó yi̱ʼi̱ tasaá kǒo kuvindó.
5 Va̱ása ku̱ʼu̱nndó chí Betel,
ni chí Guilgal ni chí Beer-Seba.
Saáchi na̱ ndóo chí Guilgal ndakiʼinnana ku̱ʼu̱n xíʼinna inka ñuu
ta ñuu Betel ndañúʼuvaña.*
6 Nandukúndó Jehová tasaá kǒo kuvindó,
ña̱ va̱ʼa ná kǒo xa̱a̱ra koora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ñuʼu̱ ña̱ kǒo kívi nda̱ʼva̱
ta sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ veʼe ta̱ José ta saátu ñuu Betel.
7 Ndóʼó va̱ása nda̱kú ndátiinndó ku̱a̱chi,
xa̱ʼa̱ ña̱kán ña̱ táku na̱ ñuu íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱ku̱ ña̱ o̱va̱.
Nda̱a̱ ni iinna kǒo kéʼé ña̱ nda̱kú.
8 Ta̱ i̱xava̱ʼa iin tiʼvi ki̱mi tí naní Kimá* xíʼin iin tiʼvi ki̱mi tí naní Kesil,*
ta̱ kivi nasama ña̱ ndeéní naa ta ndasaraña nda̱a̱ táki̱ʼva ndáye̱ʼe̱ tá xi̱ta̱a̱n,*
ta̱ kivi nasama káʼñu* ta nduuña ñuú,
ta̱ sándakutáʼan ti̱kui̱í mar ña̱ va̱ʼa sakóyorará nu̱ú ñuʼú...,
naníra Jehová.
9 Ta̱kán iin kama taxira ña̱ ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ na̱ ndakúní,
tasaá sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ñuu ña̱ kútu̱ní ndási.
10 Na̱kán sáa̱-inina xínina na̱ ndóo chí yéʼé ñuu, na̱ káʼa̱n xíʼinna ña̱ keʼéna ña̱ va̱ʼa
ta va̱ása xíínna kunina na̱ káʼa̱n ña̱ nda̱a̱.
11 Ndóʼó íxandúxandó xíʼin na̱ nda̱ʼví ña̱ chaʼvina xa̱ʼa̱ ñuʼú ña̱ xíniñúʼuna
ta saátu nda̱a̱ ndákiʼinndó trigo ña̱ kána nu̱úña,
xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéndó ña̱yóʼo va̱ása kundookandó ini veʼe ña̱ ku̱vaʼa xíʼin yu̱u̱ ña̱ tu̱xína
ta ni va̱ʼaní tú uva chi̱ʼindó va̱ása koʼokandó vino tá kana yóʼo.
12 Kúnda̱a̱va-inii̱ ña̱ ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéndó
ta saátu ña̱ ndeéní ku̱a̱chi ni̱ki̱ʼvindó:
ku̱a̱ʼání ña̱ʼa kúni̱ndó keʼéndó xíʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa,
kíʼinndó xu̱ʼún ña̱ va̱ʼa kǒo ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼé inkana
ta yáʼandosondó derecho ña̱ kúúmií na̱ nda̱ʼví chí yéʼé ñuu.
13 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, na̱ ndíchi kǒo ka̱ʼa̱nna nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa tiempo kán,
saáchi iin tiempo ña̱ kooní tu̱ndóʼo kúúña.
14 Keʼéndó ña̱ va̱ʼa ta kǒo keʼéndó ña̱ va̱ása va̱ʼa,
ña̱ va̱ʼa ndakundeéndó kutakundó.
Tasaá, Jehová Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel koora xíʼinndó,
nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱nndó ña̱ íyora xíʼinndó.
15 Kundasíndó kunindó ña̱ va̱ása va̱ʼa ta kuʼvi̱-inindó kunindó ña̱ va̱ʼa;
nda̱kúní ndatiinndó ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví chí yéʼé ñuu.
Sana saá, Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel na̱ʼa̱ra ña̱ kíndo̱o-inira xíʼin na̱ veʼe ta̱ José na̱ kíndo̱o’.
16 ”Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, Jehová káchira:
‘Kusuchíní-inina ndiʼi lugar nu̱ú ndákutáʼan ku̱a̱ʼání na̱ yiví
ta ndiʼi calle ka̱ʼa̱nna: “Ndáʼviníyó, ndáʼviníyó”.
