BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET Watchtower
Watchtower
BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET
tu’un sâví
ǒ
  • ʼ
  • a̱
  • e̱
  • i̱
  • ǐ
  • o̱
  • ǒ
  • u̱
  • BIBLIA
  • NDIʼI TUTU
  • REUNIÓN
  • nwt Zacarías 1:1-14:21
  • Zacarías

Kǒo video ndíka̱a̱ yóʼo.

Káʼnu koo iniún, kǒo kívi kana ña̱ video.

  • Zacarías
  • Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Zacarías

ZACARÍAS

1 Tá yo̱o̱ u̱na̱, tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Darío, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ profeta Zacarías* se̱ʼe ta̱ Berekías, se̱ʼe ta̱ Idó: 2 “Yi̱ʼi̱ Jehová ni̱sa̱a̱níi̱ xíʼin na̱ yivándó.

3 ”Ka̱ʼa̱n xíʼinna: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: “‘Ndikóndó nu̱úi̱, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, ta yi̱ʼi̱ ndikói̱ nu̱úndó’, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel”’.

4 ”‘Va̱ása keʼéndó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ yivándó, saáchi na̱ profeta na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱ ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Ixandó ña̱ ma̱ní, sandákoondó yichi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ku̱a̱ʼa̱nndó ta saátu ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéndó’”’.

”‘Soo na̱kán va̱ása níxiinna kuniso̱ʼona ta ni va̱ása níxiinna kandíxana’, káchi Jehová.

5 ”‘¿Á su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱va na̱ yivándó ta saátu na̱ profeta kán? 6 Ndiʼi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin na̱ profeta ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ yivándó ta saátu chiñu ña̱ xa̱ʼndai̱ nu̱úna ni̱xi̱nuvaña, ¿á su̱ví saá?’. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ndi̱kóna nu̱úi̱ ta ka̱china: ‘Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel ke̱ʼéra xíʼinyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ke̱ʼéyó ta saátu nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yoyó, chi ña̱yóʼo kúú ña̱ xa̱a̱ nda̱kaxinra keʼéra’”.

7 Tá ki̱vi̱ 24 tí yo̱o̱ u̱xu̱ iin á tá yo̱o̱ sebat,* tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Darío, Jehová ni̱ka̱ʼa̱n tukura xíʼin ta̱ Zacarías se̱ʼe ta̱ Berekías, se̱ʼe ta̱ Idó. 8 “Tá ñuú xi̱nii̱ iin visión. Xi̱nii̱ iin ta̱a ta̱ yósó* kuáyi̱ kúáʼa ta táxi̱nní níndichira tañu tú mirto tú íyo chí taʼvi̱. Ta chí sa̱tára ndíta kuáyi̱ tí kúáʼa, tí yáʼá xíʼin tí yaa”.

9 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n: “¿Ndáana kúú na̱yóʼo táta?”.

Ta ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n ka̱chira: “Ná na̱ʼi̱ nu̱ún ndáana kúúna”.

10 Tasaá ta̱a ta̱ níndichi táxi̱n tañu tú mirto ka̱chira: “Na̱yóʼo kúú na̱ chi̱ndaʼá Jehová ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna kotona iníí nu̱ú ñuʼú”. 11 Ta na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ ángel Jehová ta̱ níndichi tañu tú mirto: “Xa̱a̱ ni̱xa̱ʼa̱nndi̱ xi̱tondi̱ iníí nu̱ú ñuʼú, ta ki̱ʼinndi̱ kuenta ña̱ kǒo ku̱a̱chi íyo ta va̱ʼaní ndóo na̱ yiví”.

12 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱ ángel Jehová ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, xa̱a̱ 70 ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ sáún xíʼin ñuu Jerusalén ta saátu xíʼin inkaka ñuu ña̱ íyo chí Judá, ¿ña̱kán nda̱a̱ amaví na̱ʼún ña̱ kúndáʼvi-iniún xíniúnña?”.

13 Viíní nda̱kuiin Jehová yuʼú ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n ta sa̱ndíkora-inira. 14 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n ka̱chira: “Ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: “Chindeétáʼanvai̱ xíʼin ñuu Jerusalén ta saátu xíʼin ñuu Sion xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi̱ní-inii̱ xa̱ʼa̱ña ta kúʼvi̱ní-inii̱ xínii̱ña. 15 Sáa̱níi̱, ndeéní sái̱ xíʼin na̱ ñuu na̱ va̱ʼaní ndóo, saáchi tá sa̱kán loʼo kuití ki̱xáʼíi̱ sái̱, na̱kán kúú na̱ nda̱sandeéníka tu̱ndóʼo yóʼo”’.

16 ”Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘“Ndikó tukui̱ na̱ʼi̱ ña̱ kúndáʼvi-inii̱ xínii̱ ñuu Jerusalén ta kán kúú nu̱ú ixava̱ʼana veʼi̱ (káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel) ta tavána ki̱ʼva ña̱ va̱ʼa ndasava̱ʼana* ñuu Jerusalén”’.

17 ”Ta saátu xíniñúʼu ka̱ʼún ña̱yóʼo xíʼinna: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: “Ndiʼi ñui̱ koo tuku ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa; ta yi̱ʼi̱ Jehová sandíkoi̱-ini ñuu Sion ta ndaka̱xin tukui̱ ñuu Jerusalén”’”.

18 Tasaá nda̱niʼii̱ nu̱úi̱ ta xi̱nii̱ ku̱mí ndiki̱. 19 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n: “¿Ndáaña kúni̱ kachi ndiki̱ yóʼo?”. Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Ku̱a̱chi ndiki̱ yóʼo kúú ña̱ ni̱ta̱ni̱* na̱ ñuu Judá ku̱a̱ʼa̱nna, saátu na̱ ñuu Israel xíʼin na̱ ñuu Jerusalén”.

20 Tándi̱ʼi, Jehová ni̱na̱ʼa̱ra nu̱úi̱ ku̱mí na̱ xíni̱ní ixava̱ʼa ña̱ʼa. 21 Ta yi̱ʼi̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱nra: “¿Ndáaña va̱xi na̱yóʼo keʼéna?”.

Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Ku̱a̱chi ndiki̱ yóʼo kúú ña̱ ni̱ta̱ni̱ na̱ ñuu Judá ku̱a̱ʼa̱nna ta nda̱a̱ ni iinna kǒo níxikuni̱ kanitáʼan xíʼinña. Na̱ xíni̱ní ixava̱ʼa ña̱ʼa va̱xina sayíʼvina ndiki̱ yóʼo ta sandíʼi-xa̱ʼa̱na ndiki̱ na̱ ñuu na̱ nda̱kutáʼan ka̱nitáʼan xíʼin na̱ ñuu Judá tasaá ni̱ta̱ni̱na ku̱a̱ʼa̱nna inka ñuu”.

2 Tá nda̱niʼii̱ nu̱úi̱, xi̱nii̱ iin ta̱a ta̱ níʼi iin yoʼo̱ ña̱ xíniñúʼuna ña̱ távána ki̱ʼva. 2 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱nra: “¿Ndáa míí ku̱ʼún?”.

Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Ñuu Jerusalén ku̱a̱ʼi̱n tavái̱ ki̱ʼva ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inii̱ nda̱saa ndíka̱ña ta nda̱saa káni̱ña”.

3 Tasaá, ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra ta ki̱xaa̱ inka ta̱ ángel nda̱kutáʼanra xíʼinra. 4 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kunu ku̱ʼún ta ka̱ʼún xíʼin ta̱ loʼo káa: ‘“Ndikó tukuna kundoona ñuu Jerusalén ta kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yoso̱ ndíka̱,* chi ku̱a̱ʼání na̱ yiví kundoo nu̱úña ta saátu kití sa̱na̱na. 5 Ta yi̱ʼi̱ xa̱i̱ koi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin nama̱ ña̱ ñuʼu̱ ña̱ kundasi sa̱tá ñuu yóʼo ta ndakutú ndeíi̱ ñuu yóʼo”’”, káchi Jehová.

6 “Naʼandó, naʼandó. Keendó nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí norte”, káchi Jehová.

“Saáchi yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ta̱xi ña̱ ni̱ta̱ni̱ndó* ku̱a̱ʼa̱nndó ndiʼi lugar”,* káchi Jehová.

7 “Ndóʼó na̱ ñuu Sion naʼandó. Ndóʼó na̱ ndóo chí ñuu Babilonia, kunundó. 8 Saáchi tándi̱ʼi ndu̱káʼnu Ndióxi̱, chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ni̱xa̱ʼi̱n nu̱ú na̱ ñuu na̱ xi̱ndakiʼin ndiʼi ña̱ʼandó, ta ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel xa̱ʼa̱ndó: ‘Na̱ íxandi̱va̱ʼa xíʼinndó, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ túvindaʼa̱* nduchúnu̱úi̱ saá íyona. 9 Ta vitin, yi̱ʼi̱ sakáai̱ ndaʼíi̱ ña̱ va̱ʼa taxii̱ castigo ndaʼa̱na ta na̱ xi̱kachíñundáʼvi nu̱úna tá ya̱chi̱ ndakiʼinna ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiína’. Ta ndóʼó xa̱a̱ndó kunda̱a̱-inindó ña̱ mií Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱.

10 ”Kusi̱íní-ini ndóʼó na̱ ndóo chí Sion, saáchi xa̱a̱ ku̱xa̱i̱ ta koi̱ xíʼinndó, káchi Jehová. 11 Ki̱vi̱ kán, ku̱a̱ʼání na̱ ñuu ndakutáʼanna xíʼin yi̱ʼi̱ Jehová, ta xa̱a̱na koona na̱ ñui̱; ta yi̱ʼi̱ koi̱ xíʼinndó”. Tasaá kúú ña̱ kunda̱a̱-inindó ña̱ mií Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ nu̱úndó. 12 Ta Jehová ndakiʼinra ñuu Judá ña̱ kooña kuentara chí nu̱ú ñuʼú ña̱ yi̱i̱, ta ndaka̱xin tukura ñuu Jerusalén. 13 Ndiʼi na̱ yiví na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú ná kǒo ka̱ʼa̱nna nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa nu̱ú Jehová, saáchi nda̱a̱ chí nu̱ú yi̱i̱ nu̱ú íyora ke̱era va̱xira ña̱ va̱ʼa keʼéra ña̱ xa̱a̱ nda̱kaxinra keʼéra.