Kanana na̱ chíʼi ña̱ va̱ʼa ná na̱ʼa̱na ña̱ kúsuchí-inina
ta saátu kanana na̱ kíʼin xu̱ʼún ña̱ kuakuna ña̱ va̱ʼa ndeéní ná kuakuna’.
17 ‘Ndiʼi nu̱ú íyo tú uva ndeéní kuakuna,
saáchi yi̱ʼi̱ ya̱ʼi̱ ma̱ʼñú ñuundó’, káchi Jehová.
18 ‘Ndáʼviní na̱ ndeéní ndátu ña̱ ná kixaa̱ ki̱vi̱ Jehová.
¿Ndáaña ndátundó kuu tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ Jehová?
Naaníva koo nu̱úka ña̱ yéʼe̱ koo.
19 Kundoʼona nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo iin ta̱a ta̱ xínu nu̱ú iin ndikaʼa* soo ndákutáʼanra xíʼin iin oso,
ta tá kíʼvira ini veʼera ta tíinndaara nama̱, xáxi* ko̱o̱ ndaʼa̱ra.
20 Tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ Jehová, naaní koo nu̱úka ña̱ yéʼe̱ koo.
Kooní vi̱kó ndáá ta va̱ása kutu̱vi.
21 Yi̱ʼi̱ sáa̱ní-inii̱ xínii̱ vikó ña̱ kéʼéndó
ta nda̱a̱ ni loʼo kǒo kútói̱ xiko̱ ña̱ʼa ña̱ sóko̱ndó* tá xíkuumiíndó reunión ña̱ ndáyáʼviní.
22 Ni ná kaʼmindó kití* ta so̱kóndórí nu̱úi̱ ta ni ná so̱kóndó inkaka ña̱ʼa,
va̱ása kindo̱o-inii̱ xíʼin ña̱yóʼo.
Ta ni kǒo ndakiʼii̱n kití tí ndu̱nduʼú tí sóko̱ndó nu̱úi̱ ña̱ va̱ʼa ndakutáʼan viíndó xíʼi̱n.
23 Va̱ása kúni̱i̱ kuniso̱ʼi̱ ña̱ ndeéní xítandó
ta ni kǒo kúni̱i̱ kuniso̱ʼi̱ tá sákaʼandó instrumento tú kúúmií yi̱ʼva̱.
24 Nda̱a̱ táki̱ʼva xínu ti̱kui̱í ku̱a̱ʼa̱nrá saá ná koo ña̱ nda̱kúní ndatiinndó ku̱a̱chi,
ta nda̱a̱ táki̱ʼva va̱ása ndíʼi ti̱kui̱í nu̱ú yáʼará saá ná koo ña̱ va̱ʼa ña̱ keʼéndó.
25 Ndóʼó na̱ ñuu Israel, ¿á ni̱so̱kóndó kití xíʼin inkaka ña̱ʼa nu̱úi̱ 40 saá ku̱i̱ya̱ ña̱ ni̱xi̱kandó nu̱ú ñuʼú yi̱chí?
26 Ña̱kán, vitin ndakiʼinndó ña̱ Sakut xíʼin ña̱ Keván* ña̱ kúú rey nu̱úndó ku̱ʼu̱n xíʼinndó,
ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼandó ña̱ náʼa̱ nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ ki̱mi tí kúú ndióxi̱ndó,
27 ta yi̱ʼi̱ chindaʼíi̱ ndóʼó ku̱ʼu̱nndó inka ñuu ña̱ xíkáka kíndo̱o nu̱ú Damasco’,
káchi ta̱ naní Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel”.
6 “Ndáʼviní na̱ yiví na̱ ndáa-ini mií na̱ ndóo chí Sion
ta saátu na̱ ndóo chí yuku̱ ña̱ Samaria na̱ ndákanixi̱ní ña̱ kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa kundoʼona,
na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú ñuu ña̱ ndáyáʼviní.
Na̱yóʼo kúú na̱ ndáa-ini na̱ ñuu Israel.
2 Kúáʼanndó chí Calné ta kotondó.
Ta kán ndakiʼinndó ku̱ʼu̱nndó chí ñuu Hamat ña̱ káʼnu,
tándi̱ʼi ku̱ʼu̱nndó chí Gat ña̱ kúú ñuu na̱ filisteo.
¿Á va̱ʼaníka ña̱kán nu̱ú ñuu yóʼo?*
¿Á náʼnuníka ñuʼúna nu̱ú ñuʼúndó?
3 ¿Á kǒo ndákanivaxi̱níndó xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ña̱ kixaa̱ tu̱ndóʼo,
xa̱ʼa̱ ña̱kán táxindó xáʼndachíñu na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼa-ini?
4 Xíkundoondó nu̱ú xi̱to tú ku̱vaʼa xíʼin marfil, ndákaa̱ndó nu̱ú tayi̱ tú va̱ʼaní
ta xíxindó ndikachi* che̱e ta saátu si̱ndi̱ki̱ tí ndu̱nduʼú.
5 Kíxáʼandó káʼyindó yaa tá sákaʼana arpa*
ta kíxáʼandó kéʼéndó táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ David chi íxava̱ʼandó instrumento tú sákaʼana.
6 Náʼnuní ko̱ʼo̱ kúnú ini ña̱ xíʼindó vino
ta chíkaa̱ndó aceite mií tá va̱ʼaní ñii̱ndó.
Ta ni loʼo kǒo ndíʼi̱-inindó xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ kixi nu̱ú ta̱ José.
7 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, siʼnaka miíndó kúú na̱ kunúu ku̱ʼu̱n chí nu̱ú na̱ ndakiʼinna ku̱ʼu̱n xíʼinna inka ñuu,
tasaá na̱ ndákaa̱ nu̱ú tayi̱ tú va̱ʼaní va̱ása keʼékana vikó.
8 ‘Táta káʼnu Jehová xa̱a̱ chi̱naʼára* ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ miíra (káchi Jehová Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel):
“Kúndasíníi̱ xínii̱ ña̱ ni̱nuní kúni ta̱ Jacob,
sáa̱níi̱ xínii̱ veʼe súkun ña̱ kútu̱ní ndási ña̱ kúúmiíra,
ndataxii̱ ñuu yóʼo xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña ndaʼa̱ inkana.
9 ”’”Tá kíndo̱o u̱xu̱ na̱ ta̱a ini iin veʼe, saátu na̱yóʼo kuvivana. 10 Iin ta̱ táʼan na̱yóʼo* kixira ta ndakiʼinrana ku̱ʼu̱n xíʼinra ta kaʼmira iin tá iinna. Tavára lekena ini veʼe ta ka̱ʼa̱nra xíʼin nda̱a̱ ndáaka na̱ ñuʼú ini cuarto ña̱ ndíkaa̱ nda̱a̱ ma̱á ini veʼe kán: ‘¿Á ñúʼu inkakana xíʼún?’. Ta na̱kán ndakuiinna: ‘Kǒokana’. Ta ta̱kán kachira: ‘Va̱ása ka̱ʼún nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa, chi su̱ví tiempo ña̱ ka̱ʼa̱nyó ki̱vi̱ Jehová kúúña’”.
11 Saáchi Jehová kúú ta̱ xáʼnda chiñu yóʼo,
ta̱kán sandúvara veʼe ña̱ káʼnu nda̱a̱ ná kuachi ndiʼiña
ta saátu keʼéra xíʼin veʼe ña̱ loʼo nda̱a̱ ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ña.
12 ¿Á kivi kunu kuáyi̱ sa̱tá kavá? ¿Á kivi taʼví si̱ndi̱ki̱ sa̱tá kavá?
Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin planta tú kúúmií veneno saá nda̱sandó ña̱ nda̱kú ndátiinndó ku̱a̱chi
ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱ku̱ o̱va̱ saá nda̱sandó ña̱ nda̱kú.
13 Kúsi̱í-inindó xíʼin ña̱ʼa ña̱ va̱ása ndáyáʼvi
ta káʼa̱nndó: “¿Á su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ íyoní ndee̱yó kúú ña̱ ndakúníyó vitin?”.
14 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ chindaʼíi̱ iin ñuu ña̱ kanitáʼan xíʼin ndóʼó na̱ ñuu Israel, káchi Jehová Ndióxi̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel,
ixandi̱va̱ʼana xíʼinndó chí Lebó-Hamat* iinsaá nda̱a̱ chí nu̱ú yáʼa ku̱a̱ʼání ti̱kui̱í chí Arabá’”.