3 Ta ni̱na̱ʼa̱ra ta̱ su̱tu̱ káʼnu Josué nu̱úi̱, ta̱yóʼo xi̱ndichira chí nu̱ú ta̱ ángel Jehová, ta chí ndaʼa̱ kúaʼara xi̱ndichi ta̱ Ndi̱va̱ʼa ña̱ va̱ʼa kasira nu̱úra. 2 Tasaá, ta̱ ángel Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Ndi̱va̱ʼa: “Mií Jehová ná ndatiin ku̱a̱chi xíʼún ta̱ Ndi̱va̱ʼa. Mií Jehová ta̱ nda̱kaxin ñuu Jerusalén ná ndatiin ku̱a̱chi xíʼún. ¿Á su̱ví nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin titu̱n tú ta̱vána nu̱ú ñuʼu̱ saá íyo ta̱ ta̱a yóʼo?”.

3 Ta ta̱ Josué xi̱ndichira chí nu̱ú ta̱ ángel ta ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxira ku̱yaku̱a̱ ndiʼiña. 4 Ta̱ ángel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ndíta nu̱úra: “Tavándó ti̱ko̱to̱ yaku̱a̱ ña̱ ndíxira”. Tándi̱ʼi, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Josué: “Koto, xa̱a̱ ki̱ndaavai̱ ku̱a̱chi ña̱ kúúmiíún ta vitin ndakundixiún ti̱ko̱to̱ ña̱ va̱ʼaní”.*

5 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ka̱ʼi̱n: “Chinúundó iin ti̱ko̱to̱ ña̱ va̱ʼaní xi̱níra, ña̱ va̱ása yaku̱a̱”. Ta chi̱núuna iin ti̱ko̱to̱ ña̱ va̱ása yaku̱a̱ xi̱níra ta sa̱ndákundixina ti̱ko̱to̱ra; ta ta̱ ángel Jehová xi̱ndichira yatin kán. 6 Tasaá, ta̱ ángel Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Josué: 7 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Tá ná kakaún yichíi̱ ta saxínún ndiʼi chiñu ña̱ kúúmiíún nu̱úi̱, xa̱ún koún juez veʼi̱ ta kiʼún kuenta xíʼin ndiʼi yéʼíi̱; ta taxii̱ ña̱ ki̱ʼviún nu̱ú íyoi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ ndíta yóʼo’.

8 ”‘Yóʼó ta̱ su̱tu̱ káʼnu Josué, ixaún ña̱ ma̱ní kuniso̱ʼún ta saátu ná kuniso̱ʼo ndiʼi na̱ su̱tu̱ na̱ ndóo chí nu̱ún, saáchi na̱ ta̱a yóʼo íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin señal ña̱ náʼa̱ ña̱ kuu chí nu̱únínu. Kotondó, yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ ná kixi ta̱ káchíñu nu̱úi̱ ta̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yitu̱n loʼo tú sa̱kán ndúta̱. 9 Kotondó yu̱u̱ ña̱ chi̱ndúʼi̱ nu̱ú ta̱ Josué. Sa̱tá iin kuití yu̱u̱ yóʼo íyo u̱xa̱ nduchúnu̱ú; ta kaʼyii̱ iin ña̱ʼa sa̱táña ta ti̱xin ña̱ iin kuití ki̱vi̱ ndakiʼii̱n ndiʼi ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú kán’, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel.

10 ”‘Ki̱vi̱ kán, iin tá iinndó kanandó na̱ ndóo yatin xíʼinndó ña̱ va̱ʼa kundoona iin rato loʼo xíʼinndó xa̱ʼa̱ tú uvandó ta saátu xa̱ʼa̱ tú higondó’”, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel.

4 Ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n ndi̱kóra ta sa̱ndákáxíra-inii̱* nda̱a̱ táki̱ʼva sándakáxína-ini iin na̱ kísi̱. 2 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra yi̱ʼi̱: “¿Ndáaña xítoún?”.

Ta yi̱ʼi̱ nda̱kuii̱n: “Xítoi̱ iin candelabro ña̱ ku̱vaʼa xíʼin nina oro, tá chí xi̱níña kánuu iin ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini. Kúúmiíña u̱xa̱ lámpara, u̱xa̱ lámpara kúú ña̱ kúúmiíña; ta ndiʼi lámpara ña̱ kúúmiíña chí xi̱níña kúúmiíña u̱xa̱ tubo. 3 Síi̱n* ña̱yóʼo ndíta u̱vi̱ tú olivo, iinnú níndichi chí ndaʼa̱ kúaʼa ta inkanú níndichi chí ndaʼa̱ yitin”.

4 Tándi̱ʼi, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n: “¿Ndáaña kúni̱ kachi ña̱ʼa yóʼo táta?”. 5 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n ni̱ka̱ʼa̱nra: “¿Á va̱ása xíni̱ún ndáaña kúni̱ kachi ña̱ʼa yóʼo?”.

Ta yi̱ʼi̱ nda̱kuii̱n: “Va̱ása xíni̱víi̱ táta”.

6 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Zorobabel: ‘“Ni su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúúmiíní na̱ soldado ndee̱ ta ni su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ ndakúní na̱ yiví kúú ña̱ keʼíi̱ ña̱yóʼo, saáchi xíʼin espíritu santovai̱ kúú ña̱ keʼíi̱ña”, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel. 7 Káʼnuní yuku̱ ña̱ níndichi nu̱ú ta̱ Zorobabel, soo xa̱a̱ña nduuña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ñuʼú ña̱ yoso̱ nu̱ú. Tá ná tavá ta̱kán yu̱u̱ ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka, ndiʼi na̱ ñuu ndeéní ka̱ʼa̱nna: “Liviníña, liviníña”’”.

8 Tuku ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼi̱n. Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: 9 “Ta̱ Zorobabel kúú ta̱ ki̱xáʼa íxava̱ʼa xa̱ʼa̱ veʼe yóʼo ta miíra kúú ta̱ saxínuña. Tasaá kúú ña̱ kunda̱a̱-inindó ña̱ mií Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ nu̱úndó. 10 Kǒo na̱ kúndasí xíni ki̱vi̱ tá sa̱kán ki̱xáʼana kéʼéna iin chiñu, ¿á su̱ví saá? Saáchi na̱kán kusi̱íní-inina tá ná kunina ña̱ xa̱a̱ níʼi ta̱ Zorobabel plomo. U̱xa̱ saá ña̱yóʼo kúú nduchúnu̱ú Jehová ña̱ xíto ña̱ kúu iníísaá nu̱ú ñuʼú”.

11 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n: “¿Ndáaña kúni̱ kachi u̱vi̱ saá tú olivo yóʼo, tú níndichi chí ndaʼa̱ kúaʼa ta saátu tú níndichi chí ndaʼa̱ yitin ña̱ candelabro yóʼo?”. 12 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun tukui̱ra: “¿Ndáaña kúni̱ kachi ndaʼa̱* tú olivo nu̱ú tánii u̱vi̱ tubo ta kée nduta̱ tá kúáan?”.

13 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “¿Á va̱ása xíni̱ún ndáaña kúni̱ kachi ña̱ʼa yóʼo?”.

Ta yi̱ʼi̱ nda̱kuii̱n: “Va̱ása xíni̱víi̱ táta”.

14 Ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “U̱vi̱ saá na̱yóʼo kúú na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱,* ta̱ xáʼndachíñu iníísaá nu̱ú ñuʼú, ta ndítana chí síi̱nra”.

5 Nda̱niʼi tukui̱ nu̱úi̱ ta xi̱nii̱ iin rollo ña̱ ndáchí ku̱a̱ʼa̱n. 2 Ta ta̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra yi̱ʼi̱: “¿Ndáaña xítoún?”.

Ta yi̱ʼi̱ nda̱kuii̱n: “Xítoi̱ iin rollo ña̱ ndáchí ku̱a̱ʼa̱n ta 9 metro* káni̱ña ta 4 metro sava* ndíka̱ña”.

3 Tándi̱ʼi, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “Ña̱yóʼo kúú chiʼña ña̱ káa̱ ku̱a̱ʼa̱n iníísaá nu̱ú ñuʼú saáchi ndiʼi na̱ íxakuíʼná kǒo castigo ndákiʼinna, nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ iin táʼví rollo yóʼo, ta saátu kǒo castigo ndákiʼin ndiʼi na̱ chínaʼá* xa̱ʼa̱ iin ña̱ vatá,* nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ chí inka táʼví ña̱ rollo yóʼo. 4 ‘Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼáña, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, ta ki̱ʼviña veʼe na̱ kui̱ʼná ta saátu veʼe na̱ chínaʼá ña̱ vatá xa̱ʼa̱ ki̱víi̱; ta kán kindo̱oña nda̱a̱ ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi veʼe kán ta saátu nda̱a̱ ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi yitu̱n xíʼin yu̱u̱ ña̱ kúúmiíña’”.

5 Tasaá, ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n ku̱yatinra nu̱úi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “Ixaún ña̱ ma̱ní, ndaniʼi nu̱ún ta koto ña̱ va̱xi káa”.

6 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱nra: “¿Ndáaña kúúña?”.

Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Iin ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna ña̱ chúʼunna trigo* kúúña”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nkara: “Saá kúú ña̱ náʼa̱ ndiʼi na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼa-ini na̱ íyo iníísaá nu̱ú ñuʼú”. 7 Ta xi̱nii̱ ña̱ nda̱koo ña̱ʼa ña̱ ti̱ku̱i̱ta̱* ña̱ ndási yuʼúña, ña̱ ku̱vaʼa xíʼin plomo, ta chí iniña ndíkaa̱ iin ñá ñaʼá. 8 Ta ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ñá ñaʼá yóʼo ndána̱ʼa̱ñá ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa”. Tasaá chi̱ndaʼá tukurañá chí ini ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna ña̱ chúʼunna trigo ta tándi̱ʼi kútu̱va̱ʼa* nda̱kasira yuʼú ña̱yóʼo xíʼin ña̱ʼa ña̱ ku̱vaʼa xíʼin plomo.

9 Tándi̱ʼi, nda̱niʼii̱ nu̱úi̱ ta xi̱nii̱ ña̱ ku̱yatin u̱vi̱ ná ñaʼá ná ndáchí va̱xi xíʼin ta̱chí, ta nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ ndi̱xi̱n tí cigüeña saá náʼa̱ ndi̱xi̱nná. Ta nda̱kiʼinná ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna chúʼunna trigo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinná chí ndiví. 10 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n: “¿Ndáa míí ku̱ʼu̱nná xíʼin ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna ña̱ chúʼunna trigo?”.

11 Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Chí nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí Sinar* ku̱a̱ʼa̱nná xíʼinñá chi kán kuva̱ʼa iin veʼe nu̱ú kundikaa̱ñá; ta tá xa̱a̱ ná xi̱nu veʼe yóʼo, ndasiñá kundikaa̱ñá iniña chi kán kúú nu̱ú xíniñúʼu kundikaa̱ñá”.

6 Tasaá nda̱niʼi tukui̱ nu̱úi̱ ta xi̱nii̱ u̱vi̱ carreta tú va̱xi ma̱ʼñú u̱vi̱ yuku̱, ta yuku̱ yóʼo xi̱kuuña ña̱ cobre. 2 Kuáyi̱ tí kúáʼa kúú tí káñuu* carreta tú nu̱ú, ta kuáyi̱ tí ndáá kúú tí káñuu carreta tú u̱vi̱. 3 Kuáyi̱ tí yaa kúú tí káñuu carreta tú u̱ni̱, ta kuáyi̱ tí pinto xíʼin kuáyi̱ tí kúúmií ku̱a̱ʼá nu̱ú color kúú tí káñuu carreta tú ku̱mí.

4 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n ta̱ ángel ta̱ káʼa̱n xíʼi̱n: “¿Ndáana kúú na̱yóʼo táta?”.

5 Ta ta̱ ángel nda̱kuiinra yuʼíi̱: “Na̱yóʼo kúú ku̱mí na̱ ángel* na̱ íyo chí ndiví, na̱ ni̱xa̱ʼa̱n nu̱ú ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú iníísaá ñuʼú ta ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna kachíñuna. 6 Carreta tú káñuu kuáyi̱ tí ndáá ku̱a̱ʼa̱nnú chí nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí norte; kuáyi̱ tí yaa xíkáka yáʼarí ku̱a̱ʼa̱nrí chí nu̱ú ndíkaa̱ mar, ta kuáyi̱ tí pinto ku̱a̱ʼa̱nrí chí nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí sur. 7 Ta kuáyi̱ tí kúúmií ku̱a̱ʼá nu̱ú color xa̱a̱ kúni̱nírí keerí ku̱ʼu̱nrí iníí nu̱ú ñuʼú”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ku̱a̱ʼa̱nndó nu̱ú iníísaá ñuʼú”. Ta nda̱kiʼinrí ku̱a̱ʼa̱nrí nu̱ú iníísaá ñuʼú.

8 Tasaá ka̱nara yi̱ʼi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “Koto, xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱nna chí nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí norte, náʼa̱ña ña̱ va̱ása sáa̱níka Jehová xíʼin ñuʼú kán”.*

9 Ta tuku ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼi̱n. Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: 10 “Ndakiʼin ña̱ʼa ña̱ ki̱xaa̱ xíʼin ta̱ Heldái, ta̱ Tobiya xíʼin ta̱ Jedayá, ña̱ chi̱ndaʼá na̱ ñuu na̱ ndóo chí ñuu Babilonia; ta ki̱vi̱ kán xíniñúʼu ki̱ʼviún veʼe ta̱ Josías se̱ʼe ta̱ Sofonías xíʼin na̱ ta̱a yóʼo, na̱ ke̱e chí ñuu Babilonia. 11 Xíniñúʼu kiʼún plata xíʼin oro ta ixava̱ʼún iin corona ta chinúúnña xi̱ní ta̱ Josué se̱ʼe ta̱ Jehozadac, ta̱ kúú su̱tu̱ káʼnu. 12 Ta ka̱ʼún xíʼinra:

”‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: “Yóʼo íyo ta̱ ta̱a ta̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yitu̱n loʼo tú sa̱kán ndúta̱. Nda̱a̱ chí nu̱ú íyora kuaʼnura ta ta̱yóʼo kúú ta̱ ixava̱ʼa templo Jehová. 13 Ta̱yóʼo kúú ta̱ ixava̱ʼa templo Jehová, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ ndukáʼnu. Koora nu̱ú trono ta kaʼndachíñura, ta ni xa̱a̱ íyora nu̱ú trono saátu xa̱a̱ra koora su̱tu̱ ta va̱ʼaní keʼéra u̱vi̱ saá chiñu yóʼo. 14 Ta corona yóʼo kindo̱oña chí templo Jehová ña̱ va̱ʼa ndakaʼánna xa̱ʼa̱ ta̱ Hélem, ta̱ Tobiya, ta̱ Jedayá xíʼin ta̱ Hen se̱ʼe ta̱ Sofonías. 15 Ta nda̱a̱ na̱ ndóo xíká kixi kachíñu ña̱ va̱ʼa kuva̱ʼa templo Jehová”. Ta ndóʼó kunda̱a̱-inindó ña̱ mií Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ nu̱úndó. Ta ña̱yóʼo xi̱nuvaña tá ná kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ndó’”.

7 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n ku̱mí ku̱i̱ya̱ ña̱ xáʼndachíñu ta̱ rey Darío, tá ki̱vi̱ ku̱mí ña̱ yo̱o̱ 9 á yo̱o̱ ña̱ naní kislev,* Jehová ni̱ka̱ʼa̱n tukura xíʼin ta̱ Zacarías. 2 Na̱ yiví na̱ xi̱ndoo chí Betel chi̱ndaʼána ta̱ Sarézer ta saátu ta̱ Réguem-Mélec xíʼin na̱ ta̱a na̱ kítáʼan xíʼinna ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼin Jehová xa̱ʼa̱na 3 ta ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ su̱tu̱ na̱ káchíñu veʼe* Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel ta saátu ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ profeta: “¿Á xíniñúʼu kuakundi̱ ta sandákoondi̱ ña̱ kuxundi̱ yo̱o̱ u̱ʼu̱n nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ kéʼéndi̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱?”.

4 Ta tuku ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel xíʼi̱n. Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: 5 “Ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo xíʼin ndiʼi na̱ yiví na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú ta saátu xíʼin na̱ su̱tu̱: ‘Ti̱xin 70 saá ku̱i̱ya̱ ña̱ kǒo níxi̱xixindó* ta xi̱xakundó yo̱o̱ u̱ʼu̱n xíʼin yo̱o̱ u̱xa̱, ¿á ndixa xa̱ʼa̱ yi̱ʼi̱ kúú ña̱ kǒo níxi̱xixindó? 6 ¿Á xi̱ndakanixi̱níndó xa̱ʼíi̱ tá xi̱xixindó ta xi̱xiʼindó? 7 Tá xi̱ndooka na̱ yiví chí Jerusalén xíʼin ñuu ña̱ ni̱xi̱yo yatin kán ta kǒo ku̱a̱chi níxi̱yo nu̱úna, ta saátu tá xi̱ndoona chí Négueb xíʼin Sefelá, ¿á su̱ví saá kúú ña̱ xi̱niñúʼu kuniso̱ʼondó ndiʼi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin na̱ profeta na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱ ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼinndó?’”.

8 Tuku ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Zacarías: 9 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Nda̱kúní ndatiinndó ku̱a̱chi ta na̱ʼa̱ndó ña̱ ndixaní kúʼvi̱-inindó* xínitáʼanndó ta saátu ña̱ kúndáʼvi-inindó xínitáʼanndó. 10 Va̱ása sandáʼvindó ná ñaʼá ná ni̱xi̱ʼi̱ yii̱ ni na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yivá, ni na̱ ke̱e inka ñuu na̱ ki̱xaa̱ ndóo xíʼinndó ni na̱ nda̱ʼví, ta kǒo ndakanixi̱níndó ña̱ keʼéndó ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin inkana’. 11 Soo na̱kán kǒo níxiinna kuniso̱ʼona; so̱ʼoní ni̱xi̱yona, xi̱ndikóko̱ona ta xi̱ndakasina so̱ʼona ña̱ va̱ʼa kǒo kuniso̱ʼona. 12 Ta Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel chi̱ndaʼára na̱ profeta na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱ ña̱ ku̱ʼu̱nna nu̱úna, ta xi̱niñúʼura espíritu santora ña̱ va̱ʼa taxira ley ndaʼa̱na ta saátu ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼinna ndáaña keʼéna, soo na̱ ñuu yóʼo kǒo níxiinna kandíxana ta níma̱na ndu̱téʼéña* nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin diamante.* Xa̱ʼa̱ ña̱kán, Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel ni̱sa̱a̱níra xíʼinna”.