7 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ táta káʼnu Jehová nu̱úi̱. Sa̱ndátakara ku̱a̱ʼání ti̱ka náʼnu tá ki̱xáʼa xáʼnu ña̱ʼa ña̱ chi̱ʼi kueena.* Ña̱yóʼo kúú ña̱ chi̱ʼi kueena tá xa̱a̱ ndi̱ʼi xa̱ʼndana yita* ña̱ kaxí kití sa̱na̱ ta̱ rey. 2 Tá xa̱a̱ ndi̱ʼi xa̱xí tí ti̱ka náʼnu ña̱ʼa ña̱ íyo ñuu yóʼo, yi̱ʼi̱ ni̱ka̱ʼi̱n: “Táta káʼnu Jehová, ixaún ña̱ ma̱ní koo káʼnu-iniún xa̱ʼa̱na. ¿Ndáa ki̱ʼva ka̱ku na̱ ñuu ta̱ Jacob? Saáchi na̱yóʼo kǒokaví ndee̱na”.
3 Xa̱ʼa̱ ña̱kán na̱sama Jehová ña̱ xi̱kuni̱ra keʼéra. Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Va̱ása kuukavíña”.
4 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ táta káʼnu Jehová nu̱úi̱. Táta káʼnu Jehová xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná kixi ñuʼu̱ ña̱ kooña castigo nu̱úna, ta ña̱yóʼo sa̱yíchi̱ña ti̱kui̱í mar ta saátu xa̱ʼmiña iin táʼví ñuu yóʼo. 5 Tasaá ni̱ka̱ʼi̱n: “Táta káʼnu Jehová, ixaún ña̱ ma̱ní va̱ása keʼún ña̱yóʼo. ¿Ndáa ki̱ʼva ka̱ku na̱ ñuu ta̱ Jacob? Saáchi na̱yóʼo kǒokaví ndee̱na”.
6 Xa̱ʼa̱ ña̱kán na̱sama Jehová ña̱ xi̱kuni̱ra keʼéra. Táta káʼnu Jehová ka̱chira: “Ni ña̱yóʼo va̱ása kuukavíña”.
7 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ra nu̱úi̱. Xi̱nii̱ Jehová ña̱ níndichira nu̱ú iin nama̱ ña̱ xi̱niñúʼuna iin plomo xíʼin tá ku̱vaʼaña, ta níʼira plomo yóʼo níndichira. 8 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼi̱n: “¿Ndáaña xítoún Amós?”. Ta yi̱ʼi̱ nda̱kuii̱n: “Iin plomo xítoi̱”. Ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “Katikai̱ iin plomo ma̱ʼñú na̱ ñui̱ Israel. Va̱ása ndikókai̱ koo káʼnu-inii̱ xa̱ʼa̱na. 9 Lugar ña̱ súkun* nu̱ú ndásakáʼnu na̱ se̱ʼe ta̱ Isaac ndióxi̱na kindo̱o vichíña* ta saátu veʼe nu̱ú ndásakáʼnu na̱ yiví ndióxi̱na chí ñuu Israel ndiʼi-xa̱ʼa̱ña, ta yi̱ʼi̱ kuniñúʼi̱ espada ña̱ kanitáʼi̱n xíʼin na̱ veʼe ta̱ Jeroboán”.
10 Ta̱ Amasías ta̱ kúú su̱tu̱ chí Betel chi̱ndaʼára na̱ ku̱a̱ʼa̱n ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Jeroboán ta̱ kúú rey ñuu Israel: “Ta̱ Amós káʼa̱nra contraún chí ñuu Israel. Na̱ yiví na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú yóʼo va̱ása kúndeéka-inina xíʼin ña̱ káʼa̱nra. 11 Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ Amós: ‘Xíʼin espada kaʼnína ta̱ Jeroboán ta na̱ ndakiʼinna kúúva na̱ ñuu Israel ku̱ʼu̱n xíʼinna inka ñuu’”.
12 Tasaá, ta̱ Amasías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Amós: “Yóʼó ta̱a ta̱ xíto visión, kunu kúáʼan chí nu̱ú ñuʼú na̱ ñuu Judá ta kán kachíñún ña̱ va̱ʼa koo ña̱ kuxún. Ta kán kúú nu̱ú kivi ka̱ʼún xa̱ʼa̱ ña̱ kuu. 13 Soo kǒo ndikókaún ka̱ʼún xa̱ʼa̱ ña̱ kuu chí Betel, saáchi yóʼo kúú nu̱ú kíxi ta̱ rey ndásakáʼnura ndióxi̱ra ta saátu kúúña iin templo nu̱ú kíxi ndiʼi na̱ ñuu”.
14 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Amós yuʼú ta̱ Amasías: “Su̱ví iin profeta níxi̱kui̱ ta ni su̱ví se̱ʼe iin profeta níxi̱kui̱, saáchi kitíva xi̱ndai̱ ta saátu xi̱kiʼii̱n kuenta xíʼin tú sicómoro.* 15 Soo Jehová ka̱nara yi̱ʼi̱ tá ndái̱ kití, ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Kúáʼan ta ka̱ʼún xíʼin na̱ ñui̱ Israel xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼona’. 16 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Yóʼó káʼún: “Kǒo ka̱ʼún xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo na̱ ñuu Israel ta ni kǒo natúʼún xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo na̱ veʼe ta̱ Isaac”. 17 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Ñá síʼún xa̱a̱ñá kooñá iin ñaʼá ñá kísi̱ xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ ta̱a ñuu yóʼo, ta se̱ʼeta̱ún xíʼin se̱ʼe-síʼún kuvina xíʼin espada. Kuniñúʼuna iin yoʼo̱ ña̱ távána ki̱ʼva ña̱ ndataʼvína ñuʼún ta yóʼó kuviún nu̱ú iin ñuʼú ña̱ yaku̱a̱, ta ndakiʼinvana na̱ ñuu Israel ku̱ʼu̱n xíʼinna inka ñuu”’”.
8 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ táta káʼnu Jehová nu̱úi̱. Ni̱na̱ʼa̱ra iin canasta nu̱ú ñúʼu ku̱i̱ʼi ña̱ kána tiempo yi̱chí nu̱úi̱. 2 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “¿Ndáaña xítoún Amós?”. Ta yi̱ʼi̱ nda̱kuii̱n: “Iin canasta nu̱ú ñúʼu ku̱i̱ʼi ña̱ kána tiempo yi̱chí”. Ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “Xa̱a̱ ki̱xaa̱ tiempo ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ na̱ ñui̱ Israel, va̱ása ndikókai̱ koo káʼnu-inii̱ xa̱ʼa̱na. 3 ‘Ki̱vi̱ kán, yaa ña̱ xítana chí templona nduuña yaa ña̱ suchí-ini, káchi táta káʼnu Jehová. Ndiʼi lugar kundoo na̱ kuvi. Táxi̱nní koo’.
4 Kuniso̱ʼondó ña̱yóʼo, ndóʼó na̱ kúni̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ na̱ nda̱ʼví
ta kúni̱ndó ixandi̱va̱ʼandó xíʼin na̱ vitá-ini na̱ íyo ñuu yóʼo,
5 ndóʼó na̱ káchi: ‘¿Nda̱a̱ ama ndiʼi vikó ña̱ kéʼéna tá kúúña yo̱o̱ xa̱á ña̱ va̱ʼa xi̱íkoyó* trigo?
¿Nda̱a̱ ama ndiʼi ki̱vi̱ sábado ña̱ va̱ʼa xi̱íkoyó trigo?
Saá kúú ña̱ taxiyó loʼo kuití ña̱ʼa ndaʼa̱na ta yaʼvika kiʼinyó xa̱ʼa̱ña
ta va̱ása vií katayó ña̱ʼa ta sandáʼviyóna.
6 Tasaá kivi satáyó na̱ kúma̱ní ña̱ʼa nu̱ú xíʼin plata
ta taxiyó iin par ndu̱xa̱n xa̱ʼa̱ na̱ nda̱ʼví,
ta nda̱a̱ trigo ña̱ va̱ása va̱ʼa xi̱íkoyó’.
7 Jehová, ta̱ ndáyáʼviní kúúmií ta̱ Jacob, chi̱naʼára* ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ miíra:
‘Ni loʼo kǒo nandóso-inii̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼéna.
8 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, kanda̱ iníí ñuu* yóʼo ta ndiʼi na̱ ndóo nu̱úña kusuchíní-inina.