13 “‘Tá xi̱kaʼi̱n xíʼinna, na̱kán va̱ása níxi̱xiniso̱ʼona ña̱ xi̱kaʼi̱n. Xa̱ʼa̱ ña̱kán saátu yi̱ʼi̱ va̱ása kuniso̱ʼi̱ tá ná ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ña̱ chindeétáʼi̱n xíʼinna, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel. 14 Ta̱xii̱ ña̱ ndeéní ka̱ni ta̱chí ta ni̱ta̱ni̱ndó* ku̱a̱ʼa̱nndó inka ñuu ña̱ va̱ása níxi̱xini̱ndó, ta ñuʼú ña̱ sa̱ndákoondó ki̱ndoo miíña ta nda̱a̱ ni iinkana kǒo níxi̱yaʼa nu̱úña; saáchi ndóʼó nda̱sandó ñuʼú ña̱ va̱ʼa iin ña̱ʼa ña̱ kúndasí ndiʼina xínina’”.

8 Tuku ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel xíʼi̱n. Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: 2 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Ndakiʼinvai̱ tu̱ʼun ñuu Sion, xíʼin ndiʼi níma̱i̱ chindeétáʼi̱n xíʼinña’”.

3 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Ndikói̱ chí Sion ta koi̱ chí ñuu Jerusalén; ñuu Jerusalén kunaníña ñuu ña̱ nda̱kú-ini ta yuku̱ Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel kunaníña yuku̱ ña̱ yi̱i̱’”.

4 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Na̱ ta̱a xíʼin ná ñaʼá na̱ xa̱a̱ ku̱chée ndikó tukuna kundoona chí nu̱ú ndátaka ku̱a̱ʼá na̱ yiví chí ñuu Jerusalén, iin tá iinna kuniʼina karrotina.* 5 Ta chí nu̱ú ndátaka ku̱a̱ʼá na̱ yiví chí ñuu, ndakutú na̱ ta̱a válí xíʼin ná ñaʼá válí kusíkína’”.

6 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Na̱ ñuu na̱ ná kindo̱o ki̱vi̱ kán kivi ndakanixi̱nína ña̱ yo̱ʼvi̱níva* xi̱nu ña̱yóʼo, soo nu̱ú yi̱ʼi̱ su̱ví ña̱ yo̱ʼvi̱ví kúúña’, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel”.

7 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Ndatavái̱ na̱ ñui̱ na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí este xíʼin oeste* ña̱ va̱ʼa sakǎkui̱na. 8 Yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ ná ndikóna ta kundoona ñuu Jerusalén; na̱kán koona na̱ ñui̱ ta yi̱ʼi̱ koi̱ Ndióxi̱na ta nda̱kúní koo inii̱ xíʼinna ta saátu nda̱kúní kaʼndachíñui̱ nu̱úna’”.

9 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Ndakú koo ini ndóʼó na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n na̱ profeta, tu̱ʼun ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nna tá ki̱xáʼana távána xa̱ʼa̱ veʼe Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel ña̱ va̱ʼa ixava̱ʼana templo. 10 Saáchi tá kúma̱níka kixaa̱ tiempo kán, kǒo níxi̱chaʼvina na̱ yiví na̱ xi̱kachíñu ta ni kití sa̱na̱na kǒo níxi̱chaʼvina ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱yoní na̱ xi̱saa̱-ini xi̱xiniñaʼá kǒo níxi̱kivi ku̱ʼu̱nna nda̱a̱ ni iin lugar, saáchi yi̱ʼi̱ ta̱xii̱ ña̱ ná sa̱a̱-ini na̱ yiví kunitáʼanna’.

11 ”‘Soo va̱ása keʼékai̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼíi̱ tá ya̱chi̱ xíʼin na̱ yiví na̱ kíndo̱o ñuu yóʼo, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel. 12 Kǒo ku̱a̱chi koo tá ná chiʼina; kana ña̱ʼa ndaʼa̱ tú uva, kana ña̱ʼa nu̱ú ñuʼú, ko̱yo yúyú chí ndiví; ta ndiʼi na̱ ñuu na̱ ná kindo̱o taxii̱ ña̱ ná ndakiʼinna ndiʼi ña̱ʼa yóʼo. 13 Nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱xiniñúʼu na̱ inka ñuu ki̱vi̱ ndóʼó na̱ ñuu Judá xíʼin ki̱vi̱ ndóʼó na̱ ñuu Jerusalén ña̱ chikaa̱na chiʼña inkana, saátu kuniñúʼuna ki̱vi̱ndó ña̱ taxina bendición ndaʼa̱ inkana saáchi yi̱ʼi̱ sakǎkui̱ ndóʼó. Kǒo yi̱ʼvíndó, ndakú koo inindó’.

14 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘“Nda̱a̱ táki̱ʼva nda̱kaxii̱n chindaʼíi̱ tu̱ndóʼo nu̱ú na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱sáa̱na yi̱ʼi̱ ta kǒo níndikó-inii̱ xa̱ʼa̱ña, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, 15 vitin nda̱kaxii̱n ña̱ vií keʼíi̱ xíʼin na̱ ñuu Jerusalén ta saátu xíʼin na̱ ñuu Judá. Ña̱kán kǒo yi̱ʼvíndó”’.

16 ”‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu keʼéndó: ka̱ʼa̱nndó ña̱ nda̱a̱ xíʼin táʼanndó, tá ná ndatiinndó ku̱a̱chi chí yéʼé ñuundó viíní keʼéndó ña̱yóʼo ta chindeétáʼanndó xíʼin na̱ ñuu ña̱ va̱ʼa kundoona. 17 Kǒo ndakanixi̱níndó ña̱ keʼéndó ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin táʼanndó ta ni kǒo kutóoníndó chinaʼándó* xa̱ʼa̱ ña̱ vatá;* chi kúndasíi̱ xínii̱ ndiʼi ña̱yóʼo’, káchi Jehová”.

18 Ta tuku ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel xíʼi̱n. Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: 19 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ va̱ása kuxu na̱ ñuu Judá yo̱o̱ ku̱mí, yo̱o̱ u̱ʼu̱n, yo̱o̱ u̱xa̱ xíʼin yo̱o̱ u̱xu̱, kooña iin ki̱vi̱ ña̱ ndeéní kusi̱í-inina; kooña vikó ña̱ si̱í-ini. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ka̱ʼa̱nndó ña̱ nda̱a̱ xíʼin táʼanndó ta viíní kutáʼanndó’.

20 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Kixaa̱ iin ki̱vi̱ ta ndiʼi na̱ yiví na̱ ndóo ñuu válí ta saátu na̱ ndóo ñuu náʼnu kixina ñuu yóʼo; 21 ta na̱ ndóo iin ñuu ku̱ʼu̱nna ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ ndóo inka ñuu: “Naʼandó, ná ku̱ʼu̱nyó ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinyó ta ná nandukúyó Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel. Chi saátu ndi̱ʼi̱ ku̱ʼu̱nvandi̱”. 22 Ku̱a̱ʼání na̱ ndóo ñuu válí xíʼin na̱ ndóo ñuu ña̱ ndakúní, kixina chí ñuu Jerusalén ña̱ nandukúna Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel ta ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna’.

23 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel: ‘Ki̱vi̱ kán, u̱xu̱ na̱ ta̱a na̱ káʼa̱n ndiʼi nu̱ú tu̱ʼun na̱ ke̱e xa̱a̱ síín síín ñuu kútu̱ní* tiinna yuʼú ti̱ko̱to̱ káni̱ ña̱ ndíxi iin ta̱ judío ta ka̱ʼa̱nna: “Kúni̱ndi̱ ku̱ʼu̱nndi̱ xíʼinndó chi xi̱niso̱ʼondi̱ ña̱ íyo Ndióxi̱ xíʼinndó”’”.

9 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱:

“Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová kundoʼo na̱ ndóo chí Hadrac,

ta ku̱a̱ʼa̱ntuña nu̱ú na̱ ndóo chí Damasco,

saáchi Jehová xítora ña̱ kéʼé ndiʼi na̱ yiví

xíʼin ña̱ kéʼé ndiʼi na̱ tribu ñuu Israel,

 2 ni̱ka̱ʼa̱ntura xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo na̱ ñuu Hamat, na̱ ndóo yatin xíʼin ñuu kán,

ta saátu ña̱ kundoʼo na̱ ndóo chí ñuu Tiro xíʼin Sidón, ñuu nu̱ú ndóo na̱ ndíchiní.

 3 Na̱ ñuu Tiro nda̱sakútu̱nína nama̱ ña̱ íyo sa̱tá ñuuna.

Ku̱a̱ʼání plata ni̱xa̱a̱na xi̱kuumiína nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼání kúú yáká* ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú,

ta saátu ku̱a̱ʼání oro ni̱xa̱a̱na xi̱kuumiína nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱a̱ʼání kúú nda̱ʼyi̱ ndóo chí calle.

 4 Kotondó. Jehová kindaara ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiína

ta kuchiñura sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ soldadona chí mar;

ta koko* ndiʼi ñuuna.

 5 Na̱ ñuu Asquelón kunina ña̱yóʼo ta yi̱ʼvínína;

na̱ ñuu Gaza kundi̱ʼiní-inina;

saátu na̱ ñuu Ecrón saáchi iin ña̱ kaʼanní nu̱ú kúú ña̱ kundoʼo na̱ xi̱ndaaní-inina.

Kǒoka rey kuumií na̱ ñuu Gaza

ta kǒoka na̱ kundoo ñuu Asquelón.

 6 Na̱ ke̱e inka ñuu kúú na̱ kundoo chí Asdod,

ta sakúkaʼi̱n nu̱ú na̱ filisteo.

 7 Tavái̱ ña̱ʼa ña̱ kúúmiíka ni̱i̱ ña̱ ñúʼu yuʼú na̱ filisteo

ta saátu ña̱ʼa ña̱ kini ña̱ ñúʼu xa̱ʼa̱ nu̱ʼuna,

ta na̱yóʼo kindo̱ona ña̱ kachíñuna nu̱ú Ndióxi̱yó;

xa̱a̱na koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú iin na̱ tribu chí Judá,

ta na̱ ñuu Ecrón xa̱a̱na koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ jebuseo.