¿Á su̱ví nda̱a̱ táki̱ʼva ndeéní kánda̱ yu̱ta Nilo saá kundoʼo ñuu yóʼo?
Nda̱a̱ táki̱ʼva ndeéní xáʼnu yu̱ta Nilo tá íyo chí Egipto ta tándi̱ʼi núurá, saá kundoʼo ñuu yóʼo’.
9 ‘Ki̱vi̱ kán, káchi táta káʼnu Jehová,
ni káʼñu* kúúña taxivai̱ ña̱ ná sa̱ʼvi ñu̱ʼu,*
ta ni iin ki̱vi̱ ña̱ yéʼe̱ kúúña taxii̱ ña̱ ná kunaa nu̱ú ñuʼú.
10 Ki̱vi̱ ña̱ kéʼéna vikó nduuña iin ki̱vi̱ ña̱ suchí-ini ta ndiʼi yaa ña̱ xítana nduuña yaa ña̱ suchí-ini.
Xa̱ʼa̱ ña̱ keʼíi̱, ndakatúnna tokóna xíʼin ti̱ko̱to̱ ña̱ ndayí* ta kaʼndana ixí* xi̱nína.
Xa̱ʼa̱ ña̱ keʼíi̱, kusuchíní-inina nda̱a̱ táki̱ʼva kúsuchí-ini iin na̱ yiví tá xíʼi̱ se̱ʼena na̱ mitúʼun,
ta ki̱vi̱ kán xo̱ʼvi̱nína’.*
11 ‘Kotondó, xa̱a̱ ku̱yatin ki̱vi̱, káchi táta káʼnu Jehová,
ña̱ taxii̱ ña̱ kundikaa̱ní so̱ko ñuu yóʼo;
su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱ma̱ní ña̱ kuxuna ni su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱ma̱ní ti̱kui̱í koʼona kooña,
chi xa̱ʼa̱ ña̱ kuni̱na kuniso̱ʼona tu̱ʼun Jehová kooña.
12 Iin ndívandaana keena yuʼú iin mar iinsaá nda̱a̱ nu̱ú íyo inka mar,
nda̱a̱ chí norte iinsaá nda̱a̱ chí este.*
Ku̱a̱ʼání nu̱ú ku̱ʼu̱nna nandukúna tu̱ʼun Jehová soo kǒoña ndani̱ʼína.
13 Ki̱vi̱ kán ná ñaʼá kúa̱an ná liviní ta saátu na̱ ta̱a na̱ válí iin kuvitóona,*
xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo ti̱kui̱í koʼona.
14 Na̱ chínaʼá* xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ ñuu Samaria ta káchina
“Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ ndióxi̱ yóʼó ñuu Dan”,
ta saátu “Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí ñuu Beer-Seba”,
na̱yóʼo ko̱yona ta kǒo ndako̱okana’”.
9 Xi̱nii̱ Jehová chí sa̱tá altar. Ta ta̱kán ka̱chira: “Kani chí xi̱ní nama̱ ña̱ va̱ʼa ná kanda̱ iníí veʼe. Kaʼnda xi̱ní na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu, ta yi̱ʼi̱ kuniñúʼi̱ espada ña̱ kaʼníi̱ na̱ ñuu na̱ kíndo̱o. Ndiʼi na̱ ná kunu, kǒo kuchiñuna ka̱kuna ta ndiʼi na̱ kúni̱ kunu va̱ása kuchiñuna ka̱kuna.
2 Ni ná kaanna iin Ya̱vi̱* ña̱ koose̱ʼéna,*
nda̱a̱ kán ki̱ʼvi ndaʼíi̱ ña̱ tavái̱na;
ni ná ndaana chí ndiví, sanúuvai̱na.
3 Ni ná koose̱ʼéna xi̱ní yuku̱ Carmelo,
ku̱ʼi̱n nandukúi̱na ta tavái̱na.
Ni ná koose̱ʼéna nu̱úi̱ ini mar,
kaʼndai̱ chiñu nu̱ú ko̱o̱ ña̱ kaxírína.*
4 Ni ná ndakiʼinnana ku̱ʼu̱n xíʼinna nu̱ú ñuʼú na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá,
kán kaʼndai̱ chiñu ña̱ ná kaʼnínana xíʼin espada;
nu̱úka ña̱ keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa xíʼinna ndukúi̱ ki̱ʼva ña̱ keʼíi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinna.
5 Saáchi táta káʼnu Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel kúú ta̱ túndaa ndaʼa̱ ñuu yóʼo,
xa̱ʼa̱ ña̱kán ndútaña ta ndiʼi na̱ ndóo nu̱úña xákunína.
Nda̱a̱ táki̱ʼva ndeéní xáʼnu yu̱ta Nilo saá kundoʼo ñuu yóʼo
ta nda̱a̱ táki̱ʼva núu yu̱ta Nilo tá íyo chí Egipto saá kundoʼoña.
6 ‘Ta̱ chíndúʼú xa̱ʼa̱ escalerara nu̱ú ñuʼú ta xáa̱nú nda̱a̱ chí ndiví,
ta̱ sándakutáʼan ti̱kui̱í mar ña̱ va̱ʼa sakóyorará nu̱ú ñuʼú...,
naníra Jehová’.
7 ‘Ndóʼó na̱ ñuu Israel, ¿á su̱ví nda̱a̱ táki̱ʼva íyo se̱ʼe na̱ cusita saá íyondó nu̱úi̱?’, káchi Jehová.
‘¿Á su̱ví yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ta̱vá na̱ ñuu Israel chí Egipto, ta̱vái̱ na̱ filisteo chí ñuu Creta ta ta̱vái̱ na̱ ñuu Siria chí Quir?’.
8 ‘Kotondó, táta káʼnu Jehová xítora ña̱ kéʼé na̱ ñuu na̱ kíʼvi ku̱a̱chi,
ta sandíʼi-xa̱ʼa̱rana nu̱ú ñuʼú yóʼo.
Soo kǒo sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ndiʼi na̱ veʼe ta̱ Jacob’, káchi Jehová.
9 ‘Saáchi kotondó, kaʼndai̱ chiñu ta xa̱a̱ síín síín ñuu chindaʼíi̱ na̱ ñuu Israel ku̱ʼu̱nna,
kisii̱na nda̱a̱ táki̱ʼva kísina ñunú ña̱ sáxi̱xinna ña̱ʼa
ta nda̱a̱ ni iin yu̱u̱ loʼo kǒo ndákava nu̱ú ñuʼú.
10 Ndiʼi na̱ ñui̱ na̱ kíʼvi ku̱a̱chi kuvina xíʼin espada,
na̱ káʼa̱n “Kǒo kixiví tu̱ndóʼo nu̱úyó ta ni kǒo ña̱ kundoʼovíyó”’.
11 ‘Ki̱vi̱ kán, sandáʼi̱ veʼe loʼo ta̱ David ña̱ ndu̱va.
Sandáʼi̱ nu̱ú ni̱ka̱an ya̱vi̱ ti̱xinña ta sandáʼi̱ nu̱ú ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ña.
Sandáʼi̱ña ta ndikóña kooña nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yoña tiempo xi̱naʼá.
12 Ña̱ va̱ʼa ná kaʼndachíñu na̱ ñui̱ nu̱ú na̱ edomita na̱ kíndo̱oka
ta saátu ña̱ va̱ʼa ná kaʼndachíñuna nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu na̱ xíniñúʼu ki̱víi̱’, káchi Jehová, ta̱ kéʼé ña̱yóʼo.
13 ‘Kotondó, xa̱a̱ ku̱yatin ki̱vi̱, káchi Jehová,
tá kúma̱níka sandíʼina sakéena* xa̱a̱ kixáʼana taʼvína ñuʼú,
ta tá kúma̱níka sandíʼina ku̱a̱ñi̱na* uva, kixáʼana chiʼina.
Kee vino vi̱si̱ chí yuku̱
ta kunurá ku̱ʼu̱nrá ndiʼi xi̱kí.
14 Yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ ná ndikó na̱ ñui̱ Israel na̱ nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱n inka ñuu
ta na̱yóʼo sandáʼana ñuu ña̱ ki̱ndoo mií ta kundoona nu̱úña.
Chiʼina tú uva ta koʼona vino tá kuva̱ʼa xíʼin tí uva yóʼo,
chiʼina ku̱a̱ʼání nu̱ú yitu̱n ta kaxína ku̱i̱ʼi ña̱ kana ndaʼa̱nú’.
15 ‘Taxii̱ ña̱ ná ndikó tukuna kundoona nu̱ú ñuʼúna
ta va̱ása tavákai̱na nu̱ú ñuʼú ña̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱na’,
káchi Jehová Ndióxi̱ún”.
Ña̱ kúni̱ kachi ‘iin ña̱ʼa ña̱ ve̱e’.
Inka variante “levo”.
Inka variante “nda̱ʼyi̱ ñoo”.
Inka variante “Ita”, “Itia”, “Yi̱ku̱”.
Inka variante “xíxi”.
Inka variante “si̱i̱n”, “see̱n”.
Ña̱yóʼo xi̱kuuña iin yitu̱n káni̱ á iin ka̱a ña̱ káni̱ ña̱ xi̱chikaa̱na sa̱tá yéʼé ñuuna tasaá va̱ása ku̱náña.
Á “na̱ se̱ʼe ta̱ rey”.
Inka variante “nda̱ʼyi̱ ñoona”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña kachiña “ta̱ juez”.
Á “na̱ se̱ʼe ta̱ rey”.
Á “ña̱ sánáʼa̱”.
Inka variante “Ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “ni̱si̱kóna”.
Inka variante “Xíniʼnina”, “Xáʼnina”.
Inka variante “ya̱a̱”.
Inka variante “Xiín”.
Inka variante “sa̱tátuna”.
Inka variante “yoʼo̱ró”.
Koto glosario, nazareo.
Inka variante “Ku̱niʼnii̱na”, “Ku̱aʼnii̱na”.
Inka variante “koxi̱”.
Inka variante “ta̱ nánoo ya̱ta̱”, “ta̱ kúnuu sa̱ta̱”.
Á “león”.
Inka variante “ítíá”.
Á sana “ku̱a̱ʼání veʼe”.
Koto glosario, chinaʼá.
Inka variante “si̱i̱n”, “see̱n”.
Inka variante “taxindó”.
Koto glosario, diezmo.
Á “levadura”.
Inka variante “sikéendó”.
Inka variante “níxi̱chitú ti̱xinna”, “níxi̱ndaʼa-inina”.
Inka variante “xíniʼnira”, “xáʼnira”.
Inka variante “kúnduʼúña”, “nándúʼú síi̱nña”.
Á sana “xa̱a̱ña kooña iin ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa”.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin tiʼvi ki̱mi tí naní Pléyades, ki̱mi tí íyo ti̱xin constelación ña̱ naní Tauro.
Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ constelación ña̱ naní Orión.
Inka variante “ñaʼa”.
Inka variante “ndiví”.
Á “león”.
Inka variante “tíin”.
Inka variante “táxindó”.
Koto glosario, kití tí xi̱sokóna ta xi̱xaʼminarí.
Sana u̱vi̱ saá ndióxi̱ vatá yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ planeta Saturno, ña̱ xi̱kuu ndióxi̱na.
Sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ñuu Judá xíʼin ñuu Israel.
Inka variante “levo”.
Á “instrumento tú kúúmií yi̱ʼva̱”.
Koto glosario, chinaʼá.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Ñani yivána”.
Á “yéʼé ñuu Hamat”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ xi̱chiʼina yo̱o̱ enero xíʼin febrero.
Inka variante “ita”, “itia”, “yi̱ku̱”.
Koto glosario, lugar ña̱ súkun.
Inka variante “yuchíña”.
Á “xi̱kai̱n ti̱xin higo tí kána ndaʼa̱ tú sicómoro”.
Inka variante “si̱kóyó”.
Koto glosario, chinaʼá.
Á “ñuʼú”.
Inka variante “ñúú káʼñu”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “ti̱ko̱to̱ ndeé”, “ti̱ko̱to̱ kúkun”, “ti̱ko̱to̱ ti̱ndaja̱”. Koto glosario, ti̱ko̱to̱ ndayí.
Inka variante “yisi̱”.
Inka variante “ndoʼo-inina”.
Á “nu̱ú kíta ñu̱ʼu”.
Inka variante “kiviyi̱ʼína”.
Koto glosario, chinaʼá.
Á “Seol”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Inka variante “Ñáñá”, “Ka̱ká”.
Inka variante “chise̱ʼéna”.
Inka variante “tiinrína”.
Inka variante “sikéena”.
Inka variante “ku̱niʼnina”, “ku̱a̱ʼnina”.