 8 Koi̱ chí yéʼé veʼi̱ ña̱ va̱ʼa kundai̱ña nu̱ú nda̱a̱ ndáakana, ni kúúna na̱ ku̱a̱ʼa̱n á na̱ va̱xi,

ta nda̱a̱ ni iin na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼa-ini va̱ása ndikókana ya̱ʼana kán,

saáchi vitin xi̱ninu̱úi̱ ña̱ kéʼéna.*

 9 Yóʼó ñá loʼo se̱ʼe Sion, kusi̱íní-iniún.

Yóʼó ñá loʼo se̱ʼe ñuu Jerusalén, nda̱ʼyi̱ kóʼún* xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱chiñún.

Koto. Ta̱ rey miíún va̱xira nu̱ún.

Nda̱kúní íyo ña̱ kéʼéra ta sakǎkura yóʼó,

vitání-inira ta yósóra* iin burro,

yósóra iin burro loʼo, se̱ʼe iin burro síʼi.

10 Sandíʼi-xa̱ʼíi̱ carreta tú xíka nu̱ú ku̱a̱chi tú íyo chí ñuu ta̱ Efraín

ta kǒoka kuáyi̱ koo chí ñuu Jerusalén.

Kuxu̱n* tú xíniñúʼuna nu̱ú ku̱a̱chi ndiʼi-xa̱ʼa̱vanú.

Ta̱kán ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ ñuu ña̱ kǒoka ku̱a̱chi koo;

kaʼndachíñura chí nu̱ú íyo iin mar iinsaá nda̱a̱ nu̱ú íyo inka mar

ta saátu nda̱a̱ nu̱ú íyo yu̱ta Éufrates iinsaá nda̱a̱ táʼví ña̱ xíkáva̱ʼa kíndo̱o nu̱ú ñuʼú.

11 Xa̱ʼa̱ ni̱i̱ ña̱ xi̱niñúʼu yóʼó ñá ñaʼá ña̱ ke̱ʼún iin trato xíʼi̱n,

sañávai̱ na̱ ñuún na̱ ñúʼu ini iin ya̱vi̱ kúnú ña̱ yi̱chí ini.

12 Ndikóndó chí lugar ña̱ kútu̱ní ndási, ndóʼó na̱ ndási na̱ xa̱a̱ ndátu sa̱ñá.

Vitin káʼi̱n xíʼin yóʼó ñá ñaʼá:

‘Nda̱a̱ u̱vi̱ yichi̱ ndataxii̱ ña̱ va̱ʼa ndaʼún.

13 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva sándei̱ kuxu̱i̱n saá keʼíi̱ xíʼin ta̱ Judá;

ta̱ Efraín koo flecha tú kuniñúʼi̱ xíʼin kuxu̱n yóʼo.

Sandákáxíi̱-ini* na̱ se̱ʼe yóʼó Sion,

ta koona contra xíʼin se̱ʼe yóʼó Grecia,

ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin espada ta̱ xíni̱ní kanitáʼan saá koún’.*

14 Jehová na̱ʼa̱ra ña̱ íyora xíʼin na̱ ñuura,

ta kamaní ku̱ʼu̱n flechara nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin taxa.

Táta káʼnu Jehová tivira ndiki̱

ta kamaní ku̱ʼu̱nra xíʼin ta̱chí ña̱ ndeéní káni ña̱ va̱xi chí sur.

15 Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel ndakiʼinra tu̱ʼun na̱ ñuura,

tá na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá ná kaninana xíʼin yu̱u̱ ña̱ xátana xíʼin yoʼo̱ válí,* kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ kundoʼona ta kuchiñuvana kanitáʼanna xíʼinna.

Koʼona ta nda̱ʼyi̱ kóʼóna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ xíʼi vino;

ta kutú ti̱xinna nda̱a̱ táki̱ʼva chútú ko̱ʼo̱ kúnú ini xíʼin vino,

nda̱a̱ táki̱ʼva ndákutú ti̱tu̱n altar xíʼin ni̱i̱ kití.

16 Jehová Ndióxi̱na sakǎkurana ki̱vi̱ kán,

nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin ta̱ pastor ta̱ sáka̱ku ndikachi* sa̱na̱ra saá keʼéra xíʼinna saáchi kúúna na̱ ñuura;

saáchi koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱u̱ ña̱ liviní ña̱ níndoso sa̱tá iin corona ña̱ yéʼe̱ ña̱ kánduʼú* nu̱ú ñuʼúra.

17 Ndióxi̱ va̱ʼaní-inira ta káʼnuníra.

Trigo taxiña ndee̱ ndaʼa̱ na̱ ta̱a válí,

ta vino xa̱á taxirá ndee̱ ndaʼa̱ ná ñaʼá kúa̱an”.

10 “Ka̱ʼa̱nndó xíʼin Jehová ña̱ ná taxira kuun sa̱vi̱ kuee.

Mií Jehová kúú ta̱ íxava̱ʼa vi̱kó ña̱ va̱ʼa ndeéní kuun sa̱vi̱,

miíra kúú ta̱ táxi ña̱ ná kuun sa̱vi̱ tá kuniñúʼu na̱ yiví

ta saátu ña̱ va̱ʼa ná kuaʼnu ña̱ʼa nu̱ú ñuʼúna.

 2 Saáchi terafim* ña̱ kúúmiína sa̱ndáʼviñana

ta visión ña̱ vatáva* kúú ña̱ xi̱ni na̱ ndáku.*

Káʼa̱nna xa̱ʼa̱ xa̱ni ña̱ ni loʼo va̱ása ndáyáʼvi

ta ni kúni̱na sandíkona-ini inkana, kǒo kívi keʼéna ña̱yóʼo.

Xa̱ʼa̱ ña̱kán, na̱ yiví kakana yóʼo ta káa nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndikachi* tí xíka mií

ta xo̱ʼvi̱na* xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo na̱ kundaañaʼá.

 3 Sáa̱níi̱ xíʼin na̱ ndáa ndikachi

ta ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ ndi̱va̱ʼa-ini na̱ níʼi yichi̱ nu̱úrí;

saáchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel xa̱a̱ ki̱ʼinra kuenta ndáaña ndóʼo ndikachi sa̱na̱ra, na̱ veʼe ta̱ Judá,

ta nda̱sarana nda̱a̱ táki̱ʼva íyo kuáyi̱ sa̱na̱ra, tí ndakúní, tí ndáyáʼviní tí xíka nu̱ú ku̱a̱chi.

 4 Ti̱xin veʼe ta̱ Judá kixi iin ta̱a ta̱ ndáyáʼviní,*

ti̱xin veʼe ta̱yóʼo kixi ta̱ chíñu ta̱ chindeétáʼan xíʼinna,

ti̱xin veʼe ta̱yóʼo kixi ta̱ kuniʼi kuxu̱n* ku̱ʼu̱n nu̱ú ku̱a̱chi;

ti̱xin veʼe ta̱yóʼo kixi ndiʼi na̱ kiʼin kuenta xíʼinna,

ta inkáchi kutáʼan ndiʼina kixina.

 5 Ta xa̱a̱na koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ta̱a na̱ ndakúní na̱ xíka nu̱ú ku̱a̱chi,

na̱ xáñi̱* nda̱ʼyi̱ ña̱ ndóo chí calle tá kánitáʼanna xíʼin inkana.

Kanitáʼanna xíʼin inkana, saáchi íyo Jehová xíʼinna;

ta kukaʼanní nu̱ú na̱ yósó* kuáyi̱.

 6 Taxii̱ ña̱ ná kundayáʼviníka na̱ veʼe ta̱ Judá

ta sakǎkui̱ na̱ veʼe ta̱ José.

Taxii̱ ña̱ ná ndikóna,

saáchi na̱ʼi̱ ña̱ kúndáʼvi-inii̱ xínii̱na;

ta va̱ása kookana nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ku̱ndasíi̱ xi̱nii̱;

saáchi yi̱ʼi̱ kúú Jehová Ndióxi̱na, ta ndakuiinvai̱ yuʼúna.

 7 Na̱ ñuu ta̱ Efraín koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱a ta̱ ndakúní ta̱ xíni̱ní kanitáʼan,

ta kusi̱íní-inina nda̱a̱ táki̱ʼva kúsi̱íní-ini na̱ xíʼi vino.

Na̱ se̱ʼena kunina ña̱yóʼo ta kusi̱íní-inina;

mií Jehová kúú ta̱ taxi ña̱ ná kusi̱í-inina.

 8 ‘Yi̱ʼi̱ kanai̱na ña̱ va̱ʼa sandákutáʼi̱nna;

saáchi sakǎkui̱na ta ku̱a̱ʼání xa̱a̱na koona,

ta ndakundeéna ku̱a̱ʼání xa̱a̱na koona.

 9 Ni nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna tá xátayávána si̱ʼva̱ saá keʼíi̱ xíʼinna chi chindaʼíi̱na ku̱ʼu̱nna inka ñuu,

ndakaʼánvana xa̱ʼíi̱ nda̱a̱ nu̱ú xíkání ku̱ʼu̱nna kundoona;

taxi tukui̱ ndee̱ ndaʼa̱na ta saátu ndaʼa̱ na̱ se̱ʼena ta ndikóvana.

10 Ku̱ʼi̱n ndakiʼinna nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí Egipto

ta sandákutáʼi̱n ndiʼi na̱ ná ku̱ʼu̱n chí Asiria;

ku̱ʼi̱n xíʼinna chí nu̱ú ñuʼú ña̱ íyo chí Galaad ta saátu chí Líbano,

ta ni va̱ása kunanika kundoona.

11 Tá ná ya̱ʼi̱ nu̱ú mar, xo̱ʼvi̱nírá,

ta va̱ása taxikai̱ ña̱ kanda̱ nu̱úrá;

tá yu̱ta Nilo yi̱chi̱vará.

Sakúkaʼi̱n nu̱ú na̱ ñuu Asiria na̱ ni̱nuní kúni

ta va̱ása taxikai̱ ña̱ kaʼndachíñu na̱ ñuu Egipto.

12 Xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ yi̱ʼi̱ Jehová, taxii̱ ña̱ ndakúní ná xa̱a̱ na̱ ñui̱ koona ta xíʼin ña̱ keʼé na̱yóʼo ndukáʼnu ki̱víi̱’, káchi Jehová”.

11 “Yóʼó yuku̱ Líbano, ndakuná yéʼún ña̱ va̱ʼa ná kaʼmi iin ñuʼu̱ ndiʼi yitu̱n tú cedro tú kúúmiíún.

 2 Yóʼó yitu̱n tú enebro ndeéní kuakún, saáchi yitu̱n tú cedro xa̱a̱ ndu̱vanú;

ndiʼi yitu̱n tú náʼnuní tú liviní, ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱vanú.

Ndóʼó yitu̱n tú roble tú íyo chí Basán ndeéní kuakundó,

saáchi ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱va yuku̱ ña̱ káʼnuní, ña̱ kóʼo̱ní.

 3 Kuniso̱ʼondó. Ndeéní xáku na̱ ndáa ndikachi,*

saáchi ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ xi̱kuumiína, ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱vaña.

Kuniso̱ʼondó. Ndeéní ndáʼyi̱ ndikaʼa* yúta̱*

saáchi ndiʼi yuku̱ ña̱ kóʼo̱ní ña̱ ni̱xi̱yo chí nu̱ú ndíkaa̱ yu̱ta Jordán, ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱vaña.

4 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxii̱: ‘Kundaa ndikachi tí xa̱a̱ nda̱taxina ña̱ va̱ʼa kaʼnínarí. 5 Na̱ sátá* tíyóʼo xáʼnívanarí, ta kǒo ku̱a̱chi kúúmiína xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Na̱ íxi̱íko* tíyóʼo káchina: “Ná ndukáʼnu Jehová, saáchi vitin ndukúikákai̱”. Ta na̱ ndáa tíyóʼo nda̱a̱ ni loʼo kǒo kúndáʼvi-inina xíninarí’.

6 ”‘Saáchi va̱ása na̱ʼa̱kai̱ ña̱ kúndáʼvi-inii̱ xínii̱ na̱ ndóo ñuu yóʼo, káchi Jehová. Xa̱ʼa̱ ña̱kán taxii̱ ña̱ ná ixandi̱va̱ʼa na̱ táʼanna xíʼinna ta saátu ta̱ kúú rey nu̱úna ixandi̱va̱ʼara xíʼinna; ta sandíʼi-xa̱ʼa̱na ñuu yóʼo ta va̱ása sakǎkui̱na nu̱úna’”.

7 Tasaá ki̱xáʼíi̱ ndái̱ ndikachi tí xa̱a̱ nda̱taxina ña̱ kuvirí; ke̱ʼíi̱ ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ndóʼó na̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndikachi tí xóʼvi̱ní.* Xa̱ʼa̱ ña̱kán ki̱ʼii̱n u̱vi̱ karroti:* iinnú chi̱naníi̱ Ña̱ va̱ʼa-ini ta inkanú chi̱naníi̱ Ña̱ vií kítáʼanna, ta ki̱xáʼíi̱ ndái̱ tí ndikachi. 8 Ti̱xin ña̱ iin kuití yo̱o̱ ta̱xíi̱n u̱ni̱ na̱ xi̱ndaa ndikachi, saáchi ni̱sa̱íi̱ xíʼinna; ta saátu miína ku̱ndasína xi̱nina yi̱ʼi̱. 9 Ña̱kán ni̱ka̱ʼi̱n: “Va̱ása kundaakai̱rí. Tí xíʼi̱, ná kuvivarí; tí xíniñúʼu ndiʼi-xa̱ʼa̱, ná ndiʼi-xa̱ʼa̱varí; ta ndiʼi tí ná kindo̱o, ná kaxírí ku̱ñu táʼanrí”. 10 Tasaá ki̱ʼii̱n karroti tú naní Ña̱ va̱ʼa-ini ta sa̱kúachi válíi̱nú, saá kúú ña̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼíi̱ trato ña̱ ke̱ʼíi̱ xíʼin ndiʼi na̱ ñuu. 11 Ta ki̱vi̱ kán cha̱chi válínú, ta ndiʼi na̱ xóʼvi̱ní na̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndikachi, na̱ xi̱ni ña̱ ke̱ʼíi̱ ku̱ndaa̱-inina ña̱ mií Jehová kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱yóʼo.

12 Tasaá ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinna: “Tá va̱ʼa túvindó, chaʼvindó yi̱ʼi̱, soo tá va̱ása va̱ʼa túvindó, kindo̱ondó xíʼinvaña”. Ta 30 xu̱ʼún ña̱ plata cha̱ʼvina yi̱ʼi̱.

13 Tándi̱ʼi, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “Kataña nu̱ú táanva̱ʼana* ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi... saáchi loʼo ña̱yóʼoví kúú ña̱ cha̱ʼvina yi̱ʼi̱”. Ña̱kán ki̱ʼii̱n 30 xu̱ʼún ña̱ plata ta xa̱tai̱ña nu̱ú táanva̱ʼana ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ini veʼe Jehová.

14 Tándi̱ʼi, sa̱kúachi válíi̱ inka karroti tú naní Ña̱ vií kítáʼanna, tasaá ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ vií xi̱kitáʼan na̱ ñuu Judá xíʼin na̱ ñuu Israel.

15 Ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “Ndakiʼin ña̱ʼa ña̱ kúúmií ta̱ pastor ta̱ ni loʼo va̱ása vií kéʼé chiñu. 16 Saáchi taxii̱ ña̱ ná koo iin ta̱ pastor ñuu yóʼo. Kǒo kundaavíra ndikachi tí xa̱a̱ xíʼi̱; ta ni va̱ása nandukúra ndikachi válí ta va̱ása sandáʼara tí tu̱kue̱ʼe̱, ta ni kǒo sakúxura tí xa̱a̱ va̱ʼa xíka. Nu̱úka ña̱yóʼo kaxí ndiʼira ku̱ñu ndikachi tí nduʼú ta tuʼun ndiʼira chíi̱nrí.

17 Ndáʼviní ta̱ pastor ta̱ va̱ása vií kéʼé chiñu, ta̱ sándakoondaʼa̱ ndikachi tí ndáara.

Iin espada kaniña ndaʼa̱ra xíʼin nduchúnu̱ú kúaʼara.

Yi̱chi̱ ndiʼi ndaʼa̱ra

ta va̱ása kivika kotora xíʼin nduchúnu̱ú kúaʼara”.

12 Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱:

“Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel”, káchi Jehová,

ta̱ i̱xava̱ʼa ndiví ta chi̱ndúʼúra xa̱ʼa̱ ñuʼú

ta ta̱xira ña̱ ndakiʼin na̱ yiví ta̱chína ña̱ va̱ʼa kutakuna.

2 “Taxii̱ ña̱ ná koo ñuu Jerusalén nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin copa ndixi ña̱ saxínii ndiʼi ñuu ña̱ íyo yatin xíʼinña; ta na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá ndakasina iníí sa̱tá ñuu Judá xíʼin ñuu Jerusalén. 3 Ta ki̱vi̱ kán taxii̱ ña̱ ná koo na̱ ñuu Jerusalén nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yu̱u̱ ña̱ ve̱ení nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu. Ndiʼi na̱ ná ndaniʼi ña̱yóʼo ndeéní tukue̱ʼe̱na; ta ndiʼi na̱ ñuu ndakutáʼanna ña̱ kanitáʼanna xíʼinña. 4 Ki̱vi̱ kán, káchi Jehová, taxii̱ ña̱ ná yi̱ʼvíní ndiʼi kuáyi̱ ta taxii̱ ña̱ ná sana na̱ yósórí.* Kiʼii̱n kuenta xíʼin na̱ veʼe ta̱ Judá, soo taxii̱ ña̱ ná kindo̱o kúáa nu̱ú kuáyi̱ sa̱na̱ na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá. 5 Ta na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Judá ndakani-inina ña̱yóʼo: ‘Nu̱ú miíyó, na̱ ndóo chí ñuu Jerusalén íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndee̱ ña̱ táxi mií Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, ta̱ kúú Ndióxi̱na’. 6 Ki̱vi̱ kán, taxii̱ ña̱ ndiʼi na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Judá ná koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñuʼu̱ ña̱ xíxi̱ ma̱ʼñú titu̱n, ta saátu koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yitu̱n tú xíxi̱ ñuʼu̱ nu̱ú tú ndíkaa̱ nu̱ú ndóo yiku̱n trigo ña̱ xa̱ʼndana, ta sandíʼi-xa̱ʼa̱na ndiʼi na̱ ñuu na̱ ndóo yatin xíʼinna, na̱ ndóo chí ndaʼa̱ yitin xíʼin na̱ ndóo chí ndaʼa̱ kúáʼa; ta ndiʼi na̱ xi̱ndoo chí ñuu Jerusalén ndikóna kundoona ñuuna, chí Jerusalén.

7 ”Ta siʼnaka veʼe válí na̱ ñuu Judá kúú ña̱ sakǎku Jehová, tasaá na̱ ñuu ta̱ David xíʼin na̱ ñuu Jerusalén inkáchi kundayáʼvina xíʼin na̱ ñuu Judá. 8 Ki̱vi̱ kán, Jehová ndakiʼinra tu̱ʼun na̱ ndóo chí ñuu Jerusalén; ki̱vi̱ kán, nda̱a̱ na̱ yiví na̱ loʼo kuití ndee̱ kúúmií ndundakúna nda̱a̱ táki̱ʼva ndakú ta̱ David, ta na̱ veʼe ta̱ David ndundakúna nda̱a̱ táki̱ʼva ndakú Ndióxi̱, nda̱a̱ táki̱ʼva ndakú ta̱ ángel Jehová ta̱ kánuu ku̱a̱ʼa̱n nu̱úna. 9 Ta ki̱vi̱ kán, sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ndiʼi na̱ ñuu na̱ ná kanitáʼan xíʼin na̱ ñuu Jerusalén.

10 ”Taxii̱ espíritui̱ ndaʼa̱ na̱ veʼe ta̱ David ta saátu ndaʼa̱ na̱ ndóo ñuu Jerusalén, kindo̱ova-inii̱ xíʼin ña̱ kéʼéna ta kuniso̱ʼi̱ ña̱ káʼa̱n-ndáʼvina xíʼi̱n, kunina ta̱ tu̱vina* lanza kándíka ta kusuchíní-inina xa̱ʼa̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva kúsuchí-inina xa̱ʼa̱ iin se̱ʼe mitúʼunna, kuakunína xa̱ʼa̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva xákuna xa̱ʼa̱ se̱ʼenu̱úna. 11 Ki̱vi̱ kán ndeéní kuakuna chí ñuu Jerusalén nda̱a̱ táki̱ʼva ndeéní xa̱kuna chí Hadadrimón ña̱ kíndo̱o chí yoso̱ ña̱ Meguidó. 12 Ta iníísaá país kuakunína, xa̱a̱ síín síín kundoo iin tá iin na̱ familia kuakuna. Ndiʼi na̱ veʼe ta̱ David kuakuna, xa̱a̱ síín kundoo na̱ ta̱a kuakuna ta xa̱a̱ síín kundoo ná ñaʼá kuakuná; ndiʼi na̱ veʼe ta̱ Natán kuakuna, xa̱a̱ síín kundoo na̱ ta̱a kuakuna ta xa̱a̱ síín kundoo ná ñaʼá kuakuná; 13 ndiʼi na̱ veʼe ta̱ Leví kuakuna, xa̱a̱ síín kundoo na̱ ta̱a kuakuna ta xa̱a̱ síín kundoo ná ñaʼá kuakuná; ndiʼi na̱ veʼe ta̱ Simeón kuakuna, xa̱a̱ síín kundoo na̱ ta̱a kuakuna ta xa̱a̱ síín kundoo ná ñaʼá kuakuná, 14 ta ndiʼika na̱ familia na̱ ná kindo̱o kuakuna, xa̱a̱ síín kundoo na̱ ta̱a kuakuna ta xa̱a̱ síín kundoo ná ñaʼá kuakuná.

13 ”Ki̱vi̱ kán ndaku̱ná iin pozo ti̱kui̱í tá kuniñúʼu na̱ veʼe ta̱ David xíʼin na̱ ndóo chí ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa ndoo ku̱a̱china.

2 ”Ki̱vi̱ kán, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ndiʼi ndióxi̱ ña̱ íyo ñuu yóʼo ta kǒoka na̱ ndakaʼán xa̱ʼa̱ña; ta sandíʼi-xa̱ʼa̱tui̱ ndiʼi na̱ profeta na̱ íyo ñuu yóʼo, ta nda̱a̱ ni iinka na̱ ñuu yóʼo va̱ása kuni̱na keʼéna ña̱ yaku̱a̱. 3 Tá iin ta̱a ná ndikó tukura ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ kuu nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin na̱ profeta, yivára xíʼin siʼíra na̱ sa̱kákuñaʼá ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼinra: ‘Kuvivaún, saáchi ni̱ka̱ʼún ña̱ nátúʼún xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Jehová soo ña̱ vatáva* kúú ña̱ ni̱ka̱ʼún’. Ta yivára xíʼin siʼíra na̱ sa̱kákuñaʼá, tuvina* espada ti̱xinra xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ kuu nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin na̱ profeta.

4 ”Ki̱vi̱ kán ndiʼi na̱ profeta kukaʼan nu̱úna tá ná natúʼunna xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ visión ña̱ xi̱nina; ta va̱ása kundixina ti̱ko̱to̱ ña̱ ku̱vaʼa xíʼin ixí* ña̱ ndíxi na̱ profeta, ña̱ va̱ʼa sandáʼvina inkana. 5 Ta iin tá iin na̱yóʼo ka̱ʼa̱nna: ‘Su̱ví profeta kúi̱. Iin ta̱a ta̱ chíʼiva kúi̱, saáchi iin ta̱a sa̱tára* yi̱ʼi̱ tá ni̱xi̱yo loʼi̱’. 6 Ta tá iin na̱ yiví ná nda̱ka̱tu̱ʼunnana ‘¿Ndáaña ndo̱ʼo ñii̱ún* ña̱ tu̱kue̱ʼe̱níña?’, na̱yóʼo ndakuiinna ‘Chí veʼe na̱ migoi̱* tu̱kue̱ʼe̱ña’”.

 7 “Yóʼó espada, ndako̱o ta satúkue̱ʼún ta̱ ndáa ndikachi,*

satúkue̱ʼún ta̱a ta̱ kúú migoi̱, káchi Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel;

satúkue̱ʼún ta̱ ndáa ndikachi ta ta̱ni̱* ndiʼi tí ndikachi ku̱ʼu̱nrí;

ta yi̱ʼi̱ kúú ta̱ taxi consejo* ndaʼa̱ na̱ loʼoka ndáyáʼvi”.

 8 “Ta iníísaá ñuu yóʼo ku̱a̱ʼání kúú na̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱,

ta ndáa si̱lóʼo kuitíva kúú na̱ kindo̱o, káchi Jehová.

 9 Nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna xíʼin oro ta saátu xíʼin plata tá sáya̱ʼanaña nu̱ú ñuʼu̱ ña̱ va̱ʼa ndasandiinaña,*

saá keʼíi̱ xíʼin na̱ ná kindo̱o ñuu yóʼo ña̱ va̱ʼa kotondosói̱na ta ndasandii̱na.

Na̱yóʼo ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ña̱ ná chindeétáʼi̱n xíʼinna ta yi̱ʼi̱ ndakuiinvai̱ yuʼúna.

Yi̱ʼi̱ ka̱ʼi̱n ‘Na̱yóʼo kúú na̱ ñui̱’

ta na̱kán kachina ‘Jehová kúú Ndióxi̱ndi̱’”.

14 “Kotondó. Va̱xi iin ki̱vi̱ ña̱ kúú kuenta Jehová, ta ki̱vi̱ kán kuninu̱ún* ña̱ ndataʼvína ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ña̱ kúúmiíún. 2 Ta ndakayai̱ ndiʼi na̱ ñuu ña̱ va̱ʼa ná kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Jerusalén; ki̱ʼvina ñuuna, ndakiʼinna ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiína veʼena ta tiin tuúnna* ná ñaʼá. Ta ku̱a̱ʼání na̱ ñuu yóʼo ndakiʼinnana ku̱ʼu̱n xíʼinna inka ñuu, soo ndiʼika na̱ ná kindo̱o ñuu yóʼo va̱ása ndakiʼinvínana ku̱ʼu̱n xíʼinna.

3 ”Jehová kitara ta kanitáʼanra xíʼin ndiʼi na̱ ñuu kán, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéra tá kánitáʼanra ki̱vi̱ ña̱ íyo ku̱a̱chi. 4 Ki̱vi̱ kán, kundichira xi̱ní yuku̱ ña̱ Olivo ña̱ xítondaa chí ñuu Jerusalén, chí táʼví este;* ta yuku̱ ña̱ Olivo nda̱tá savaña, chí táʼví oeste* iinsaá nda̱a̱ táʼví este, ta ma̱ʼñú ña̱yóʼo kindo̱o iin yoso̱ ña̱ chéení; iin táʼví yuku̱ yóʼo ku̱ʼu̱nña chí norte ta inka táʼvíña ku̱ʼu̱nña chí sur. 5 Ndóʼó kunundó ku̱ʼu̱nndó chí yoso̱ ña̱ íyo ma̱ʼñú yuku̱ ña̱ kúú kuentai̱, saáchi yoso̱ ña̱ íyo ma̱ʼñú u̱vi̱ saá yuku̱ yóʼo xa̱a̱ña nda̱a̱ chí Azel. Xíniñúʼu kunundó ku̱ʼu̱nndó kán nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱nundó tá ndeéní ni̱ta̱an tá xi̱xaʼndachíñuka ta̱ rey Uzías chí ñuu Judá. Ta Jehová Ndióxii̱ kixira xíʼin ndiʼi na̱ yi̱i̱ na̱ kítáʼan xíʼinra.

6 ”Ki̱vi̱ kán, va̱ása kooka nda̱a̱ ni iin luz ña̱ liviní ndáye̱ʼe̱: ta nda̱a̱ ni iinka ña̱ʼa va̱ása kanda̱kaña.* 7 Ki̱vi̱ kán, ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ña ña̱ kúúña ki̱vi̱ Jehová. Va̱ása koo káʼñu* ta ni va̱ása koo ñuú; ta tá ná kuñuú saá kúú ña̱ koo luz. 8 Ki̱vi̱ kán, nda̱a̱ chí ñuu Jerusalén kee ti̱kui̱í tá táxi ña̱ tákuna: iin táʼvírá ku̱ʼu̱n chí mar tá íyo chí este* ta inka táʼvírá ku̱ʼu̱n chí mar tá íyo chí oeste.* Ña̱yóʼo kuuña tiempo niʼní ta saátu tiempo vi̱xin. 9 Jehová koora Rey nu̱ú iníísaá ñuʼú. Ki̱vi̱ kán, iinlá Jehová kúú ta̱ koo Ndióxi̱ ta iinlá ki̱vi̱ ta̱yóʼo kúú ña̱ kuniñúʼu na̱ yiví ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼinra.

10 ”Iníísaá ñuʼú yóʼo, nda̱a̱ chí Gueba iinsaá nda̱a̱ Rimón ña̱ ndíkaa̱ chí táʼví sur ñuu Jerusalén, ndikóña kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ Arabá; ta ñuu Jerusalén kooña chí nu̱ú súkun ta ndikó tukuna kundoona nu̱úña, nda̱a̱ chí Yéʼé ta̱ Benjamín iinsaá nda̱a̱ nu̱ú íyo Yéʼé ña̱ nu̱ú, nda̱a̱ nu̱ú íyo Yéʼé ña̱ ni̱xi̱yo chí ti̱tu̱n, ta kixáʼa tukuna kundoona nu̱ú íyo Veʼe súkun ta̱ Hananel iinsaá nda̱a̱ nu̱ú ni̱xi̱yo lugar ña̱ xi̱kuu kuenta ta̱ rey nu̱ú xi̱xañi̱na* uva. 11 Kundoona nu̱úña ta va̱ása ndikókana ka̱ʼa̱nna ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ña, ta va̱ʼaní kundoona chí ñuu Jerusalén.

12 ”Ta castigo ña̱ taxi Jehová ndaʼa̱ ndiʼi na̱ ñuu na̱ ka̱nitáʼan xíʼin na̱ ñuu Jerusalén koo ña̱yóʼo: tá ndítakana ta̱ʼyi̱va ku̱ñuna, nduchúnu̱úna ta̱ʼyi̱rí ta saátu ta̱ʼyi̱ yáa̱na.*

13 ”Ki̱vi̱ kán, Jehová taxira ña̱ ndeéní ná yi̱ʼví na̱yóʼo; iin tá iinna ndatiinna ndaʼa̱ táʼanna ta kixáʼana kanitáʼanna xíʼin táʼanna. 14 Saátu na̱ ñuu Judá chindeétáʼanna xíʼin táʼanna tá ná koo ku̱a̱chi chí Jerusalén; ta ndakayana ndiʼi ña̱ kúiká ña̱ kúúmií na̱ ñuu na̱ ndóo yatin xíʼinna: oro, plata ta saátu ku̱a̱ʼání ti̱ko̱to̱.

15 ”Saátu kixi iin tu̱ndóʼo táʼan ña̱yóʼo sa̱tá kuáyi̱ sa̱na̱na, sa̱tá mula, camello, burro xíʼin ndiʼika kití sa̱na̱ na̱ ná kixaa̱ kundoo yóʼo.

16 ”Ta ndiʼi na̱ ñuu na̱ ki̱xi ka̱nitáʼan xíʼin na̱ ñuu Jerusalén na̱ ná kindo̱o, ndiʼi ku̱i̱ya̱ kixina kuxítína nu̱ú* Jehová ta̱ kúú Rey, ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, ta saátu kixina ña̱ va̱ʼa keʼéna Vikó ña̱ Cabaña. 17 Soo tá iin na̱ yiví na̱ íyo nda̱a̱ ndáaka ñuu ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo va̱ása va̱xina ñuu Jerusalén ña̱ kuxítína nu̱ú Jehová ta̱ kúú Rey, ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel, va̱ása kuun sa̱vi̱ ñuuna. 18 Tá ná kǒo kixi na̱ ñuu Egipto ta saátu tá ná kǒo ki̱ʼvina ñuu Jerusalén, va̱ása kuun sa̱vi̱ nu̱ú ndóona. Nu̱úka ña̱yóʼo ndakiʼinna castigo ña̱ taxi Jehová ndaʼa̱ ndiʼi na̱ ñuu na̱ ná kǒo kixi keʼé Vikó ña̱ Cabaña. 19 Ña̱yóʼo kúú castigo ña̱ ndakiʼin na̱ ñuu Egipto ta saátu ndiʼi na̱ ñuu na̱ ná kǒo kixi keʼé Vikó ña̱ Cabaña.

20 ”Ki̱vi̱ kán, sa̱tá campana válí ña̱ xíniñúʼu tí kuáyi̱ kaʼyina tu̱ʼun yóʼo ‘Jehová kúú ta̱ yi̱i̱’. Ta ki̱si* ña̱ íyo veʼe Jehová kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini ña̱ ndíta nu̱ú altar. 21 Ndiʼi ki̱si* ña̱ íyo chí Jerusalén ta saátu chí Judá kooña ña̱ yi̱i̱ ta kuenta mií Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel kooña, ta ndiʼi na̱ sóko̱ ña̱ʼa nu̱úra* ki̱ʼvina ta kuniñúʼuna sava ña̱yóʼo ña̱ ixaviína ña̱ʼa ña̱ taxina ndaʼa̱ra. Ki̱vi̱ kán, kǒoka na̱ cananeo* koo ini veʼe Jehová ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel”.

Ña̱ kúni̱ kachi ‘nda̱kaʼánva Jehová’.

Koto apéndice B15.

Inka variante “ta̱ nánoo ya̱ta̱”, “ta̱ kúnuu sa̱ta̱”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “kataʼnuna iin yoʼo̱ ña̱ távána ki̱ʼva”.

Inka variante “ni̱xi̱ta̱niʼnu”.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ kǒo nama̱ koo sa̱táña.

Inka variante “ni̱xi̱ta̱niʼnundó”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ku̱mí saá ta̱chí ña̱ íyo chí ndiví”.

Inka variante “káxaníʼni ndaʼa̱”.

Á “ti̱ko̱to̱ ña̱ xíndixina tá xíyo vikó”.

Inka variante “sa̱ndótora yi̱ʼi̱”.

Inka variante “Xiín”.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ndaʼa̱ tú olivo nu̱ú íyo ku̱a̱ʼání ku̱i̱ʼi.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “kúúna se̱ʼe aceite”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “20 codo”. Koto apéndice B14.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “10 codo”.

Koto glosario, chinaʼá.

Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin efa”. Ña̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ yóʼo sana xi̱kuuña iin canasta ña̱ xi̱chuʼunna iin efa. Koto apéndice B14.

Inka variante “ti̱vi̱”, “ti̱ka̱ta̱”, “chi̱ka̱ta̱”.

Inka variante “tuunva̱ʼa”.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, Babilonia.

Inka variante “káñuʼu”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ku̱mí espíritu”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “náʼa̱ña ña̱ ndákindee̱ espíritu Jehová kán”.

Koto apéndice B15.

Á “templo”.

Á sana va̱ása níxi̱xixindó ku̱a̱ʼá ki̱vi̱.

Koto glosario, ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini.

Inka variante “ndu̱táʼyáña”.

Á sana “iin yu̱u̱ téʼé”, ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱u̱ ña̱ esmeril.

Inka variante “ni̱xi̱ta̱niʼnundó”.

Á “bastónna”.

Inka variante “xuxa kóchon”.

Á “nu̱ú kíta ñu̱ʼu xíʼin nu̱ú kíʼvi ñu̱ʼu”.

Koto glosario, chinaʼá.

Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.

Inka variante “tuunní”.

Inka variante “ya̱a̱”.

Inka variante “ka̱yu̱”.

Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ xi̱nira ña̱ xóʼvi̱ na̱ ñuura.

Inka variante “nda̱ʼyi̱ ñoún”.

Inka variante “ta nánoora ya̱ta̱”, “ta kúnuura sa̱ta̱”.

Inka variante “Koxi̱”.

Inka variante “Sandótoi̱”.

Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱, Sion.

Á “honda”. Inka variante “yu̱u̱ túu̱”, “ndiñuu”, “yu̱u̱ mayúú”.

Inka variante “levo”.

Inka variante “kúnduʼú”, “nándúʼú”.

Koto glosario, terafim.

Inka variante “ña̱ to̱ʼónva”.

Inka variante “na̱ nándukú”.

Inka variante “levo”.

Inka variante “ndoʼo-inina”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin veʼe súkun ña̱ níndichi ti̱tu̱n”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, iin ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu.

Inka variante “koxi̱”.

Inka variante “xíniʼni”, “xáʼni”.

Inka variante “na̱ nándoso ya̱ta̱”, “na̱ kúnuu sa̱ta̱”.

Inka variante “levo”.

Á “león”.

Inka variante “ítíá”.

Inka variante “xéen”.

Inka variante “síkó”.

Inka variante “ndóʼo-ini”.

Á “bastón”.

Inka variante “ndáchiva̱ʼana”.

Inka variante “na̱ nándoso ya̱ta̱rí”, “na̱ kúnuu sa̱ta̱rí”.

Inka variante “ka̱xaníʼnina”.

Inka variante “ña̱ to̱ʼonva”.

Inka variante “kaxaníʼnina”.

Inka variante “yisi̱”.

Inka variante “xe̱enra”.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, kándíkana á sa̱tána.

Á “na̱ kúni̱ xíni yi̱ʼi̱”.

Inka variante “levo”.

Inka variante “kui̱ta̱niʼnu”.

Koto glosario, disciplina.

Inka variante “ndasayi̱i̱naña”, “ndasayaanaña”.

Yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ ndóo ñuu Jerusalén.

Inka variante “tiin kúítína”, “tiin u̱ʼvi̱na”.

Á “nu̱ú kíta ñu̱ʼu”.

Á “nu̱ú kíʼvi ñu̱ʼu”.

Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ku̱téʼé xíʼin ña̱ vi̱xin.

Inka variante “ndiví”.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, mar Muerto.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, mar Mediterráneo.

Á “xi̱kuʼnína”. Inka variante “xi̱niʼnina”, “xi̱xaʼnina”.

Inka variante “láa̱na”.

Á “ndasakáʼnuna”.

Á “ki̱si ña̱ ndíka̱ yuʼú”.

Á “ki̱si ña̱ ndíka̱ yuʼú”.

Inka variante “táxi ña̱ʼa ndaʼa̱ra”.

Á sana “na̱ íxi̱íko ña̱ʼa”.

    Publicación ña̱ va̱xi tu̱ʼun sâví (1993-2027)
    Kita
    Yóʼo ki̱ʼviún
    • tu’un sâví
    • Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana
    • Nda̱saa kúni̱únña
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Ña̱ xíniñúʼuna
    • Política ña̱ privacidad
    • Configuración ña̱ privacidad
    • JW.ORG
    • Yóʼo ki̱ʼviún
    Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana