ÑA̱ KA̱ʼYÍ TA̱ MATEO
1 Libro ña̱ nátúʼun xa̱ʼa̱ ta̱ Jesucristo,* se̱ʼe* ta̱ David, se̱ʼe ta̱ Abrahán.
2 Ta̱ Abrahán xi̱kuura yivá ta̱ Isaac,
ta̱ Isaac xi̱kuura yivá ta̱ Jacob,
ta̱ Jacob xi̱kuura yivá ta̱ Judá xíʼin na̱ ñanira;
3 Ta̱ Judá xi̱kuura yivá ta̱ Pérez xíʼin ta̱ Zérah (ta siʼína xi̱kuu ñá Tamar);
ta̱ Pérez xi̱kuura yivá ta̱ Hezrón;
ta̱ Hezrón xi̱kuura yivá ta̱ Ram;
4 Ta̱ Ram xi̱kuura yivá ta̱ Aminadab;
ta̱ Aminadab xi̱kuura yivá ta̱ Nahsón;
ta̱ Nahsón xi̱kuura yivá ta̱ Salmón;
5 Ta̱ Salmón xi̱kuura yivá ta̱ Boaz (ta siʼíra xi̱kuu ñá Rahab);
ta̱ Boaz xi̱kuura yivá ta̱ Obed (ta siʼíra xi̱kuu ñá Rut);
ta̱ Obed xi̱kuura yivá ta̱ Jesé;
6 Ta̱ Jesé xi̱kuura yivá ta̱ rey David.
Ta̱ David xi̱kuura yivá ta̱ Salomón (ta siʼí ta̱yóʼo xi̱kuu ñá síʼi ta̱ Urías);
7 Ta̱ Salomón xi̱kuura yivá ta̱ Rehoboam;
ta̱ Rehoboam xi̱kuura yivá ta̱ Abías;
ta̱ Abías xi̱kuura yivá ta̱ Asá;
8 Ta̱ Asá xi̱kuura yivá ta̱ Jehosafat;
ta̱ Jehosafat xi̱kuura yivá ta̱ Jehoram;
ta̱ Jehoram xi̱kuura yivá ta̱ Uzías;
9 Ta̱ Uzías xi̱kuura yivá ta̱ Jotán;
ta̱ Jotán xi̱kuura yivá ta̱ Acaz;
ta̱ Acaz xi̱kuura yivá ta̱ Ezequías;
10 Ta̱ Ezequías xi̱kuura yivá ta̱ Manasés;
ta̱ Manasés xi̱kuura yivá ta̱ Amón;
ta̱ Amón xi̱kuura yivá ta̱ Josías;
11 Ta̱ Josías xi̱kuura yivá ta̱ Jeconías xíʼin na̱ ñanira tá tiempo ña̱ ki̱xi na̱ ñuu Babilonia nda̱kiʼinna na̱ judío ku̱a̱ʼa̱nna xíʼinna.
12 Tá ndóona ñuu Babilonia ka̱ku ta̱ Sealtiel se̱ʼe ta̱ Jeconías;
ta̱ Sealtiel xi̱kuura yivá ta̱ Zorobabel;
13 Ta̱ Zorobabel xi̱kuura yivá ta̱ Abiud;
ta̱ Abiud xi̱kuura yivá ta̱ Eliaquim;
ta̱ Eliaquim xi̱kuura yivá ta̱ Azor;
14 Ta̱ Azor xi̱kuura yivá ta̱ Sadoc;
ta̱ Sadoc xi̱kuura yivá ta̱ Aquim;
ta̱ Aquim xi̱kuura yivá ta̱ Eliud;
15 Ta̱ Eliud xi̱kuura yivá ta̱ Eleazar;
ta̱ Eleazar xi̱kuura yivá ta̱ Mattán;
ta̱ Mattán xi̱kuura yivá ta̱ Jacob;
16 Ta̱ Jacob xi̱kuura yivá ta̱ José, ta̱ xi̱kuu yií ñá María, ta ñáyóʼo xi̱kuu siʼí ta̱ Jesús, ta̱ káʼa̱nna Cristo xíʼin.
17 Ña̱kán, 14 xi̱kuu na̱ veʼera nda̱a̱ tá tiempo ta̱ Abrahán nda̱a̱ tiempo ta̱ David, ta 14 xi̱kuu tukuna nda̱a̱ tá tiempo ta̱ David nda̱a̱ tá nda̱kiʼinnana ku̱a̱ʼa̱nna xíʼinna chí ñuu Babilonia. Ta tuku 14 xi̱kuuna nda̱a̱ tá nda̱kiʼinnana ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí ñuu Babilonia nda̱a̱ tá ka̱ku ta̱ Cristo.
18 Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ku̱u tá ka̱ku ta̱ Jesucristo: siʼíra ñá María xa̱a̱ íyo tu̱ʼun ña̱ tindaʼa̱ñá xíʼin ta̱ José, soo tá kúma̱níka tindaʼa̱na ni̱ke̱e se̱ʼeñá xíʼin espíritu santo.* 19 Ta̱ José yiíñá,* iin ta̱a va̱ʼa xi̱kuura ta kǒo níxikuni̱ra sakúkaʼanra nu̱ú ñá María nu̱ú ndiʼina. Ña̱kán nda̱kanixi̱níra sandákoorañá ta kǒo ni iinna kunda̱a̱-ini. 20 Soo, tándi̱ʼi ña̱ nda̱kanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ni̱ki̱si̱ra tasaá ni̱xa̱níra ña̱ ki̱ta iin ángel Jehová* nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “José se̱ʼe ta̱ David, va̱ása yi̱ʼvíún ña̱ ndakiʼún ñá María ña̱ ku̱ʼu̱nñá xíʼún veʼún ña̱ kooñá ñá síʼún, saáchi ta̱ loʼo ta̱ ndíka̱a̱ ti̱xinñá xíʼin espíritu santo ni̱ke̱era. 21 Ta kaku iin se̱ʼeñá ta xíniñúʼu chinúún ki̱vi̱ra ña̱ kunaníra Jesús* saáchi ta̱yóʼo kúú ta̱ sakǎku na̱ ñuura xa̱ʼa̱ ku̱a̱china”. 22 Ndiʼi ña̱yóʼo ku̱u ña̱ va̱ʼa xi̱nu tu̱ʼun Jehová* ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profetara: 23 “Kotondó, iin ñá loʼo kúa̱an ke̱e se̱ʼeñá, ta kaku iin ta̱ loʼo se̱ʼeñá, ta kunaníra Emmanuel”, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña “Ndióxi̱ íyora xíʼinyó”.
24 Tá nda̱koo ta̱ José, ke̱ʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ ángel Jehová* xíʼinra ta nda̱kiʼinra ñá síʼira ñá María ku̱a̱ʼa̱nñá xíʼinra chí veʼera. 25 Soo kǒo níki̱si̱ra xíʼinñá nda̱a̱ tá ka̱ku ta̱ loʼo se̱ʼeñá. Ta chi̱núura ki̱vi̱ra ña̱ kunaníra Jesús.
2 Tá ni̱ya̱ʼa ki̱vi̱ ña̱ ka̱ku ta̱ Jesús ñuu Belén ña̱ ndíka̱a̱ chí Judea, tá xáʼndachíñu ta̱ rey Herodes,* saá kúú ña̱ ki̱xi na̱ káʼvi xa̱ʼa̱ tí ki̱mi na̱ ki̱xi chí nu̱ú kána ñu̱ʼu,* 2 ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna: “¿Ndáa míí íyo ta̱ ka̱ku ta̱ kúú rey na̱ judío? Saáchi xi̱nindi̱ iin ki̱mi tá íyondi̱ chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu ta va̱xindi̱ ndasakáʼnundi̱ra”.* 3 Ta̱ rey Herodes xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Jerusalén tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ni̱ndi̱ʼi̱ní-inina. 4 Ta̱ rey sa̱ndátakara ndiʼi na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* na̱ ñuu, ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana ndáa míí kaku ta̱ Cristo.* 5 Na̱yóʼo nda̱kuiinna: “Ñuu Belén ña̱ ndíka̱a̱ chí Judea, chi ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼyí iin ta̱ profeta: 6 ‘Ta yóʼó, ñuu Belén ña̱ ndíka̱a̱ chí ñuʼú Judá, va̱ása kúún iin ñuu ña̱ kǒo ndáyáʼvi ma̱ʼñú na̱ chíñu ñuu Judá, saáchi ti̱xin yóʼó kita iin ta̱ chíñu ta̱ kuniʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñui̱ Israel’”.
7 Tasaá ta̱ Herodes ka̱na se̱ʼéra na̱ káʼvi xa̱ʼa̱ tí ki̱mi ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana ama kúú ña̱ xi̱nina ña̱ ki̱ta tí ki̱mi. 8 Tasaá chi̱ndaʼárana chí ñuu Belén ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼanndó ta iníí nandukúndó ta̱ loʼo kán. Tá ná ndani̱ʼíndóra ndikóndó nu̱úi̱ ta natúʼunndó xíʼi̱n ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱ntu yi̱ʼi̱va ña̱ ndasakáʼnui̱ra”. 9 Tándi̱ʼi xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ rey, nda̱kiʼinna yichi̱ ku̱a̱ʼa̱nna. Tasaá tí ki̱mi tí xi̱nina tá ndóona chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu, xi̱kunúurí nu̱úna ku̱a̱ʼa̱nrí, ta ni̱xa̱a̱rí xi̱kundichirí nu̱ú níndúʼu ta̱ loʼo yóʼo. 10 Tá xi̱nina tí ki̱mi ni̱kusi̱íní-inina. 11 Tá ni̱ki̱ʼvina ini veʼe, xi̱nina ta̱ loʼo yóʼo xíʼin siʼíra ñá María. Tasaá xi̱kuxítína nu̱úra ña̱ ndasakáʼnunara. Ta xu̱nána yuʼú cajana ta ta̱xina oro, olíbano xíʼin mirra ndaʼa̱ra. 12 Soo, tá ki̱xi iin xa̱ni nu̱úna i̱xaa Ndióxi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kǒo ndikóna nu̱ú ta̱ Herodes, saá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna inka yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí ñuuna.
13 Tá xa̱a̱ nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna, saá ki̱ta ta̱ ángel Jehová* nu̱ú ta̱ José ña̱ ni̱xa̱níra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndako̱o, ta ndakiʼin ta̱ loʼo xíʼin siʼíra ta kúáʼan xíʼinna chí ñuu Egipto ta kán koún xíʼinna nda̱a̱ ná ka̱ʼi̱n xíʼún, saáchi ta̱ Herodes nandukúra ta̱ loʼo ña̱ kaʼnírara”. 14 Tasaá nda̱koo ta̱ José tá ñuú, ta nda̱kiʼinra ta̱ loʼo xíʼin siʼíra ta ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Egipto, 15 ta ni̱xi̱yona kán nda̱a̱ tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Herodes, tasaá ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová* xíʼin ta̱ profetara: “Ka̱nai̱ se̱ʼi̱ ña̱ ná kitara ñuu Egipto”.
16 Tá xi̱ni ta̱ Herodes ña̱ sa̱ndáʼvi na̱ káʼvi xíʼin tí ki̱mi miíra, ni̱sa̱a̱níra. Ta ta̱vára ki̱ʼva nda̱saa tiempo ni̱ya̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱yóʼo xíʼinra ña̱ xi̱nina ka̱na tí ki̱mi, ta xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná kaʼnína na̱ va̱lí na̱ sa̱kán ka̱ku iinsaá nda̱a̱ na̱ u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ na̱ ni̱xi̱yo chí ñuu Belén xíʼin ndiʼi na̱ va̱lí na̱ ni̱xi̱yo ñuu ña̱ íyo yatin xíʼinña. 17 Tasaá ni̱xi̱nu tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Jeremías tá ka̱chira: 18 “Chí ñuu Ramá xi̱niso̱ʼona ña̱ ndeéní xákuna. Ñá Raquel kúú ñá xáku xa̱ʼa̱ se̱ʼeñá, kǒo níxiinñá ña̱ sandíkona-iniñá saáchi kǒoka na̱ se̱ʼeñá íyo xíʼinñá”.
19 Tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Herodes, saá ki̱ta iin ta̱ ángel Jehová* nu̱ú ta̱ José ña̱ ni̱xa̱níra tá íyora chí ñuu Egipto, 20 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndako̱o ta ndakiʼin ta̱ loʼo xíʼin siʼíra ta ndikóún xíʼinna chí ñuu Israel, saáchi xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ na̱ kúni̱ kaʼní ta̱ loʼo yóʼo”. 21 Tasaá nda̱koora ta nda̱kiʼinra ta̱ loʼo xíʼin siʼí ta̱ loʼo yóʼo ta ndi̱kóra xíʼinna chí ñuu Israel. 22 Soo tá na̱kunda̱a̱-inira ña̱ su̱víka ta̱ Herodes xáʼndachíñu chi se̱ʼera ta̱ Arquelao xáʼndachíñu chí Judea ni̱yi̱ʼvíra ku̱ʼu̱nra kán. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xa̱níra i̱xaa Ndióxi̱, ña̱kán nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Galilea. 23 Tasaá ni̱xa̱a̱ra ni̱xi̱yora ñuu ña̱ naní Nazaret. Saá ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ profeta: “Nazareno* ka̱ʼa̱nna xíʼinra”.
3 Tiempo saá, ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví ki̱xáʼara káʼa̱nndosóra xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ nu̱ú ñuʼú yi̱chí ña̱ Judea. 2 Ta xi̱ka̱ʼa̱nra: “Ndikó-inindó saáchi Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví xa̱a̱ ku̱yatinña”. 3 Xa̱ʼa̱ ta̱ Juan yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías tá ka̱chira: “Íyo iin na̱ kána chí ñuʼú yi̱chí: ‘Ndasaviíndó yichi̱ Jehová* ta ndasanda̱kúndóña’”. 4 Ta̱ Juan xi̱ndixira ti̱ko̱to̱ yixí tí camello ta xi̱ndika̱a̱ ñii̱ tokóra. Xi̱xaxíra ti̱ka náʼnu saátu ñu̱ñú.* 5 Ta na̱ ñuu Jerusalén, xíʼin ndiʼi na̱ Judea xíʼin ndiʼi ñuu ña̱ íyo yatin chí Jordán xi̱xa̱ʼa̱nna xi̱xitonara. 6 Xi̱sandákuchirana* yu̱ta Jordán ta xi̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ku̱a̱china nu̱ú ndiʼina.
7 Tá xi̱nira va̱xi ku̱a̱ʼá na̱ fariseo* xíʼin na̱ saduceo* nu̱ú xi̱sandákuchira na̱ yiví, ta̱ Juan ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó na̱ se̱ʼe ko̱o̱, ¿ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinndó ña̱ kivi ka̱kundó nu̱ú castigo ña̱ va̱xi? 8 Siʼna na̱ʼa̱ndó xíʼin ña̱ kéʼéndó tá ndíkó-inindó. 9 Kǒo ndakanixi̱níndó ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ miíndó ta kachindó: ‘Yivándi̱ kúú ta̱ Abrahán’. Saáchi káʼi̱n xíʼinndó ña̱ kivi tavá Ndióxi̱ na̱ koo se̱ʼe ta̱ Abrahán ti̱xin yu̱u̱ yóʼo. 10 Xa̱a̱ íyo tu̱ʼva yácha xa̱ʼa̱ yitu̱n. Ña̱kán ndiʼi yitu̱n tú kǒo táxi ku̱i̱ʼi ña̱ va̱ʼa, kaʼndananú ta chika̱a̱nanú nu̱ú ñuʼu̱.* 11 Yi̱ʼi̱, sándakuchii̱ ndóʼó xíʼin ti̱kui̱í xa̱ʼa̱ ña̱ ndíkó-inindó. Soo ta̱ va̱xi chí sa̱tái̱ íyoka ndee̱ ta̱yóʼo nu̱úka yi̱ʼi̱, ta nda̱a̱ ndu̱xa̱nra kǒo kivi tavái̱. Ta̱kán sandákuchira ndóʼó xíʼin espíritu santo xíʼin ñuʼu̱. 12 Íyo iin ña̱ʼa ña̱ ndíka̱a̱ ndaʼa̱ra ña̱ ndativira trigo. Ndakayara trigora ta ndataán va̱ʼaraña ti̱xin ya̱ka̱, ta xe̱ʼe̱* ña̱ trigo yóʼo kaʼmiraña xíʼin ñuʼu̱ ña̱ kǒo kívi nda̱ʼva̱”.
13 Tasaá ta̱ Jesús ke̱era chí Galilea ta ku̱a̱ʼa̱nra chí Jordán ña̱ ná sandákuchi ta̱ Juan miíra. 14 Va̱ása níxiin ta̱ Juan sandákuchirara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Yóʼóva kúú ta xíniñúʼu sandákuchi yi̱ʼi̱, soo ¿nda̱chun va̱xi yóʼó nu̱úi̱?”. 15 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Kǒo kasiún nu̱úi̱ ña̱ keʼíi̱ ña̱yóʼo chi saá kúú ña̱ va̱ʼa keʼéyó ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ kúni̱ Ndióxi̱”. Tasaá nda̱kuchira i̱xaa ta̱ Juan. 16 Tá nda̱kuchi ta̱ Jesús, ta ki̱tara ti̱xin ti̱kui̱í, ndi̱ku̱n saá nda̱kuná chí ndiví, ta ta̱ Juan xi̱nira espíritu Ndióxi̱ ña̱ va̱xinuuña sa̱tá ta̱ Jesús táki̱ʼva káa iin paloma saá káaña. 17 Tasaá chí ndiví ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱: “Ta̱yóʼo kúú se̱ʼi̱ ta̱ kúʼvi̱ní-inii̱ xínii̱; ta̱ sákusi̱í-inii̱”.
4 Tasaá espíritu Ndióxi̱ chi̱ndaʼáña ta̱ Jesús ña̱ ku̱ʼu̱nra chí ñuʼú yi̱chí ña̱ kotondosó ta̱ Ndi̱va̱ʼa miíra. 2 Tá ni̱ya̱ʼa 40 ki̱vi̱ xíʼin 40 ñuú ña̱ kǒo níxixi ta̱ Jesús, tasaá ki̱xáʼa kúni̱ kuxura. 3 Saá ku̱yatin ta̱ kúni̱ kotondosóñaʼá ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Tá ndixa se̱ʼe Ndióxi̱ kúún, ka̱ʼa̱n xíʼin yu̱u̱ yóʼo ná nduuña si̱táva̱ʼa”. 4 Soo nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúra, ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱n: ‘Su̱ví si̱táva̱ʼa kuití kúú ña̱ taxi kutaku na̱ yiví chi xíniñúʼu kuniso̱ʼona ndiʼi ña̱ káʼa̱n Jehová’”.*
5 Tasaá ta̱ Ndi̱va̱ʼa nda̱kiʼinra ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí ñuu Jerusalén,* ta sa̱ndáarara nda̱a̱ nu̱ú súkunka xi̱ní templo 6 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Tá ndixa se̱ʼe Ndióxi̱ kúún, sakána miíún chí ni̱nu̱, saáchi tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: ‘Kaʼndara chiñu nu̱ú na̱ ángelra ña̱ kundaana yóʼó’ ta ‘nu̱ú ndaʼa̱na kunúún ña̱kán va̱ása kani ni iin yu̱u̱ xa̱ʼún’”. 7 Saá nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúra, ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nkaña: ‘Va̱ása kotondosóún Jehová* Ndióxi̱ún’”.
8 Saá nda̱kiʼin tuku ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta̱yóʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí yuku̱* nu̱ú súkun va̱ʼa ta ni̱na̱ʼa̱ra ndiʼi na̱ gobierno ñuyǐví nu̱úra xíʼin ndiʼi ña̱ ku̱i̱ká ña̱ íyo nu̱úña. 9 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndiʼi ña̱yóʼo taxii̱ ndaʼún tá ná kuxítíún nu̱úi̱ ta iin yichi̱ kuití ná ndasakáʼnún yi̱ʼi̱”. 10 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúra, ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kúáʼan ta̱ Ndi̱va̱ʼa. Saáchi tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: ‘Jehová* Ndióxi̱ún ndasakáʼnún, mitúʼun ta̱yóʼo kachíñún nu̱ú’”. 11 Tasaá ku̱a̱ʼa̱nva ta̱ Ndi̱va̱ʼa, ta ki̱xaa̱ na̱ ángel ta ki̱xáʼana chíndeétáʼanna xíʼinra.
12 Tá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ Jesús ña̱ chi̱ka̱a̱na ta̱ Juan veʼeka̱a, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Galilea. 13 Tándi̱ʼi ki̱tara ñuu Nazaret, saá ni̱xa̱a̱ra ni̱xi̱yora ñuu Capernaúm, ña̱ íyo yuʼú mar, ña̱ ndíka̱a̱ chí ñuʼú Zabulón xíʼin Neftalí. 14 Ña̱yóʼo ku̱u ña̱ va̱ʼa xi̱nu tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías xa̱ʼa̱: 15 “Ñuʼú Galilea nu̱ú ki̱xaa̱ na̱ inka ñuu íyona, ñuʼú Zabulón xíʼin Neftalí ña̱ íyo yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí mar, chí inka xiyo Jordán. 16 Na̱ ñuu na̱ ni̱xi̱yo nu̱ú naá xi̱nina ña̱ nda̱ye̱ʼe̱ iin ñuʼu̱; ta sa̱tá na̱ yiví na̱ ndóo nu̱ú ku̱nda̱tí* ña̱ xáʼní, nda̱ye̱ʼe̱ iin ñuʼu̱”. 17 Nani saá ki̱xáʼa ta̱ Jesús káʼa̱nndosóra tu̱ʼun yóʼo: “Ndikó-inindó, saáchi Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví xa̱a̱ ku̱yatinña”.
18 Tá ku̱a̱ʼa̱nra chí yuʼú mar Galilea, saá xi̱nira u̱vi̱ na̱ ta̱a, ta̱ Simón ta̱ káʼa̱nna Pedro xíʼin ta saátu ta̱ Andrés ñanira, ta xi̱nira ña̱ chíka̱a̱na ñunúna* ti̱xin ti̱kui̱í, saáchi na̱ tíin ti̱a̱ká kúúna. 19 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kundiku̱nndó yi̱ʼi̱, ta sanáʼi̱ ndóʼó ña̱ nandukúndó na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva nándukúndó ti̱a̱ká”. 20 Tasaá ndi̱ku̱n sa̱ndákoona ña̱ tíinna ti̱a̱ká ta nda̱kundiku̱nna sa̱tára ku̱a̱ʼa̱nna. 21 Tá ku̱a̱ʼa̱nra chí nu̱ú loʼoka, xi̱nira inka u̱vi̱ na̱ ta̱a, ta̱ Santiago se̱ʼe ta̱ Zebedeo xíʼin ta̱ Juan ñanira. Ndóona ini barco xíʼin yivána ndáka̱ʼmána* ñunúna.* Tasaá ka̱na ta̱ Jesús na̱yóʼo, 22 ta ndi̱ku̱n sa̱ndákoona barcona ta saátu sa̱ndákoona yivána ta ku̱a̱ʼa̱nna xíʼinra.
23 Ta̱ Jesús ni̱xa̱ʼa̱nra iníí chí Galilea ña̱ sa̱náʼa̱ra chí sinagoga, ta na̱túʼunra tu̱ʼun va̱ʼa* xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ xíʼinna. Ta sa̱ndúva̱ʼara na̱ ndeéndóʼo saátu na̱ kúúmií inka kue̱ʼe̱. 24 Ta ndiʼi chí Siria na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ra. Ta ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱úra xíʼin ndiʼi na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ xíʼin na̱ ndeéníndóʼo, na̱ kúúmií ta̱chí ndi̱va̱ʼa, na̱ xíʼi̱ yi̱ʼí ta saátu na̱ va̱ása kívi kanda̱, ta sa̱ndáʼarana. 25 Ña̱kán ku̱a̱ʼání na̱ Galilea xíʼin na̱ ndóo chí Decápolis,* saátu na̱ ñuu Jerusalén xíʼin na̱ Judea xíʼin na̱ ndóo chí Jordán nda̱kundiku̱nnara.
5 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ku̱a̱ʼání na̱ yiví, nda̱ara nu̱ú iin xi̱kí. Tándi̱ʼi xi̱kundúʼura ta ku̱yatin na̱ discípulora nu̱úra. 2 Ta ki̱xáʼara sánáʼa̱rana. Ta káchira xíʼinna:
3 “Si̱íní íyo na̱ kúnda̱a̱-ini ña̱ xíniñúʼuna Ndióxi̱, saáchi Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví kuenta na̱yóʼo kooña.
4 ”Si̱íní íyo na̱ ndeéní kúsuchí-ini, saáchi sandíkona-ini na̱yóʼo.
5 ”Si̱íní íyo na̱ vitá-ini,* saáchi Ndióxi̱ taxira ñuʼú ndaʼa̱ na̱yóʼo.
6 ”Si̱íní íyo na̱ kúni̱ní ña̱ ná koo ña̱ va̱ʼa saáchi Ndióxi̱ sáxi̱nura ña̱ kúni̱na.
7 ”Si̱íní íyo na̱ kúndáʼvi-ini xíni inkana, saáchi inkana kundáʼvi-inina kuninana.
8 ”Si̱íní íyo na̱ kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ yaku̱a̱ ñúʼu níma̱, saáchi kunina Ndióxi̱.
9 ”Si̱íní íyo na̱ ndúkú ndáa ki̱ʼva keʼéna ña̱ va̱ʼa kǒo ku̱a̱chi koo, saáchi se̱ʼe Ndióxi̱ xa̱a̱na koona.
10 ”Si̱íní íyo ini na̱ íxandi̱va̱ʼana xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱ va̱ʼa, saáchi ku̱ʼu̱nna ndakutáʼanna xíʼin na̱ kaʼndachíñu chí ndiví.
11 ”Si̱íní íyo ini ndóʼó tá káʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼinndó, ndíku̱nna sa̱tándó ta ku̱a̱ʼání ña̱ vatá* káʼa̱nna xa̱ʼa̱ndó xa̱ʼa̱ ña̱ níʼindó ki̱víi̱. 12 Kusi̱íní-inindó ta kanditandó xa̱ʼa̱ ña̱ kúsi̱í-inindó, saáchi káʼnuní ña̱ ndakiʼinndó chí ndiví, chi saátu i̱xaana xíʼin na̱ profeta na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá.
13 ”Ndóʼó kúú na̱ íyo táki̱ʼva íyo ñi̱i̱ ña̱ ñuyǐví yóʼo. Soo tá ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ o̱ʼva̱ña, ¿á kivi nduu o̱ʼva̱ tukuña? Va̱ása va̱ʼakaña, chi ña̱ katavana kooña ta ku̱a̱ñi̱* na̱ yivíña.
14 ”Ndóʼó kúú ñuʼu̱ ña̱ ñuyǐví yóʼo. Va̱ása kívi koo se̱ʼé iin ñuu ña̱ íyo chí xi̱kí súkun. 15 Ni iinna kǒo nátuunna iin lámpara ta ndákasina nu̱úña xíʼin iin canasta, chi nu̱ú súkunva chínúunaña ña̱ va̱ʼa ndaye̱ʼe̱ña nu̱ú ndiʼi na̱ ndóo veʼe kán. 16 Táki̱ʼva saá xíniñúʼu keʼéndó, sandáye̱ʼe̱ndó ñuʼu̱ndó nu̱ú na̱ yiví. Ña̱kán ná kunina ña̱ va̱ʼa kéʼéndó ta ndasakáʼnuna yivándó ta̱ íyo chí ndiví.
17 ”Kǒo ndakanixi̱níndó ña̱ va̱xii̱ sandíʼi-xa̱ʼíi̱ Ley á ña̱ sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ña̱ sa̱náʼa̱ na̱ Profeta. Va̱ása va̱xii̱ sandíʼi-xa̱ʼíi̱ña chi va̱xii̱ ña̱ va̱ʼa ná xi̱nuña. 18 Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó nda̱a̱ táki̱ʼva kúnda̱a̱ káxi iniyó ña̱ va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiví xíʼin ñuʼú, saátu kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ni iin letra loʼo á ni iin táʼví loʼo Ley kǒo ndiʼi-xa̱ʼa̱ña chi ña̱ xi̱nu kúú ndiʼivaña. 19 Ña̱kán, nda̱a̱ ndáaka na̱ yáʼandosó chiñu ña̱ xáʼnda Ndióxi̱ ña̱ ndákanixi̱ní na̱ yiví ña̱ va̱ása ndáyáʼviña ta sánáʼa̱na inkana ña̱ saá keʼéna, na̱yóʼo kǒo ki̱ʼvina ti̱xin Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví. Soo na̱ kándíxa ndiʼi ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ ta sánáʼa̱na inkana ña̱ saá keʼéna, na̱yóʼo kúú na̱ ki̱ʼvi ti̱xin Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví. 20 Saáchi yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó tá su̱ví xíʼin ndiʼi níma̱ndó kéʼéndó ña̱ va̱ʼa, táki̱ʼva íyo na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xíʼin na̱ fariseo saá íyondó, ta kǒo ki̱ʼvindó ti̱xin Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví.
21 ”Ndóʼó xa̱a̱ kúnda̱a̱-inindó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá: ‘Va̱ása kaʼníún, soo nda̱a̱ ndáaka na̱ xáʼní ku̱ʼu̱nna xíʼinna nu̱ú na̱ chíñu’. 22 Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó nda̱a̱ ndáaka na̱ sáa̱ xíʼin ñani táʼanna, ku̱ʼu̱nna xíʼinna nu̱ú na̱ chíñu ña̱ tiinna ku̱a̱chi xíʼinna. Ta na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xíʼin táʼan ta kúndasína xínitáʼanna, ku̱ʼu̱nna xíʼinna nu̱ú na̱ chíñu náʼnu. Soo nda̱a̱ ndáaka na̱ káʼa̱n: ‘Na̱ kíʼvi kúúndó’, i̱yo ku̱ʼu̱nna Gehena* nu̱ú xíxi̱ ñuʼu̱.
23 ”Ña̱kán, tá níʼún iin ña̱ʼa ku̱a̱ʼún taxiún ndaʼa̱ Ndióxi̱ nu̱ú xáʼmina ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ra,* ta kán ndákaʼún ña̱ iin na̱ táʼún sáa̱na xíʼún, 24 sandákoo ña̱ taxiún ndaʼa̱ra kán ta kúáʼan. Siʼnaka ndasaviún ku̱a̱chi xíʼin na̱ táʼún, tándi̱ʼi saá ndikóún ta taxiúnña ndaʼa̱ Ndióxi̱.
25 ”Tá iinna níʼina yóʼó ku̱a̱ʼa̱nna nu̱ú na̱ chíñu, kamaka ndasaviún ku̱a̱chi xíʼin na̱ táxi ku̱a̱chi xa̱ʼún tá kúma̱níka xa̱a̱ndó nu̱ú na̱ chíñu, chi sana ndataxina yóʼó ndaʼa̱ ta̱ juez, ta ta̱yóʼo ndataxira yóʼó ndaʼa̱ na̱ chika̱a̱ yóʼó veʼeka̱a. 26 Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼún ña̱ va̱ása kitaún nda̱a̱ ná chaʼviún ndiʼi ña̱ níkáún.
27 ”Ndóʼó xa̱a̱ kúnda̱a̱-inindó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna: ‘Va̱ása ku̱su̱ún xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼún’.* 28 Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó nda̱a̱ ndáaka na̱ xíto nu̱ú iin ñaʼá ta kúni̱na ku̱su̱nna xíʼinñá xa̱a̱ ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi* xíʼin ñáyóʼo xíʼin níma̱na. 29 Ña̱kán tá nduchúnu̱ú kúaʼún sándakavarí yóʼó ndaʼa̱ ku̱a̱chi, tavárí ta sákana xíkárí. Chi va̱ʼaka ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ iin nduchúnu̱ún nu̱úka ña̱ ku̱ʼu̱n iníísaún ña̱ Gehena.* 30 Ta saátu tá ndaʼa̱ kúaʼún sándakavaña yóʼó ndaʼa̱ ku̱a̱chi, kaʼndaña ta sákana xíkáña. Chi va̱ʼaka ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ iin ndaʼún nu̱úka ña̱ ku̱ʼu̱n iníísaún ña̱ Gehena.*
31 ”Saátu ni̱ka̱ʼa̱nna: ‘Nda̱a̱ ndáaka na̱ sándakoo ñá síʼi, ná taxina iin certificado ndaʼa̱ñá ña̱ xa̱a̱ ni̱ndo̱oñá’. 32 Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó ndiʼi ta̱ sándakoo ñá síʼi, tá su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ níkeʼéñá ku̱a̱chi kini* kúúña, i̱yo sandákavarañá ndaʼa̱ ku̱a̱chi, ta nda̱a̱ ndáaka ta̱a ná tindaʼa̱ xíʼin ñá ni̱ndo̱o yóʼo, ki̱ʼvitu ta̱yóʼova ku̱a̱chi.
33 ”Ndóʼó xa̱a̱ kúnda̱a̱-inindó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá: ‘Kǒo kindo̱ún* ña̱ keʼún iin ña̱ʼa ta tándi̱ʼi kǒo saxínúnña; saxínu ña̱ kíndo̱ún xíʼin Jehová’.* 34 Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó: ni iin yichi̱ kǒo kindo̱ondó xa̱ʼa̱ ni iin ña̱ʼa. Kǒo kindo̱ondó ta ka̱ʼa̱nndó: ‘ndiví kúú testigoi̱’, chi tayi̱ nu̱ú xáʼndachíñu Ndióxi̱ kúúña; 35 ni xa̱ʼa̱ ñuʼú, chi yóʼo kúú nu̱ú ndákindee̱ xa̱ʼa̱ra; ni xa̱ʼa̱ Jerusalén chi yóʼo kúú ñuu Rey ta̱ káʼnu. 36 Ni kǒo kindo̱ún xa̱ʼa̱ xi̱níún, saáchi kǒo kívi ndasayaún á ndasatu̱ún ni iin yixí xi̱níún. 37 Tá xa̱a̱ káʼa̱nndó keʼéndó iin ña̱ʼa, keʼéndóña. Tá xa̱a̱ káʼa̱nndó ña̱ kǒo keʼéndóña, va̱ása keʼéndóña. Nda̱a̱ ndáaka tu̱ʼun ná chinúundó ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xa̱a̱ kuenta ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúúña.
38 ”Ndóʼó xa̱a̱ kúnda̱a̱-inindó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna: ‘Tá iinna sátukue̱ʼe̱na* nduchúnu̱ú iinna, saátu satúkue̱ʼe̱na nduchúnu̱ú mií na̱yóʼo. Tá sándakavana nu̱ʼu iinna saátu xíniñúʼu sandákavana nu̱ʼu mií na̱yóʼo’. 39 Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó: kǒo kanitáʼanndó xíʼin na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa. Tá iinna kánina xa̱ʼnda̱ iin xiyo kúaʼa nu̱úndó ta taxindó inka xiyo nu̱úndó ná kanina. 40 Tá iin na̱ yiví kúni̱na ku̱ʼu̱nna xíʼún nu̱ú na̱ chíñu ta kúni̱na kindo̱ona xíʼin iin ti̱ko̱to̱ún, taxi inka ña̱ ndíxiún ndaʼa̱na. 41 Tá iinna íxandúxana xíʼún ña̱ kuniʼún ña̱ʼa xíʼinna iin kilómetro, kúáʼan u̱vi̱ kilómetro xíʼinna. 42 Na̱ ndúkú ña̱ʼa nu̱ún taxiña ndaʼa̱na. Na̱ káʼa̱n xíʼún ña̱ sátatún iin ña̱ʼana,* kǒo kasiúnña nu̱úna.
43 ”Ndóʼó xa̱a̱ kúnda̱a̱-inindó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna: ‘Kuʼvi̱-iniún kuniún inka na̱ yiví ta sa̱a̱-iniún kuniún na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó’. 44 Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó kǒo sandákoondó ña̱ kuʼvi̱-inindó kunindó na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó ta kǒo sandákoondó ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱ íxandi̱va̱ʼa xíʼinndó. 45 Saá na̱ʼa̱ndó ña̱ kúúndó se̱ʼe yivándó tá íyo chí ndiví, chi ta̱yóʼo távára ñu̱ʼu* nu̱ú na̱ va̱ʼa ta saátu nu̱ú na̱ va̱ása va̱ʼa ta sákuuntura sa̱vi̱ sa̱tá na̱ va̱ʼa xíʼin na̱ va̱ása va̱ʼa. 46 Chi tá kúʼvi̱-inindó xínindó na̱ kúʼvi̱-ini xíni ndóʼó, ¿ndáaña va̱ʼa ndakiʼinndó? ¿Á su̱ví saátu kéʼé na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto ndaʼa̱ na̱ yiví? 47 Tá na̱ ñani kuitíndó chíndeéndó,* ¿ndáaña ndeéní kúú ña̱ kéʼéndó? ¿Á su̱ví saátu kéʼé na̱ ñuyǐvíva? 48 Ña̱kán, ndóʼó ndiʼi yichi̱ xíniñúʼu keʼéndó táki̱ʼva kéʼé yivándó ta̱ íyo chí ndiví.
6 ”Kuenta koondó ña̱ kǒo keʼéndó ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ndó ña̱ ná kuni na̱ yiví ña̱ kéʼéndó. Chi tá kéʼéndó saá, kǒo ni iin bendición taxi yivándó ta̱ íyo chí ndiví ndaʼa̱ndó. 2 Tá táxiún ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi, kǒo keʼún ña̱yóʼo nu̱ú ndiʼina* táki̱ʼva kéʼé na̱ yiví vatá* ti̱xin ña̱ sinagoga á chí yichi̱ ña̱ ná ka̱ʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱na. Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó xa̱a̱ ndákiʼinvana ña̱ kúni̱na. 3 Soo yóʼó tá táxiún ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi, ná kǒo kunda̱a̱-ini ndaʼa̱ yítiún ña̱ kéʼé ndaʼa̱ kúaʼún; 4 tasaá ña̱ʼa ña̱ táxiún ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi kǒo na̱ kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ña. Tasaá yiváún ta̱ xíto ña̱ʼa ña̱ íyo se̱ʼé chaʼviraña ndaʼún.
5 ”Tá káʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ kǒo keʼéndó táki̱ʼva kéʼé na̱ vatá. Na̱yóʼo kútóonína kunditana ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ti̱xin ña̱ sinagoga á ti̱tún calle ña̱ káʼnu ña̱ va̱ʼa ná kuni inkana miína. Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó xa̱a̱ ndákiʼinvana ña̱ kúni̱na. 6 Soo yóʼó tá ná ka̱ʼún xíʼin Ndióxi̱, ki̱ʼvi cuartoún, tándi̱ʼi nda̱kasiún yéʼún, ka̱ʼa̱n xíʼin yiváún ta̱ xíto ña̱ʼa ña̱ íyo se̱ʼé. Tasaá yiváún ta̱ xíto ña̱ʼa ña̱ íyo se̱ʼé chaʼviraña ndaʼún. 7 Tá ná ka̱ʼún xíʼin Ndióxi̱, kǒo ndikóún ka̱ʼún tu̱ʼun ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼún táki̱ʼva kéʼé na̱ ñuyǐví, chi ndákanixi̱nína ña̱ kuniso̱ʼora miína xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání káʼa̱nna. 8 Kǒo keʼéndó táki̱ʼva kéʼé na̱kán. Chi yivándó Ndióxi̱ xa̱a̱ xíni̱vara ndáaña xíniñúʼundó tá kúma̱níka ka̱ʼa̱nndó xíʼinra.
9 ”Siaʼa xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndó xíʼinra:
”‘Yivándi̱ ta̱ íyo chí ndiví, ná nduyi̱i̱ ki̱vi̱ún. 10 Ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kaʼndachíñún. Ná koo ña̱ kúni̱ miíún, táki̱ʼva íyo chí ndiví, saá ná koo nu̱ú ñuʼú yóʼo. 11 Taxi ña̱ kuxundi̱* ki̱vi̱ vitin, 12 ta koo káʼnu-iniún xa̱ʼa̱ ku̱a̱chindi̱ táki̱ʼva íxakáʼnu-inindi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinndi̱. 13 Ta kǒo taxiún ndakavandi̱ ndaʼa̱ ku̱a̱chi ta sakǎku ndi̱ʼi̱ ndaʼa̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa’.
14 ”Saáchi, tá íxakáʼnu-inindó xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi inkana, saátu yivándó ta̱ íyo chí ndiví koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chindó. 15 Soo tá kǒo íxakáʼnu-inindó xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi inkana, yivándó ta̱ íyo chí ndiví va̱ása ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chindó.
16 ”Tá kǒo xíxindó,* kǒo nasamandó nu̱úndó ña̱ na̱ʼa̱ndó ña̱ kúsuchí-inindó, táki̱ʼva kéʼé na̱ vatá, saáchi na̱yóʼo násamana nu̱úna ña̱ va̱ʼa ná kuni inkana nu̱úna ña̱ kǒo xíxina. Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó xa̱a̱ ndákiʼinvana ña̱ kúni̱na. 17 Soo yóʼó tá kǒo xíxiún iníí ki̱vi̱,* chika̱a̱ aceite tá xáʼa̱n támi xi̱níún ta ndakata nu̱ún 18 ña̱ ná kǒo kuni na̱ yiví ña̱ ta̱ʼán kuxukaún, chi iinlá yiváún ta̱ xíto ña̱ʼa ña̱ íyo se̱ʼé ná kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Tasaá yiváún ta̱ xíto ña̱ʼa ña̱ íyo se̱ʼé chaʼviraña ndaʼún.
19 ”Kǒo kundiku̱nndó sa̱tá ña̱ ku̱i̱ká ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo, nu̱ú íyo ti̱kixín tí kivi sandíʼi-xa̱ʼa̱ña ta kivi ku̱xuña,* nu̱ú kíʼvi na̱ kui̱ʼná ta íxakúiʼnánaña. 20 Va̱ʼaka kundiku̱nndó sa̱tá ña̱ ku̱i̱ká ña̱ íyo chí ndiví, nu̱ú kǒo kíʼvi tí ti̱kixín ni va̱ása kúxuña,* ni va̱ása kíʼvi na̱ kui̱ʼná ña̱ ixakúiʼnánaña. 21 Saáchi nu̱ú íyo ña̱ʼa ña̱ ndíku̱ún sa̱tá, kán kundika̱a̱ níma̱ún.
22 ”Nduchúnu̱úyó kúú ñuʼu̱ ña̱ túun nu̱úyó. Tá nduchúnu̱ún xítoña nina ña̱ va̱ʼa, iníísaún ndaye̱ʼe̱. 23 Soo tá nduchúnu̱ún xítoña ña̱ va̱ása va̱ʼa, iníí miíún kundika̱a̱ nu̱ú ña̱ naá. Tá ñuʼu̱ yéʼe̱ ña̱ kúúmiíún ña̱ naáva kúúña, iníí miíún ndíka̱a̱ nu̱ú naá.
24 ”Kǒo ni iinna kivi kachíñu nu̱ú u̱vi̱na, saáchi sa̱a̱-inina kunina iinna ta kuʼvi̱-inina kunina inkana, á nda̱kú koo inina xíʼin iinna ta inkana kundasína kunina. Kǒo kivi kachíñundó nu̱ú Ndióxi̱ ta kachíñundó nu̱ú ña̱ ku̱i̱ká.
25 ”Ña̱kán káʼi̱n xíʼinndó: sandákoondó ña̱ kundi̱ʼi̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ kutakundó,* xa̱ʼa̱ ña̱ kuxundó, xa̱ʼa̱ ña̱ koʼondó, á xa̱ʼa̱ ña̱ kundixindó. Saáchi, ¿á kǒo ndáyáʼvika miíndó nu̱ú ña̱ kuxundó xíʼin ña̱ kundixindó? 26 Koto va̱ʼandó ndáa ki̱ʼva íyo tí saa* tí ndáchí chí ndiví chi kǒo chíʼirí ta ni kǒo sákeerí ni va̱ása táxiva̱ʼarí ña̱ kuxurí ti̱xin ya̱ka̱, soo yivándó ta̱ íyo chí ndiví sákuxurarí. ¿Á kǒo ndáyáʼvika ndóʼó nu̱ú tíkán? 27 ¿Ndáa ndóʼó, xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi̱ní-inindó kivi kutakundó ku̱a̱ʼáka tiempo? 28 Ta ¿nda̱chun ndíʼi̱ní-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ kundixindó? Sákuaʼandó xíʼin yita ña̱ íyo yuku̱* ndáa ki̱ʼva xáʼnuña. Kǒo káchíñuña ta ni kǒo kúkuña;* 29 soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó ni ta̱ Salomón ta̱ kúikání ni̱xi̱yo kǒo níxindixira táki̱ʼva íyo ña̱yóʼo. 30 Tá liviní sákundixi Ndióxi̱ yita ña̱ íyo yuku̱, ta vitin íyoña ta taa̱n xa̱a̱ xáʼminaña,* ¿á kǒo taxira ña̱ kundixindó? ¿Nda̱chun va̱ása kándíxandóra? 31 Ña̱kán nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo kundi̱ʼi̱ní-inindó ta ni va̱ása ka̱ʼa̱nndó: ‘¿Ndáaña kuxuyó?’, á ‘¿Ndáaña koʼoyó?’, á ‘¿Ndáaña kundixiyó?’. 32 Chi na̱ ñuyǐví* yóʼova kúú na̱ ndíʼi̱ní-ini xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Yivándó ta̱ íyo chí ndiví xíni̱vara ña̱ xíniñúʼundó ndiʼi ña̱yóʼo.
33 ”Ña̱kán, siʼnaka Reino Ndióxi̱ kundi̱ʼi̱-inindó xa̱ʼa̱ xíʼin chiñu ña̱ xáʼndara, tasaá miíra taxi ndiʼi ña̱yóʼo ndaʼa̱ndó. 34 Ña̱kán nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo kundi̱ʼi̱ní-inindó xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ taa̱n, saáchi iin iin ki̱vi̱ xa̱a̱ kúúmiíña tu̱ndóʼo. Xa̱a̱ nani tu̱ndóʼo ña̱ kúúmiíndó iin iin ki̱vi̱va.
7 ”Va̱ása ndatiinndó ku̱a̱chi xíʼin inkana ña̱kán va̱ása ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinndó. 2 Saáchi táki̱ʼva tíinndó ku̱a̱chi xíʼin inkana saá tiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinndó, ta nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéndó xíʼin inkana saá keʼéra xíʼinndó. 3 ¿Nda̱chun xítoún xe̱ʼe̱* loʼo ña̱ ndíka̱a̱ nduchúnu̱ú ñaniún, soo kǒo xítoún viga tú ndíka̱a̱ nduchúnu̱ú miíún? 4 ¿Nda̱chun káʼún xíʼin ñaniún ‘taxi ná tavái̱ xe̱ʼe̱ loʼo ña̱ ndíka̱a̱ nduchúnu̱ún’ soo nu̱ú miíún ndíka̱a̱ iin viga? 5 Ta̱ vatá* kúún. Siʼna taváún viga tú ndíka̱a̱ nduchúnu̱ú miíún ta saáví koto va̱ʼún ndáa ki̱ʼva taváún xe̱ʼe̱ loʼo ña̱ ndíka̱a̱ nduchúnu̱ú ñaniún.
6 ”Va̱ása taxindó ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ndaʼa̱ ti̱na.* Ta va̱ása chindoondó perla nu̱ú kini̱, chi sana ku̱a̱ñi̱ríña* ta ndikórí ta satúkue̱ʼe̱rí ndóʼó.
7 ”Ndakundeéndó ndukúndó ña̱ va̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱ ta taxiraña ndaʼa̱ndó, ndakundeéndó nandukúndóña ta ndani̱ʼívandóña, ndakundeéndó kani ndaʼa̱ndó yéʼé ta nu̱náña nu̱úndó. 8 Saáchi ndiʼi na̱ ndúkúña ndákiʼinvanaña, ta ndiʼi na̱ nándukúña ndáni̱ʼívanaña, ta ndiʼi na̱ káni ndaʼa̱ yéʼé nu̱návaña nu̱úna. 9 Tá se̱ʼendó ndúkú si̱táva̱ʼa nu̱úndó, ¿ndáa ndóʼó taxi iin yu̱u̱ ndaʼa̱na? 10 Ta, tá ná ndukúna iin ti̱a̱ká nu̱úndó, ¿á taxindó iin ko̱o̱ ndaʼa̱na? 11 Ña̱kán, ni kúúndó na̱ yiví ku̱a̱chi, xíni̱vandó taxindó ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ se̱ʼendó, saátu yivándó ta̱ íyo chí ndiví taxivara ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ndúkúña nu̱úra.
12 ”Ña̱kán, keʼéndó xíʼin inkana ndiʼi ña̱ kúni̱ndó keʼéna xíʼinndó. Ña̱yóʼo kúú ña̱ sánáʼa̱ ña̱ Ley ta saátu na̱ profeta.
13 ”Ki̱ʼvindó chí yéʼé táñu. Saáchi yéʼé ndíka̱ xíʼin yichi̱ ndíka̱ nu̱ú xíʼi̱vana kúú ña̱yóʼo, ta ku̱a̱ʼání kúú na̱ kíʼvi yéʼé yóʼo, 14 ta yéʼé ña̱ táñu xíʼin yichi̱ ña̱ táñu ña̱yóʼo kúú ña̱ taxi kutakuna ta loʼo kúú na̱ ndáni̱ʼí ña̱yóʼo.
15 ”Kuenta koondó xíʼin na̱ profeta vatá, chi náʼa̱na táki̱ʼva íyo ndikachi* soo chí inina lobo ndi̱va̱ʼa kúúna. 16 Xíʼin ña̱ kéʼéna ndakunindó na̱yóʼo. Ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ va̱ása kivi ndakayayó uva ni higo ndaʼa̱ tú iñú. 17 Ta saátu iin tú yitu̱n va̱ʼa ku̱i̱ʼi va̱ʼa táxinú, soo iin yitu̱n táʼyi táxinú ku̱i̱ʼi ña̱ táʼyi. 18 Iin tú yitu̱n va̱ʼa kǒo kívi taxinú ku̱i̱ʼi táʼyi, ta iin yitu̱n táʼyi kǒo kívi taxinú ku̱i̱ʼi ña̱ va̱ʼa. 19 Ndiʼi yitu̱n tú kǒo táxi ku̱i̱ʼi ña̱ va̱ʼa, xáʼndananú ta chíka̱a̱nanú nu̱ú ñuʼu̱. 20 Ña̱kán xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé na̱yóʼo ndakunindóna.
21 ”Su̱ví ndiʼi na̱ káʼa̱n xíʼi̱n ‘Táta, táta’ ki̱ʼvi ti̱xin Reino ña̱ íyo chí ndiví. Na̱ kéʼé ña̱ kúni̱ yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví kúú na̱ ki̱ʼvi. 22 Ki̱vi̱ kán, ku̱a̱ʼána ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ‘Táta, táta, ¿á su̱ví xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ miíún ni̱xi̱kandi̱ na̱túʼunndi̱ ta xíʼin ki̱vi̱ún ta̱vándi̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ini na̱ yiví ta xíʼin ki̱vi̱ún ke̱ʼéndi̱ ku̱a̱ʼá milagro?’. 23 Soo yi̱ʼi̱, ka̱ʼi̱n xíʼinna: ‘Va̱ása xíni̱i̱ ndáana kúú ndóʼó. Kuxíkándó nu̱úi̱, ndóʼó na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa’.
24 ”Ña̱kán, ndiʼi na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼi̱n ta kéʼénaña, koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱a ta̱ va̱ʼaní xi̱ní, ta̱ i̱xava̱ʼa veʼera sa̱tá yu̱u̱. 25 Ku̱un sa̱vi̱ ta xa̱ʼnu yu̱ta, ta ndeéní ka̱ni ta̱chí sa̱tá veʼe kán, soo va̱ása nínduvaña saáchi sa̱tá yu̱u̱ ka̱na xa̱ʼa̱ña. 26 Soo, ndiʼi na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼi̱n ta va̱ása kéʼénaña koona táki̱ʼva íyo iin ta̱a ta̱ va̱ása va̱ʼa xi̱ní, ta̱ i̱xava̱ʼa veʼera nu̱ú yu̱ti. 27 Ku̱un sa̱vi̱ ta xa̱ʼnu yu̱ta, ta ndeéní ka̱ni ta̱chí ta ndeéní sa̱kánda̱ña veʼe kán ta ndu̱vaña, ta ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ña”.
28 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱yóʼo, nda̱kanda̱ní-ini* ndiʼi na̱ yiví kán xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní sánáʼa̱ra, 29 ta táki̱ʼva sánáʼa̱ iin na̱ xáʼndachíñu sánáʼa̱ra ta su̱ví táki̱ʼva sánáʼa̱ na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* nísanáʼa̱ra.
8 Tá ndi̱kóra ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra chí yuku̱,* ku̱a̱ʼání na̱ yiví ndíku̱n va̱xi sa̱tára. 2 Tasaá ni̱xa̱a̱ iin ta̱ ndóʼo kue̱ʼe̱ lepra ta xi̱kuxítíra nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta, yi̱ʼi̱ kúnda̱a̱-inii̱ tá miíún kúni̱ kiviva sandáʼún yi̱ʼi̱”. 3 Tasaá ta̱ Jesús ti̱inrara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ʼa, kúni̱vai̱. Ná ndaʼavaún”. Ta ndi̱ku̱n saá nda̱ʼava ta̱yóʼo nu̱ú kue̱ʼe̱ lepra ña̱ xi̱kuumiíra. 4 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kuenta koún ña̱ va̱ása natúʼún xíʼin ni iinna. Soo kúáʼan ta na̱ʼún miíún nu̱ú ta̱ su̱tu̱ ta keʼé ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés, ña̱ va̱ʼa ná kunina ña̱ xa̱a̱ ndu̱va̱ʼún”.
5 Tá ni̱ki̱ʼvira ñuu Capernaúm, ku̱yatin iin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼinra ña̱ ná chindeérara. 6 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta, iin ta̱ káchíñu nu̱úi̱ va̱ása kívi kanda̱ra. Chí veʼi̱ kándúʼura ta ndeéní kíʼvi̱ra”. 7 Ta ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Tá ná xa̱i̱ kán sandáʼavai̱ra”. 8 Soo ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado nda̱kuiinra yuʼúra: “Táta, su̱ví ta̱ va̱ʼa kúi̱ ña̱ ki̱ʼviún veʼi̱. Tá ná ka̱ʼa̱n kuitíún iinlá tu̱ʼun, ta̱ káchíñu nu̱úi̱ ndaʼavara. 9 Saáchi yi̱ʼi̱ íyo na̱ xáʼnda chiñu nu̱úi̱ ta xíniso̱ʼi̱ ña̱ káʼa̱nna xíʼi̱n, ta saátu yi̱ʼi̱ xáʼndai̱ chiñu nu̱ú na̱ soldado na̱ káchíñu nu̱úi̱. Tá iinna káʼi̱n xíʼin ‘Kúáʼan’ ta ku̱a̱ʼa̱nvana, tá káʼi̱n xíʼin inkakana ‘Naʼa’ ta va̱xivana, tá iin na̱ káchíñu nu̱úi̱ káʼi̱n xíʼinna ‘Keʼé ña̱yóʼo’ ta kéʼévanaña”. 10 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Jesús ña̱yóʼo nda̱kanda̱-inira ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ xi̱ndiku̱n sa̱tára: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, kǒo ni iin na̱ ñuu Israel xa̱a̱ níndani̱ʼíi̱ na̱ kándíxa táki̱ʼva kándíxa ta̱yóʼo. 11 Ta káʼi̱n xíʼinndó ku̱a̱ʼánína kixi chí nu̱ú kána ñu̱ʼu* xíʼin chí nu̱ú kíʼviña ta koona nu̱ú mesa xíʼin ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac xíʼin ta̱ Jacob ti̱xin Reino ña̱ íyo chí ndiví, 12 ta na̱ se̱ʼe Reino Ndióxi̱ tavánana chí nu̱ú naá. Kán kúú nu̱ú kuakuna ta nda̱a̱ ndakaxí nu̱ʼuna”.* 13 Tasaá ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado: “Ndikó veʼún. Ta ña̱ ni̱ka̱ʼún xa̱ʼa̱ xi̱nuvaña xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱na̱ʼún ña̱ kándíxaún Ndióxi̱”. Ta mií ki̱vi̱ saá nda̱ʼava ta̱ káchíñu nu̱úra.
14 Tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Jesús veʼe ta̱ Pedro, xi̱nira si̱so ta̱yóʼo ña̱ ndeéníndóʼoñá kue̱ʼe̱ kaʼní ta kándúʼuñá nu̱ú xi̱to. 15 Tasaá ti̱inra ndaʼa̱ñá, ta nda̱ʼavañá. Nda̱kooñá ta ki̱xáʼañá kéʼéñá ña̱ kuxuna. 16 Tá ku̱a̱ʼa̱n kúú xi̱ku̱aá, na̱ yiví ki̱xaa̱na nu̱ú ta̱ Jesús xíʼin ku̱a̱ʼá na̱ kúúmií ta̱chí ndi̱va̱ʼa, ta iin kuití tu̱ʼun ni̱ka̱ʼa̱nra ta ta̱vára ta̱chí ndi̱va̱ʼa inina. Ta sa̱ndáʼara ndiʼi na̱ yiví na̱ ndeéndóʼo. 17 Ta ña̱yóʼo ku̱u ña̱ va̱ʼa xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías: “Ta̱kán sa̱kútaʼa kue̱ʼe̱ ña̱ xi̱kuumiíndi̱ xíʼin ña̱ sa̱xóʼvi̱ ndi̱ʼi̱”.
18 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví ndíku̱n sa̱tára, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora ña̱ ná koo tu̱ʼvana ña̱ ya̱ʼana xíʼinra inka xiyo. 19 Saá ku̱yatin iin ta̱ maestro ta̱ sánáʼa̱ ley* nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Maestro, kundiku̱i̱n yóʼó nda̱a̱ ndáaka mií nu̱ú ku̱ʼún”. 20 Soo ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Tí yu̱kuii,* íyo kavá nu̱ú íyorí ta saátu tí saa* íyo chi̱ʼyo̱rí, soo ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ni kǒo nu̱ú ku̱su̱nra”. 21 Ta iin ta̱ discípulo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta kundatún siʼnaka ná ku̱ʼi̱n sandúxu̱i̱n yivái̱”. 22 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Ndakundeún kundiku̱ún yi̱ʼi̱ ta sandákoo na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ná sandúxu̱nna na̱ ni̱xi̱ʼi̱ táʼan miívana”.
23 Tá nda̱a ta̱ Jesús ini barco, ku̱a̱ʼa̱n na̱ discípulora xíʼinra. 24 Iin kama ndeéní ki̱xáʼa káni ta̱chí nu̱ú tá mar ta iin ndáku̱i̱ta nu̱úrá ta ni̱ki̱ʼvirá ini barco. Soo ta̱ Jesús kísi̱vara. 25 Ta na̱kán ku̱yatinna, sa̱ndákáxina-inira* ta káchina xíʼinra: “Táta, sakǎku ndi̱ʼi̱, chi kuvindi̱”. 26 Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó na̱ kǒo kándíxa Ndióxi̱, ¿nda̱chun ndeéní yíʼvindó?”. Tasaá nda̱koora ta ni̱nda̱ʼyi̱ra nu̱ú ta̱chí saátu xíʼin tá mar ta sa̱yáa̱vaña. 27 Na̱ discípulora nda̱kanda̱-inina ta káchina: “¿Ndáa ta̱a kúú ta̱yóʼo? Nda̱a̱ ta̱chí xíʼin mar kándíxa ña̱ káʼa̱nra”.
28 Tá ni̱xa̱a̱ra inka xiyo chí ñuu ña̱ Gadara, u̱vi̱ ta̱a na̱ kúúmií ta̱chí ndi̱va̱ʼa ke̱ena va̱xina chí nu̱ú ndúxu̱n na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta ni̱xa̱a̱na nu̱úra. Ta ndeéní kue̱ʼe̱ na̱yóʼo ta ni iinna kǒo xíín ya̱ʼa chí yichi̱ kán. 29 Ta iin kama ki̱xáʼana kána kóʼóna: “¿Ndáaña kúni̱ún keʼún xíʼinndi̱ se̱ʼe Ndióxi̱? ¿Á va̱xiún sandoʼún ndi̱ʼi̱ ni kúma̱níva kixaa̱ tiempo?”. 30 Tasaá yatin kán xíka ku̱a̱ʼání kini̱ xíxáʼanrí. 31 Tasaá na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ki̱xáʼana káʼa̱n-ndáʼvina xíʼinra: “Tá taváún ndi̱ʼi̱, chindaʼá ndi̱ʼi̱ ná ki̱ʼvindi̱ ti̱xin kini̱ káa”. 32 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼanndó”. Tasaá ke̱ena ti̱xin na̱ ta̱a kán ta ni̱ki̱ʼvina ti̱xin kini̱. Tasaá ndiʼi kini̱ kán sa̱kóyorí miírí chí yuʼú taʼví ta ni̱ke̱erí ini tá mar ta ni̱xi̱ʼi̱ ndiʼirí. 33 Ta na̱ xi̱ndaa kini̱ kán xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna. Ta ni̱xa̱ʼa̱nna chí ñuu ta na̱túʼun ndiʼina ña̱ ku̱u, ta nda̱a̱ ña̱ ndo̱ʼo na̱ xi̱ñuʼu ta̱chí ndi̱va̱ʼa ini na̱túʼunna xa̱ʼa̱. 34 Tasaá, ndiʼi na̱ ñuu ke̱ena nándukúna ta̱ Jesús, tá nda̱ni̱ʼínara ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinra ña̱ ná kitara ku̱ʼu̱nra.
9 Ta̱ Jesús nda̱ara ini barco ta ni̱ya̱ʼara inka xiyo tá mar tasaá ni̱xa̱a̱ra ñuura. 2 Tasaá ki̱xaa̱ sava na̱ yiví xíʼin iin ta̱ kǒo kívi kanda̱ ta kándúʼura* nu̱ú xi̱to. Tá xi̱ni ta̱ Jesús ña̱ kándíxanína Ndióxi̱, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ kǒo kívi kanda̱: “Va̱ása kusuchí-iniún se̱ʼe miíi̱, xa̱a̱ ndo̱ova ku̱a̱chiún”. 3 Ña̱kán sava na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* ki̱xáʼana ndákanixi̱nína: “Ta̱ ta̱a yóʼo va̱ása íxato̱ʼóra Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra saá”. 4 Ta̱ Jesús na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱nína, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Nda̱chun ndákanixi̱níndó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa? 5 Ka̱ʼa̱nndó xíʼi̱n, ¿ndáaña kúú ña̱ yo̱ʼvi̱ka,* ña̱ ka̱ʼa̱nyó ‘xa̱a̱ ndo̱ova ku̱a̱chiún’? ¿Á ña̱ ka̱ʼa̱nyó ‘ndakundichi ta kúáʼan’? 6 Soo ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ ta̱ se̱ʼe ta̱a ña̱ kúúmiíra ndee̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo ña̱ ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ yiví...”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ kǒo kívi kanda̱ yóʼo: “Ndakundichi, ta ndakiʼin xi̱toún ta kúáʼan chí veʼún”. 7 Tasaá nda̱kundichira ta ku̱a̱ʼa̱nra chí veʼera. 8 Tá xi̱ni ndiʼi na̱ yiví ña̱ ku̱u kán, nda̱kanda̱ní-inina* ta nda̱sakáʼnuna Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱ na̱ yiví.
9 Tá nda̱kiʼin ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱nra xi̱nira iin ta̱a ta̱ naní Mateo ña̱ níndúʼura veʼe nu̱ú ndákayana xu̱ʼún ña̱ impuesto ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Naʼa ta koún discípuloi̱”. Ta ndi̱ku̱n nda̱kundichi ta̱ Mateo ta ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinra. 10 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, tá níndúʼu* ta̱ Jesús xíxira veʼe ta̱ Mateo ta ki̱xaa̱ ku̱a̱ʼání na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto xíʼin na̱ yiví ku̱a̱chi, ta ki̱xáʼana xíxina xíʼinra ta saátu xíʼin na̱ discípulora. 11 Tá xi̱ni na̱ fariseo ña̱yóʼo, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna na̱ discípulora: “¿Nda̱chun xíxi ta̱ maestrondó xíʼin na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto, ta saátu xíʼin na̱ yiví ku̱a̱chi?”. 12 Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niso̱ʼo ta̱ Jesús ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Na̱ íyo va̱ʼa kǒo xíniñúʼuna iin doctor, chi na̱ ndeéndóʼova kúú na̱ xíniñúʼu iin doctor. 13 Ña̱kán kúáʼanndó ta ndakanixi̱níndó xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ kachi tu̱ʼun yóʼo: ‘Ña̱ kúni̱i̱ kúú ña̱ va̱ʼa ná koo ini na̱ yiví ta su̱víka ña̱ taxina ña̱ʼa ndaʼíi̱’. Chi va̱ása va̱xii̱ ña̱ kanai̱ na̱ yiví va̱ʼa chi na̱ íyo ku̱a̱chiva va̱xii̱ xa̱ʼa̱”.
14 Tasaá ku̱yatin na̱ discípulo ta̱ Juan nu̱úra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Nda̱chun ndi̱ʼi̱ xíʼin na̱ fariseo kúúmiíndi̱ costumbre ña̱ va̱ása xíxindi̱ iníí ki̱vi̱* ta na̱ ndíku̱n yóʼó va̱ása kéʼéna saá?”. 15 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Tá íyo iin vikó tíndaʼa̱, na̱ kúú migo ta̱ tíndaʼa̱ va̱ása xíniñúʼu kusuchí-inina chi íyovara xíʼinna. Soo kixaa̱ iin ki̱vi̱ ña̱ kǒokara koo xíʼinna tasaá kúú ña̱ va̱ása kuxuna. 16 Ni iinna kǒo kúkuna* ti̱ko̱to̱ xa̱á nu̱ú iin ti̱ko̱to̱ yatá, saáchi tá ná nduloʼo ti̱ko̱to̱ xa̱á ndeéka ndatáña ti̱ko̱to̱ yatá. 17 Ni iinna va̱ása táan vino xa̱á ini iin ti̱aʼa ña̱ na̱kuva̱ʼa xíʼin ñii̱* tá xa̱a̱ ku̱yatáña. Tá ná taánnará nda̱távaña ta ku̱i̱ta̱rá, ta kǒoka chiñu kooña. Ña̱kán chíka̱a̱na vino xa̱á ini ti̱aʼa ña̱ na̱kuva̱ʼa xíʼin ñii̱ tá xa̱áña, ta u̱vi̱ saáña kǒo ña̱ʼa ndóʼoña”.
18 Tá sa̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna, ku̱yatin iin ta̱ chíñu nu̱úra ta xi̱kuxítíra nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Sana xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱va ñá loʼo se̱ʼi̱, soo ná ku̱ʼu̱nyó xíʼi̱n ta chinúún ndaʼún sa̱táñá ta ndatakuvañá”.
19 Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinra ta saátu na̱ discípulora ku̱a̱ʼa̱nna xíʼinra. 20 Ta iin kama ki̱xaa̱ iin ñaʼá ñá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n 12 ku̱i̱ya̱ xíta̱ ni̱i̱, ta ku̱yatinñá chí sa̱tá ta̱ Jesús ta ti̱inñá yuʼú ti̱ko̱to̱ra, 21 saáchi xi̱ka̱ʼa̱nñá: “Tá ná tiin kuitíi̱ ti̱ko̱to̱ra ta nduva̱ʼavai̱”. 22 Ta̱ Jesús ndi̱kóko̱ora ta nda̱kotora nu̱úñá ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Va̱ása yi̱ʼvíún se̱ʼe miíi̱. Xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxaún Ndióxi̱ ndaʼavaún”. Ta ndi̱ku̱n saá nda̱ʼavañá.
23 Tá ki̱xaa̱ra veʼe ta̱ chíñu yóʼo xi̱nira na̱ tívi flauta ta ndiʼi na̱ yiví kán ndeéní xákuna, 24 ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Keendó, saáchi ñá loʼo yóʼo va̱ása níxi̱ʼi̱ñá, ñá kísi̱va kúúñá”. Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo, ki̱xáʼana xáku̱ndaanara. 25 Tasaá, tá ta̱vána na̱ yiví kán, ni̱ki̱ʼvira nu̱ú kándúʼu ñá loʼo kán ta ti̱inra ndaʼa̱ñá ta nda̱koovañá. 26 Ta iníí chí ñuu kán na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
27 Tá nda̱kiʼin ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱nra, u̱vi̱ na̱ ta̱a kúáa xi̱kundiku̱nna sa̱tára ta ki̱xáʼana kána kóʼónara: “Se̱ʼe ta̱ David, kundáʼvi-iniún kuniún ndi̱ʼi̱”. 28 Tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Jesús veʼe, ku̱yatin na̱ kúáa yóʼo nu̱úra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Á kándíxandó ña̱ kivi sandáʼi̱ ndóʼó?”. Na̱yóʼo nda̱kuiinna: “Kándíxavandi̱ táta”. 29 Tasaá ti̱inra nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandó Ndióxi̱, ná ndanu̱ná nu̱úndó”. 30 Ta va̱ʼa ki̱xáʼana xítona. Soo ta̱ Jesús káxiní ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kuenta koondó ña̱ ni iinna ná kǒo kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”. 31 Soo tá ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna, iníí ñuu kán ki̱xáʼana nátúʼunna xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo.
32 Tá nda̱kiʼin na̱ ta̱a yóʼo ku̱a̱ʼa̱nna, ki̱xaa̱ sava na̱ yiví nu̱ú ta̱ Jesús xíʼin iin ta̱a ta̱ kǒo kívi ka̱ʼa̱n ta kúúmiíra ta̱chí ndi̱va̱ʼa. 33 Tándi̱ʼi ta̱vá ta̱ Jesús ta̱chí ndi̱va̱ʼa ña̱ xi̱kuumií ta̱ ta̱a yóʼo ta va̱ʼava ki̱xáʼara káʼa̱nra. Nda̱kanda̱ní-ini na̱ yiví yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “Nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán kuniyó kuu ña̱yóʼo ñuu Israel”. 34 Soo na̱ fariseo ni̱ka̱ʼa̱nna: “Xíʼin ndee̱ ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa kúú ña̱ tává ta̱yóʼo na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa”.
35 Ta̱ Jesús nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra iníí ñuu náʼnu xíʼin ñuu válí. Ta ni̱xa̱ʼa̱n ndiʼira sinagoga ña̱ sánáʼa̱rana, ta nátúʼunra tu̱ʼun va̱ʼa* xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ ku̱a̱ʼa̱nra ta sándaʼara ndiʼi nu̱ú kue̱ʼe̱. 36 Tá xi̱nira ndiʼi na̱ yiví kán, ku̱ndáʼvikaví-inira xi̱nirana saáchi xi̱nira ña̱ íxandi̱va̱ʼana xíʼinna ta sa̱ndákoonana nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndikachi* tí kǒo xi̱toʼo. 37 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: “Ku̱a̱ʼání kúú ña̱ sákeeyó, soo na̱ sákee loʼova kúúna. 38 Ña̱kán ka̱ʼa̱nndó xíʼin ta̱ ndísochíñu xíʼin ña̱ sákeendó ña̱ ná chindaʼára ku̱a̱ʼáka na̱ sákee”.
10 Tasaá sa̱ndátakara na̱ 12 discípulo, ta ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱na ña̱ va̱ʼa tavána na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta saátu ña̱ sandúva̱ʼana na̱ ndóʼo ndiʼi nu̱ú kue̱ʼe̱.
2 Ña̱yóʼo kúú ki̱vi̱ na̱ 12 apóstol: siʼna ta̱ Simón (ta̱ káʼa̱nna Pedro xíʼin), xíʼin ta̱ Andrés ñanira; ta̱ Santiago se̱ʼe ta̱ Zebedeo xíʼin ta̱ Juan ñanira; 3 ta̱ Felipe xíʼin ta̱ Bartolomé; ta̱ Tomás xíʼin ta̱ Mateo ta̱ xi̱ndakaya xu̱ʼún ña̱ impuesto; ta̱ Santiago se̱ʼe ta̱ Alfeo; ta̱ Tadeo; 4 ta̱ Simón ta̱ Cananita* ta saátu ta̱ Judas Iscariote (ta̱ ni̱xi̱kó ta̱ Jesús tá ni̱ya̱ʼa tiempo).
5 Ta̱ Jesús xa̱ʼndara chiñu nu̱ú na̱ 12 yóʼo ta ka̱chira xíʼinna: “Va̱ása ku̱ʼu̱nndó chí yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí inka ñuu ta ni va̱ása ki̱ʼvindó ni iin ñuu ña̱ íyo chí Samaria. 6 Va̱ʼaka tuku ta tuku ku̱ʼu̱nndó nandukúndó na̱ ñuu Israel, na̱ íyo táki̱ʼva íyo ndikachi* tí nda̱ñúʼu. 7 Kúáʼanndó ka̱ʼa̱nndosóndó ta kachindó: ‘Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví xa̱a̱ ku̱yatinña’. 8 Sandáʼandó na̱ kúúmií kue̱ʼe̱, sandátakundó na̱ ni̱xi̱ʼi̱, sandúva̱ʼandó na̱ ndóʼo kue̱ʼe̱ lepra, tavándó na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa, va̱ása níchaʼvindó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ña̱kán va̱ása ndukúndó ña̱ʼa nu̱úna. 9 Va̱ása chika̱a̱ndó oro ni plata ni cobre ti̱xin ñii̱ tokóndó, 10 ni va̱ása ku̱ʼu̱n ña̱ kuxundó xíʼinndó, saáchi na̱ káchíñu ni̱ʼívana ña̱ kuxuna, ta ni va̱ása kuniʼindó inka ti̱ko̱to̱ ña̱ nasa̱mandó, ni inka ndu̱xa̱n ta ni inka bastón.
11 ”Tá ná xa̱a̱ndó iin ñuu loʼo á ñuu káʼnu, nandukúndó na̱ va̱ʼaní xíniso̱ʼo ta koondó xíʼinna nda̱a̱ ná kixaa̱ hora ña̱ ku̱ʼu̱nndó. 12 Tá ná ki̱ʼvindó ini iin veʼe, chindeéndó na̱ íyo kán.* 13 Tá ná ndakiʼinna ndóʼó, ni̱ʼína ña̱ va̱ʼa, soo tá va̱ása ndákiʼinna ndóʼó, ná ndikó ña̱ va̱ʼa yóʼo ndaʼa̱ndó. 14 Tá iin veʼe á iin ñuu va̱ása xíínna ndakiʼinna ndóʼó ta ni va̱ása xíínna kuniso̱ʼona tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nndó, tá ná keendó ku̱ʼu̱nndó kisindó xa̱ʼa̱ndó ña̱ va̱ʼa ná ko̱yo yákáña.* 15 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví, ndeéka koo tu̱ndóʼo ña̱ kixi nu̱ú na̱ ñuu yóʼo nu̱úka ña̱ ki̱xi tá ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Sodoma xíʼin Gomorra.
16 ”Chíndaʼíi̱ ndóʼó táki̱ʼva íyo tí ndikachi ña̱ ku̱ʼu̱nndó ma̱ʼñú tí lobo. Ña̱kán kuentaní koondó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo tí ko̱o̱, ta saátu vitání ná koo inindó táki̱ʼva íyo tí paloma. 17 Kuentaní koondó xíʼin na̱ yiví, saáchi ndataxina ndóʼó ndaʼa̱ na̱ chíñu ta kanina* ndóʼó ti̱xin ña̱ sinagoga. 18 Ta xa̱ʼa̱ yi̱ʼi̱ kúú ña̱ kuniʼina ndóʼó ku̱ʼu̱nna nu̱ú na̱ chíñu xíʼin na̱ rey. Tasaá kunda̱a̱-ini na̱kán xíʼin na̱ ñuyǐví xa̱ʼíi̱. 19 Soo tá ná ndataxina ndóʼó ndaʼa̱na, va̱ása kundi̱ʼi̱ní-inindó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼa̱nndó á nda̱a̱ ki̱ʼva ka̱ʼa̱nndó, chi tá ná kixaa̱ tiempo kunda̱a̱va-inindó ndáaña ka̱ʼa̱nndó. 20 Saáchi su̱ví ndóʼó kuití kúú na̱ ka̱ʼa̱n: chi espíritu yivándó kúú ña̱ ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ndó. 21 Saátu na̱ íyo ñani ndataxina ñanina ná kaʼnínana, na̱ íyo se̱ʼe ndataxina se̱ʼena ná kaʼnínana, ta na̱ íyo yivá koona contra yivána ta ndataxinana ña̱ kaʼnínana. 22 Ndiʼi na̱ yiví sa̱a̱-inina kunina ndóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandó yi̱ʼi̱. Soo na̱ ná kundeé-ini* nda̱a̱ nu̱ú ndíʼi kúú na̱ ka̱ku. 23 Tá íxandi̱va̱ʼana xíʼinndó iin ñuu, kúáʼanndó chí inka ñuu; chi ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ va̱ása sandíʼindó ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ndiʼi ñuu Israel ta kixaa̱va ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a.
24 ”Na̱ sákuaʼa va̱ása xíni̱kana nu̱ú na̱ sánáʼa̱-ñaʼá, ta ni na̱ káchíñu nu̱ú iinna va̱ása káʼnukana nu̱ú na̱ káchíñuna nu̱ú. 25 Ña̱ xa̱a̱ va̱ʼaní kúúña nu̱ú na̱ sákuaʼa ña̱ xa̱a̱na koona táki̱ʼva íyo na̱ sánáʼa̱-ñaʼá, ta saátu na̱ káchíñu nu̱ú iinna ña̱ xa̱a̱na koona táki̱ʼva íyo na̱ káchíñuna nu̱ú. Tá iin ta̱ xíʼin veʼe káʼa̱nna Belcebú* xíʼinra, saátu ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ na̱ veʼevara. 26 Ña̱kán va̱ása yi̱ʼvíndó nu̱úna, chi ndiʼi ña̱ kǒo xíni̱yó xa̱ʼa̱ ndatu̱vi xa̱ʼa̱ña, ta ndiʼi ña̱ íyo se̱ʼé kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ña. 27 Ña̱ káʼa̱n se̱ʼíi̱ xíʼinndó ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ña nu̱ú ndiʼina; ta ña̱ káʼa̱n ya̱íi̱ xíʼinndó, ndeé va̱ʼa ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ña chí xi̱ní veʼe. 28 Va̱ása yi̱ʼvíndó nu̱ú na̱ kivi kaʼní miíndó soo va̱ása kivi kasina nu̱úndó ña̱ kutakundó chí nu̱únínu, va̱ʼaka yi̱ʼvíndó nu̱ú ta̱ kivi sandíʼi-xa̱ʼa̱ ndóʼó nu̱ú ña̱ Gehena.* 29 ¿Á su̱ví iin xu̱ʼún ña̱ loʼoní ndáyáʼvi cháʼvina xa̱ʼa̱ u̱vi̱ saa* válí tá íxi̱kónarí? Soo ni saá kúnda̱a̱-ini yivándó ta̱ íyo chí ndiví xa̱ʼa̱rí tá ndákava iinrí nu̱ú ñuʼú. 30 Soo ndóʼó, nda̱a̱ yixí xi̱níndó kúnda̱a̱ va̱ʼa inira nda̱saa kúú ña̱ íyo. 31 Ña̱kán va̱ása yi̱ʼvíndó. Ndáyáʼviníkava ndóʼó nu̱ú ku̱a̱ʼá tí saa válí.
32 ”Tá iinna káʼa̱nna xa̱ʼíi̱ ña̱ kúúna discípuloi̱ nu̱ú na̱ yiví, saátu yi̱ʼi̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱na nu̱ú yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví ña̱ kúúna discípuloi̱. 33 Soo, tá iinna káʼa̱nna ña̱ va̱ása xíni̱na yi̱ʼi̱ nu̱ú na̱ yiví, saátu yi̱ʼi̱ ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ása xíni̱i̱na nu̱ú yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví. 34 Va̱ása ndakanixi̱níndó ña̱ ki̱xai̱ ña̱ va̱ʼa viíní kutáʼan ndiʼi na̱ yiví, chi ki̱xai̱ xíʼin iin espada ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndiʼi na̱ yiví xa̱a̱ síín ndakanixi̱nína xa̱ʼíi̱. 35 Saáchi va̱xii̱ ña̱ ndataʼvíi̱ na̱ yiví. Iin ta̱ loʼo koora contra yivára, ta iin ñá loʼo kooñá contra siʼíñá, ta ñá íyo si̱so kooñá contra ñá si̱soñá. 36 Ña̱ nda̱a̱ kúúvaña na̱ koo contra xíʼin iin tá iinna, koona mií na̱ veʼevana. 37 Na̱ kúʼvi̱níka-ini xíni yivána á siʼína nu̱úka yi̱ʼi̱ va̱ása kivi xa̱a̱na koona discípuloi̱; ta na̱ kúʼvi̱níka-ini xíni se̱ʼe ta̱a xíʼin se̱ʼe síʼina nu̱úka yi̱ʼi̱ va̱ása kivi xa̱a̱na koona discípuloi̱. 38 Na̱ va̱ása xíín kundiku̱n yi̱ʼi̱ ta kundisona yitu̱n tú sáxo̱ʼvi̱* miína va̱ása kivi xa̱a̱na koona discípuloi̱. 39 Na̱ kúni̱ sakǎku mií ndiʼi-xa̱ʼa̱na, ta na̱ xíʼi̱ xa̱ʼíi̱ ndatakuvana.
40 ”Na̱ ndákiʼin ndóʼó, ndákiʼintuna yi̱ʼi̱va, ta na̱ ndákiʼin yi̱ʼi̱, ndákiʼintuna ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱va. 41 Ndióxi̱ táxira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ na̱ profeta xíʼin na̱ yiví va̱ʼa, na̱ ndákiʼin na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ káchíñuna nu̱ú Ndióxi̱ ndakiʼintu na̱yóʼova ña̱ va̱ʼa. 42 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó: ndáana ná taxi kuití iin vaso ti̱kui̱í vi̱xin ndaʼa̱ iin na̱ vitá-ini xa̱ʼa̱ ña̱ kúúna discípuloi̱, ndakiʼinvana ña̱ va̱ʼa”.
11 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ 12 discípulora xa̱ʼa̱ ña̱ keʼéna, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ndiʼi ñuu ña̱ íyo yatin kán ña̱ sanáʼa̱ra na̱ yiví ta natúʼunra xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ xíʼinna.
2 Soo ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví, tá ndíka̱a̱ra veʼeka̱a na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kéʼé ta̱ Cristo, ta chi̱ndaʼára na̱ xi̱ndiku̱nñaʼá ña̱ ná ku̱ʼu̱nna nda̱ka̱tu̱ʼunnara, 3 tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Á yóʼó kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ kixi, á xíniñúʼu kundatukandi̱ inkara?”. 4 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Kúáʼanndó ta natúʼunndó xíʼin ta̱ Juan xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ xítondó xíʼin ña̱ xíniso̱ʼondó: 5 vitin na̱ kúáa xa̱a̱ xítona, na̱ kǒo kívi kaka xa̱a̱ xíkana, na̱ kúúmií lepra xa̱a̱ ndúva̱ʼana, na̱ sóʼó xa̱a̱ xíniso̱ʼona, na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ndátakuna ta na̱ yiví ndáʼvi nátúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinna. 6 Si̱íní íyo ini na̱ kándíxa yi̱ʼi̱ ta va̱ása xíka-inina xa̱ʼíi̱”.
7 Tá nda̱kiʼin na̱ discípulo ta̱ Juan ku̱a̱ʼa̱nna, ta̱ Jesús ki̱xáʼara nátúʼunra xíʼin na̱ ndóo kán xa̱ʼa̱ ta̱ Juan. Káchira xíʼinna: “¿Ndáaña ke̱endó xítondó chí ñuʼú yi̱chí? ¿Á iin ndo̱o̱ tú ndúva mií xíʼin ta̱chí? 8 Tá saá, ¿ndáaña ke̱endó xítondó? ¿Á iin ta̱a ta̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ yaʼvi? Na̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ yaʼvi veʼe na̱ rey ndóona. 9 Soo, tá saá, ¿nda̱chun ke̱endó? ¿Á ke̱endó ña̱ kotondó iin profeta? Ndixava iin profeta kúúra, ta ndáyáʼvikara nu̱ú na̱ profeta. 10 Ta̱yóʼo kúú ta̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱: ‘Chindaʼíi̱ iin ta̱ kuniʼi tu̱ʼi̱n ta kunúura nu̱ún ku̱ʼu̱nra, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ ndasavií yichi̱ún’. 11 Ña̱ ndixa káʼi̱n xíʼinndó, ta̱ʼán kaku iin na̱ káʼnuka nu̱ú ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví. Soo na̱ kúúmií iin chiñu loʼoka ti̱xin ña̱ Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví na̱yóʼo kúú na̱ káʼnuka nu̱ú ta̱yóʼo. 12 Nani tá ki̱xáʼa ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví sánáʼa̱ra, ndiʼi na̱ yiví chíka̱a̱nína ndee̱ ña̱ ki̱ʼvina ti̱xin Reino Ndióxi̱. Ta na̱ chíka̱a̱ ndee̱ kíʼvivana. 13 Saáchi nda̱a̱ tiempo ta̱ Juan, ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ profeta xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ Ley ni̱ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ kuu. 14 Ni kándíxandó á ni kǒo kándíxandó, ta̱ Juan kúú ‘ta̱ Elías ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ profeta xa̱ʼa̱ ña̱ kixira’. 15 Na̱ va̱ʼa xíniso̱ʼo, vií va̱ʼa ná kuniso̱ʼona.
16 ”¿Ndáana chitáʼi̱n xíʼin na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin? Na̱yóʼo íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí na̱ ndóo nu̱ú ya̱ʼvi ta káʼa̱nna xíʼin na̱ sísikína xíʼin: 17 ‘Ti̱vindi̱ flauta nu̱úndó soo kǒo nítixáʼandó; xi̱tandi̱ yaa ña̱ suchí-ini, soo va̱ása nína̱ʼa̱ndó ña̱ kúsuchí-inindó’.* 18 Saáchi ta̱ Juan ni kǒo níxixira ta ni kǒo níxiʼira ta káchina xa̱ʼa̱ra: ‘Iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa kúúmiíra’. 19 Ta ki̱xaa̱ ta̱ se̱ʼe ta̱a, ta ta̱yóʼo xíxira ta xíʼira, ta na̱ yiví káchina xa̱ʼa̱ra: ‘Xíxiní ta̱yóʼo ta xíʼiníra vino, ta kítáʼanra xíʼin na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto ta saátu xíʼin na̱ yiví ku̱a̱chi’. Soo, ña̱ va̱ʼa ña̱ kéʼé iin na̱ yiví kúú ña̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ ndíchi”.
20 Tasaá ki̱xáʼara káʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo na̱ ñuu nu̱ú ke̱ʼéra ku̱a̱ʼá milagro saáchi kǒo níndikó-inina: 21 “Ndáʼviní ndóʼó na̱ ñuu Corazín. Ndáʼviní ndóʼó na̱ ñuu Betsaida. Saáchi tá milagro ña̱ ke̱ʼéna ñuundó níkeʼéna chí ñuu Tiro xíʼin ñuu Sidón ndáa tiempoví xa̱a̱ ndikó-ini na̱kán ta ndakundixina ti̱ko̱to̱ ndayí* ta kundoona nu̱ú ya̱a̱. 22 Káʼi̱n xíʼinndó ña̱ ki̱vi̱ ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví ndeéka koo tu̱ndóʼo ña̱ kixi nu̱ú ndóʼó nu̱úka ña̱ kixi nu̱ú na̱ ñuu Tiro xíʼin na̱ ñuu Sidón. 23 Ta ndóʼó na̱ ñuu Capernaúm, ¿á kivi ku̱ʼu̱nndó chí ndiví? Va̱ása ku̱ʼu̱nndó, chi nda̱a̱ ti̱xin Ya̱vi̱* kúú ña̱ ku̱ʼu̱nndó. Saáchi tá níkeʼéna milagro táʼan ña̱ ke̱ʼéna ñuundó chí ñuu Sodoma, koova ñuu kán nda̱a̱ tiempo vitin. 24 Káʼi̱n xíʼinndó tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví ndeéka koo tu̱ndóʼo kixi nu̱ú ndóʼó nu̱úka ña̱ ki̱xi nu̱ú na̱ ñuu Sodoma”.
25 Ki̱vi̱ saá, ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndásakáʼnui̱ yóʼó nu̱ú ndiʼina, yivá, ta̱ xáʼndachíñu chí ndiví xíʼin nu̱ú ñuʼú, saáchi va̱ása nítaxiún kunda̱a̱-ini na̱ ndíchi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, chi sa̱náʼúnña nu̱ú na̱ vitá-ini na̱ íyo táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí. 26 Saá i̱xaún yivá miíi̱, chi saá kúni̱ miíún ná kooña”. 27 Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra: “Yivái̱ nda̱taxira ndiʼi ña̱ʼa ndaʼíi̱. Ni iinna kǒo xíni̱ yi̱ʼi̱ táki̱ʼva xíni̱ yivái̱ yi̱ʼi̱. Ta ni iinna kǒo xíni̱ yivái̱ táki̱ʼva xíni̱ yi̱ʼi̱ra, ta na̱ kivi kuití kuxini̱ñaʼá kúú na̱ nátúʼi̱n xíʼin xa̱ʼa̱ra. 28 Naʼandó nu̱úi̱ ndiʼi ndóʼó na̱ ndeéní káchíñu ta ve̱ení ndísondó, chi yi̱ʼi̱ taxi ndakindee̱ndó. 29 Kixindó kachíñundó xíʼi̱n ta sakúaʼandó nu̱úi̱, saáchi va̱ása ndeé-inii̱ chi vitáva-inii̱. Tá ná kixindó nu̱úi̱ ndakindee̱ndó. 30 Saáchi va̱ása yo̱ʼvi̱* kachíñundó xíʼi̱n ta chiñu ña̱ táxii̱ va̱ása ve̱eña”.
12 Iin ki̱vi̱ sábado,* tá ni̱ya̱ʼa ta̱ Jesús chí nu̱ú íyo trigo, ta na̱ discípulora ki̱xáʼa kúni̱na kuxuna, tasaá ki̱xáʼana kíndaana ndaʼa̱ trigo ta ki̱xáʼana xáxinaña. 2 Tá xi̱ni na̱ fariseo ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna: “Koto, na̱ discípuloún kéʼéna ña̱ kǒo kívi keʼé ni iinna ki̱vi̱ sábado”. 3 Ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna ta ka̱chira: “¿Á ta̱ʼán kaʼvindó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ David tá ki̱xáʼa kúni̱ kuxura ta saátu na̱ kítáʼan xíʼinra? 4 Ta̱yóʼo ni̱ki̱ʼvira veʼe Ndióxi̱, ta miíra xíʼin na̱ kítáʼan xíʼinra xi̱xina si̱táva̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ Ndióxi̱. Ta ña̱yóʼo kǒo kívi kuxunaña. Saáchi na̱ su̱tu̱va kúú na̱ kivi kuxuña. 5 Ta saátu, ¿á kǒo níkaʼvindó ña̱ va̱xi nu̱ú Ley? Chi ki̱vi̱ sábado na̱ su̱tu̱ xáʼa̱nna káchíñuna veʼe Ndióxi̱ ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kíʼvina ku̱a̱chi. 6 Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó, iin ta̱ ndáyáʼvika nu̱ú ña̱ templo íyo xíʼinndó yóʼo. 7 Tá níkunda̱a̱-inindó ña̱ kúni̱ kachi tu̱ʼun yóʼo, ‘Ña̱ kúni̱i̱ kúú ña̱ va̱ʼa ná koo ini na̱ yiví ta su̱víka ña̱ taxina ña̱ʼa ndaʼíi̱’, saá kǒo chika̱a̱ndó ku̱a̱chi inka na̱ yiví na̱ kǒo kúúmií ku̱a̱chi. 8 Saáchi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a xáʼndachíñura nu̱ú ki̱vi̱ sábado”.
9 Tá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra, saá ni̱ki̱ʼvira ti̱xin sinagoga, 10 ta kán íyo iin ta̱a ta̱ ni̱yi̱chi̱ ndaʼa̱. Ta ña̱ va̱ʼa ndani̱ʼína ña̱ kivi chika̱a̱na ku̱a̱chi ta̱ Jesús, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Á kivi sandáʼana iin na̱ yiví ki̱vi̱ sábado?”. 11 Tasaá nda̱kuiinra yuʼúna: “Tá iin ndóʼó íyo iin ndikachi* sa̱na̱ndó, tá ná ndakava tíyóʼo ini iin ya̱vi̱ ki̱vi̱ sábado, ¿á va̱ása ku̱ʼu̱nndó tavándórí? 12 Ndáyáʼvika iin na̱ yiví nu̱ú iin ndikachi. Ña̱kán kiviva keʼéyó iin ña̱ va̱ʼa ki̱vi̱ sábado”. 13 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ ta̱a kán: “Sandáka̱a̱ ndaʼún”. Tá sa̱ndáka̱a̱ra ndaʼa̱ra, nda̱ʼavaña ta ki̱ndooña táki̱ʼva íyo inkaña. 14 Soo ke̱e na̱ fariseo ta nda̱kutáʼan tu̱ʼunna ta ni̱ka̱ʼa̱nna ndáaña keʼéna ña̱ va̱ʼa kaʼnínara. 15 Tá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra. Ku̱a̱ʼána nda̱kundiku̱nna sa̱tára ku̱a̱ʼa̱nna ta sa̱ndáʼara ndiʼina. 16 Soo káxiní ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kǒo natúʼunna xíʼin ni iinna ndáa ta̱a kúúra. 17 Saá ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías:
18 “Kotondó, ta̱yóʼo kúú ta̱ káchíñu nu̱úi̱ ta̱ nda̱kaxii̱n ta̱ kúʼvi̱-inii̱ xínii̱ ta kúsi̱í-inii̱ xíʼinra. Taxii̱ espíritui̱ ndaʼa̱ra, ta ta̱yóʼo na̱ʼa̱ra nu̱ú ndiʼi na̱ yiví ndáa ki̱ʼva keʼéna ña̱ va̱ʼa. 19 Kǒo nda̱ʼyi̱ra ta ni kǒo kana kóʼóra. Ta ni iinna kǒo kuniso̱ʼo tu̱ʼunra chí yichi̱ káʼnu. 20 Va̱ása ka̱ʼnu̱kara ndo̱o̱ tú xa̱a̱ ni̱ta̱ʼnu̱ ta ni va̱ása ndaʼvara ñuʼu̱ ña̱ sa̱kán xíxi̱, nda̱a̱ ná ndasaviíra ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo. 21 Ta ndiʼi na̱ yiví kundatuna ña̱ keʼéra ña̱ va̱ʼa xíʼinna”.
22 Tasaá níʼina iin ta̱ kúúmií ta̱chí ndi̱va̱ʼa ki̱xaa̱na nu̱ú ta̱ Jesús, ta̱ kúáa kúú ta̱yóʼo ta va̱ása kívi ka̱ʼa̱nra. Ta sa̱ndáʼarara, ta va̱ʼa ki̱xáʼara káʼa̱nra ta va̱ʼa xítora. 23 Ta ndiʼi na̱ yiví kán iin ku̱a̱ʼa̱n-inina ta ki̱xáʼana káʼa̱nna: “¿Á su̱ví se̱ʼe ta̱ David kúú ta̱yóʼo?”. 24 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ fariseo ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna: “Ta̱yóʼo távára na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin ndee̱ ta̱ Belcebú* ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa”. 25 Tá na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱nína ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndiʼi gobierno ña̱ kánitáʼan xíʼin táʼan ndiʼi-xa̱ʼa̱ña ta ni iin ñuu á iin na̱ veʼe kǒo ka̱kuna tá kánitáʼan xíʼin táʼan miína. 26 Ta saátu, tá ta̱ Ndi̱va̱ʼa távára ta̱ Ndi̱va̱ʼa kánitáʼanra xíʼin miívara. Ta ndiʼi-xa̱ʼa̱va ña̱ kaʼndachíñura. 27 Tá yi̱ʼi̱ távái̱ na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin ndee̱ ta̱ Belcebú, ¿ndáana chíndeétáʼan xíʼin na̱ discípulondó ña̱ va̱ʼa távánana? Ña̱kán na̱ discípulondó na̱ʼa̱na nu̱úndó ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ káʼa̱nndó. 28 Soo, tá yi̱ʼi̱ távái̱ na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin espíritu Ndióxi̱, kéʼíi̱ña saáchi Reino Ndióxi̱ xa̱a̱ íyoña xíʼinndó ta kǒo kíʼinndó kuenta. 29 Ña̱kán tá iinna kúni̱na ki̱ʼvina veʼe iin ta̱a ta̱ ndakúní ta ixakúiʼnána ña̱ʼara, siʼna xíniñúʼu katúnnara, tasaá kúú ña̱ kivi ixakúiʼnána ña̱ʼara ¿á su̱ví saá túvindó? 30 Na̱ kǒo chíndeétáʼan xíʼi̱n, na̱ kánitáʼan xíʼi̱n kúúna; ta na̱ kǒo káchíñu xíʼi̱n, sándiʼi-xa̱ʼa̱na chiñui̱.
31 ”Ña̱kán káʼi̱n xíʼinndó: ndiʼi ku̱a̱chi ña̱ kíʼvi na̱ yiví koo káʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱na, nda̱a̱ na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xíʼin ña̱ kúú ña̱ santo koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱ na̱yóʼo, soo nda̱a̱ ndáaka na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ espíritu santo, va̱ása koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱ na̱yóʼo. 32 Na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ se̱ʼe ta̱a koo káʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱na, soo na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ espíritu santo va̱ása koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱na, ni ñuyǐví* vitin ni ñuyǐví xa̱á ña̱ va̱xi.
33 ”Tá kúún iin yitu̱n va̱ʼa, ku̱i̱ʼi va̱ʼa taxiún, tá kúún iin yitu̱n tú va̱ása va̱ʼa, ku̱i̱ʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa taxiún. 34 Ndóʼó na̱ se̱ʼe ko̱o̱, ¿nda̱chun káʼa̱nndó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ta su̱ví na̱ va̱ʼa kúúndó? Saáchi ña̱ʼa ña̱ káʼa̱nyó kúú ña̱ ndíka̱a̱ níma̱yó. 35 Ta̱a ta̱ va̱ʼa káʼa̱nra nina ña̱ va̱ʼa, saáchi nina ña̱ va̱ʼa ndíka̱a̱ níma̱ra. Ta̱a ta̱ va̱ása va̱ʼa, káʼa̱nra ña̱ va̱ása va̱ʼa, saáchi nina ña̱ va̱ása va̱ʼa ndíka̱a̱ níma̱ra. 36 Ta káʼi̱n xíʼinndó tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví, ndatiinra ku̱a̱chi xíʼinna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kíʼvi ña̱ káʼa̱nna. 37 Saáchi tá tu̱ʼun ña̱ káʼún ña̱ va̱ʼa kúúña, Ndióxi̱ ndakunira ña̱ va̱ʼa ña̱ kéʼún, soo tá ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ káʼún, Ndióxi̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼún”.
38 Tasaá, sava na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xíʼin na̱ fariseo ni̱ka̱ʼa̱nna: “Maestro kúni̱ndi̱ ná keʼún iin milagro nu̱úndi̱”. 39 Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna ta ka̱chira: “Ndóʼó na̱ kǒo xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, na̱ ñuu na̱ kǒo kéʼé ña̱ va̱ʼa, kúni̱ndó kunindó iin milagro. Soo va̱ása kunindóña, chi iinlá ña̱ ndo̱ʼo ta̱ profeta Jonás kunindó. 40 Saáchi táki̱ʼva xi̱ndika̱a̱ ta̱ Jonás ti̱xin ti̱a̱ká káʼnu u̱ni̱ ki̱vi̱ xíʼin u̱ni̱ ñuú, saátu ta̱ se̱ʼe ta̱a kundika̱a̱ra ti̱xin ñuʼú u̱ni̱ ki̱vi̱ xíʼin u̱ni̱ ñuú. 41 Tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin ndiʼi na̱ yiví, na̱ ñuu Nínive ndatakuna xíʼin na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin ta ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ kúúmiína ku̱a̱chi. Saáchi na̱ ñuu Nínive ndi̱kó-inina tá na̱túʼun ta̱ Jonás xíʼinna. Soo yóʼo íyo iin ta̱ ndáyáʼvika nu̱ú ta̱ Jonás. 42 Tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin ndiʼi na̱ yiví, ñá reina ñá sur ndatakuñá xíʼin na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin ta ka̱ʼa̱nñá xíʼinna ña̱ kúúmiína ku̱a̱chi. Saáchi ñáyóʼo xíkání ke̱eñá ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼoñá ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií ta̱ Salomón. Soo kotondó, yóʼo íyo iin ta̱ ndáyáʼvika nu̱ú ta̱ Salomón.
43 ”Tá iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa, kítaña ini iin na̱ yiví, yáʼaña nu̱ú yi̱chí ndúkúña ndáa míí ndakindee̱ña, soo kǒo ndáni̱ʼíña ndáa míí ndakindee̱ña. 44 Tasaá káʼa̱nña: ‘Ndikói̱ veʼi̱, nu̱ú ni̱xi̱yoi̱’. Tá xáa̱ña ini veʼe kán, kǒo ni iinna íyo iniña, ta nda̱tiʼví iniña ta livikaví náʼa̱ña. 45 Tasaá ku̱a̱ʼa̱nña ta níʼiña inka u̱xa̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ña̱ ndi̱va̱ʼaníka-ini nu̱ú miíña, ta kíʼviña ini na̱ yiví kán ta kán kíndo̱oña. Ta ndeéka íyo ña̱ ndóʼo na̱ yiví kán nu̱úka ña̱ xi̱ndoʼona tá ya̱chi̱. Ta saátu kundoʼo na̱ íyo tiempo vitin na̱ kǒo kéʼé ña̱ va̱ʼa”.
46 Tá káʼa̱nka ta̱ Jesús xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán, siʼíra xíʼin na̱ ñanira ndátunara chí yéʼé, ta kúni̱na ka̱ʼa̱nna xíʼinra. 47 Ta iinna ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra: “Koto, siʼún xíʼin na̱ ñaniún ndítana chí yéʼé ta kúni̱na ka̱ʼa̱nna xíʼún”. 48 Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼú ta̱ na̱túʼun xíʼinra ta ka̱chira: “¿Ndáana kúú siʼíi̱ ta ndáana kúú ñanii̱?”. 49 Ta sa̱náʼa̱ ndaʼa̱ra na̱ discípulora ta ka̱chira: “Koto, na̱yóʼo kúú siʼíi̱ xíʼin ñanii̱. 50 Saáchi ndiʼi na̱ kéʼé chiñu ña̱ kúni̱ yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví na̱kánva kúú ñanii̱, ku̱ʼvai̱ xíʼin siʼíi̱”.
13 Ki̱vi̱ kán ki̱ta ta̱ Jesús veʼe nu̱ú íyora ta xi̱kundúʼura* yuʼú tá mar. 2 Ta ku̱a̱ʼání kúú na̱ yiví ki̱xaa̱, ña̱kán nda̱ara barco ta xi̱kundúʼura ininú, ta ndiʼi na̱ ki̱xaa̱ kán xi̱kunditana yuʼú tá mar. 3 Ta xi̱niñúʼura ilustración ña̱ sa̱náʼa̱rana ku̱a̱ʼání ña̱ʼa. Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kuniso̱ʼondó ña̱ káʼi̱n. Iin ta̱a ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra chiʼira. 4 Tá chíʼira ku̱a̱ʼa̱nra, sava si̱ʼva̱ ni̱ko̱yoña yichi̱, ta ki̱xaa̱ tí saa* ta xa̱xíríña. 5 Savakaña ni̱ko̱yoña nu̱ú ñuʼú yu̱u̱ ta kamaníva ni̱ndu̱ta̱ña chi yáxinníva íyo ñuʼú. 6 Soo tá ka̱na ñu̱ʼu,* ni̱xi̱xi̱va tú planta, saáchi va̱ása kúnu ndíka̱a̱ xa̱ʼa̱nú ña̱kán ni̱yi̱chi̱vanú. 7 Savaña ni̱ko̱yoña tañu tú iñú, ta tú iñú yóʼo xa̱ʼnunú ta sa̱ndúxu̱nvanúña. 8 Ta savaña ni̱ko̱yoña nu̱ú ñuʼú va̱ʼa ta ni̱ndu̱ta̱ña ta ki̱xáʼaña táxiña ku̱a̱ʼáka si̱ʼva̱: savaña yáʼaka 100, savaña 60 ta savatuña 30. 9 Na̱ va̱ʼa xíniso̱ʼo, vií va̱ʼa ná kuniso̱ʼona”.
10 Ta na̱ discípulo ku̱yatinna nu̱úra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Nda̱chun xíniñúʼún ilustración ña̱ sánáʼúnna?”. 11 Ta̱yóʼo nda̱kuiinra yuʼúna ta ka̱chira: “Ña̱ yi̱i̱ ña̱ íyo se̱ʼé xa̱ʼa̱* Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví, ndóʼó na̱ chíndeétáʼan Ndióxi̱ xíʼin kúú na̱ kúnda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ña; soo na̱yóʼo kǒo chíndeétáʼan Ndióxi̱ xíʼinna ña̱kán kǒo kúnda̱a̱-inina xíʼinña. 12 Saáchi na̱ kúúmií iin ña̱ʼa ku̱a̱ʼáka ña̱ taxina ndaʼa̱na ta nduku̱a̱ʼáka ña̱ kuumiína; ta na̱ kǒo ni iinña nu̱ú nda̱a̱ ña̱ íyo nu̱úna kindaanaña ndaʼa̱na. 13 Ña̱kán xíniñúʼi̱ ilustración tá sánáʼi̱na, saáchi ni xítona soo kǒo kúnda̱a̱-inina xíʼin ña̱ xítona, ni xíniso̱ʼona soo kǒo kúnda̱a̱-inina xíʼin ña̱ xíniso̱ʼona ta ni kǒo kúnda̱a̱-inina ndáaña kúni̱ kachiña. 14 Ta xíʼin ña̱yóʼo xínu tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías tá ka̱chira: ‘Ndóʼó kuniso̱ʼondó, soo nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo kunda̱a̱-inindó. Kotovandó, soo nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo ña̱ kunivíndó. 15 Saáchi níma̱ na̱ yiví yóʼo xa̱a̱ ku̱téʼéña.* Nda̱kasina so̱ʼona ta nda̱kasina nu̱úna ña̱ va̱ʼa ná kǒo kunina ni iin ña̱ʼa ta ni kǒo kuniso̱ʼona ni iin ña̱ʼa. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni kǒo kúnda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nna xíʼinna, ta ni kǒo ndíkóna nu̱úi̱ ña̱ sandáʼi̱na’.
16 ”Ta ndóʼó si̱í íyondó saáchi va̱ʼa xítondó ta va̱ʼa xíniso̱ʼondó ña̱yóʼo. 17 Saáchi mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ profeta xíʼin na̱ yiví va̱ʼa, xi̱kuni̱na kunina ña̱ʼa ña̱ xítondó soo kǒoña níxinina, ta xi̱kuni̱na kuniso̱ʼona ña̱ʼa ña̱ xíniso̱ʼondó soo kǒoña níxiniso̱ʼona.
18 ”Ña̱kán kuniso̱ʼondó ña̱ kúni̱ kachi ejemplo ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ iin ta̱ chíʼi. 19 Tá iinna xíniso̱ʼona tu̱ʼun xa̱ʼa̱ ña̱ Reino Ndióxi̱ ta kǒo kúnda̱a̱-inina xíʼinña, ta̱ Ndi̱va̱ʼa va̱xira ta táváraña níma̱na. Na̱yóʼo kúú na̱ íyo táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ndu̱ta̱ chí yuʼú yichi̱. 20 Si̱ʼva̱ ña̱ ni̱ndu̱ta̱ nu̱ú ñuʼú yu̱u̱, na̱yóʼo kúú na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun Ndióxi̱ ta ndi̱ku̱n ndákiʼinnaña ta kúsi̱íkaví-inina xíʼinña. 21 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása kúnu ndíka̱a̱ña níma̱na loʼova tiempo xáʼnuña. Tá va̱xi iin tu̱ndóʼo nu̱úna á íxandi̱va̱ʼana xíʼinna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱, ndi̱ku̱n sándakoovana ña̱ kándíxana Ndióxi̱. 22 Ta si̱ʼva̱ ña̱ ni̱ndu̱ta̱ tañu tú iñú, na̱yóʼo kúú na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun Ndióxi̱ soo xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi̱ní-inina xa̱ʼa̱ ña̱ íyo ñuyǐví* yóʼo xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱i̱ká ña̱yóʼo sásiña nu̱úna, ña̱kán si̱ʼva̱ ña̱ ni̱ndu̱ta̱ va̱ása táxiña si̱ʼva̱. 23 Ta si̱ʼva̱ ña̱ ni̱ndu̱ta̱ nu̱ú ñuʼú va̱ʼa, na̱yóʼo kúú na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun Ndióxi̱ ta kúnda̱a̱-inina xíʼinña. Ta si̱ʼva̱ na̱yóʼo ki̱xáʼaña táxiña ku̱a̱ʼáka si̱ʼva̱. Savana yáʼaka 100 yichi̱ táxina, savana 60 ta savatuna 30”.
24 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra inkaka ilustración xíʼinna: “Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví kivi sakítáʼanyóña xíʼin iin ta̱a ta̱ chi̱ʼi si̱ʼva̱ va̱ʼa nu̱ú ñuʼúra. 25 Tá kísi̱ ndiʼina, ki̱xi iin ta̱ sáa̱-ini xíniñaʼá, ta chi̱ʼira ku̱ʼu̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa tañu trigo ta ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra. 26 Tá xa̱a̱ ka̱na ndaʼa̱ña ta ki̱xáʼa kána yo̱kóña ka̱natu ku̱ʼu̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa. 27 Tasaá ki̱xi na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ ta̱a yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: ‘Táta, ¿á su̱ví si̱ʼva̱ va̱ʼava kúú ña̱ níchiʼún nu̱ú ñuʼún? Tá saá, ¿nda̱chun ni̱ndu̱ta̱ ku̱ʼu̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinña?’. 28 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: ‘Iin ta̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱ kúú ta̱ i̱xaa saá’. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n na̱ káchíñu nu̱úra xíʼinra: ‘¿Á kúni̱ún ná ku̱ʼu̱nndi̱ tuʼunndi̱ña?’. 29 Ta̱yóʼo nda̱kuiinra yuʼúna ta ka̱chira: ‘Va̱ása ku̱ʼu̱nndó, chi tá ná tuʼunndó ku̱ʼu̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa sana tuʼunndó trigo xíʼinña. 30 Taxindó ná kuaʼnu u̱vi̱ saáña nda̱a̱ ná kixaa̱ tiempo ña̱ ndakayanaña. Tá ná sakéena saá ka̱ʼi̱n xíʼin na̱ ndákayaña ña̱ siʼna ná tuʼunna ku̱ʼu̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ta katúnna numi tá numiña ña̱ va̱ʼa ná kokoña, tá xa̱a̱ ndi̱ʼi ke̱ʼéna ña̱yóʼo ná ndakayana trigo ta taxiva̱ʼanaña ini ya̱ka̱i̱’”.
31 Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra inka ilustración xíʼinna: “Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví íyoña táki̱ʼva íyo iin ndikín ña̱ mostaza* ña̱ chi̱ʼi iin ta̱a nu̱ú ñuʼúra. 32 Ña̱ ndikín yóʼo, ña̱yóʼo kúú ndikín mií ña̱ loʼo va̱ʼaka nu̱ú ndiʼikaña, soo tá xáʼnuña ndúuña iin yitu̱n tú káʼnu nu̱ú ndiʼikanú, tasaá tí saa va̱xirí koorí ndaʼa̱nú”.
33 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra inka ilustración xíʼinna: “Ña̱ Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví íyoña táki̱ʼva íyo ña̱ sáxi̱ya̱ yuxa̱n* ña̱ chi̱ka̱a̱ iin ñá ñaʼá xíʼin u̱ni̱ medida* ña̱ harina. Tándi̱ʼi, ña̱yóʼo sa̱xíya̱ña* ndiʼi yuxa̱n”.
34 Ta̱ Jesús xi̱niñúʼura ilustración ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ndiʼi ña̱yóʼo xíʼinna. Nina ilustración xi̱xiniñúʼura tá xi̱natúʼunra xíʼinna. 35 Tasaá ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n iin ta̱ profeta tá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kuniñúʼi̱ ilustración tá ná sanáʼi̱, natúʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo íyo se̱ʼé”.*
36 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna ña̱ ná ku̱ʼu̱nna, ta ni̱ki̱ʼvira ini veʼe. Na̱ discípulora ku̱yatinna nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Natúʼun xíʼinndi̱ xa̱ʼa̱ ejemplo ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ku̱ʼu̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa”. 37 Tasaá nda̱kuiinra yuʼúna ta nda̱kanira nu̱úna: “Ta̱ chíʼi si̱ʼva̱ va̱ʼa ta̱yóʼo kúú ta̱ se̱ʼe ta̱a. 38 Ñuʼú nu̱ú chíʼina trigo kúú ña̱ ñuyǐví yóʼo. Si̱ʼva̱ va̱ʼa kúú na̱ se̱ʼe Reino Ndióxi̱. Ku̱ʼu̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú na̱ se̱ʼe ta̱ Ndi̱va̱ʼa, 39 ta ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúú ta̱ chi̱ʼi ku̱ʼu̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱-inira xíniñaʼára. Ta tiempo ña̱ sákeena ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ tiempo ña̱ xa̱a̱ ku̱yatin ndiʼi-xa̱ʼa̱* ñuyǐví* yóʼo ta na̱ sákeeña kúú na̱ ángel. 40 Nda̱a̱ táki̱ʼva túʼunna ku̱ʼu̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ta xáʼminaña, saá kuu tá xa̱a̱ ku̱yatin kixaa̱ tiempo ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱* ñuyǐví* yóʼo. 41 Ta̱ se̱ʼe ta̱a chindaʼára na̱ ángelra kixina, ta ti̱xin Reinora ndatavána ndiʼi ña̱ʼa ña̱ sándakava inkana ndaʼa̱ ku̱a̱chi ta saátu na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa, 42 ta chika̱a̱nana nu̱ú xíxi̱ ñuʼu̱. Kán kúú nu̱ú kuakuna ta nda̱a̱ ndakaxí nu̱ʼuna.* 43 Tiempo saá, na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ ndaye̱ʼe̱na ti̱xin Reino yivána nda̱a̱ táki̱ʼva ndáye̱ʼe̱ ñu̱ʼu.* Na̱ va̱ʼa xíniso̱ʼo, vií va̱ʼa ná kuniso̱ʼona.
44 ”Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví, íyoña táki̱ʼva íyo iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ xi̱ndika̱a̱ se̱ʼé ti̱xin ñuʼú ta iin ta̱a nda̱ni̱ʼíña. Ta̱yóʼo chi̱se̱ʼé tukuraña, ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱kusi̱íní-inira ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra ta ni̱xi̱kóra ndiʼi ña̱ kúúmiíra ta sa̱tára* ñuʼú kán.
45 ”Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví, íyoña táki̱ʼva íyo iin ta̱ xíka ndáxi̱kó ña̱ʼa ta xíkara nándukúra perla ña̱ ndáyáʼviní. 46 Tá nda̱ni̱ʼíra perla ña̱ yaʼviní, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta ndi̱ku̱n ni̱xi̱kóra ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíra ta nda̱satáraña.*
47 ”Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví, íyoña táki̱ʼva íyo iin ñunú* ta chi̱ka̱a̱naña ti̱xin mar ta nda̱kayaña ndiʼi nu̱ú tí ti̱a̱ká. 48 Tá chu̱túña xíʼinrí, ta̱vánaña nda̱a̱ yuʼú mar, ta xi̱kundoona ta ta̱anna tí ti̱a̱ká va̱ʼa ini iin ña̱ʼa, soo tí va̱ása va̱ʼa xa̱tanarí. 49 Ña̱yóʼo kuu tá xa̱a̱ ku̱yatin kixaa̱ tiempo ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱* ñuyǐví* yóʼo. Na̱ ángel kixina ta ndataʼvína na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa tañu na̱ yiví va̱ʼa 50 ta chika̱a̱nana nu̱ú xíxi̱ ñuʼu̱. Kán kúú nu̱ú kuakuna ta nda̱a̱ ndakaxí nu̱ʼuna.*
51 ”¿Á na̱kunda̱a̱-inindó xíʼin ndiʼi ña̱yóʼo?”. Na̱ discípulo nda̱kuiinna: “Na̱kunda̱a̱va-inindi̱”. 52 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá saá, xíniñúʼu kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: ndiʼi na̱ maestro na̱ sa̱kuaʼa xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví íyona táki̱ʼva íyo iin ta̱a ta̱ kúúmií iin veʼe, ta kíxáʼara távára ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi ña̱ kúúmiíra ña̱ xa̱á xíʼin ña̱ yatá”.
53 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱ ilustración yóʼo xíʼinna, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra. 54 Tá ni̱xa̱a̱ra ñuura, ki̱xáʼara sánáʼa̱rana ini sinagoga ta ndiʼina nda̱kanda̱-ini ta ka̱china: “¿Ndáa míí ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ ta̱a yóʼo ki̱ʼinra ndiʼi ña̱ ndíchi kúúmiíra xíʼin ndee̱ ña̱ kúúmiíra ña̱ va̱ʼa kéʼéra milagro yóʼo? 55 ¿Á su̱ví se̱ʼe ta̱ carpintero kúú ta̱yóʼo? ¿Á su̱ví siʼíra kúú ñá naní María ta ñanira kúú ta̱ Santiago, ta̱ José, ta̱ Simón xíʼin ta̱ Judas? 56 Ta, ¿á su̱ví ná ku̱ʼvara kúú ná ndóo xíʼinyó ñuu yóʼo? Tá saá, ¿ndáa míí sa̱kuaʼara ndiʼi ña̱yóʼo?”. 57 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kǒo níxiinna kandíxanara. Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Iin na̱ profeta, va̱ʼa ndákiʼinnana ndiʼi ñuu, soo ñuu miína á veʼe miína kúú nu̱ú kǒo xíínna kuninana”. 58 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níxiinna kandíxana Ndióxi̱, va̱ása níkeʼéra ku̱a̱ʼá milagro ñuu kán.
14 Tá tiempo saá, ta̱ Herodes* ta̱ xáʼndachíñu chí Galilea, xi̱niso̱ʼora ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús 2 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: “Ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví kúúra, ta nda̱takura ña̱kán va̱ʼa kéʼéra milagro yóʼo”. 3 Ta̱ Herodes ti̱inra ta̱ Juan ta chi̱ka̱a̱rara veʼeka̱a xa̱ʼa̱ ñá Herodías, ñá síʼi ta̱ Filipo ñanira. 4 Saáchi ta̱ Juan xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ása va̱ʼa tindaʼún xíʼinñá”. 5 Ta̱ Herodes xi̱kuni̱ra kaʼníra ta̱ Juan, soo xi̱yi̱ʼvíra xi̱xinira na̱ ñuu, chi profeta xi̱kuu ta̱ Juan nu̱úna. 6 Soo tá ni̱xi̱yo cumpleaño ta̱ Herodes, ñá loʼo se̱ʼe ñá Herodías ti̱xáʼañá ta ku̱tóoní ta̱ Herodes ña̱ ti̱xáʼañá, 7 ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá ña̱ taxira ndaʼa̱ñá nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ñá. 8 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nní siʼíñá xíʼinñá, ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Taxi xi̱ní ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví ini iin ko̱ʼo̱ ndaʼíi̱”. 9 Ta̱ rey ni̱kusuchí-inira, soo xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá nu̱ú ndiʼi na̱ ni̱xa̱ʼa̱n vikó kán, xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná taxinaña ndaʼa̱ñá. 10 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná kaʼndana su̱kún ta̱ Juan ini veʼeka̱a. 11 Tasaá ki̱xaa̱na xíʼin xi̱ní ta̱ Juan ini iin ko̱ʼo̱ ta ta̱xinaña ndaʼa̱ ñá loʼo yóʼo ta nda̱taxiñáña ndaʼa̱ siʼíñá. 12 Tándi̱ʼi, ki̱xi na̱ discípulo ta̱ Juan ta nda̱kiʼinnara ta sa̱ndúxu̱nnara. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna na̱túʼunna xíʼin ta̱ Jesús. 13 Tá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, nda̱ara barco ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱n xíkára ña̱ va̱ʼa koo mitúʼunra. Soo tá na̱kunda̱a̱-ini na̱ yiví ña̱ ku̱a̱ʼa̱nra, ke̱ena ñuuna ta xíka xáʼána ku̱a̱ʼa̱nna sa̱tára.
14 Tá ni̱xa̱a̱ra chí inka xiyo, xi̱nira ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví ndátu kán, ku̱ndáʼviní-inira xi̱nirana ta sa̱ndáʼara na̱ ndeéndóʼo. 15 Soo tá xi̱ku̱aá, ku̱yatin na̱ discípulora nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Xíkání íyoyó ta xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kúaa. Ka̱ʼa̱n xíʼinna ná ku̱ʼu̱nna ta satána* ña̱ kuxuna chí ñuu ña̱ íyo yatin”. 16 Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Va̱ása xíniñúʼu ku̱ʼu̱nna, miíndó taxi ña̱ kuxuna”. 17 Na̱yóʼo nda̱kuiinna yuʼúra: “U̱ʼu̱n si̱táva̱ʼa kuití xíʼin u̱vi̱ ti̱a̱káva kúúmiíndi̱”. 18 “Naʼandó xíʼinña”, ka̱chira xíʼinna. 19 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ yiví kán ña̱ ná kundoona nu̱ú ku̱ʼu̱. Ta ki̱ʼinra u̱ʼu̱n si̱táva̱ʼa xíʼin u̱vi̱ ti̱a̱ká, tasaá nda̱niʼira nu̱úra chí ndiví ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱. Tándi̱ʼi ta̱ʼvíra si̱táva̱ʼa ta ta̱xiraña ndaʼa̱ na̱ discípulora ta na̱yóʼo ta̱xinaña ndaʼa̱ ndiʼi na̱ yiví kán. 20 Ña̱kán ndiʼina xi̱xi ta chu̱tú-inina. Nda̱kayana ña̱ ni̱ndo̱o ta 12 canasta sa̱kútuna xíʼinña. 21 Ki̱ʼva 5,000 na̱ ta̱a kúú na̱ xi̱xi, soo va̱ása níkaʼvina ná si̱ʼí ni na̱ va̱lí. 22 Tándi̱ʼi, ndi̱ku̱n ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora ña̱ ná ndaana barco ta ya̱ʼana inka xiyo ta miíra ni̱ndo̱o káʼa̱nkara xíʼin na̱ yiví kán ña̱ ná ku̱ʼu̱nna.
23 Tá ku̱a̱ʼa̱n ndiʼi na̱ yiví kán, saá nda̱a mitúʼunra chí yuku̱* ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱. Ta kán ni̱xi̱yo mitúʼunra nda̱a̱ tá ku̱ñuú. 24 Ta tú barco xa̱a̱ xíkáva* ku̱a̱ʼa̱nnú, soo xíʼin ña̱ ndúxava ku̱a̱ʼa̱nnú saáchi ndeéní káni ta̱chí chí nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nnú. 25 Soo tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kúni̱ tu̱vi,* xíka xáʼa ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú tá mar nu̱ú ñúʼuna. 26 Tá xi̱ni na̱ discípulo ña̱ va̱xira nu̱ú tá mar, ndeéní ni̱yi̱ʼvína ta ka̱china: “Yíʼnava kúúña”. Ta ni̱nda̱ʼyi̱ kóʼóna xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱yi̱ʼvína. 27 Soo ndi̱ku̱n ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Táxi̱n koondó. Yi̱ʼi̱va kúúra. Va̱ása yi̱ʼvíndó”. 28 Ta̱ Pedro nda̱kuiinra yuʼúra ta ka̱chira: “Táta, tá yóʼó kúúra, ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ná xa̱a̱ xáʼíi̱ nu̱ú ti̱kui̱í nda̱a̱ nu̱ú níndichiún”. 29 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Naʼa”. Tasaá ta̱ Pedro nu̱ura barco ta ki̱xáʼa xíka xáʼára ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú ti̱kui̱í nda̱a̱ nu̱ú níndichi ta̱ Jesús. 30 Soo tá xi̱nira ña̱ ndeéní káni ta̱chí, ni̱yi̱ʼvíra. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱xáʼa ku̱a̱ʼa̱n sáʼvira ti̱xin ti̱kui̱í, ni̱nda̱ʼyi̱ kóʼóra ta ka̱chira: “Táta sakǎku yi̱ʼi̱”. 31 Ndi̱ku̱n ti̱in ta̱ Jesús ndaʼa̱ra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Nda̱chun loʼoní kúú ña̱ kándíxaún Ndióxi̱? Ta, ¿nda̱chun ni̱xi̱ka-iniún?”. 32 Tándi̱ʼi nda̱ana barco, sa̱yáava ta̱chí. 33 Tasaá na̱ ñúʼu ini barco kán xi̱kuxítína nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ña̱ nda̱a̱va kúúña, yóʼó kúú se̱ʼe Ndióxi̱”. 34 Saá ni̱ya̱ʼana inka xiyo tá mar ta ni̱xa̱a̱na chí Genesaret.
35 Tá nda̱kuni na̱ yiví kán miíra, na̱túʼunna xa̱ʼa̱ra xíʼin na̱ íyo chí ñuu kán, ta ki̱xina nu̱úra xíʼin ndiʼi na̱ kúúmií kue̱ʼe̱. 36 Ta xi̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinra ña̱ ná taxira tiinna yuʼú ti̱ko̱to̱ra, ta ndiʼi na̱ xi̱tiin yuʼú ti̱ko̱to̱ra xi̱ndaʼavana.
15 Tasaá ku̱yatin sava na̱ fariseo xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* na̱ ke̱e chí ñuu Jerusalén ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Jesús: 2 “¿Nda̱chun yáʼandosó na̱ discípuloún costumbre ña̱ xi̱keʼé na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱? Tá kúú na̱yóʼo va̱ása ndákatana ndaʼa̱na* tá xa̱a̱ kuxuna”.
3 Ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Ta, ¿nda̱chun yáʼandosó ndóʼó chiñu ña̱ xáʼnda Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndíku̱nndó costumbrendó? 4 ¿Á kǒo níka̱ʼa̱n Ndióxi̱: ‘Ixato̱ʼó yiváún xíʼin siʼún’? Ta saátu, ¿á kǒo níka̱ʼa̱nra: ‘Na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ yivána xíʼin siʼína ná kuvina’? 5 Soo ndóʼó káʼa̱nndó: ‘Na̱ káʼa̱n xíʼin yivána á xíʼin siʼína: “Ndiʼi ña̱ kúúmiíi̱ xa̱a̱ ta̱xii̱ña ndaʼa̱ Ndióxi̱, kǒo kívi chindeéi̱ yóʼó”, 6 na̱yóʼo kǒo xíniñúʼu ixato̱ʼókana yivána xíʼin siʼína’. Tá kéʼéndó saá, yáʼandosóndó tu̱ʼun Ndióxi̱. 7 Na̱ vatáva* kúúndó, ña̱kánva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías xa̱ʼa̱ndó: 8 ‘Na̱ ñuu yóʼo íxato̱ʼóna yi̱ʼi̱ xíʼin yuʼúvana, soo níma̱na xíkání íyoña nu̱úi̱. 9 Ni va̱ása ndáyáʼviví ña̱ ndásakáʼnuna yi̱ʼi̱, saáchi sánáʼa̱na ña̱ ndákanixi̱ní na̱ yivíva’”. 10 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví kán ña̱ ná kuyatinna nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kuniso̱ʼondó ta kunda̱a̱-inindó xíʼin ña̱ káʼi̱n: 11 su̱ví ña̱ kíʼvi yuʼú iin na̱ yiví kúú ña̱ íxayaku̱a̱ miína, saáchi ña̱ kée yuʼúvana kúú ña̱ íxayaku̱a̱ miína”.
12 Tasaá ku̱yatin na̱ discípulora nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “¿Á xíni̱ún, ña̱ ni̱sa̱a̱ na̱ fariseo xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼún?”. 13 Ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Ndiʼi yitu̱n tú kǒo níchiʼi yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví, tuʼunvananú. 14 Ña̱kán kǒo kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nna. Na̱ kúáava kúúna ta níʼina yichi̱ nu̱ú inkana. Tá iin na̱ kúáa nu̱ú níʼina yichi̱ nu̱ú inka na̱ kúáa nu̱ú, u̱vi̱ saá na̱yóʼo ko̱yo ini iin ya̱vi̱”. 15 Ta̱ Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndakani ña̱ ilustración nu̱úndi̱”. 16 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “Soo ¿á ni ndóʼó kǒo kívi kunda̱a̱-ini xíʼinña? 17 ¿Á kǒo kíʼinndó kuenta ndiʼi ña̱ xíxi na̱ yiví xáa̱ña ti̱xinna ta tándi̱ʼi kéevaña? 18 Soo, ndiʼi ña̱ kée yuʼú iin na̱ yiví chí níma̱na va̱xiña, ta ña̱kán kúú ña̱ íxayaku̱a̱ miína. 19 Saáchi níma̱na kána ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ndákanixi̱nína tá kúú na̱ xáʼní, na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ kísi̱na xíʼin inkana,* na̱ kéʼé ku̱a̱chi kini,* na̱ íxakúiʼná, na̱ káʼa̱n ña̱ vatá* xíʼin na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱. 20 Ña̱yóʼo kúú ña̱ íxayaku̱a̱ iin na̱ yiví, soo ña̱ kuxuna tá kǒo ndákatana ndaʼa̱na* va̱ása íxayaku̱a̱ña ni iinna”.
21 Ta̱ Jesús ki̱tara kán ta ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Tiro xíʼin ñuu Sidón. 22 Tasaá ki̱xaa̱ iin ñaʼá ñá íyo chí Fenicia ta ka̱na kóʼóñá: “Kundáʼvi-iniún kuniún yi̱ʼi̱ táta, se̱ʼe ta̱ David. Se̱ʼi̱ kúúmiíñá iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta ndeéní íxandi̱va̱ʼaña xíʼinñá”. 23 Soo ta̱kán kǒo ni iin tu̱ʼun níndakuiinra yuʼúñá. Tasaá ku̱yatin na̱ discípulora nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinra: “Ka̱ʼa̱n xíʼinñá ná ku̱ʼu̱nñá, chi ni kǒo sándakooñá ña̱ kána kóʼóñá va̱xiñá sa̱táyó”. 24 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra: “Ndióxi̱ chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ va̱xii̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel na̱ íyo táki̱ʼva íyo ndikachi* tí kǒo xi̱toʼo”. 25 Soo ñá ñaʼá kán ki̱xaa̱ñá ta xi̱kuxítíñá nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼviñá xíʼinra: “Táta chindeé yi̱ʼi̱”. 26 Ta̱kán nda̱kuiinra: “Va̱ása va̱ʼa kindaana si̱táva̱ʼa yuʼú na̱ va̱lí se̱ʼena ta taxinaña ndaʼa̱ tí ti̱na* válí”. 27 Ñákán ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Ndixava táta, soo mií ña̱ nda̱a̱, ti̱na válí xíxirí ña̱ kóyo yuʼú mesa ña̱ xíxi xi̱toʼorí”. 28 Tasaá ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúñá: “Ndeéní kúú ña̱ kándíxaún Ndióxi̱, ná xi̱nu ña̱ kúni̱ún koo”. Ta ndi̱ku̱n saá nda̱ʼava se̱ʼeñá.
29 Tá nda̱kiʼin ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱nra, ni̱xa̱a̱ra iin ñuu ña̱ íyo yatin chí mar ña̱ Galilea ta nda̱ara iin yuku̱* súkun. Tá níndúʼura kán, 30 ku̱a̱ʼání na̱ yiví ku̱yatinna nu̱úra ta níʼina na̱ kǒo kívi kaka, na̱ ndu̱chiʼña, na̱ kúáa, na̱ kǒo kívi ka̱ʼa̱n, xíʼin inkaka na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ki̱xaa̱ nu̱úra. Ta chi̱ndoonana xa̱ʼa̱ra ta sa̱ndáʼarana. 31 Ta nda̱kanda̱ní-ini na̱ yiví kán tá xi̱nina na̱ kǒo kívi ka̱ʼa̱n ki̱xáʼana káʼa̱nna, ta na̱ ndu̱chiʼña ndu̱va̱ʼavana, ta na̱ kǒo kívi kaka va̱ʼa ki̱xáʼana xíkana, ta na̱ kǒo túvi nu̱ú va̱ʼa ki̱xáʼana xítona, ta ki̱xáʼana ndásakáʼnuna Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel.
32 Tasaá, ka̱na ta̱ Jesús na̱ discípulora ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúndáʼviní-inii̱ xínii̱ na̱ yiví yóʼo, saáchi xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n u̱ni̱ ki̱vi̱ íyona xíʼi̱n ta ni kǒo ña̱ kuxuna. Ta kǒo kúni̱i̱ chindaʼíi̱na ña̱ ndikóna xíʼin so̱ko chi sana kuvi tóona* yichi̱”. 33 Soo na̱ discípulora ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Nu̱ú ndóoyó yóʼo xíkání íyoña, ¿ndáa míí kiʼinyó si̱táva̱ʼa ña̱ kuxu na̱ yiví yóʼo nda̱a̱ ná chutú-inina?”. 34 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “¿Nda̱saa si̱táva̱ʼa kúúmiíndó?”. Na̱kán nda̱kuiinna yuʼúra: “U̱xa̱ kúúña xíʼin sava ti̱a̱ká válí”. 35 Tasaá, tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví kán ña̱ ná koona nu̱ú ñuʼú, 36 ki̱ʼinra u̱xa̱ si̱táva̱ʼa xíʼin ti̱a̱ká, ta ta̱xira tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta̱ʼvíraña ta ki̱xáʼara táxiraña ndaʼa̱ na̱ discípulora, ta na̱kán ta̱xinaña ndaʼa̱ na̱ yiví kán. 37 Ta ndiʼina xi̱xi nda̱a̱ chu̱tú-inina. Ta nda̱kayana ña̱ ni̱ndo̱o ta u̱xa̱ canasta náʼnu sa̱kútuna xíʼinña. 38 Xi̱xi 4,000 ta̱a, soo va̱ása níkaʼvina ná si̱ʼí ni na̱ va̱lí. 39 Ta tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví kán ña̱ ná ku̱ʼu̱nna, nda̱ara tú barco ta ni̱xa̱a̱ra chí ñuu ña̱ Magadán.
16 Tasaá ku̱yatin na̱ fariseo xíʼin na̱ saduceo nu̱ú ta̱ Jesús, ta ña̱ va̱ʼa kotondosónara ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ná keʼéra iin milagro xíʼin ki̱vi̱ Ndióxi̱. 2 Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kúaa ndóʼó káʼa̱nndó: ‘Va̱ʼaní koo tiempo saáchi ndeéní kúáʼa káa chí ndiví’. 3 Ta tá xi̱ta̱a̱n káʼa̱nndó: ‘Vitin vi̱xinní koo ta kuunní sa̱vi̱ saáchi ndeéní kúáʼa káa chí ndiví ta ndeéní íyo vi̱kó’. Xíni̱vandó kotondó chí ndiví ta ka̱ʼa̱nndó nda̱saa koo tiempo, soo va̱ása kúnda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ kúu vitin. 4 Ndóʼó na̱ kǒo xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, na̱ ñuu na̱ kǒo kéʼé ña̱ va̱ʼa, kúni̱ndó kunindó iin milagro. Soo va̱ása kunindóña, chi iinlá ña̱ ndo̱ʼo ta̱ profeta Jonás kunindó”. Tasaá sa̱ndákoorana ta ku̱a̱ʼa̱nra.
5 Tasaá ni̱ya̱ʼana chí inka xiyo, soo na̱ discípulo na̱ndósóna kuniʼina si̱táva̱ʼa. 6 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kuentaní koondó xíʼin yuxa̱n iyá na̱ fariseo xíʼin na̱ saduceo”. 7 Tasaá ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna: “Kǒo si̱táva̱ʼa va̱xi xíʼinyó”. 8 Soo, ta̱ Jesús na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nna, ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Nda̱chun loʼoní kándíxandó Ndióxi̱? ¿Nda̱chun káʼa̱nndó xíʼin táʼanndó ña̱ kǒo si̱táva̱ʼa níʼindó? 9 ¿Á kǒo kúnda̱a̱-inindó ndáaña kúni̱i̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó? ¿Á va̱ása ndákaʼánndó xa̱ʼa̱ u̱ʼu̱n si̱táva̱ʼa ña̱ sa̱kúxui̱ 5,000 na̱ ta̱a ta nda̱saa canasta chu̱tú xíʼin ña̱ ni̱ndo̱o? 10 Ta, ¿á xa̱a̱ na̱ndósóvandó xa̱ʼa̱ u̱xa̱ si̱táva̱ʼa ña̱ sa̱kúxui̱ 4,000 na̱ ta̱a ta nda̱saa canasta náʼnu chu̱tú xíʼin ña̱ ni̱ndo̱o? 11 ¿Nda̱chun va̱ása níkunda̱a̱-inindó ña̱ su̱ví xa̱ʼa̱ si̱táva̱ʼa níka̱ʼi̱n xíʼinndó? Ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó kúú ña̱ kuentaní koondó xíʼin yuxa̱n iyá na̱ fariseo xíʼin na̱ saduceo”. 12 Saá na̱kunda̱a̱-inina ña̱ su̱ví xa̱ʼa̱ yuxa̱n iyá ña̱ kúva̱ʼa si̱táva̱ʼa kúú ña̱ níka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ xíʼinna, saáchi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna kúú ña̱ kuentaní ná koona xíʼin ña̱ sánáʼa̱ na̱ fariseo xíʼin na̱ saduceo.
13 Tá ki̱xaa̱ ta̱ Jesús ñuu Cesarea ña̱ Filipo, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ discípulora: “¿Ndáa ta̱ kúú ta̱ se̱ʼe ta̱a káchi na̱ yiví?”. 14 Ta nda̱kuiinna yuʼúra: “Savana káʼa̱n ña̱ kúúra ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví. Inkana káʼa̱n ña̱ kúúra ta̱ Elías. Ta inkatuna káʼa̱n ña̱ kúúra ta̱ Jeremías á iin profeta”. 15 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ta ndóʼó, ¿ndáa ta̱ kúi̱ káchindó?”. 16 Ta̱ Simón Pedro nda̱kuiinra yuʼúra: “Yóʼó kúú ta̱ Cristo se̱ʼe Ndióxi̱ ta̱ táku”. 17 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Kusi̱í-iniún Simón se̱ʼe ta̱ Jonás, saáchi su̱ví iin na̱ yiví kúú na̱ níka̱ʼa̱n xíʼún xa̱ʼa̱ña, chi yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví kúú ta̱ ta̱xi ña̱ na̱kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ña. 18 Saátu káʼi̱n xíʼún: yóʼó kúú ta̱ Pedro, ta sa̱tá yu̱u̱ yóʼo ixava̱ʼi̱ congregación miíi̱, ta yéʼé Ya̱vi̱* nu̱ú ndúxu̱n na̱ yiví va̱ása kuchiñuña xíʼinna. 19 Yi̱ʼi̱ taxi llave ña̱ Reino ña̱ íyo chí ndiví ndaʼún. Nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ná katún nu̱ú ñuʼú yóʼo, xa̱a̱ ni̱ka̱túnña chí ndiví, ta nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ná ndaxiún nu̱ú ñuʼú yóʼo, xa̱a̱ ni̱nda̱xínña chí ndiví”. 20 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora ña̱ ná kǒo ka̱ʼa̱nna xíʼin ni iinna ña̱ kúúra ta̱ Cristo.
21 Saá ki̱xáʼa ta̱ Jesús ndákanira nu̱ú na̱ discípulora ña̱ xíniñúʼu ku̱ʼu̱nra chí ñuu Jerusalén ta ku̱a̱ʼá ña̱ keʼé na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* xíʼinra, ta saátu na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley;* ta kaʼnínara ta tá ná ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ndatakura. 22 Tasaá ku̱xíká loʼo ta̱ Pedro xíʼinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná kǒo ka̱ʼa̱nra saá: “Táta kundáʼvi-iniún kuniún miíún. Ni va̱ása ndoʼún saá”. 23 Tasaá ndi̱kóko̱ora chí inka xiyo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pedro: “Kuxíká nu̱úi̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa. Saáchi sásiún nu̱úi̱ ta kǒo ndákanixi̱níún nda̱a̱ táki̱ʼva ndákanixi̱ní Ndióxi̱, chi nda̱a̱ táki̱ʼva ndákanixi̱ní na̱ yivíva ndákanixi̱níún”.
24 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ discípulora: “Tá iinna kúni̱na kundiku̱nna yi̱ʼi̱ ná sandákoona keʼéna ña̱ kúni̱ miína, ta ná kundisona yitu̱n tú sáxo̱ʼvi̱* miína ta ná ndakundeéna kundiku̱nna yi̱ʼi̱. 25 Saáchi na̱ kúni̱ sakǎku miína* ndiʼi-xa̱ʼa̱vana, ta na̱ xíʼi̱ xa̱ʼíi̱ ndatakuvana. 26 Tá iin na̱ yiví ndákiʼinna ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo soo tándi̱ʼi xíʼi̱na xa̱ʼa̱ña, ¿ndáa chiñu kookavíña nu̱úna? ¿Ndáaña kivi taxi iin na̱ yiví ña̱ va̱ʼa ni̱ʼína ña̱ kutakuna? 27 Saáchi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a kixira xíʼin ndee̱ yivára ta kixitu na̱ ángelra xíʼinra, tasaá tiinra ku̱a̱chi xíʼin iin iinna xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna. 28 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, sava na̱ ndóo yóʼo va̱ása kuvina nda̱a̱ ná kunina kixi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ti̱xin Reinora”.
17 Tá ni̱ya̱ʼa i̱ñu̱ ki̱vi̱, ta̱ Jesús nda̱kiʼinra ta̱ Pedro ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí iin yuku̱ súkun ta saátu ta̱ Santiago xíʼin ñanira ta̱ Juan ta kán ni̱xi̱yo mitúʼunna. 2 Ta na̱sama ki̱ʼva ña̱ náʼa̱ ta̱ Jesús nu̱úna: nu̱úra iin nda̱ye̱ʼe̱ña táki̱ʼva káa ñu̱ʼu* ta ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxira ki̱ndoo yéʼe̱ña* táki̱ʼva íyo luz. 3 Tasaá xi̱nina ki̱ta ta̱ Moisés xíʼin ta̱ Elías ta ki̱xáʼana nátúʼunna xíʼin ta̱ Jesús. 4 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Jesús: “Táta kúsi̱íní-inindi̱ ña̱ ki̱xaa̱ndi̱ yóʼo. Tá kúni̱ún va̱ʼa ixava̱ʼi̱ u̱ni̱ veʼe válí: iinña koo veʼe yóʼó, inkaña koo veʼe ta̱ Moisés ta inkaña koo veʼe ta̱ Elías”. 5 Tá káʼa̱nkara..., ki̱xaa̱ iin vi̱kó yéʼe̱ ta nda̱siña sa̱tána, ta iin kama ti̱xin vi̱kó kán ni̱ka̱ʼa̱n iinna: “Ta̱yóʼo kúú se̱ʼi̱ ta̱ kúʼvi̱ní-inii̱ xínii̱; ta̱ sákusi̱í-inii̱. Kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nra”. 6 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ discípulo ña̱yóʼo, ndeéní ni̱yi̱ʼvína ta xi̱kuxítína ta nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú nda̱xinu̱ xi̱nína. 7 Tasaá ku̱yatin ta̱ Jesús nu̱úna, ti̱inrana ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndakunditandó. Va̱ása yi̱ʼvíndó”. 8 Tá nda̱niʼina nu̱úna, kǒo ni iinna níxinina, iinlá ta̱ Jesús xi̱nina. 9 Tá va̱xinuuna chí yuku̱,* ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Va̱ása natúʼunndó xíʼin ni iinna xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nindó, nda̱a̱ ná ndataku ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a”.
10 Ta na̱ discípulo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Nda̱chun káʼa̱n na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* ña̱ siʼna ta̱ Elías xíniñúʼu kixi?”. 11 Ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Ña̱ ndixa kúúña, ta̱ Elías kúú ta̱ siʼna xíniñúʼu kixi ta ndasaviíra ndiʼi ña̱ʼa. 12 Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ xa̱a̱ ki̱xiva ta̱ Elías, soo na̱kán kǒo níndakuninara ta ke̱ʼéna xíʼinra ña̱ kúni̱ miína. Ta saátu kúú ña̱ keʼéna ña̱ sandóʼona ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a”. 13 Saá kúú ña̱ na̱kunda̱a̱-ini na̱ discípulo ña̱ káʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví.
14 Tá ni̱xa̱a̱na nu̱ú ndóo ku̱a̱ʼá na̱ yiví, ku̱yatin iin ta̱a nu̱ú ta̱ Jesús, xi̱kuxítíra nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: 15 “Táta, kundáʼvi-iniún kuniún ta̱ loʼo se̱ʼi̱, saáchi ta̱ xíʼi̱ yi̱ʼí kúúra ta ndeéní ndóʼora. Sava yichi̱ ndákavara nu̱ú ñuʼu̱ xíxi̱ ta savatu nu̱ú ti̱kui̱í. 16 Ta ki̱xii̱ xíʼinra nu̱ú na̱ discípuloún, soo na̱yóʼo kǒo níkuchiñuna sandáʼanara”. 17 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra ta ka̱chira: “Na̱ yiví ku̱a̱chi na̱ kǒo kándíxa, ¿nda̱a̱ amaví kúú ña̱ xíniñúʼu koi̱ xíʼinndó? ¿Nda̱a̱ amakaví kúú ña̱ kundeé-inii̱ xíʼinndó? Naʼandó xíʼinra yóʼo”. 18 Tasaá ni̱nda̱ʼyi̱ ta̱ Jesús nu̱ú ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinña ña̱ ná sañáña ta̱ loʼo kán tasaá ndi̱ku̱n ndu̱va̱ʼavara. 19 Ta na̱ discípulo ku̱yatin se̱ʼéna nu̱ú ta̱ Jesús ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Nda̱chun kǒo níkuchiñundi̱ tavándi̱ña?”. 20 Ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Xa̱ʼa̱ ña̱ loʼoní kándíxandó Ndióxi̱. Mií ña̱ nda̱a̱ ná ka̱ʼi̱n xíʼinndó, chi tá ña̱ kándíxandó ná kooña táki̱ʼva íyo ndikín ña̱ mostaza, kivi ka̱ʼa̱nndó xíʼin yuku̱ yóʼo ‘Kúáʼan chí káa’, ta ku̱ʼu̱nvaña; kǒo ña̱ʼa ixayo̱ʼvi̱* xíʼinndó”. 21 *
22 Tá ndóona chí ñuu Galilea, ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ta̱ se̱ʼe ta̱a ndataxinara ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá 23 ta kaʼnínara, tá ná ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ndatakuvara”. Ta ña̱yóʼo sa̱kúsuchíníña-ini na̱ discípulora.
24 Tá ni̱xa̱a̱na chí ñuu Capernaúm, ku̱yatin na̱ ndákaya xu̱ʼún* ña̱ impuesto ña̱ templo nu̱ú ta̱ Pedro ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Á cháʼvi ta̱ maestroún xu̱ʼún ña̱ impuesto?”. 25 Ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Cháʼvivaraña”. Soo tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Pedro ini veʼe, siʼnaka ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra ta ka̱chira: “¿Ndáaña túvi yóʼó, Simón? ¿Ndáana kíʼin na̱ rey na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú yóʼo xu̱ʼún ña̱ impuesto ndaʼa̱? ¿Ndaʼa̱ se̱ʼena á ndaʼa̱ inka na̱ yivíva?”. 26 Ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúra: “Ndaʼa̱ inka na̱ yivíva”. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña na̱ se̱ʼe na̱ rey kǒo xíniñúʼu chaʼvina xu̱ʼún ña̱ impuesto. 27 Soo ña̱ va̱ʼa ná kǒo sa̱a̱na xíʼinyó, kúáʼan ini mar ta chika̱a̱ ka̱a ña̱ távána ti̱a̱ká. Ta tí siʼna taváún, kuná yuʼúrí ta kán ndani̱ʼún iin xu̱ʼún ña̱ plata.* Kiʼinña ta chaʼvi nu̱ú u̱vi̱ saáyó”.
18 Ta hora saá na̱ discípulo ku̱yatinna nu̱ú ta̱ Jesús ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Tá saá, ¿ndáana kúú na̱ káʼnuka ti̱xin Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví?”. 2 Ta ka̱nara iin ta̱ loʼo, ta ka̱nindichirara ma̱ʼñúna 3 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó tá kǒo násamandó miíndó ta xa̱a̱ndó koondó táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí, va̱ása ki̱ʼvindó ti̱xin Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví. 4 Ña̱kán, na̱ vitá-ini táki̱ʼva íyo ta̱ loʼo yóʼo, na̱kán kúú na̱ káʼnuka koo ti̱xin Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví; 5 ta na̱ ndákiʼin iin ta̱ loʼo táki̱ʼva íyo ta̱yóʼo xa̱ʼa̱ ki̱víi̱, ndákiʼintuna yi̱ʼi̱va. 6 Soo nda̱a̱ ndáaka na̱ sandákava iin na̱ va̱lí na̱ kándíxa yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ ku̱a̱chi, va̱ʼaka ná katikaana su̱kúnna iin yu̱u̱ molino ña̱ káʼnu* ta sakánanana ini mar.
7 ”Ndáʼviní na̱ yiví na̱ ñuyǐví yóʼo ña̱ sándakavana inkana ndaʼa̱ ku̱a̱chi. Ña̱ nda̱a̱ kúúña ña̱ koo sava na̱ yiví na̱ sandákava inkana ndaʼa̱ ku̱a̱chi, soo ndáʼviní na̱ yiví kán. 8 Ña̱kán, tá ndaʼún á xa̱ʼún sándakavaña yóʼó ndaʼa̱ ku̱a̱chi va̱ʼaka kaʼndaña ta sakána xíkáña. Chi va̱ʼaka ná ni̱ʼún ña̱ kutakún ni ná koo lenkoún, nu̱úka ña̱ koo u̱vi̱ saá xa̱ʼún xíʼin ndaʼún ta chika̱a̱na yóʼó nu̱ú ñuʼu̱ ña̱ kǒo ndáʼva̱. 9 Saátu, tá nduchúnu̱ún sándakavarí yóʼó ndaʼa̱ ku̱a̱chi, tavárí ta sákana xíkárí. Chi va̱ʼaka ná ni̱ʼún ña̱ kutakún xíʼin iin nduchúnu̱ún nu̱úka ña̱ koo u̱vi̱ saárí ta chika̱a̱na yóʼó ti̱xin Gehena* ña̱ xíxi̱. 10 Kuenta koondó ña̱ kǒo kundasíndó ni iin na̱ va̱lí yóʼo, saáchi káʼi̱n xíʼinndó na̱ ángelna na̱ íyo chí ndiví va̱ʼa kíʼvina nu̱ú íyo yivái̱* ta̱ íyo chí ndiví. 11 *
12 ”¿Ndáaña ndákanixi̱níndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo? Tá iin ta̱a kúúmiíra 100 ndikachi* ta iin tíkán nda̱ñúʼu, ¿á kǒo sandákoora 99 tíyóʼo yuku̱* ta ku̱ʼu̱nra nandukúra tí nda̱ñúʼu túvindó? 13 Tá ná ndani̱ʼírarí, mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó kusi̱íka-inira xíʼin tíkán nu̱úka tí 99 tí kǒo níndañúʼu. 14 Saátu yivái̱* ta̱ íyo chí ndiví kǒo kúni̱ra ña̱ ná ndañúʼu ni iin na̱ va̱lí yóʼo.
15 ”Tá iin na̱ ñaniún kéʼéna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼún, kúáʼan ta natúʼun mitúʼún xíʼinna, ta ka̱ʼa̱n xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna. Tá xíniso̱ʼona ña̱ káʼún, xa̱a̱ chi̱ndeún ñaniún ña̱ keʼé tukuna ña̱ va̱ʼa. 16 Soo tá kǒo xíniso̱ʼona, kúáʼan xíʼin iin á u̱vi̱ na̱ yiví ña̱kán va̱ʼa natúʼún xíʼinna chi ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó á ña̱ ndixa kúú ña̱ káʼa̱nna á va̱ása, xíniñúʼu koo u̱vi̱ á u̱ni̱ na̱ testigo. 17 Soo tá kǒo xíniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nna xíʼinna, natúʼun xa̱ʼa̱na xíʼin na̱ congregación.* Soo tá kǒo xíínna kuniso̱ʼona na̱ congregación, ná koona nu̱ún táki̱ʼva íyo na̱ ñuyǐví xíʼin na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto.
18 ”Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ná katúnndó nu̱ú ñuʼú yóʼo, xa̱a̱ ni̱ka̱túnña chí ndiví, ta ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ná ndaxínndó nu̱ú ñuʼú yóʼo, xa̱a̱ ni̱nda̱xínña chí ndiví. 19 Ta ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó tá u̱vi̱ ndóʼó na̱ íyo nu̱ú ñuʼú kíndo̱ondó ña̱ ndukúndó iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi, sáxi̱nuva yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví ña̱yóʼo. 20 Saáchi nu̱ú ndátaka u̱vi̱na á u̱ni̱na xa̱ʼa̱ ña̱ ndíku̱nna yi̱ʼi̱,* kán kundikai̱ ma̱ʼñúna”.
21 Ta̱ Pedro ku̱yatinra nu̱úra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Táta, tá iin na̱ ñanii̱ kéʼéna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼi̱n, ¿nda̱saa yichi̱ xíniñúʼu koo káʼnu-inii̱ xa̱ʼa̱na? ¿Á nda̱a̱ 7 yichi̱?”. 22 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Su̱ví 7 yichi̱, nda̱a̱ 77 yichi̱.
23 ”Ña̱kán ña̱ Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví, íyoña táki̱ʼva íyo iin rey ta̱ xi̱kuni̱ ndasavií kuenta xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra. 24 Tá ki̱xáʼara ndúkúra kuenta nu̱úna, ta ki̱xaa̱na xíʼin iin ta̱ xi̱níká* 10,000 talento* nu̱úra. 25 Xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo ña̱ kúúmiíra ña̱ chaʼvira, ta̱ káchíñura nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná xi̱kónara xíʼin ñá síʼira xíʼin se̱ʼera, saátu ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíra ña̱ va̱ʼa chaʼvira ña̱ níkára. 26 Tá xi̱niso̱ʼora ña̱yóʼo, xi̱kuxítíra nu̱ú ta̱ rey ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún kundatu loʼún yi̱ʼi̱ ndáʼvii̱, ta chaʼvii̱ ndiʼiña nu̱ún’. 27 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱ndáʼviní-ini ta̱ rey xi̱nirara, ña̱kán ta̱xira ña̱ ná ku̱ʼu̱nra ta i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ra. 28 Soo ta̱ esclavo kán ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra ta nda̱ni̱ʼíra inka ta̱ esclavo ta̱ xi̱níká 100 denario* nu̱úra. Tasaá ti̱inra su̱kúnra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Chaʼvi ndiʼi ña̱ níkáún nu̱úi̱’. 29 Ta̱ xi̱kitáʼan xíʼinra ña̱ xi̱kachíñu ndáʼvina xi̱kuxítíra nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún kundatu loʼún yi̱ʼi̱ ndáʼvii̱, ta chaʼvii̱ ndiʼiña nu̱ún’. 30 Soo va̱ása níxiinra, ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná chika̱a̱nara veʼeka̱a nda̱a̱ ná chaʼvira ña̱ níkára. 31 Tá na̱kunda̱a̱-ini inka na̱ kítáʼan káchíñu xíʼinra, ni̱sa̱a̱nína ta ni̱xa̱ʼa̱nna na̱túʼunna xíʼin ta̱ rey. 32 Tasaá ta̱ rey ka̱narara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini kúún. Yi̱ʼi̱ i̱xakáʼnu-inii̱ xa̱ʼún tá ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼviún xíʼi̱n. 33 ¿Nda̱chun va̱ása níkundáʼvi-iniún kuniún ta̱ xi̱níká nu̱ún táki̱ʼva ku̱ndáʼvi-ini yi̱ʼi̱ xi̱nii̱ yóʼó?’. 34 Ni̱sa̱a̱ní ta̱ rey, ta chi̱ka̱a̱rara veʼeka̱a nda̱a̱ ná chaʼvira ndiʼi ña̱ níkára. 35 Saátu keʼé yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví xíʼinndó tá va̱ása íxakáʼnu-inindó xíʼin ndiʼi níma̱ndó xa̱ʼa̱ na̱ ñanindó”.
19 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱yóʼo, ke̱era Galilea ta ni̱xa̱a̱ra nda̱a̱ Judea chí inka xiyo Jordán. 2 Ku̱a̱ʼání na̱ yiví ndíku̱n ku̱a̱ʼa̱n sa̱tára ta kán sa̱ndúva̱ʼara na̱ kúúmií kue̱ʼe̱.
3 Tasaá ku̱yatin sava na̱ fariseo na̱ kúni̱ kotondosóñaʼá ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Á va̱ʼa sandákoo iin ta̱a ñá síʼira xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa?”. 4 Nda̱kuiinra yuʼúna ta ka̱chira: “¿Á va̱ása níkaʼvindó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta̱ i̱xava̱ʼana tá xa̱ʼa̱ i̱xava̱ʼara iin ta̱a xíʼin iin ñaʼá 5 ta ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta̱ ta̱a sandákoora yivára xíʼin siʼíra ta ndakutáʼanra xíʼin ñá síʼira ta si̱ín iinlá xa̱a̱na nduuna’? 6 Ña̱kán su̱víka u̱vi̱ kúúna, chi iinláva ndu̱una. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo na̱ sa̱kítáʼan Ndióxi̱ ná kǒo taʼví nda̱a̱ ni iin na̱ yivína”. 7 Ta na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Tá saá, ¿nda̱chun xa̱ʼnda ta̱ Moisés chiñu nu̱ú ta̱ ta̱a ña̱ ná taxira iin certificado ndaʼa̱ ñá síʼira ña̱ xa̱a̱ ni̱ndo̱oñá?”. 8 Saá nda̱kuiinra yuʼúna ta ka̱chira: “Ta̱ Moisés ta̱xivara ña̱ ná sandákoondó ñá síʼindó xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní-inindó. Soo va̱ása níxi̱yoña saá tá ki̱vi̱ nu̱ú. 9 Yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó ndiʼi ta̱ sándakoo ñá síʼi, tá su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ níkeʼéñá ku̱a̱chi kini* kúúña, tá ná tindaʼa̱ra xíʼin inkañá ki̱ʼvira ku̱a̱chi”.*
10 Na̱ discípulo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Tá saá xíniñúʼu koo iin ta̱a xíʼin ñá síʼira, va̱ʼaka ná kǒo tindaʼa̱na”. 11 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Su̱ví ndiʼina kivi keʼé ña̱yóʼo, na̱ chíndeétáʼan Ndióxi̱ xíʼin kúú na̱ kivi keʼéña.* 12 Savana kǒo tíndaʼa̱na* xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ saá íyona tá ka̱kuvína. Soo íyo inkatuna kǒo tíndaʼa̱na saáchi na̱ yiví kúú na̱ xa̱ʼnda-ñaʼá. Soo savatuna kǒo tíndaʼa̱na xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱na keʼékana chiñu xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱. Tá iinna kúni̱na koo kúa̱anna, va̱ʼaka ná keʼéna saá”.
13 Tasaá ku̱yatin na̱ yiví kán xíʼin sava na̱ va̱lí ña̱ ná chinúura ndaʼa̱ra sa̱tána* ta ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱na. Soo na̱ discípulora ni̱nda̱ʼyi̱na nu̱úna. 14 Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Taxindó ná kixi na̱ va̱lí nu̱úi̱. Va̱ása kasindó nu̱úna ña̱ kuyatinna nu̱úi̱, saáchi na̱ íyo táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí yóʼo kúú na̱ ki̱ʼvi ti̱xin Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví”. 15 Ta chi̱núura ndaʼa̱ra sa̱tána ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra.
16 Tasaá ku̱yatin iin ta̱a nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Maestro, ¿ndáaña va̱ʼa kúú ña̱ xíniñúʼu keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa kutakui̱ ndiʼi tiempo?”. 17 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Nda̱chun ndáka̱tu̱ʼún yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa? Saáchi iinláva kúú ta̱ va̱ʼa. Soo tá kúni̱ún kutakún ndiʼi tiempo, xíniñúʼu keʼún ndiʼi chiñu ña̱ xáʼnda Ndióxi̱”. 18 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáaña kúúña?”. Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra ta ka̱chira: “Va̱ása kaʼníún, va̱ása ku̱su̱ún xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼún,* va̱ása ixakúiʼnáún, va̱ása ka̱ʼún ña̱ vatá* xa̱ʼa̱ inkana, 19 ixato̱ʼó yiváún xíʼin siʼún ta kuʼvi̱-iniún kuniún inka na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-iniún xíniún miíún”. 20 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ loʼo kán xíʼinra: “Xa̱a̱ kéʼíi̱ ndiʼi ña̱yóʼo. ¿Ndáaka ña̱ kúma̱ní keʼíi̱?”. 21 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra ta ka̱chira: “Tá kúni̱ún ndiʼi ña̱ kéʼún vií ná kooña, kúáʼan ta xi̱kó ña̱ʼa ña̱ kúúmiíún ta taxi xu̱ʼún kán ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi; saá kúú ña̱ ni̱ʼún ña̱ va̱ʼa chí ndiví. Tándi̱ʼi kixiún ta kundiku̱ún yi̱ʼi̱”. 22 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ loʼo kán ña̱yóʼo, ku̱suchíní-inira ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra saáchi ku̱a̱ʼání ña̱ʼa xi̱kuumiíra. 23 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ discípulora: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ yo̱ʼvi̱ní* koo ña̱ ki̱ʼvi iin na̱ ku̱i̱ká ti̱xin Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví. 24 Ta tuku káʼi̱n xíʼinndó ña̱ va̱ása yo̱ʼvi̱ ki̱ʼvi iin tí camello chí ya̱vi̱ xa̱ʼa̱ túku,* nu̱úka ña̱ ki̱ʼvi iin na̱ ku̱i̱ká ti̱xin Reino Ndióxi̱”.
25 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ discípulo ña̱yóʼo, nda̱kanda̱ní-inina ta ka̱china xíʼinra: “Tá saá, ¿ndáana kivi ka̱ku?”. 26 Tasaá ta̱ Jesús xi̱to káxira nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Nu̱ú na̱ yiví yo̱ʼvi̱ní ña̱yóʼo, soo nu̱ú Ndióxi̱ kǒo ni iin ña̱ yo̱ʼvi̱”.
27 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Pedro yuʼúra ta ka̱chira: “Soo, ndi̱ʼi̱ sa̱ndákoondi̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa kundiku̱nndi̱ yóʼó. ¿Ndáaña va̱ʼa ndakiʼinndi̱?”. 28 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó tá ná kixaa̱ tiempo ña̱ nduxa̱á ndiʼi ña̱ʼa, ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a kundúʼura* nu̱ú tayi̱ nu̱ú kaʼndachíñura, ta ndóʼó na̱ ndíku̱n yi̱ʼi̱ kundúʼundó nu̱ú 12 tayi̱ nu̱ú tiinndó ku̱a̱chi xíʼin na̱ 12 tribu na̱ ñuu Israel. 29 Ta ndiʼi na̱ sa̱ndákoo veʼe, ñanina, ku̱ʼvana, yivána, siʼína, se̱ʼena á ñuʼúna xa̱ʼa̱ ki̱víi̱, ndakiʼinna yáʼaka 100 yichi̱ ña̱ va̱ʼa ta saátu kutakuna ndiʼi tiempo.
30 ”Soo ku̱a̱ʼá na̱ íyo chí nu̱ú kindo̱ona chí sa̱tá, ta na̱ íyo chí sa̱tá kindo̱ona chí nu̱ú.
20 ”Saáchi ña̱ Reino Ndióxi̱ íyoña táki̱ʼva íyo ta̱ kúúmií iin ñuʼú nu̱ú chi̱ʼina tú uva, ta̱yóʼo xi̱ta̱a̱nní ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra ña̱ ndukúra na̱ kachíñu xíʼinra. 2 Tándi̱ʼi ki̱ndoora xíʼinna ña̱ iin denario* kúú ña̱ chaʼvirana iin ki̱vi̱, saá chi̱ndaʼárana ku̱a̱ʼa̱nna kachíñuna nu̱ú ñuʼúra. 3 Tá xa̱a̱ ku̱yatin ka̱a i̱i̱n xi̱ta̱a̱n ki̱ta tukura ku̱a̱ʼa̱nra, tá ni̱xa̱a̱ra nu̱ú ya̱ʼvi saá xi̱nira ndíta sava na̱ kǒo chiñu kúúmií. 4 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: ‘Saátu ndóʼó kúáʼanndó kachíñundó nu̱ú ñuʼíi̱, ta chaʼvii̱ ndóʼó ña̱ xíñiñúʼu kiʼinndó’. 5 Ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna kachíñuna xíʼinra. Tuku ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra ki̱ʼva ka̱a u̱xu̱ u̱vi̱, ta saátu ki̱ʼva ka̱a u̱ni̱ xi̱ku̱aá tuku ni̱xa̱ʼa̱nra. 6 Tándi̱ʼi tuku ni̱xa̱ʼa̱nra ki̱ʼva ka̱a u̱ʼu̱n xi̱ku̱aá ta nda̱ni̱ʼíra savaka na̱ ndíta kán, tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: ‘¿Nda̱chun kǒo káchíñundó ta ndíta miíndó yóʼo iníísaá ki̱vi̱?’. 7 Ta káchina xíʼinra: ‘Saáchi ni iinna ta̱ʼán taxi chiñu ndaʼa̱ndi̱’. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: ‘Saátu ndóʼó kúáʼanndó kachíñundó nu̱ú ñuʼíi̱’.
8 ”Tá xa̱a̱ ku̱ñuú, ta̱ xíʼin ñuʼú nu̱ú íyo tú uva, ka̱nara ta̱ kíʼin kuenta xíʼin na̱ káchíñu yóʼo ta ka̱chira xíʼinra: ‘Kana ndiʼi na̱ ka̱chíñu yóʼo ná kixina ta chaʼviúnna. Siʼnaka kixáʼún chaʼviún na̱ ki̱xaa̱ tá xi̱ku̱aáka ta tándi̱ʼi saá chaʼviún na̱ ki̱xaa̱ tá xi̱ta̱a̱n’. 9 Tá xa̱a̱ ki̱xaa̱ na̱ ni̱ki̱ʼvi ka̱a u̱ʼu̱n xi̱ku̱aá, tá iin iin na̱yóʼo ta̱xira iin denario* ndaʼa̱na. 10 Ña̱kán na̱ ni̱ki̱ʼvi ka̱chíñu tá xi̱ta̱a̱nka, tá ki̱xaa̱na nda̱kanixi̱nína ña̱ ku̱a̱ʼáka taxira ndaʼa̱na, soo saátu na̱kán iin denario* ta̱xira ndaʼa̱na. 11 Tá nda̱kiʼinnaña, kǒo níkutóona ta ki̱xáʼana káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ta̱ xíʼin ñuʼú kán 12 ta ka̱china: ‘Na̱ ki̱xaa̱ xi̱ku̱aá, iin hora loʼo kuití ka̱chíñuna ta inkáchi ta̱xiún ndaʼa̱na xíʼin ndi̱ʼi̱, ta ndi̱ʼi̱ iníí ki̱vi̱ xi̱ñuʼundi̱ nu̱ú kaʼní’. 13 Soo ta̱kán nda̱kuiinra yuʼú iin na̱ káʼa̱n kán: ‘Migo, kǒo ni iin ña̱ʼa íxai̱ xíʼún. Iin denario* kúú ña̱ ki̱ndooyó chaʼvii̱ yóʼó, ¿á su̱ví saá? 14 Ndakiʼin xu̱ʼún ta kúáʼan. Chi yi̱ʼi̱ chaʼvii̱ na̱ ki̱xaa̱ xi̱ku̱aá yóʼo táki̱ʼva cha̱ʼvii̱ yóʼó. 15 ¿Á kǒo kívi keʼíi̱ ña̱ kúni̱ miíi̱ xíʼin ña̱ʼa ña̱ kúúmiíi̱? Ta, ¿nda̱chun sáa̱ún xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa-inii̱ xíʼin na̱yóʼo?’. 16 Ña̱kán, ku̱a̱ʼá na̱ íyo chí nu̱ú kindo̱ona chí sa̱tá, ta na̱ íyo chí sa̱tá kindo̱ona chí nu̱ú”.
17 Tá ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Jerusalén, ta̱ Jesús ta̱vá síínra na̱ 12 discípulo ta chí yichi̱ kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: 18 “Chí ñuu Jerusalén ku̱a̱ʼa̱nyó, ta kán ndataxina ta̱ se̱ʼe ta̱a ndaʼa̱ na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley.* Ta kaʼnínara 19 ta ndataxinara ndaʼa̱ na̱ ñuyǐví, ta kusi̱kindaanara ta kaninara* ta katikaanara ndaʼa̱ tú yitu̱n; tá ná ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ndatakura”.
20 Tasaá, siʼí na̱ se̱ʼe ta̱ Zebedeo ku̱yatinñá nu̱ú ta̱ Jesús xíʼin u̱vi̱ saá se̱ʼeñá ta xi̱kuxítíñá nu̱úra ña̱ va̱ʼa ndukúñá iin ña̱ʼa nu̱úra. 21 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrañá: “¿Ndáaña kúni̱ún?”. Ñákán nda̱kuiinñá: “Kúni̱i̱ ña̱ u̱vi̱ saá na̱ ta̱a se̱ʼi̱ ná koona xíʼún nu̱ú kaʼndachíñún, iinra koo chí ndaʼa̱ kúaʼún ta inkara koo chí ndaʼa̱ yítiún”. 22 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndóʼó kǒo xíni̱ndó ndáaña kúú ña̱ ndúkúndó. ¿Á kuchiñundó koʼondó xíʼi̱n copa ña̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí koʼi̱?”. Tasaá nda̱kuiinna yuʼúra ta ka̱china: “Kuchiñuvandi̱”. 23 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndixava koʼovandó copai̱, soo su̱ví yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ka̱ʼa̱n ndáana koo chí ndaʼa̱ kúaʼi̱ á chí ndaʼa̱ yítii̱n. Chi kán kúú nu̱ú koo na̱ nda̱kaxin yivái̱”.
24 Tá na̱kunda̱a̱-ini na̱ inka 10 kán xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ni̱sa̱a̱nína xíʼin u̱vi̱ saá na̱yóʼo. 25 Soo ta̱ Jesús sa̱ndátakara ndiʼina ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Xa̱a̱ kúnda̱a̱va-inindó chi na̱ chíñu ñuyǐví yóʼo xáʼndana chiñu nu̱ú na̱ yiví táki̱ʼva kúni̱ miína, ta na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼvika xíniñúʼuna ndee̱ ña̱ xáʼndachíñuna nu̱ú na̱ yiví. 26 Soo su̱ví saá xíniñúʼu keʼé ndóʼó. Na̱ kúni̱ koo na̱ káʼnuka nu̱ú inkana va̱ʼaka ná kachíñuna nu̱ú inkana 27 ta nda̱a̱ ndáaka na̱ kúni̱ koo na̱ nu̱ú nu̱úndó siʼna ná kachíñuna nu̱úndó. 28 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ke̱ʼé se̱ʼe ta̱a. Ta̱yóʼo kǒo níkixira ña̱ kachíñuna nu̱úra, chi ki̱xira ña̱ kachíñura nu̱ú inkana tasaá kuvira* xa̱ʼa̱ na̱ yiví ña̱ ndacháʼvira xa̱ʼa̱na”.*
29 Tá ke̱ena ñuu Jericó, ku̱a̱ʼání na̱ yiví ndíku̱n sa̱tára ku̱a̱ʼa̱nna. 30 Ta u̱vi̱ na̱ kúáa nu̱ú xi̱niso̱ʼona ña̱ ku̱a̱yaʼa ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱nra chí yichi̱ nu̱ú ndóona ta ka̱na kóʼónara: “Táta, se̱ʼe ta̱ David, kundáʼvi-iniún kuniún ndi̱ʼi̱”. 31 Tasaá na̱ yiví ni̱nda̱ʼyi̱na nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ ná kasina yuʼúna, soo na̱yóʼo ndeéka ki̱xáʼana kána kóʼóna: “Táta, se̱ʼe ta̱ David, kundáʼvi-iniún kuniún ndi̱ʼi̱”. 32 Tasaá ta̱ Jesús xi̱kundichira, ka̱narana ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáaña kúni̱ndó ná keʼíi̱ xíʼinndó?”. 33 Na̱kán nda̱kuiinna yuʼúra: “Ndakuná nduchúnu̱úndi̱, táta”. 34 Ta̱ Jesús ku̱ndáʼviní-inira xi̱nirana, ti̱inra nu̱úna. Ta ndi̱ku̱n ki̱xáʼana xítona, ta nda̱kundiku̱nna sa̱tára.
21 Tá ku̱yatinna ñuu Jerusalén ta ni̱xa̱a̱na yatin ñuu Betfagué chí yuku̱ ña̱ Olivo, ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin u̱vi̱ na̱ discípulora: 2 “Kúáʼanndó ñuu ña̱ xítondó káa. Tá ná xa̱a̱ndó kán, ndani̱ʼíndó iin tí burro síʼi, ta núʼnirí xíʼin iin tí burro loʼo. Ndaxínndórí ta ná kixirí xíʼinndó. 3 Tá ndáka̱tu̱ʼunna ndóʼó, ña̱yóʼo ka̱ʼa̱nndó xíʼinna: ‘Ta̱ Jesús xíniñúʼurí’. Ta ndi̱ku̱n taxivana kixirí xíʼinndó”.
4 Ndiʼi ña̱yóʼo ku̱u ña̱ va̱ʼa ná xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n iin ta̱ profeta, ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n: 5 “Ka̱ʼa̱nndó xíʼin ñá se̱ʼe Sion: ‘Koto, ta̱ rey miíún va̱xira nu̱ún. Ta̱ vitá-ini kúúra ta kánuura sa̱tá iin tí burro loʼo va̱xira, tí kúú se̱ʼe iin tí ndíso ña̱ʼa ve̱e’”.
6 Tasaá na̱ discípulo ku̱a̱ʼa̱nna ta ke̱ʼéna táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna. 7 Ta níʼina tí burro síʼi xíʼin burro loʼo se̱ʼerí ki̱xaa̱ xíʼinna, ta chi̱núuna ti̱ko̱to̱na sa̱tárí ta xi̱kunúura sa̱tárí. 8 Ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán sa̱ndáka̱a̱na ti̱ko̱to̱na ta chi̱ndoonaña chí yichi̱; ta inkana xa̱ʼndana ndaʼa̱ yitu̱n ta chi̱ndoonaña chí yichi̱. 9 Ta ku̱a̱ʼá na̱ yiví na̱ ku̱a̱ʼa̱n chí nu̱úra xíʼin na̱ ndíku̱n sa̱tára kána kóʼóna ku̱a̱ʼa̱nna: “Ndióxi̱, káʼa̱n-ndáʼvindi̱ xíʼún, sakǎku se̱ʼe ta̱ David. Jehová* ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ ta̱ va̱xi xíʼin ki̱vi̱ra. Sakǎkura, káʼa̱n-ndáʼvindi̱ xíʼún, Ndióxi̱ ta̱ íyo chí ndiví”.
10 Tá ni̱ki̱ʼvira chí ñuu Jerusalén, ndiʼi na̱ ndóo ñuu kán ki̱xáʼana ndáka̱tu̱ʼunna: “¿Ndáa ta̱a kúú ta̱yóʼo?”. 11 Ta na̱ yiví va̱xi xíʼinra nda̱kuiinna: “Ta̱ profeta Jesús kúúra, ta̱ ke̱e ñuu Nazaret ña̱ Galilea”.
12 Ta̱ Jesús ni̱ki̱ʼvira ña̱ templo ta ta̱vára ndiʼi na̱ íxi̱kó kán xíʼin na̱ sátá* kán. Ta sa̱ndúvara mesa na̱ násama xu̱ʼún xíʼin tayi̱ na̱ íxi̱kó paloma. 13 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: ‘Veʼi̱, veʼe nu̱ú ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ kunaníña’, soo ndóʼó nda̱sandóña kavá nu̱ú ñúʼu na̱ kui̱ʼná”. 14 Tá ndíka̱a̱ra ini templo ku̱yatin na̱ kúáa nu̱ú xíʼin na̱ kǒo kívi kaka nu̱úra ta sa̱ndáʼarana.
15 Na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* ni̱sa̱a̱na xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ xi̱keʼéra ta na̱ va̱lí kána kóʼóna ini templo: “Ndióxi̱, káʼa̱n-ndáʼvindi̱ xíʼún, sakǎku se̱ʼe ta̱ David”. 16 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Jesús: “¿Á xíniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n na̱ va̱lí?”. Nda̱kuiinra yuʼúna: “Xíniso̱ʼovai̱ ña̱ káʼa̱nna. Soo ndóʼó, ¿á va̱ása níkaʼvindó ña̱yóʼo: ‘Na̱ va̱líchíín xíʼin na̱ sa̱kán chíchín ndásakáʼnuna yóʼó’?”. 17 Ta sa̱ndákoorana kán, ta ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Betania, ta kán ni̱ki̱si̱ra.
18 Tá xi̱ta̱a̱n va̱ʼa ndi̱kóra chí ñuu, ki̱xáʼara kúni̱ra kuxura. 19 Ña̱kán tá xi̱nira iin tú higo chí yichi̱ kán, ku̱yatinra nu̱únú, ta ni kǒo ku̱i̱ʼi níndani̱ʼíra ndaʼa̱nú, yu̱ku̱ kuitíva xi̱nira. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Nda̱a̱ ni iin yichi̱ ná kǒo taxikaún ku̱i̱ʼi”. Ta ndi̱ku̱n ni̱yi̱chi̱ tú higo. 20 Tá xi̱ni na̱ discípulo ña̱yóʼo, iin nda̱kanda̱-inina ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “¿Nda̱chun kamaní ni̱yi̱chi̱ tú higo?”. 21 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó tá kándíxandó Ndióxi̱ ta kǒo xíka-inindó su̱ví ña̱ ke̱ʼé kuitíi̱ xíʼin tú higo keʼéndó, chi nda̱a̱ ka̱ʼa̱nndó xíʼin yuku̱* ‘Ndakundichi ta sakána miíún nu̱ú tá mar’ ta saá kooña. 22 Ta ndiʼi ña̱ ndúkúndó nu̱ú Ndióxi̱, tá kándíxandó ña̱ taxiraña ndaʼa̱ndó ndakiʼinvandóña”.
23 Tándi̱ʼi ni̱ki̱ʼvira ini templo, na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* ñuu kán ku̱yatinna nu̱úra tá sánáʼa̱ra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáana ta̱xi ndee̱ ndaʼún ña̱ kéʼún ña̱yóʼo? ¿Á ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼún keʼún ña̱yóʼo?”. 24 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Saátu yi̱ʼi̱ nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n iin ña̱ʼa ndóʼó. Tá ná ndakuiinndó yuʼíi̱, saá ka̱ʼi̱n xíʼinndó ndáana ta̱xi ndee̱ ndaʼíi̱ ña̱ kéʼíi̱ ña̱ʼa yóʼo. 25 ¿Ndáana xa̱ʼnda chiñu nu̱ú ta̱ Juan ña̱ sandákuchira na̱ yiví, Ndióxi̱ ta̱ íyo chí ndiví á na̱ yivíva?”. Na̱kán ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “Tá ná ka̱ʼa̱nyó Ndióxi̱ ta̱xi chiñu yóʼo ndaʼa̱ra, ta ka̱ʼa̱nra xíʼinyó: ‘Tá saá, ¿nda̱chun va̱ása níkandíxandóra?’. 26 Soo, tá ná ka̱ʼa̱nyó na̱ yivíva chi̱ndaʼá miíra, i̱yo keʼéna iin ña̱ʼa xíʼinyó. Saáchi ndiʼina kándíxa ña̱ kúú ta̱ Juan iin profeta”. 27 Tasaá nda̱kuiinna yuʼúra: “Va̱ása xíni̱ndi̱”. Ña̱kán ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Saátu yi̱ʼi̱ va̱ása ka̱ʼi̱n xíʼinndó ndáana ta̱xi ndee̱ ndaʼíi̱ ña̱ kéʼíi̱ ña̱ʼa yóʼo.
28 ”¿Ndáaña ndákanixi̱níndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo? Iin ta̱a ta̱ ni̱xi̱yo u̱vi̱ ta̱a válí se̱ʼe ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ nu̱ú ta ka̱chira: ‘Se̱ʼe miíi̱, kúáʼan kachíñún vitin nu̱ú íyo tú uva’. 29 Ta se̱ʼera nda̱kuiinra yuʼúra: ‘Kǒo kúni̱i̱ ku̱ʼi̱n’. Soo tándi̱ʼi ndi̱kóva-inira ta ni̱xa̱ʼa̱nvara. 30 Tándi̱ʼi, ta̱ ta̱a kán ku̱yatinra nu̱ú inka ta̱ se̱ʼera ta táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ nu̱ú saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ u̱vi̱. Ta nda̱kuiinra yuʼú yivára: ‘Ku̱ʼu̱nvai̱’, soo kǒo níxa̱ʼa̱nra. 31 U̱vi̱ saá na̱yóʼo, ¿ndáana ke̱ʼé ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n yivána?”. Ta na̱yóʼo nda̱kuiinna: “Ta̱ nu̱ú”. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto xíʼin ná si̱ʼí ná íxi̱kó mií siʼnaka na̱yóʼo ki̱ʼvina nu̱úndó ti̱xin ña̱ Reino Ndióxi̱. 32 Saáchi ta̱ Juan ki̱xira ta chi̱núura iin yichi̱ va̱ʼa nu̱úndó, soo ndóʼó va̱ása níkandíxandóra. Ta na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto xíʼin ná si̱ʼí ná íxi̱kó mií ka̱ndíxavanara. Ta ndóʼó, xi̱nindó ña̱yóʼo ta ni saá kǒo níndikó-inindó ta ni va̱ása níkandíxandóra.
33 ”Kuniso̱ʼondó inka ilustración. Iin ta̱ kúúmií ñuʼú chi̱ʼira tú uva nu̱úña ta chi̱ka̱a̱ra corra nu̱úña. Ta nda̱saviíra iin táʼví nu̱ú kuʼnína tí uva ta kán i̱xava̱ʼara iin torre. Tándi̱ʼi sa̱ndákooraña renta ndaʼa̱ na̱ káchíñu xíʼin tú uva ta ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra chí inka ñuu xíká. 34 Tá ki̱xaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kaʼndana tí uva, chi̱ndaʼára na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ku̱ʼu̱nna nu̱ú na̱ sa̱ndákoora ñuʼúra ndaʼa̱, ña̱ ná taxina táʼví ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼu ndakiʼinra. 35 Soo na̱ sa̱ndákoora ñuʼúra ndaʼa̱, ti̱inna na̱ káchíñu nu̱úra ta iinra ndeéní ka̱ninara, ta inkara xa̱ʼnínara ta inkara ka̱ninara xíʼin yu̱u̱. 36 Ta̱ kúúmií ñuʼú kán tuku chi̱ndaʼára na̱ káchíñu ndáʼvi nu̱úra ku̱a̱ʼa̱nna, soo ku̱a̱ʼákana chi̱ndaʼára ku̱a̱ʼa̱n vitin nu̱úka ña̱ nu̱ú. Ta inkáchi ke̱ʼéna xíʼin na̱yóʼo. 37 Ta tándi̱ʼi chi̱ndaʼára se̱ʼera ku̱a̱ʼa̱n, saáchi nda̱kanixi̱níra: ‘Ixato̱ʼóvana se̱ʼi̱’. 38 Soo, tá xi̱nina se̱ʼera, na̱ káchíñu xíʼin tú uva ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanna: ‘Ta̱yóʼo kúú ta̱ ndakiʼin ñuʼú, ná kaʼníyóra ta saá kuenta miíyó koo ndiʼiña’. 39 Tasaá ti̱innara ta ta̱vánara nu̱ú íyo tú uva ta xa̱ʼnínara. 40 Tá ná kixaa̱ ta̱ xíʼin ñuʼú nu̱ú íyo tú uva, ¿ndáaña keʼéra xíʼinna?”. 41 Ta na̱ xi̱niso̱ʼo kán nda̱kuiinna ta ka̱china: “Ña̱ kúúna na̱ yiví ndi̱va̱ʼa-ini, sandíʼi-xa̱ʼa̱ va̱ʼarana ta taxira ñuʼúra ndaʼa̱ inkana, na̱ kandíxa taxi ña̱ʼa ndaʼa̱ra tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ta̱ʼnda̱ tí uva”.
42 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: ‘Yu̱u̱ ña̱ ku̱ndasí na̱ íxava̱ʼa veʼe, ña̱yóʼo ni̱xa̱a̱ña ndu̱uña yu̱u̱ ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka.* Mií Jehová* ke̱ʼé ña̱yóʼo ta kúsi̱íní-iniyó xíʼin ña̱yóʼo’. ¿Á ni iin yichi̱ kǒo níkaʼvindó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo? 43 Ña̱kán káʼi̱n xíʼinndó, Ndióxi̱ kindaara Reinora ndaʼa̱ndó ta taxiraña ndaʼa̱ inka na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ kúni̱ra. 44 Ta na̱ ná ndakava sa̱tá yu̱u̱ yóʼo ndiʼi-xa̱ʼa̱na. Soo tá ná ndakava yu̱u̱ yóʼo sa̱tá iinna, iin kuachi válí ndiʼina”.
45 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ fariseo xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra yóʼo, na̱kunda̱a̱-inina ña̱ xa̱ʼa̱ miína káʼa̱nra. 46 Ta xi̱kuni̱na tiinnara, soo ni̱yi̱ʼvína xi̱nina na̱ yiví, saáchi iin profeta xi̱kuura nu̱úna.
22 Ta̱ Jesús, tuku xi̱niñúʼura inka ilustración ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna. Ta ka̱chira: 2 “Ña̱ Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví kivi kooña táki̱ʼva íyo iin rey ta̱ ke̱ʼé iin vikó ña̱ tíndaʼa̱ se̱ʼera. 3 Chi̱ndaʼára na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ ka̱nara ku̱ʼu̱n vikó ña̱ tíndaʼa̱ se̱ʼera, soo na̱yóʼo kǒo níxiinna ku̱ʼu̱nna. 4 Tasaá chi̱ndaʼá tukura inka na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ku̱ʼu̱nna ta ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ ka̱nara: “Kotondó xa̱a̱ íyo tu̱ʼva ña̱ kuxundó. Xa̱a̱ xa̱ʼnína si̱ndi̱ki̱ sa̱na̱i̱ xíʼin inkaka kití sa̱na̱i̱ tí sa̱ndáʼi̱. Xa̱a̱ íyo tu̱ʼva ndiʼivaña. Naʼandó vikó ña̱ tíndaʼa̱ se̱ʼi̱”. 5 Soo na̱kán ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nvana va̱ása níxíínna ku̱ʼu̱nna vikó, iinna ku̱a̱ʼa̱n yuku̱va ta inkana ku̱a̱ʼa̱nna negociovana; 6 ta savana ti̱inna na̱ káchíñu ndáʼvi kán, ta i̱xandi̱va̱ʼana xíʼinna ta xa̱ʼnínana.
7 ”Tasaá ta̱ rey ni̱sa̱a̱níra ta chi̱ndaʼára na̱ soldadora; ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na na̱ xa̱ʼní na̱ káchíñu nu̱úra ta xa̱ʼmina ñuuna. 8 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: ‘Vikó ña̱ tíndaʼa̱ se̱ʼi̱ xa̱a̱ íyo tu̱ʼvaña, soo na̱ ka̱nai̱ va̱ása ndáyáʼvikana ña̱ kixina vikó. 9 Ña̱kán, kúáʼanndó chí yichi̱ ña̱ kíta chí ñuu ta kanandó nda̱a̱ ndáaka na̱ ndáni̱ʼíndó ña̱ ná kixina vikó ña̱ tíndaʼa̱ se̱ʼi̱’. 10 Tasaá na̱ káchíñu ndáʼvi nu̱úra ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna ndiʼi yichi̱ ta sa̱ndátakana ndiʼina, kúúna na̱ va̱ʼa á na̱ va̱ása va̱ʼa. Tasaá chu̱tú ini veʼe xíʼin na̱ ka̱nara.
11 ”Tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ rey kotora na̱ ki̱xaa̱, xi̱nira iin ta̱a ña̱ va̱ása ndíxira ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxi na̱ xáʼa̱n vikó tíndaʼa̱. 12 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Migo, ¿nda̱chun ki̱xaún yóʼo ta kǒo ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxi na̱ xáʼa̱n vikó tíndaʼa̱ ndíxiún?’. Tasaá kǒo ña̱ níndakuiin ta̱ ta̱a yóʼo. 13 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ rey xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: ‘Katúnndó xa̱ʼa̱ra xíʼin ndaʼa̱ra ta chika̱a̱ndóra chí nu̱ú naá. Kán kúú nu̱ú kuakura ta nda̱a̱ ndakaxí nu̱ʼura’.*
14 ”Saáchi ku̱a̱ʼá kúú na̱ kánana, soo loʼova kúú na̱ ndáka̱xinna”.
15 Tasaá na̱ fariseo* nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna ta ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna ndáaña keʼéna ña̱ va̱ʼa ná ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús iin tu̱ʼun ña̱ va̱ása va̱ʼa tasaá sakúiso ku̱a̱chinara. 16 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chi̱ndaʼána na̱ discípulona xíʼin inkaka na̱ kítáʼan xíʼin ta̱ Herodes ña̱ va̱ʼa ná ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Maestro, xíni̱ndi̱ ña̱ nina ña̱ nda̱a̱ káʼún, ta nina ña̱ nda̱a̱ sánáʼún xa̱ʼa̱ yichi̱ Ndióxi̱ ta ni va̱ása ndúkún ña̱ kindo̱o va̱ʼún xíʼin ni iin na̱ yiví saáchi va̱ása xítoún ndáa ki̱ʼva náʼa̱na. 17 Ña̱kán ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱, ¿ndáaña ndákanixi̱níún? ¿Á va̱ʼa chaʼvindi̱ xu̱ʼún ña̱ impuesto ndaʼa̱ ta̱ César á va̱ása va̱ʼa?”. 18 Tasaá ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ xíni̱ra ña̱ ndi̱va̱ʼa-inina ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Na̱ vatáva* kúúndó, ¿nda̱chun xítondosóndó yi̱ʼi̱? 19 Na̱ʼa̱ndó iin denario* nu̱úi̱”. Saá ta̱xina iin denario* ndaʼa̱ra. 20 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáa na̱ʼná kúú ña̱ va̱xi yóʼo ta ndáana kúú na̱ va̱xi ki̱vi̱ nu̱úña?”. 21 Ta na̱kán nda̱kuiinna: “Na̱ʼná ta̱ César xíʼin ki̱vi̱ra kúú ña̱ va̱xi nu̱úña”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá saá, taxindó ndaʼa̱ ta̱ César ña̱ʼa ña̱ kúú kuentara, ta taxindó ndaʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ʼa ña̱ kúú kuenta Ndióxi̱”. 22 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo nda̱kanda̱-inina.* Va̱ása níka̱ʼa̱nkana xíʼinra ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna.
23 Mií ki̱vi̱ saá ki̱xi na̱ saduceo,* na̱ káʼa̱n ña̱ kǒo ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: 24 “Maestro, ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Tá ná kuvi iin ta̱a ta va̱ása níxi̱yo se̱ʼera, ñanira xíniñúʼu tindaʼa̱ xíʼin ñá síʼira ñá ni̱ndo̱o ña̱kán va̱ʼa ná koo iin se̱ʼe ta̱ ni̱xi̱ʼi̱’. 25 Ña̱yóʼo ku̱u xíʼin u̱xa̱ na̱ ta̱a ta ñani táʼan miína xi̱kuuna. Ta̱ nu̱ú ti̱ndaʼa̱ra soo tándi̱ʼi ni̱xi̱ʼi̱ra, soo xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxi̱yo se̱ʼera, ñá síʼira ñá ni̱ndo̱o ta̱ ñanira ti̱ndaʼa̱ xíʼinñá. 26 Saá ku̱u xíʼin ta̱ u̱vi̱, ta̱ u̱ni̱..., iinsaá nda̱a̱ ta̱ u̱xa̱. 27 Tándi̱ʼi ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ndiʼi na̱yóʼo, ni̱xi̱ʼi̱ ñá ñaʼá yóʼo. 28 Ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱, tá ná ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, ¿ndáa na̱ ta̱a yóʼo kindo̱oñá xíʼin? Saáchi ndiʼina ni̱xi̱yo xíʼinñá”.
29 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Ndóʼó va̱ása va̱ʼa káʼa̱nndó saáchi va̱ása kúnda̱a̱-inindó ndáaña káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ ta ni va̱ása xíni̱ndó xa̱ʼa̱ ndee̱ ña̱ kúúmií Ndióxi̱. 30 Saáchi tá ná ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, na̱ ta̱a va̱ása tindaʼa̱na ta ná si̱ʼí va̱ása tindaʼa̱ná, saáchi koona táki̱ʼva íyo na̱ ángel na̱ íyo chí ndiví. 31 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, ¿á va̱ása níkaʼvindó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinndó: 32 ‘Yi̱ʼi̱ kúú Ndióxi̱ ta̱ Abrahán, Ndióxi̱ ta̱ Isaac, Ndióxi̱ ta̱ Jacob’? Ta̱yóʼo su̱ví Ndióxi̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱ kúúra, chi Ndióxi̱ na̱ táku kúúra”. 33 Tá xi̱niso̱ʼo ndiʼi na̱ yiví ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra iin nda̱kanda̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ sánáʼa̱ra.
34 Tá na̱kunda̱a̱-ini na̱ fariseo ña̱ kǒo níkivika ndakuiin na̱ saduceo yuʼúra, iin nda̱kutáʼan u̱vi̱ saána. 35 Tasaá iin ta̱ fariseo ta̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ley, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ra kotondosórara: 36 “Maestro, ¿ndáa chiñu ña̱ xáʼnda Ndióxi̱ kúú ña̱ káʼnuka nu̱ú ndiʼi Ley?”. 37 Ta nda̱kuiinra yuʼúra ta ka̱chira: “Kuʼvi̱-iniún kuniún Jehová* Ndióxi̱ún xíʼin ndiʼi níma̱ún, xíʼin ndiʼi ña̱ tákún* ta xíʼin ndiʼi xi̱níúnʼ. 38 Ña̱yóʼo kúú ña̱ nu̱ú ña̱ káʼnuka nu̱ú ndiʼiña. 39 Ña̱yóʼo kúú ña̱ u̱vi̱: ‘Kuʼvi̱-iniún kuniún inka na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-iniún xíniún miíún’. 40 Ti̱xin u̱vi̱ saá ña̱yóʼo ka̱na ña̱ Ley xíʼin ña̱ sa̱náʼa̱ na̱ profeta”.
41 Tasaá, tá ndítaka na̱ fariseo kán, ta̱ Jesús ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: 42 “¿Ndáaña ndákanixi̱níndó xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo? ¿Ndáana kúú yivára?”. Ta nda̱kuiinna yuʼúra ta ka̱china: “Ta̱ David kúú yivára”. 43 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “Tá saá, ¿nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ David táta xíʼinra tá ni̱na̱ʼa̱ espíritu santo yichi̱ nu̱úra ña̱ ka̱ʼa̱nra saá? Saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra: 44 ‘Jehová* ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin tátai̱: “Koo chí ndaʼa̱ kúaʼi̱ nda̱a̱ ná chindúʼi̱ na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó ti̱xin xa̱ʼún”’. 45 Ta̱ David tátava ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Cristo, ¿á kivi koora se̱ʼera tá saá?”. 46 Ni iinna va̱ása níkivi ndakuiin yuʼúra. Nani ki̱vi̱ saá ni iinna kǒo níxiinka nda̱ka̱tu̱ʼun-ñaʼá.
23 Tasaá ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ yiví kán ta saátu xíʼin na̱ discípulora. Ta ka̱chira: 2 “Na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xíʼin na̱ fariseo* ndákanixi̱nína ña̱ sánáʼa̱na ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Moisés. 3 Ña̱kán keʼéndó ta saxínundó ndiʼi ña̱ káʼa̱nna xíʼinndó, soo kǒo keʼéndó ña̱ kéʼéna, saáchi káʼa̱nnívana ta kǒo ña̱ kéʼéna. 4 Chiñu ña̱ xáʼndana táki̱ʼva íyo ña̱ʼa ve̱e ña̱ chínúuna sa̱tá na̱ yiví saá íyoña, soo na̱kán va̱ása xíínna sakánda̱naña xíʼin nu̱ú ndaʼa̱na.* 5 Ndiʼi ña̱ kéʼéna kéʼénaña ña̱ va̱ʼa ná kuni inka na̱ yiví ña̱ kéʼéna. Ndásachéena caja válí* ña̱ chínúuna chí te̱ʼéna* xíʼin ndaʼa̱ yítinna ta ndásakáni̱na yuʼú ti̱ko̱to̱na ña̱ ndíxina. 6 Tá ku̱a̱ʼa̱nna vikó kútóonína koona chí nu̱ú va̱ʼaka náʼa̱ ta saátu tá ku̱a̱ʼa̱nna sinagoga kútóonína koona tayi̱ tú íyo chí nu̱ú, 7 ta kúni̱tuna ña̱ to̱ʼóní ná chindeénana* chí nu̱ú ya̱ʼvi ta ná ka̱ʼa̱nna maestro* xíʼinna. 8 Soo ndóʼó va̱ása taxindó ña̱ ná ka̱ʼa̱nna maestro xíʼinndó, saáchi iinláva kúú Maestrondó ta ñani kúú ndiʼivandó. 9 Ta saátu va̱ása ka̱ʼa̱nndó yivá xíʼin ni iin na̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo, saáchi iinláva kúú yivándó ta̱ íyo chí ndiví. 10 Ta ni va̱ása taxitundó ña̱ ka̱ʼa̱nna maestro xíʼinndó, saáchi iinláva kúú maestrondó, ta̱ Cristo. 11 Na̱ káʼnuka nu̱ú ndóʼó va̱ʼaka ná kachíñuna nu̱ú inkana. 12 Ndióxi̱ sakúkaʼanra nu̱ú na̱ ndásakáʼnu mií, ta na̱ vitá-ini ndukáʼnuna.
13 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley xíʼin na̱ fariseo, na̱ vatá* kúúndó. Saáchi ndásindó yéʼé Reino Ndióxi̱ nu̱ú na̱ yiví. Ni kǒo kíʼvindó ta ni kǒo táxindó ki̱ʼvi na̱ chíka̱a̱ ndee̱ ña̱ ki̱ʼvina. 14 *
15 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley xíʼin na̱ fariseo, na̱ vatá kúúndó. Saáchi yáʼandó mar ta nda̱a̱ iníí ñuu ku̱a̱ʼa̱nndó ña̱ sáxi̱nu̱ndó-ini iin na̱ yiví ña̱ ki̱ʼvina xíʼinndó, tá xa̱a̱ ni̱ki̱ʼvina xíʼinndó ta chíka̱a̱ndóna ku̱ʼu̱nna Gehena* ta nda̱a̱ u̱vi̱ka yichi̱ koo ku̱a̱china nu̱úka miíndó.
16 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ kúáa nu̱ú na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú inkana. Saáchi káʼa̱nndó: ‘Tá iinna kíndo̱ona keʼéna iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ templo, kǒo xíniñúʼu saxínuvína ña̱ ki̱ndoona: soo tá iinna kíndo̱ona keʼéna iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ oro ña̱ íyo ini templo xíniñúʼu saxínuna ña̱ ki̱ndoona’. 17 Ndóʼó na̱ kíʼvi xíʼin na̱ kúáa nu̱ú. ¿Ndáaña kúú ña̱ ndáyáʼvika? ¿Á oro á mií templo chi ña̱yóʼo kúú ña̱ ndásayi̱i̱ oro? 18 Ta saátu ndóʼó káʼa̱nndó: ‘Tá iinna kíndo̱ona keʼéna iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ altar,* kǒo xíniñúʼu saxínuvínaña; soo tá iinna kíndo̱ona xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ chínúuna nu̱ú altar,* xíniñúʼu saxínuna ña̱ ki̱ndoona’. 19 Na̱ kúáa nu̱úva kúúndó. ¿Ndáaña kúú ña̱ ndáyáʼvika? ¿Á ña̱ʼa ña̱ chínúuna nu̱ú altar á mií altar chi ña̱yóʼo kúú ña̱ ndásayi̱i̱ ña̱ʼa ña̱ chínúuna nu̱úña? 20 Ña̱kán, na̱ kíndo̱o keʼé iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ altar su̱ví kuití ña̱yóʼo kíndo̱ona xa̱ʼa̱, saáchi kíndo̱ona xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ chínúuna nu̱úña; 21 ta na̱ kíndo̱o keʼé iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ templo su̱ví kuití ña̱yóʼo kíndo̱ona xa̱ʼa̱, saáchi nda̱a̱ Ndióxi̱ kíndo̱ona xa̱ʼa̱ chi ta̱kán kúú ta̱ íyo iniña, 22 ta na̱ kíndo̱o keʼé iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ chí ndiví su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kuití kíndo̱ona xa̱ʼa̱, saáchi nda̱a̱ xa̱ʼa̱ tayi̱ nu̱ú xáʼndachíñu Ndióxi̱ kíndo̱ona ta saátu xa̱ʼa̱ ta̱ níndúʼu* nu̱únú.
23 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley xíʼin na̱ fariseo, na̱ vatá kúúndó. Saáchi táxindó iin táʼví loʼo* ña̱ menta, ña̱ eneldo, ña̱ comino,* soo sándakoondaʼa̱ndó ña̱ ndáyáʼvika ña̱ káʼa̱n Ley: ña̱ va̱ʼa koo inindó xíʼin inkana, ña̱ kundáʼvi-inindó kunindó inkana xíʼin ña̱ kandíxandó Ndióxi̱. Xíniñúʼu keʼévandó ña̱yóʼo soo va̱ása xíniñúʼu sandákoondaʼa̱ndó mií ña̱ ndáyáʼvika ña̱ káʼa̱n Ley xa̱ʼa̱. 24 Na̱ kúáa nu̱ú kúúndó ta níʼindó yichi̱ nu̱ú inkana, sáxi̱xinndó ndikama loʼo tí ndákava ini copa, soo kókóndó tí camello.
25 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley xíʼin na̱ fariseo, na̱ vatá kúúndó. Íyondó táki̱ʼva íyo copa xíʼin ko̱ʼo̱ ña̱ nda̱yakúnndó chí sa̱tá soo chí inindó ndíʼi̱níka-inindó ña̱ kuumiíndó ku̱a̱ʼáníka ña̱ʼa ta kútóoníndó keʼéndó ña̱ kúni̱ miíndó. 26 Ndóʼó na̱ fariseo na̱ kúáa nu̱ú, siʼnaka ini copa xíʼin ini ko̱ʼo̱ ndaya̱kúnndó tasaá kúú ña̱ va̱ʼa koo chí sa̱táña.
27 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley xíʼin na̱ fariseo, na̱ vatá kúúndó. Saáchi náʼa̱ndó táki̱ʼva náʼa̱ nu̱ú ndúxu̱n na̱ yiví ña̱ ndákaʼyí yaana, chí sa̱táña liviní náʼa̱ña, soo chí iniña chútúña xíʼin leke na̱ ni̱xi̱ʼi̱ xíʼin ndiʼika ña̱ yaku̱a̱. 28 Ta ki̱ʼva saá kúú ña̱ íyondó: chí sa̱tándó va̱ʼakaví na̱ yiví kúúndó nu̱ú inkana, soo chí inindó chútúña xíʼin ña̱ vatá saátu xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa.
29 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley xíʼin na̱ fariseo, na̱ vatá kúúndó. Saáchi ndásaviíndó nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n na̱ profeta ta saátu ndásalivindó nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n na̱ yiví va̱ʼa 30 ta káchindó: ‘Saáchi tá níxi̱yoyó tiempo ña̱ xi̱ndoo na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, kǒo chindeétáʼanvíyó xíʼinna ña̱ kaʼnína na̱ profeta’. 31 Xíʼin ña̱yóʼo káʼa̱nndó xa̱ʼa̱ miíndó ña̱ kúúndó se̱ʼe na̱ xa̱ʼní na̱ profeta. 32 Ña̱kán, sandíʼindó keʼéndó ña̱ ki̱xáʼa na̱ táʼanndó kéʼéna tá xi̱naʼá.
33 ”Ndóʼó na̱ se̱ʼe ko̱o̱, ¿nda̱saa kivi ka̱kundó nu̱ú ña̱ Gehena* tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinndó? 34 Ña̱kán, chindaʼíi̱ na̱ profeta xíʼin na̱ ndíchi xíʼin na̱ maestro ña̱ kixina nu̱úndó. Savana kaʼníndóna ta katikaandóna ndaʼa̱ tú yitu̱n, ta savatuna kanindóna* chí sinagoga, ta kundiku̱nndó sa̱tána ku̱ʼu̱nndó ñuu tá ñuu. 35 Ta ndóʼó chaʼvindó xa̱ʼa̱ ndiʼi ni̱i̱ na̱ yiví va̱ʼa ña̱ ni̱xi̱ta̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo, nda̱a̱ ni̱i̱ ta̱ Abel iinsaá nda̱a̱ ni̱i̱ ta̱ Zacarías se̱ʼe ta̱ Baraquías ta̱ xa̱ʼníndó chí yéʼé ña̱ templo yatin nu̱ú íyo altar. 36 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin chaʼvina xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo.
37 ”Jerusalén, Jerusalén, ña̱ xáʼní na̱ profeta ta kúunña yu̱u̱ na̱ chíndaʼána ku̱a̱ʼa̱n nu̱úña..., ku̱a̱ʼákaví yichi̱ xi̱kuni̱i̱ sandátakai̱ ndiʼi na̱ se̱ʼún nda̱a̱ táki̱ʼva íxaa nduxú tá sándatakarí se̱ʼe válírí ti̱xin ndi̱xi̱nrí. Soo ndóʼó kǒo níxiinndó kandíxandó. 38 Ña̱kán, Ndióxi̱ sandákoondaʼa̱ra veʼendó ta saátu sandákoondaʼa̱ra miíndó. 39 Saáchi káʼi̱n xíʼinndó, va̱ása kunikandó yi̱ʼi̱ nda̱a̱ ná ka̱ʼa̱nna: ‘Jehová* ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ ta̱ va̱xi xíʼin ki̱vi̱ra’”.
24 Tá ku̱a̱ʼa̱n kíta ta̱ Jesús ini templo, na̱ discípulora ku̱yatinna nu̱úra ta ni̱na̱ʼa̱na ña̱ templo nu̱úra. 2 Tasaá, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Á xítondó ndiʼi ña̱ʼa yóʼo? Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, yu̱u̱ ña̱ íyo yóʼo ña̱ nduva kuuña ta kuachi ndiʼiña”.
3 Tá níndúʼura* chí yuku̱* ña̱ Olivo, na̱ discípulo ku̱yatinna nu̱úra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱, ¿ama koo ña̱ʼa yóʼo, ta ndáa señal na̱ʼa̱ nu̱úndi̱ ña̱ xa̱a̱ íyoún xíʼinndi̱* ta saátu ña̱ xa̱a̱ ku̱yatin ndiʼi-xa̱ʼa̱* ñuyǐví* yóʼo?”.
4 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Kuentaní koondó. Ni iinna ná kǒo sandáʼvi ndóʼó, 5 saáchi ku̱a̱ʼánína kuniñúʼu ki̱víi̱ ta ka̱ʼa̱nna ‘Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ Cristo’ ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví sandáʼvina. 6 Ta kuniso̱ʼondó ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ guerra. Soo kuenta koondó, va̱ása yi̱ʼvíndó, saáchi ña̱ koo kúúva ña̱yóʼo, soo su̱ví tiempo ña̱ xa̱a̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví yóʼo kúúña.
7 ”Saáchi kanitáʼan iin ñuu xíʼin inka ñuu, ta iin país xíʼin inka país, ta koo so̱ko ta ndeéní ta̱an. 8 Ndiʼi ña̱yóʼo na̱ʼa̱ña ña̱ sa̱kán kixáʼava kúú tu̱ndóʼo.*
9 ”Tasaá ixandi̱va̱ʼana xíʼinndó ta kaʼnína ndóʼó ta ndiʼi na̱ ñuu sa̱a̱-inina kunina ndóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandó yi̱ʼi̱. 10 Ta ku̱a̱ʼánína kuxíká nu̱ú Ndióxi̱, ta ndataxitáʼanna ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá ta kundasítáʼanna. 11 Ku̱a̱ʼání na̱ profeta vatá kee ta sandáʼvina ku̱a̱ʼání na̱ yiví, 12 ta tá ná kixáʼa koo ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ása va̱ʼa,* ku̱a̱ʼání na̱ yiví kǒo kuʼvi̱ka-inina kunitáʼanna. 13 Soo na̱ ná kundeé-ini* nda̱a̱ nu̱ú ndíʼi kúú na̱ ka̱ku. 14 Ta natúʼunna tu̱ʼun va̱ʼa* xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ iníísaá nu̱ú ñuʼú yóʼo ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-ini ndiʼi na̱ yiví tasaá ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví.
15 ”Ña̱kán, tá ná kunindó ña̱ʼa ña̱ kininí káa ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱, kixaa̱ña kundichiña chí nu̱ú ñuʼú yi̱i̱, ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Daniel xa̱ʼa̱ (na̱ káʼvi* tu̱ʼun yóʼo ná kunda̱a̱-inina xíʼinña), 16 tasaá na̱ íyo chí Judea ná kununa ku̱ʼu̱nna chí yuku̱. 17 Ta na̱ ndósó chí xi̱ní veʼe ná kǒo nuuna veʼena ña̱ tavána ña̱ʼana, 18 ta na̱ xíka chí yuku̱, ná kǒo ndikóna xa̱ʼa̱ ti̱ko̱to̱na. 19 Ndáʼviní ná si̱ʼí ná ñúʼu se̱ʼe á ná sáchichín se̱ʼe ki̱vi̱ saá. 20 Ndakundeéndó ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ ña̱ ná kǒo ku̱ʼu̱nndó tiempo vi̱xin á ki̱vi̱ sábado. 21 Saáchi kixaa̱ tu̱ndóʼo ña̱ káʼnu. Nda̱a̱ tá ki̱xáʼa xa̱ʼa̱ ñuyǐví nda̱a̱ vitin ta̱ʼán koo táʼan ña̱yóʼo ta ni iin ki̱vi̱ va̱ása ndikóña. 22 Soo tá ku̱a̱ʼání ki̱vi̱ ná koo tu̱ndóʼo yóʼo ni iin na̱ yiví va̱ása ka̱ku, soo xa̱ʼa̱ na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ loʼova ki̱vi̱ kooña.
23 ”Tasaá, tá iinna káʼa̱n xíʼinndó ‘Kotondó, yóʼo ndíka̱a̱ ta̱ Cristo’ á ‘Káa ndíka̱a̱ra’, va̱ása kandíxandóna. 24 Saáchi kita na̱ cristo vatá xíʼin na̱ profeta vatá ta keʼéna ku̱a̱ʼání milagro, ta keʼéna ña̱ʼa ña̱ ndakanda̱-ini na̱ yiví xíʼin ña̱ sandáʼvinana, ta nda̱a̱ kuni̱na sandáʼvina na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱. 25 Kotondó xa̱a̱ ya̱chi̱ka káʼi̱n xíʼinndó. 26 Ña̱kán tá káʼa̱nna xíʼinndó ‘Kotondó chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí ndíka̱a̱ra’, kǒo ku̱ʼu̱nndó; tá káʼa̱nna xíʼinndó ‘Kotondó chí ini veʼe ndíka̱a̱ra’, va̱ása kandíxandóna. 27 Saáchi táki̱ʼva íyo taxa ña̱ ndáye̱ʼe̱ chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu* iinsaá nda̱a̱ nu̱ú ndíʼviña saá koo tiempo tá xa̱a̱ ná koo* ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a* xíʼinndó. 28 Nu̱ú kándúʼu iin ndi̱i* kán ndataka tí águila.
29 ”Ndi̱ku̱n tá ná ya̱ʼa tu̱ndóʼo ña̱ káʼnu ña̱ koo ki̱vi̱ kán, ñu̱ʼu* kunaá nu̱úña, ta va̱ása ndaye̱ʼe̱ka tí yo̱o̱, ta ko̱yo tí ki̱mi chí ndiví ta ña̱ʼa ña̱ íyo chí ndiví ndeéní kanda̱ña. 30 Tasaá kita iin ña̱ʼa chí ndiví tá ná kixi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a, ta ndiʼi na̱ ñuu na̱ íyo nu̱ú ñuʼú ndeéní kusuchí-inina* ta kunina ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ña̱ va̱xira chí nu̱ú vi̱kó ña̱ íyo chí ndiví xíʼin ndiʼi ndee̱ra. 31 Ta ndeéní nda̱ʼyi̱ trompeta ta chindaʼára na̱ ángelra ña̱ sandátakana na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ ku̱mí saá ti̱tu̱n ñuyǐví, chí nu̱ú kíxáʼa ndiví iinsaá nda̱a̱ nu̱ú ndíʼiña.
32 ”Sákuaʼandó xa̱ʼa̱ ña̱ ilustración tú higo. Tá xa̱a̱ kána ndaʼa̱nú ta kána yu̱ku̱nú, xa̱a̱ xíni̱vandó ña̱ xa̱a̱ yatin va̱xi tiempo sáví. 33 Saátu ndóʼó tá ná kunindó ndiʼi ña̱ʼa yóʼo, kunda̱a̱-inindó ña̱ xa̱a̱ yatin yéʼé va̱xi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a. 34 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin ni va̱ása kuvina nda̱a̱ ná koo ndiʼi ña̱yóʼo. 35 Ñuʼú xíʼin ndiví ndiʼi-xa̱ʼa̱ña,* soo tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ña.
36 ”Ni iinna va̱ása xíni̱ hora xíʼin ki̱vi̱, ni na̱ ángel na̱ íyo chí ndiví ni yi̱ʼi̱;* mitúʼun yivái̱ xíni̱. 37 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo tiempo ta̱ Noé, saá koo tiempo tá xa̱a̱ ná koo* ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a xíʼinndó. 38 Saáchi tiempo saá tá kúma̱níka kixi sa̱vi̱ kini na̱ yiví xi̱xixina, xi̱xiʼina, xi̱tindaʼa̱na, nda̱a̱ ki̱vi̱ ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Noé ini tú arca; 39 ta ni kǒo níxiinna kuniso̱ʼona nda̱a̱ tá ki̱xi sa̱vi̱ kini ta ni̱xi̱ʼi̱ ndiʼina i̱xaará. Saá koo tiempo tá xa̱a̱ ná koo* ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a xíʼinndó. 40 Tasaá u̱vi̱ ta̱a kundika̱a̱na chí yuku̱: Ndióxi̱ ndakiʼinra iinra ta inkara sandákoora. 41 U̱vi̱ ná si̱ʼí ndikoná xíʼin molino ndaʼa̱: Ndióxi̱ ndakiʼinra iinñá ta inkañá sandákoora. 42 Ña̱kán, ndiʼi tiempo kundito va̱ʼa nu̱úndó, saáchi va̱ása xíni̱ndó ndáa ki̱vi̱ kixi tátandó.
43 ”Ndakanixi̱níndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: tá iin ta̱ íyo iin veʼe ná kunda̱a̱-inira ndáa hora ña̱ ñuú kúú ña̱ ki̱ʼvi iin ta̱ kui̱ʼná veʼera, va̱ása ku̱su̱nra, ta ni va̱ása taxira ki̱ʼvira veʼera. 44 Ña̱kán ndóʼó koo tu̱ʼvandó, saáchi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a kixira hora ña̱ va̱ása ndátundó.
45 ”¿Ndáa ta̱ kúú mií ta̱ ndixa kúú esclavo ta̱ nda̱kúní-ini ta̱ ndíchiní, ta̱ ta̱xi ta̱ káchíñura nu̱ú ña̱ kundaara na̱ káchíñu ti̱xin veʼera ta taxira ña̱ kuxuna mií tiempo ña̱ xíniñúʼunaña? 46 Si̱íní koo ta̱ esclavo kán tá ná kixi ta̱ káchíñura nu̱ú ta ndani̱ʼírara ña̱ kéʼéra ña̱yóʼo. 47 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó taxira chiñu ndaʼa̱ra ña̱ kundaara ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíra.
48 ”Soo tá ta̱ esclavo kán ná keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa ta sana ndakanixi̱níra ‘Ta̱ káchíñui̱ nu̱ú kúáchi̱níra’ 49 ta kixáʼara kanira na̱ káchíñu xíʼinra, ta kixáʼara kuxura ta koʼora xíʼin na̱ xíʼiní, 50 ta̱ káchíñu ta̱ esclavo kán nu̱ú kixira iin ki̱vi̱ ña̱ va̱ása ndáturara xíʼin hora ña̱ va̱ása xíni̱ra 51 ta ndeéní taxira castigo ndaʼa̱ra ta chika̱a̱rara nu̱ú ñúʼu na̱ vatá.* Kán kúú nu̱ú kuakura ta nda̱a̱ ndakaxí nu̱ʼura.*
25 ”Tasaá Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví kivi kooña táki̱ʼva íyo 10 ná si̱ʼí kúa̱an* ná níʼi ñuʼu̱ ta ke̱ená ku̱a̱ʼa̱nná ña̱ ndakutáʼanná xíʼin ta̱ tíndaʼa̱. 2 U̱ʼu̱n ná si̱ʼí yóʼo ná kíʼvi kúúná ta inka u̱ʼu̱nná ná ndíchi xi̱ní kúúná. 3 Ná si̱ʼí kíʼvi nda̱kiʼinná ñuʼu̱ ña̱ túun nu̱úná ku̱a̱ʼa̱nná soo va̱ása ku̱a̱ʼa̱n aceite xíʼinná, 4 ta ná si̱ʼí ndíchi xi̱ní nda̱kiʼinná ñuʼu̱ ña̱ túun nu̱úná ku̱a̱ʼa̱n xíʼinná ta níʼikaná aceite ku̱a̱ʼa̱nná. 5 Xa̱ʼa̱ ña̱ kúáchi̱ní ta̱ tíndaʼa̱, ña̱kán ki̱ʼin ma̱ʼná ndiʼi ná si̱ʼí yóʼo ta ni̱ki̱si̱ná. 6 Soo tá sava ñuú xi̱niso̱ʼoná ña̱ ka̱na iinna: ‘Xa̱a̱ ki̱xaa̱ ta̱ tíndaʼa̱. Keendó ndakiʼinndóra’. 7 Tasaá ndiʼi ná si̱ʼí kúa̱an nda̱kooná ta nda̱saviíná ñuʼu̱ ña̱ túun nu̱úná. 8 Ná si̱ʼí kíʼvi ni̱ka̱ʼa̱nná xíʼin ná ndíchi xi̱ní: ‘Taxi loʼondó aceite tá níʼindó ndaʼa̱ndi̱, saáchi xa̱a̱ kúni̱ nda̱ʼva̱ ñuʼu̱ndi̱’. 9 Ná ndíchi xi̱ní nda̱kuiinná yuʼúná ta ka̱chiná: ‘Sana va̱ása nanirá kuniñúʼuyó. Va̱ʼaka kúáʼanndó nu̱ú na̱ íxi̱kórá ta satándórá* kuniñúʼundó’. 10 Soo tá ku̱a̱ʼa̱nná satánárá, ki̱xaa̱ ta̱ tíndaʼa̱. Ná si̱ʼí kúa̱an ná xa̱a̱ íyo tu̱ʼva ndátuñaʼá ni̱ki̱ʼviná xíʼinra vikó tíndaʼa̱ ta nda̱si yéʼé. 11 Tándi̱ʼi ki̱xaa̱ inka ná si̱ʼí kúa̱an ta ka̱chiná: ‘Táta, táta, ndakuná loʼo yéʼé nu̱úndi̱’. 12 Soo nda̱kuiinra yuʼúná ta ka̱chira: ‘Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ va̱ása xíni̱i̱ ndóʼó’.
13 ”Ña̱kán xíniñúʼu ndiʼi tiempo koo tu̱ʼvandó, saáchi va̱ása xíni̱ndó ki̱vi̱ xíʼin hora.
14 ”Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví íyoña táki̱ʼva íyo iin ta̱a ta̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí ku̱ʼu̱n chí inka ñuu xíká, soo siʼna ka̱nara na̱ káchíñu nu̱úra ta sa̱ndákoora ndiʼi ña̱ kúúmiíra ndaʼa̱na ña̱ ná kundaanaña. 15 Ta̱ ta̱a yóʼo xi̱xini̱ra nda̱saa talento* kivi kundaa iin iin na̱yóʼo, ña̱kán ta̱xira u̱ʼu̱n talento ndaʼa̱ iinra, ta inkara ta̱xira u̱vi̱ña ndaʼa̱ ta inkara iinlávaña, ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí inka ñuu xíká. 16 Ta̱ nda̱kiʼin u̱ʼu̱n talento nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta ke̱ʼéra negocio xíʼinña ta nda̱kiʼinra inka u̱ʼu̱nña. 17 Saátu ta̱ nda̱kiʼin u̱vi̱ña, nda̱kiʼinra inka u̱vi̱ña. 18 Soo ta̱ nda̱kiʼin iinña, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta ka̱anra iin ya̱vi̱ nu̱ú ñuʼú ta chi̱se̱ʼéra xu̱ʼún* ta̱ káchíñura nu̱ú.
19 ”Tá ni̱ya̱ʼa ku̱a̱ʼá tiempo ndi̱kó ta̱ káchíñuna nu̱ú ta ndu̱kúra kuenta nu̱úna. 20 Ta̱ nda̱kiʼin u̱ʼu̱n talento ki̱xaa̱ra nu̱úra ta níʼira inka u̱ʼu̱n talento ta ka̱chira: ‘Táta, u̱ʼu̱n talento kúú ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱ ta koto nda̱kiʼi̱n inka u̱ʼu̱nña’. 21 Ta̱ káchíñura nu̱ú nda̱kuiinra yuʼúra ta ka̱chira: ‘Va̱ʼaní íyo ña̱ ke̱ʼún, ta̱a va̱ʼa kúún. Loʼova ña̱ʼa ta̱xii̱ ndaʼún ta va̱ʼaní xi̱ndaúnña, ta taxi ku̱a̱ʼákai̱ña ndaʼún. Naʼa ta kusi̱í-iniún xíʼi̱n’. 22 Tasaá ki̱xaa̱ ta̱ nda̱kiʼin u̱vi̱ talento ta ka̱chira: ‘Táta, u̱vi̱ talento kúú ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱ ta koto nda̱kiʼi̱n inka u̱vi̱ña’. 23 Ta̱ káchíñura nu̱ú nda̱kuiinra yuʼúra ta ka̱chira: ‘Va̱ʼaní íyo ña̱ ke̱ʼún, ta̱a va̱ʼa kúún. Loʼova ña̱ʼa ta̱xii̱ ndaʼún ta va̱ʼaní xi̱ndaúnña, ta taxi ku̱a̱ʼákai̱ña ndaʼún. Naʼa ta kusi̱í-iniún xíʼi̱n’.
24 ”Tándi̱ʼi ki̱xaa̱ ta̱ nda̱kiʼin iin talento ta ka̱chira: ‘Táta, kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ kúún iin ta̱a ta̱ ndeéní-ini, ta sákeún nu̱ú va̱ása níchiʼún ta ndákayaún ña̱ʼa ña̱ va̱ása níkachíñún xa̱ʼa̱. 25 Ña̱kán ni̱yi̱ʼvíi̱ ta ni̱xa̱ʼi̱n chi̱se̱ʼíi̱ talento ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱ ti̱xin ñuʼú. Koto yóʼo íyo ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱ ndakiʼinña’. 26 Ta̱ káchíñura nu̱ú nda̱kuiinra yuʼúra ta ka̱chira: ‘Ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini, ta̱ xu̱xán. ¿Á xa̱a̱ kúnda̱a̱-iniún ña̱ sákei̱ nu̱ú va̱ása níchiʼi̱ ta ndákayai̱ ña̱ʼa ña̱ va̱ása níkachíñui̱ xa̱ʼa̱? 27 Tá saá, ¿nda̱chun va̱ása níxa̱ʼún chika̱ún xu̱ʼíi̱n ini banco? Tasaá tá ná kixai̱ ndakiʼi̱n xu̱ʼíi̱n xíʼin si̱kíña’.
28 ”Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Kindaandó talento ña̱ níʼira ta taxindóña ndaʼa̱ ta̱ níʼi 10 talento. 29 Saáchi ndiʼi na̱ kúúmií ku̱a̱ʼá ña̱ʼa, ku̱a̱ʼákaña taxina ndaʼa̱na ta nduku̱a̱ʼáka ña̱ kuumiína; soo na̱ kǒo ku̱a̱ʼá ña̱ʼa kúúmií, nda̱a̱ ña̱ íyo nu̱úna kindaanaña ndaʼa̱na. 30 Ta̱a ta̱ kǒo xíni̱ kachíñu vií, chika̱a̱ndóra nu̱ú naá. Kán kúú nu̱ú kuakura ta nda̱a̱ ndakaxí nu̱ʼura’.*
31 ”Tá ná kixi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a xíʼin ndiʼi ndee̱ra ta xíʼin ndiʼi na̱ ángel, tasaá kundúʼura* nu̱ú tayi̱ nu̱ú kaʼndachíñura. 32 Ndiʼi na̱ ñuu ndatakana nu̱úra, ta ndataʼvíra na̱ yiví táki̱ʼva kéʼé ta̱ pastor ña̱ ndátaʼvíra tí ndikachi* xíʼin tí ti̱xúʼu. 33 Ta chindoora tí ndikachi chí ndaʼa̱ kúaʼara, soo tí ti̱xúʼu chí ndaʼa̱ yítinra.
34 ”Tasaá ta̱ Rey ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ íyo chí ndaʼa̱ kúaʼara: ‘Naʼa ndóʼó, na̱ táxi yivái̱ ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱, ndakiʼinndó ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ ña̱ i̱xava̱ʼara xa̱ʼa̱ndó nda̱a̱ tá ki̱xáʼa xa̱ʼa̱ ñuyǐví. 35 Saáchi xi̱kuni̱i̱ kuxui̱ ta ndóʼó ta̱xindó ña̱ xi̱xii̱. Xi̱kuni̱i̱ koʼi̱ ti̱kui̱í ta ndóʼó ta̱xindó ti̱kui̱í xi̱ʼii̱. Kǒo níxi̱xini̱ndó yi̱ʼi̱ ta va̱ʼa nda̱kiʼinndó yi̱ʼi̱ ni̱xi̱yoi̱ veʼendó. 36 Tá ni̱xi̱yo chálái̱* sa̱kúndixindó yi̱ʼi̱. Tá xi̱kuumiíi̱ kue̱ʼe̱ xi̱ndaandó yi̱ʼi̱. Tá xi̱ndika̱i̱ veʼeka̱a ki̱xindó xi̱tondó yi̱ʼi̱’. 37 Tasaá na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ʼa ndakuiinna yuʼúra ta kachina: ‘Táta, ¿ama xi̱nindi̱ ña̱ kúni̱ún kuxún ta ta̱xindi̱ ña̱ xi̱xiún, á ña̱ kúni̱ún koʼún ti̱kui̱í ta ta̱xindi̱rá xi̱ʼún? 38 ¿Ama kǒo níxi̱xini̱ndi̱ yóʼó ta nda̱kiʼindi̱ yóʼó ña̱ ni̱xi̱yoún veʼendi̱? ¿Ama xi̱nindi̱ ña̱ ni̱xi̱yo cháláún ta sa̱kúndixindi̱ yóʼó? 39 ¿Ama xi̱kuumiíún kue̱ʼe̱ á xi̱ndika̱ún veʼeka̱a ta ni̱xa̱ʼa̱nndi̱ xi̱tondi̱ yóʼó?’. 40 Tasaá ta̱ Rey ndakuiinra yuʼúna ta kachira: ‘Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, ndiʼi ña̱ ke̱ʼéndó xíʼin na̱ ñani válíi̱ xíʼin yi̱ʼi̱va ke̱ʼéndóña’.
41 ”Na̱ íyo chí ndaʼa̱ yítinra ka̱ʼa̱nra xíʼinna: ‘Kuxíkándó nu̱úi̱, ndóʼó na̱ xa̱a̱ nda̱tiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin. Kúáʼanndó nu̱ú xíxi̱ ñuʼu̱ ña̱ va̱ása ndáʼva̱ nu̱ú ku̱ʼu̱n ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíʼin na̱ ángelra. 42 Saáchi xi̱kuni̱i̱ kuxui̱, soo ndóʼó va̱ása nítaxindó ña̱ kuxui̱. Ta xi̱kunii̱ koʼi̱ ti̱kui̱í ta va̱ása nítaxindórá koʼi̱. 43 Kǒo níxi̱xini̱ndó yi̱ʼi̱, soo va̱ása níndakiʼinndó yi̱ʼi̱ ña̱ koi̱ veʼendó. Ni̱xi̱yo chálái̱, soo va̱ása nísakundixindó yi̱ʼi̱. Xi̱kuumiíi̱ kue̱ʼe̱ ta xi̱ndika̱i̱ veʼeka̱a, soo va̱ása níxi̱ndaandó yi̱ʼi̱’. 44 Tasaá ndakuiinna yuʼúra ta kachina: ‘Táta, ¿ama xi̱nindi̱ ña̱ kúni̱ún kuxún, á ña̱ kúni̱ún koʼún ti̱kui̱í, á ña̱ kǒo níxi̱xini̱ndi̱ yóʼó, á ña̱ ni̱xi̱yo cháláún, á ña̱ xi̱kuumiíún kue̱ʼe̱, á ña̱ xi̱ndika̱ún veʼeka̱a ta kǒo níxi̱ndaandi̱ yóʼó?’. 45 Tasaá ndakuiinra yuʼúna ta kachira: ‘Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, ña̱ va̱ása níkeʼéndó xíʼin na̱ ñani válíi̱ xíʼin yi̱ʼi̱ va̱ása níkeʼéndóña’. 46 Na̱yóʼo ndiʼi-xa̱ʼa̱ va̱ʼana, soo na̱ va̱ʼa kutakuna ndiʼi tiempo”.
26 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ndiʼi tu̱ʼun yóʼo, tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: 2 “Táki̱ʼva xa̱a̱ xíni̱ndó, ti̱xin ña̱ u̱vi̱ ki̱vi̱ koo ña̱ Pascua ta ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a nda̱taxinara ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá ña̱ ná katikaanara ndaʼa̱ yitu̱n”.
3 Tasaá na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* nu̱ú na̱ ñuu nda̱takana chí yéʼé ta̱ su̱tu̱ káʼnu, ta̱ xi̱naní Caifás, 4 ta iin nda̱kutáʼan tu̱ʼunna ña̱ ka̱ʼa̱nna ña̱ vatá* xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ va̱ʼa kaʼnínara. 5 Soo xi̱ka̱ʼa̱nna: “Va̱ása tiinyóra tá ná koo vikó, chi sana sa̱a̱ na̱ ñuu xíʼinyó”.
6 Tá íyo ta̱ Jesús chí ñuu Betania chí veʼe ta̱ Simón ta̱ xi̱kuumií lepra, 7 ku̱yatin iin ñá ñaʼá xíʼin ki̱si loʼo ña̱ yu̱u̱* ta chútúña xíʼin aceite tá xáʼa̱n támi tá yaʼviní. Tá níndúʼukara* xíxira, ñákán ki̱xáʼañá sákaañárá xi̱níra. 8 Tá xi̱ni na̱ discípulo ña̱yóʼo ni̱sa̱a̱na ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “¿Nda̱chun sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ñárá? 9 ¿Nda̱chun kǒo níxi̱kóyórá ta ku̱a̱ʼání xu̱ʼún kiʼinyó xa̱ʼa̱rá ta taxiyóña ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi?”. 10 Ta̱ Jesús na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Nda̱chun káʼa̱nndó saá xa̱ʼa̱ ñá ñaʼá yóʼo? Iin ña̱ va̱ʼaníva kúú ña̱ ke̱ʼéñá xíʼi̱n. 11 Saáchi na̱ ndáʼvi ndiʼiva tiempo koona xíʼinndó, soo yi̱ʼi̱ su̱ví ndiʼiví tiempo koi̱ xíʼinndó. 12 Tá sa̱káa ñáyóʼo aceite tá xáʼa̱n támi yi̱ʼi̱, saá kúú ña̱ i̱xaviíñá yi̱ʼi̱ tá xa̱a̱ ná kuvii̱ ta sandúxu̱nna yi̱ʼi̱. 13 Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, iníísaá ñuyǐví, nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ná natúʼunna tu̱ʼun va̱ʼa* xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱, ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ñáyóʼo tasaá kúú ña̱ ndakaʼánna xa̱ʼa̱ñá”.
14 Tasaá ta̱ xi̱naní Judas Iscariote, iin ta̱ xi̱kitáʼan xíʼinna ña̱ xi̱kuuna u̱xu̱ u̱vi̱, ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú na̱ su̱tu̱ náʼnu 15 ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáaña taxindó ndaʼíi̱ tá ná ndataxii̱ ta̱ Jesús ndaʼa̱ndó?”. Ki̱ndoona ña̱ taxina 30 xu̱ʼún ña̱ plata ndaʼa̱ra. 16 Ta nani ki̱vi̱ saá, ta̱ Judas ki̱xáʼara ndúkúra ndáa ki̱ʼva ndataxira ta̱ Jesús ndaʼa̱na.
17 Tá ki̱xaa̱ ki̱vi̱ nu̱ú, ña̱ Vikó ña̱ si̱táva̱ʼa ña̱ kǒo yuxa̱n iyá xíʼin, na̱ discípulo ki̱xina nu̱ú ta̱ Jesús ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáa míí kúni̱ún ndasaviíndi̱ ña̱ kuxún ña̱ koo vikó ña̱ Pascua?”. 18 Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Kúáʼanndó ñuu Jerusalén ta ndani̱ʼíndó iin ta̱a ta ka̱ʼa̱nndó xíʼinra: ‘Ta̱ Maestro káchira: “Xa̱a̱ ku̱yatin tiempo ña̱ kuvii̱. Keʼíi̱ ña̱ Pascua xíʼin na̱ discípuloi̱ veʼún”’”. 19 Ta na̱ discípulo ke̱ʼéna chiñu ña̱ xa̱ʼnda ta̱ Jesús nu̱úna ta i̱xavií ndiʼina ña̱ʼa ña̱ koo Pascua.
20 Tá ku̱ñuú, xi̱kundúʼura nu̱ú mesa xíʼin 12 saá na̱ discípulora. 21 Tá xíxina ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, iin ndóʼó ndataxindó yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱”. 22 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ discípulo ña̱yóʼo, ku̱suchíní-inina, ta ndiʼina ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun-ñaʼá: “Táta, ¿su̱ví yi̱ʼi̱ kúúra saá?”. 23 Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Ta̱ chíka̱a̱ si̱táva̱ʼa xíʼi̱n ini ko̱ʼo̱ kúú ta̱ ndataxi yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱. 24 Ña̱ nda̱a̱ kúúña ta̱ se̱ʼe ta̱a sandákoora ndóʼó, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ra. Soo ndáʼviní ta̱ ndataxi ta̱ se̱ʼe ta̱a ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá. Va̱ʼaníka tá kǒo níkakura”. 25 Ta̱ Judas ta̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí xi̱kó miíra, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Maestro,* ¿á yi̱ʼi̱ kúúra?”. Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Xa̱a̱ miíún kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nva”.
26 Tá xíxikana ndóona, ta̱ Jesús ki̱ʼinra iin si̱táva̱ʼa ta tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱, ta̱ʼvíraña ta ta̱xiraña ndaʼa̱ na̱ discípulora ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kiʼinndóña, kuxundóña. Ña̱yóʼo íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ku̱ñui̱”. 27 Ta ki̱ʼinra iin copa ta ta̱xira tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta ta̱xiraña ndaʼa̱ na̱kán ta ka̱chira: “Ndiʼi ndóʼó, koʼondórá 28 saáchi táyóʼo ndákiʼinrá nu̱ú ‘ni̱íi̱ ña̱ kíndo̱o Ndióxi̱ iin trato xíʼinndó’, ni̱íi̱ ña̱ ku̱i̱ta̱ ña̱ va̱ʼa ndakiʼin ndiʼi na̱ yiví ña̱ va̱ʼa ta saátu ña̱ va̱ʼa ndoo ku̱a̱china. 29 Soo káʼi̱n xíʼinndó ña̱ va̱ása koʼokai̱ tá vino yóʼo nda̱a̱ ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ koʼi̱ tá vino xa̱á xíʼinndó ti̱xin Reino yivái̱”. 30 Tándi̱ʼi xi̱tana yaa* nu̱ú Ndióxi̱, nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí yuku̱* ña̱ Olivo.
31 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Ñuú vitin, ndiʼi ndóʼó sandákoondó yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndoʼi̱, saáchi xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱: ‘Satúkue̱ʼi̱ ta̱ pastor ta ndiʼi tí ndikachi* xa̱a̱ síín síín nu̱ú ku̱ʼu̱nrí’. 32 Soo tá ná ndatakui̱, siʼnaka yi̱ʼi̱ ku̱ʼu̱n nu̱úndó chí ñuu Galilea”. 33 Ta̱ Pedro nda̱kuiinra: “Ni ndiʼina ná sandákoona yóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ ndoʼún, soo yi̱ʼi̱ va̱ása keʼíi̱ saá”. 34 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼún, ñuú vitin tá kúma̱níka kana iin chele, u̱ni̱ yichi̱ ka̱ʼún ña̱ va̱ása xíni̱ún yi̱ʼi̱”. 35 Ta̱ Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ni ná kuvii̱ xíʼún, nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ása xíni̱i̱ yóʼó”. Inkáchi ni̱ka̱ʼa̱n ndiʼi na̱ discípulo.
36 Tándi̱ʼi ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna chí nu̱ú naní Getsemaní ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Yóʼo koondó ta ná ku̱ʼi̱n chí káa ka̱ʼi̱n xíʼin Ndióxi̱”. 37 Tasaá nda̱kiʼinra ta̱ Pedro xíʼin u̱vi̱ se̱ʼe ta̱ Zebedeo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra, ta ki̱xáʼa kúsuchíní-inira ta ndíʼi̱ní-inira. 38 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndíʼi̱ní-inii̱ nda̱a̱ kúni̱ kuvii̱ túvii̱. Koondó yóʼo ta kunditondó xíʼi̱n”. 39 Tándi̱ʼi ku̱xíká loʼora nu̱úna, xi̱kuxítíra ta nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú nda̱xinu̱ xi̱níra ta ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱: “Yivá miíi̱, tá ña̱ kívi kúúña, ná kǒo koʼi̱ copa yóʼo. Soo ná kǒo koo ña̱ kúni̱ yi̱ʼi̱ va̱ʼaka ná koo ña̱ kúni̱ miíún”.
40 Tándi̱ʼi ndi̱kóra nu̱ú ndóo na̱ discípulo ta na̱ kísi̱va kúúna. Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Pedro: “¿Á ni iin hora loʼoví kǒo níkivi kunditondó? 41 Kundito va̱ʼa nu̱úndó ta ka̱ʼa̱nníndó xíʼin Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndakavandó ndaʼa̱ ku̱a̱chi. Ña̱ nda̱a̱ kúúña, na̱ yiví kúni̱vana keʼéna ña̱ va̱ʼa, soo vitánína”.* 42 Ta tuku ni̱xa̱ʼa̱nra ña̱ yichi̱ u̱vi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱: “Yivá miíi̱, tá kǒo kívi sakútaʼún copa yóʼo nu̱úi̱ ña̱ ná va̱ása koʼi̱ña, ná koo ña̱ kúni̱ miíún”. 43 Tá ndi̱kó tukura ki̱xaa̱ra, na̱ kísi̱ kúú tukuvana saáchi ndeéní ka̱ni ma̱ʼnána. 44 Ña̱ yichi̱ u̱ni̱ tuku sa̱ndákoorana ta ku̱a̱ʼa̱nra ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱. Ta tuku ni̱ka̱ʼa̱nra mií ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nra. 45 Tasaá ndi̱kóra nu̱ú ndóo na̱ discípulo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Su̱ví tiempo ña̱ ku̱su̱nndó ta ni ña̱ ndakindee̱ndó kúúña. Kotondó xa̱a̱ ki̱xaa̱ hora ña̱ ndataxina ta̱ se̱ʼe ta̱a ndaʼa̱ na̱ yiví ku̱a̱chi. 46 Ndako̱ondó ná ku̱ʼu̱nyó. Kotondó, xa̱a̱ ki̱xaa̱ ta̱ ndataxi yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱”. 47 Ta ndi̱ku̱n saá, tá káʼa̱nkara xíʼin na̱ discípulora, ki̱ta ta̱ Judas, iin ta̱ xi̱kitáʼan xíʼinna ña̱ xi̱kuuna u̱xu̱ u̱vi̱, ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví ki̱xaa̱ xíʼinra ta níʼina espada xíʼin yitu̱n ta na̱ chi̱ndaʼá-ñaʼá kúú na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* nu̱ú na̱ ñuu.
48 Ta̱ Judas ta̱ ni̱xi̱kóñaʼá xa̱a̱ ya̱chi̱ka ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ta̱ chitói̱ nu̱ú, ta̱kán kúúra; tiinndóra”. 49 Ta ni̱xa̱ʼa̱n nda̱kúra nu̱ú ta̱ Jesús, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra “Kúaʼún Maestro”* ta chi̱tóra nu̱úra. 50 Soo ta̱ Jesús ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Migo, ¿ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ va̱xiún?”. Tasaá ku̱yatinna nu̱ú ta̱ Jesús ta ti̱innara. 51 Ta iin kama iin ta̱ kítáʼan xíʼin ta̱ Jesús ta̱vára espadara ta xa̱ʼndara so̱ʼo ta̱ káchíñu nu̱ú ta̱ su̱tu̱ káʼnu. 52 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Taxiva̱ʼa espadaún, chi ndiʼi na̱ xíniñúʼu espada kuvina xíʼin espada. 53 ¿Á kǒo kiviva ka̱ʼi̱n xíʼin yivái̱ ndi̱ku̱n tákáʼan ña̱ ná chindaʼára ku̱a̱ʼání* na̱ ángel kixina túviún? 54 Soo tá saá ná keʼíi̱, ¿nda̱saa kivi xi̱nu ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ saá xíniñúʼu kuu?”. 55 Ta ndi̱ku̱n saá ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ yiví kán: “¿Á va̱xindó xíʼin espada xíʼin yitu̱n ña̱ tiinndó yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱ kui̱ʼná? Ki̱vi̱ tá ki̱vi̱ xi̱xa̱ʼi̱n templo ña̱ sa̱náʼi̱ ta kǒo ndóʼó nítiin yi̱ʼi̱. 56 Soo ndiʼi ña̱yóʼo ku̱uña ña̱ va̱ʼa ná xi̱nu ña̱ ka̱ʼyí na̱ profeta”. Tasaá ndiʼi na̱ discípulo sa̱ndákoonara ta xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna.
57 Na̱ ti̱in ta̱ Jesús nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna veʼe ta̱ su̱tu̱ káʼnu ta̱ naní Caifás, chi ta̱yóʼo xa̱a̱ nda̱takara xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱ nu̱ú na̱ ñuu. 58 Ta̱ Pedro xíká xi̱ndiku̱nra sa̱tára ku̱a̱ʼa̱nra nda̱a̱ ni̱xa̱a̱ra yéʼé ta̱ su̱tu̱ káʼnu, ta tándi̱ʼi ni̱ki̱ʼvira xi̱kundúʼura xíʼin na̱ káchíñu veʼe kán ña̱ va̱ʼa kunira ndáaña kuu.
59 Na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin ndiʼi na̱ Sanedrín* xi̱ndukúna na̱ ka̱ʼa̱n ña̱ síkí* xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ va̱ʼa kaʼnínara. 60 Soo kǒo ni iin ku̱a̱chira níndani̱ʼína, ni ku̱a̱ʼáníva kúú na̱ ni̱xa̱a̱ ña̱ ka̱ʼa̱nna ña̱ síkí xa̱ʼa̱ra. Nda̱a̱ saá ni̱xa̱a̱ u̱vi̱na 61 ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “Ta̱ ta̱a yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Va̱ʼava sandúvai̱ templo Ndióxi̱ ta ti̱xin ña̱ u̱ni̱ ki̱vi̱ ixava̱ʼa tukui̱ña’”. 62 Tasaá ta̱ su̱tu̱ káʼnu nda̱kundichira ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á kǒo ni iin ña̱ʼa ka̱ʼún? ¿Á ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱n na̱yóʼo xa̱ʼún?”. 63 Soo ta̱ Jesús kǒo ni iin ña̱ʼa níndakuiinra. Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ su̱tu̱ káʼnu xíʼinra: “Xíʼin ki̱vi̱ Ndióxi̱ ta̱ táku kúú ña̱ káʼi̱n xíʼún ña̱ ná ka̱ʼún xíʼinndi̱ á yóʼó kúú ta̱ Cristo, ta̱ se̱ʼe Ndióxi̱”. 64 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Xa̱a̱ miíún kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nva. Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó: chí nu̱únínu kunindó ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ña̱ koora chí ndaʼa̱ kúaʼa Ndióxi̱ ta̱ íyoní ndee̱ ta kixira chí nu̱ú vi̱kó ña̱ íyo chí ndiví”. 65 Tasaá ta̱ su̱tu̱ káʼnu nda̱tára ti̱ko̱to̱ra ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta̱ ta̱a yóʼo va̱ása íxato̱ʼóra Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra saá. ¿Nda̱chun kuniñúʼukavíyó na̱ testigo? Kotondó, xa̱a̱ xi̱niso̱ʼondó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra contra Ndióxi̱. 66 ¿Ndáaña káchindó?”. Ta nda̱kuiinna yuʼúra: “Xíniñúʼu kuvira”. 67 Tasaá ko̱ndaana tási̱ína* nu̱úra ta ka̱ninara. Ta inkana ka̱nina xa̱ʼnda̱ nu̱úra 68 ta xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Cristo, ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱, ¿ndáana ka̱ni yóʼó?”.
69 Ta̱ Pedro chí yéʼé níndúʼura, ta iin ñá káchíñu kán ku̱yatinñá nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Saátu yóʼó ta̱ kítáʼan xíʼin ta̱ Jesús ta̱ ñuu Galilea kúún”. 70 Soo ta̱yóʼo chi̱se̱ʼé tu̱ʼunra xa̱ʼa̱ra nu̱ú ndiʼina. Ta ka̱chira: “Va̱ása xíni̱i̱ ndáaña káʼún xa̱ʼa̱ xíʼi̱n”. 71 Tasaá tá ki̱tara chí yatin yéʼé, inka ñá loʼo xi̱niñára ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin na̱ ndóo kán: “Ta̱ xi̱kitáʼan xíʼin ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret kúú ta̱yóʼo”. 72 Ta tuku ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro ña̱ va̱ása xíni̱rara, ta káxiní ni̱ka̱ʼa̱nra: “Va̱ása xíni̱i̱ ta̱ ta̱a yóʼo”. 73 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, na̱ ndíta yatin kán ku̱yatinna nu̱ú ta̱ Pedro ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Mií ña̱ nda̱a̱, ta̱ kítáʼan xíʼin na̱ káa kúútu yóʼóva, saáchi tá káʼa̱n na̱ ñuu Galilea saá káʼún”. 74 Tasaá ki̱xáʼara káʼa̱nra ña̱ ná kixi chiʼña sa̱tára tá su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱nra ta ka̱chira: “Va̱ása xíni̱i̱ ta̱ ta̱a yóʼo”. Ta ndi̱ku̱n saá ka̱na iin chele. 75 Ta̱ Pedro nda̱kaʼánra xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “Tá kúma̱níka kana iin chele, u̱ni̱ yichi̱ ka̱ʼún ña̱ va̱ása xíni̱ún yi̱ʼi̱”. Tasaá ki̱ta ta̱ Pedro ta xa̱kuníra xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní ku̱suchí-inira.
27 Tá xi̱ta̱a̱n inka ki̱vi̱, ndiʼi na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* nu̱ú na̱ ñuu kán nda̱takana ña̱ kindo̱ona ndáaña keʼéna ña̱ va̱ʼa kaʼnína ta̱ Jesús. 2 Tándi̱ʼi ka̱túnnara, ta ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinna ta nda̱taxinara ndaʼa̱ ta̱ Pilato, ta̱ kúú ta̱ chíñu.
3 Tasaá ta̱ Judas, ta̱ ni̱xi̱kóñaʼá, tá xi̱nira ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna kaʼnína ta̱ Jesús, ki̱xáʼaña sándi̱ʼi̱ña-inira ta ni̱xa̱ʼa̱nra ta nda̱taxira 30 xu̱ʼún ña̱ plata ndaʼa̱ na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱, 4 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ni̱ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi chi nda̱taxii̱ iin ta̱a ta̱ kǒo ku̱a̱chi* ndaʼa̱ndó”. Soo na̱kán nda̱kuiinna yuʼúra ta ka̱china: “Ku̱a̱chi miívaún kúúña su̱ví ku̱a̱chi ndi̱ʼi̱ kúúña”. 5 Tasaá xa̱tara xu̱ʼún ña̱ plata ini templo ta ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra. Ta tándi̱ʼi chi̱ka̱a̱ra yoʼo̱ su̱kúnra ta xa̱ʼníra miíra. 6 Soo na̱ su̱tu̱ náʼnu nda̱kayana xu̱ʼún ña̱ plata ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “Va̱ása va̱ʼa chika̱a̱yóña nu̱ú táanna xu̱ʼún ini templo, saáchi xu̱ʼún yóʼo kúú ña̱ cha̱ʼvina xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼnína iin na̱ yiví”. 7 Tándi̱ʼi ki̱ndoona xa̱ʼa̱ña, xíʼin xu̱ʼún kán sa̱tána* iin ñuʼú ña̱ va̱ʼa sandúxu̱nna na̱ ke̱e inka ñuu. 8 Ña̱kán ñuʼú kán nda̱a̱ vitin naníña Ñuʼú ña̱ sa̱tána xíʼin ni̱i̱. 9 Tasaá ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Jeremías: “Ta ki̱ʼinna 30 xu̱ʼún ña̱ plata, ña̱yóʼo kúú ña̱ cha̱ʼvina xa̱ʼa̱ iin ta̱a, ña̱ ki̱ndoo sava na̱ ñuu Israel ña̱ chaʼvina xa̱ʼa̱ra, 10 ta xíʼin ña̱kán sa̱tána iin ñuʼú táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová* xíʼi̱n”.
11 Tá xa̱a̱ ni̱xa̱a̱ ta̱ Jesús nu̱ú ta̱ chíñu, ta̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á yóʼó kúú rey na̱ judío?”. Ta ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Xa̱a̱ miíún kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nva”. 12 Soo kǒo ni iin ña̱ʼa níndakuiinra tá chi̱ka̱a̱ ku̱a̱chi na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱ miíra. 13 Tasaá ta̱ Pilato ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á kǒo xíniso̱ʼún ndiʼi ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼún?”. 14 Soo ta̱kán kǒo ni iin ña̱ʼa níndakuiinra, ni iin tu̱ʼun kǒo níka̱ʼa̱nra. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱kanda̱ní-ini* ta̱ chíñu yóʼo.
15 Tá xi̱xiyo vikó ña̱ Pascua ta̱ Pilato xi̱kuumiíra costumbre ña̱ sañára iin na̱ ndíka̱a̱ veʼeka̱a na̱ kúni̱ mií na̱ yiví. 16 Ta tiempo saá ni̱xi̱yo iin ta̱ xi̱ndika̱a̱ veʼeka̱a ta̱ xi̱naní Barrabás ta ndiʼina xi̱xini̱ñaʼá. 17 Tasaá ta̱ Pilato ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ yiví na̱ nda̱taka kán: “¿Ndáa ta̱ kúni̱ndó ná sañái̱: ta̱ Barrabás á ta̱ Jesús ta̱ káʼa̱nna Cristo xíʼin?”. 18 Saáchi ta̱ Pilato xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ nda̱taxinara ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱-inina xíninara. 19 Tá níndúʼura nu̱ú tíinna ku̱a̱chi, ñá síʼira chi̱ndaʼáñá iinna ña̱ ku̱a̱ʼa̱nna ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Kǒo keʼún ta̱ ta̱a yóʼo chi ta̱ va̱ʼa kúúra. Tá ñuú ndeéní kini ni̱xa̱níi̱ xa̱ʼa̱ra”. 20 Ta na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱ sa̱xínu̱na-ini na̱ yiví ña̱ ná ka̱ʼa̱nna sa̱ñá ta̱ Barrabás soo ná kuvi ta̱ Jesús. 21 Tasaá ta̱ Pilato tuku ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáa ta̱ kúni̱ndó ná sañái̱?”. Na̱kán nda̱kuiinna. “Ta̱ Barrabás”. 22 Ta̱ Pilato ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá saá, ¿ndáaña keʼíi̱ xíʼin ta̱ Jesús ta̱ káʼa̱nna Cristo xíʼin?”. Ta ndiʼina nda̱kuiinna: “Katikaara ndaʼa̱ yitu̱n”. 23 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Soo, ¿nda̱chun katikai̱ra? ¿Ndáaña va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra?”. Ta ndiʼina ndeéníka ni̱ka̱ʼa̱nna: “Katikaara ndaʼa̱ yitu̱n”.
24 Tá xi̱nira ña̱ kǒo ni iin ña̱ʼa kívi keʼéra, saáchi ndeéníka ki̱xáʼa kini kéʼéna, ta̱ Pilato ki̱ʼinra ti̱kui̱í ta nda̱katara ndaʼa̱ra nu̱ú na̱ yiví ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kǒo ku̱a̱chi ndísoi̱ xa̱ʼa̱ ni̱i̱ ta̱ ta̱a yóʼo. Ta vitin koto miíndó xíʼinra”. 25 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo, ndiʼi na̱ ñuu nda̱kuiinna: “Miíndi̱ xíʼin se̱ʼendi̱ kundiso ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ni̱i̱ra tá ná kuvira”. 26 Tasaá sa̱ñára ta̱ Barrabás, soo xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná kanina* ta̱ Jesús ta nda̱taxirara ndaʼa̱na ña̱ ná katikaanara ndaʼa̱ yitu̱n.
27 Tasaá na̱ soldado ta̱ Pilato níʼina ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí yéʼé nu̱ú xi̱xaʼndachíñu ta̱ Pilato ta sa̱ndátaka ndiʼina na̱ soldado nu̱úra. 28 Tándi̱ʼi ta̱vána ti̱ko̱to̱ra ta chi̱núuna iin ti̱ko̱to̱ kúáʼa ña̱ yéʼe̱ní sa̱tára, 29 ta i̱xava̱ʼana iin corona iñú ta chi̱núunaña xi̱níra. Ta chí ndaʼa̱ kúaʼara ta̱xina iin ndo̱o̱. Tándi̱ʼi xi̱kuxítína nu̱úra, ni̱kusi̱kindaanara ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ná ndukáʼnu ta̱ rey na̱ judío”. 30 Tasaá ko̱ndaana tási̱ína* nu̱úra ta ki̱ndaana tú ndo̱o̱ ndaʼa̱ra ta ki̱xáʼana kánina xi̱níra xíʼin tú kán. 31 Tá sa̱ndíʼina ku̱si̱kindaanara ta̱vána ti̱ko̱to̱ kúáʼa sa̱tára ta tuku sa̱kúndixinara ti̱ko̱to̱ miíra ta níʼinara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ña̱ katikaanara ndaʼa̱ yitu̱n.
32 Tá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna, kán nda̱ni̱ʼína iin ta̱a ta̱ ñuu Cirene ta̱ xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Simón ta i̱xandúxana xíʼinra ña̱ kundisora yitu̱n* nu̱ú katikaana ta̱ Jesús. 33 Tá ni̱xa̱a̱na nu̱ú naní Gólgota á nu̱ú naní Leke xi̱ní 34 ta ta̱xina vino tá ni̱sa̱ka̱ yu̱ku̱ o̱va̱ xíʼin ndaʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ koʼora. Soo tá xi̱tondosórará va̱ása níxiinra koʼorará. 35 Tándi̱ʼi ka̱tikaanara ndaʼa̱ yitu̱n, saá ki̱xáʼana sísikína* xa̱ʼa̱ ti̱ko̱to̱ra ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina ndáana kindo̱o xíʼinña 36 tasaá xi̱kundoona kán ña̱ va̱ʼa kundaanara. 37 Ta ka̱ʼyína nu̱ú iin tabla ta chi̱núunanú chí xi̱níra tú káʼa̱n ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra: “Ta̱yóʼo kúú ta̱ Jesús, rey na̱ judío”.
38 Ta chí sii̱nra ka̱tikaana u̱vi̱ na̱ kui̱ʼná ndaʼa̱ yitu̱n, iinra chí ndaʼa̱ kúaʼara ta inkara chí ndaʼa̱ yítinra. 39 Ta na̱ xi̱yaʼa kán iin kánda̱* xi̱nína ta káʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼinra 40 ta káchina: “Yóʼó ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ sandúvaún templo ta ti̱xin ña̱ u̱ni̱ ki̱vi̱ ixava̱ʼa tukúnña, sakǎku miíún. Tá se̱ʼe Ndióxi̱ kúún, kúanuu ndaʼa̱ tú yitu̱n”.* 41 Saátu i̱xaa na̱ su̱tu̱ náʼnu, na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱ ki̱xáʼana kúsi̱kindaanara. Ta xi̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanna: 42 “Sa̱kǎkura inkana, soo kǒo kívi sakǎkura miíra. Tá ndixa ta̱ rey na̱ ñuu Israel kúúra; ndi̱ku̱n ná nuura ndaʼa̱ tú yitu̱n* ta kandíxayóra. 43 Saáchi kándíxaníra Ndióxi̱; ta vitin mií Ndióxi̱ ná sakǎku miíra tá kúni̱ra chindeétáʼanra xíʼinra, saáchi miíra ni̱ka̱ʼa̱n: ‘Se̱ʼe Ndióxi̱ kúi̱’”. 44 Ta saátu i̱xaa na̱ kui̱ʼná na̱ xi̱tikaa sii̱nra ndaʼa̱ yitu̱n ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼatu na̱yóʼova xíʼinra.
45 Ta ki̱ʼva ka̱a u̱xu̱ u̱vi̱ nda̱a̱ ki̱ʼva ka̱a u̱ni̱ xi̱ku̱aá, ku̱naá ndiʼi nu̱ú ñuʼú kán. 46 Ta kúyatin ka̱a u̱ni̱ xi̱ku̱aá, ta̱ Jesús ndeéní ka̱nara: “Éli, Éli, ¿láma sabakhtháni?”, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña “Ndióxi̱ miíi̱, Ndióxi̱ miíi̱, ¿nda̱chun sa̱ndákoondaʼún yi̱ʼi̱?”. 47 Tá xi̱niso̱ʼo sava na̱ ndíta kán ña̱yóʼo, ki̱xáʼana káʼa̱nna: “Ta̱ ta̱a yóʼo ta̱ Elías kánara”. 48 Ta ndi̱ku̱n xi̱nu iinra ni̱xa̱ʼa̱nra ki̱ʼinra iin ka̱chi̱* ta chi̱ka̱a̱raña ini vino tá iyá, ta chi̱núuraña nu̱ú tú ndo̱o̱ ta sa̱kúyatinraña yuʼúra ña̱ ná koʼorará. 49 Soo sava na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna: “Kundatún. Ná kotoyó á kixi ta̱ Elías sakǎkurara”. 50 Ta̱ Jesús ndeéní ka̱na tukura, tasaá ni̱xi̱ʼi̱ra.*
51 Ta iin kama, ni̱nda̱tá níí ma̱ʼñú ña̱ cortina ini templo, nda̱a̱ chí xi̱níña iinsaá nda̱a̱ chí xa̱ʼa̱ña ta ni̱ta̱an nu̱ú ñuʼú ta ni̱ndu̱va̱ yu̱u̱. 52 Ta ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu ku̱a̱ʼání na̱ yi̱i̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ni̱xu̱náña, ta ki̱xáʼa túvi ñúʼu ku̱ñuna 53 ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví xi̱niñaʼá. (Tándi̱ʼi nda̱taku ta̱ Jesús, sava na̱ yiví na̱ ki̱xi chí nu̱ú ndúxu̱nna ni̱ki̱ʼvina chí ñuu yi̱i̱ ña̱ Jerusalén). 54 Tá xi̱ni ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado xíʼin na̱ xi̱ndaa ta̱ Jesús ña̱ ni̱ta̱an xíʼin ndiʼi ña̱ ku̱u kán, ndeéní ni̱yi̱ʼvína ta ka̱china: “Mií ña̱ nda̱a̱ se̱ʼe Ndióxi̱ kúúra”.
55 Ta ku̱a̱ʼání ná si̱ʼí nda̱a̱ xíká ndítaná xítoná, náyóʼo ndíku̱nná sa̱tá ta̱ Jesús tá ke̱era chí Galilea ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanná xíʼinra. 56 Ta xíʼin nákán va̱xi ñá María Magdalena, ñá María siʼí ta̱ Santiago xíʼin ta̱ Josés, ta saátu xíʼin ñá siʼí na̱ se̱ʼe ta̱ Zebedeo.
57 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kúñuú, ki̱xaa̱ iin ta̱a ta̱ kúiká ta̱ ñuu Arimatea ta̱ naní José ta xi̱kuutu ta̱yóʼova discípulo ta̱ Jesús. 58 Ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pilato ña̱ ná taxira ta̱ Jesús ndaʼa̱ra ña̱ sandúxu̱nrara. Tasaá ta̱ Pilato xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná taxinara ndaʼa̱ra. 59 Ta̱ José nda̱kiʼinra ta̱ Jesús ta nda̱sukúndaarara xíʼin iin ti̱ko̱to̱* ña̱ lino ña̱ va̱ʼaní 60 ta chi̱ka̱a̱rara ini ya̱vi̱ ña̱ xa̱á ña̱ ni̱ka̱a̱n kándíka yu̱u̱ ña̱ kúú kuenta miíra. Tándi̱ʼi nda̱kasira yuʼúña xíʼin yu̱u̱ káʼnu ta ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra. 61 Soo ñá María Magdalena xíʼin inka ñá María ki̱ndooná kán, ta xi̱ndooná nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra.
62 Ta inka ki̱vi̱, tá xa̱a̱ kúúña ki̱vi̱ sábado* saá ni̱xa̱ʼa̱n na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ fariseo nu̱ú ta̱ Pilato 63 ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Táta, ndákaʼánndi̱ tá xi̱taku ta̱ vatá* kán ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Ti̱xin ña̱ u̱ni̱ ki̱vi̱ ndatakui̱’. 64 Ña̱kán, chindaʼá na̱ soldado ná ku̱ʼu̱nna kundaana nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra nda̱a̱ ki̱vi̱ u̱ni̱, chi sana ku̱ʼu̱n na̱ discípulora ta ndakiʼinnara ta ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ ñuu: ‘Ta̱ nda̱taku kúúra’. Ta ña̱ vatá yóʼo ndeéka kooña nu̱úka ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra tá nu̱ú”. 65 Ta̱ Pilato ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kivi ku̱ʼu̱n na̱ soldado xíʼinndó; kúáʼanndó ta vií va̱ʼa ná kundaanaña”. 66 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna ta kútu̱ va̱ʼa nda̱sina yuʼú ya̱vi̱ nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra, ta sa̱ndákoona na̱ soldado ña̱ kundaana.
28 Tá ni̱ya̱ʼa ki̱vi̱ sábado, tá xa̱a̱ ni̱tu̱vi inka ki̱vi̱,* ñá María Magdalena xíʼin inka ñá María ni̱xa̱ʼa̱nná xi̱toná nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n ta̱ Jesús.
2 Ta ndeéní ni̱ta̱an saáchi ta̱ ángel Jehová* nu̱ura chí ndiví ta ku̱yatinra ya̱vi̱ nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n ta̱ Jesús, sa̱kútaʼara yu̱u̱ ña̱ ndási yuʼúña ta xi̱kundúʼura sa̱táña. 3 Ta̱ ángel yóʼo, nda̱ye̱ʼe̱ra táki̱ʼva íyo taxa, ta ti̱ko̱to̱ra yaakavíña. 4 Ta ndeéní ni̱yi̱ʼví na̱ soldado ta nda̱a̱ ki̱xáʼa kísina ta ni̱xi̱ʼi̱ tóona.*
5 Ta̱ ángel yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinná: “Va̱ása yi̱ʼvíndó; kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ nándukúndó ta̱ Jesús ta̱ ka̱tikaana ndaʼa̱ yitu̱n. 6 Kǒokara ndíka̱a̱ yóʼo, saáchi xa̱a̱ nda̱takura nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra. Naʼandó ta kotondó nu̱ú xi̱ndika̱a̱ra. 7 Kama ku̱ʼu̱nndó ta ka̱ʼa̱nndó xíʼin na̱ discípulora ña̱yóʼo: ‘Xa̱a̱ nda̱takura, ta kotondó xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱nra chí Galilea; ta kán kunindóra’. Ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱xii̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó”.
8 Tasaá, ni̱yi̱ʼvíníná soo ni̱kusi̱íní-ininá ta kama nda̱kiʼinná ku̱a̱ʼa̱nná ta xínuná ku̱a̱ʼa̱nná ña̱ natúʼunná xíʼin na̱ discípulora. 9 Chí yichi̱ kán nda̱kutáʼan ta̱ Jesús xíʼinná ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinná: “¿Á íyo va̱ʼandó?”. Tasaá ku̱yatinná nu̱úra ta xi̱kuxítíná nu̱úra ta nu̱miná xa̱ʼa̱ra. 10 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinná: “Va̱ása yi̱ʼvíndó. Kúáʼanndó ta natúʼunndó xíʼin na̱ ñanii̱ ná ku̱ʼu̱nna chí Galilea; ta kán kunina yi̱ʼi̱”.
11 Tá ku̱a̱ʼa̱n ná si̱ʼí yóʼo chí yichi̱, sava na̱ soldado ni̱xa̱ʼa̱nna chí ñuu ta na̱túʼunna xíʼin na̱ su̱tu̱ náʼnu xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ku̱u. 12 Tasaá na̱ su̱tu̱ náʼnu nda̱takana xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* ña̱ kindo̱ona ndáaña keʼéna, tándi̱ʼi ta̱xina ku̱a̱ʼá xu̱ʼún ña̱ plata ndaʼa̱ na̱ soldado 13 ta ka̱china xíʼinna: “Siaʼa ka̱ʼa̱nndó: ‘Na̱ discípulo ta̱ Jesús ki̱xina tá ñuú ta nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna tá kísi̱ndi̱’. 14 Tá ná kunda̱a̱-ini ta̱ chíñu xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, miívandi̱ ka̱ʼa̱n xíʼinra. Ta ndóʼó kǒo kundi̱ʼi̱-inindó”. 15 Ta na̱yóʼo nda̱kiʼinvana xu̱ʼún ña̱ plata ta ke̱ʼéna táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna. Saá íyo ña̱ nátúʼun na̱ judío nda̱a̱ vitin.
16 Ta na̱ 11 discípulo nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí Galilea, chí yuku̱* nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ndakutáʼanra xíʼinna. 17 Tá xi̱ninara xi̱kuxítína nu̱úra. Soo savana ni̱xi̱ka-inina á ndixa ta̱ Jesús kúúra. 18 Ta ku̱yatin ta̱ Jesús nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndióxi̱ ta̱xi chiñu ndaʼíi̱ ña̱ kiʼi̱n kuenta xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo chí ndiví xíʼin ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo. 19 Ña̱kán kúáʼanndó nu̱ú ndiʼi na̱ yiví ña̱ iníísaá ñuyǐví ta sanáʼa̱ndóna ña̱ ná kundiku̱nna yi̱ʼi̱. Ta sandákuchindóna xíʼin ki̱vi̱ yivái̱ xíʼin ki̱vi̱ se̱ʼera ta saátu xíʼin ki̱vi̱ espíritu santo. 20 Sanáʼa̱ndóna ná keʼéna ndiʼi ña̱ʼa ña̱ sa̱náʼi̱ ndóʼó. Ta ndakaʼánndó ña̱ íyoi̱ xíʼinndó ndiʼi ki̱vi̱ nda̱a̱ ná ndiʼi-xa̱ʼa̱* ñuyǐví”.*
Á “ta̱ Jesús ta̱ kúú Mesías”. Tu̱ʼun Cristo ta saátu Mesías kúni̱ kachiña ‘ta̱ nda̱kaxin Ndióxi̱’.
Á “ta̱ ki̱xi ti̱xin na̱ veʼe ta̱ David”.
Á “ndee̱ Ndióxi̱”.
Costumbre na̱ judío xi̱kuuña ni kúma̱níka tindaʼa̱na xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ xi̱kuuna yiína.
Ki̱vi̱ Ndióxi̱ Jehová 241 yichi̱ va̱xiña ta ña̱yóʼo kúú ña̱ yichi̱ nu̱ú ña̱ va̱xiña nu̱ú Escrituras Griegas Cristianas nu̱ú tutu yóʼo. Koto glosario.
Ki̱vi̱ yóʼo iin kúúña xíʼin ki̱vi̱ hebreo Jesúa, á Josué, ña̱ kúni̱ kachi ‘Jehová kúú ta̱ sakǎku’.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Á “kuxítíndi̱ nu̱úra”.
Á “na̱ escriba”.
Á “Mesías”, “ta̱ nda̱kaxin Ndióxi̱”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Sana ka̱naña nu̱ú tu̱ʼun hebreo ña̱ kúni̱ kachi ‘kána ndaʼa̱ yitu̱n’.
Koto glosario.
Inka variante “tá ñu̱ñú”.
Á “Xi̱chika̱a̱ níírana”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Inka variante “ñuʼu̱ xíxi̱”.
Inka variante “mi̱ʼí”.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ñuu ña̱ yi̱i̱”.
Koto glosario.
Inka variante “xi̱kí”.
Koto glosario.
Inka variante “ku̱nda̱ʼvi̱”, “katí”.
Inka variante “yi̱ʼva̱ ña̱ tíinna ti̱a̱ká”.
Inka variante “sándaʼana”.
Inka variante “yi̱ʼva̱ ña̱ tíinna ti̱a̱ká”.
Koto glosario.
Á “nu̱ú íyo U̱xu̱ ñuu”.
Á “maso”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “ku̱niʼni”.
Á “na̱ escriba”.
Nu̱ú xi̱xaʼmina mi̱ʼí chí sa̱tá ñuu Jerusalén. Koto glosario.
Á “altar”. Koto glosario, altar.
Koto glosario, adulterio.
Koto glosario, adulterio.
Koto glosario.
Koto glosario.
Á “ña̱ ni̱ki̱ʼviñá xíʼin inkana”. Tu̱ʼun griego, pornéia. Koto glosario.
Á “chinaʼún”.
Koto glosario.
Inka variante “sándakue̱ʼe̱na”.
Inka variante “taxi tóún iin ña̱ʼa ndaʼa̱na”. Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña va̱ása kiʼún si̱kí ña̱ táxiún ndaʼa̱na.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “káʼa̱n to̱ʼóndó xíʼin”, “káʼa̱n ndióxi̱ndó xíʼin”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “kǒo tiviún trompeta”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ va̱ʼa soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “si̱táva̱ʼa”.
Ña̱yóʼo kivi ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása kuxuna ku̱a̱ʼá ki̱vi̱.
Savatu yichi̱ va̱ása níxi̱xixina ku̱a̱ʼá ki̱vi̱.
Inka variante “ku̱sunña”, “ku̱suña”.
Inka variante “kúsunña”, “kúsuña”.
Koto glosario, alma.
Inka variante “saala”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “kíkuña”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “chíka̱a̱naña horno”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ kǒo ndásakáʼnu Ndióxi̱.
Inka variante “mi̱ʼí”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ va̱ʼa soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña.
Inka variante “ñina”.
Inka variante “ku̱niʼniríña”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n va̱ʼa ini”.
Á “na̱ escriba”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Keʼéna ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sa̱a̱na.
Á “escriba”.
Inka variante “xi̱kuii”, “ña̱kuiin”, “ño̱kuii”.
Inka variante “saala”.
Inka variante “sa̱ndótonara”.
Inka variante “nándúʼu síi̱nra”.
Á “na̱ escriba”.
Inka variante “xuxaka”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Inka variante “íyo”.
Savatu yichi̱ va̱ása níxi̱xixina ku̱a̱ʼá ki̱vi̱.
Inka variante “kíkuna”.
Á “odre”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, bolsa á ti̱aʼa ña̱ na̱kuva̱ʼa xíʼin ñii̱ kití. Koto glosario, odre.
Koto glosario.
Inka variante “levo”.
Á “ta̱ kéʼé chiñu xíʼin ndinuʼu-ini”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “ka̱ʼa̱n to̱ʼóndó xíʼinna”, “ka̱ʼa̱n ndióxi̱ndó xíʼinna”.
Inka variante “ya̱a̱ña”.
Koto glosario, kani.
Á “na̱ ixandakú-ini”.
Á “Beelzebub”. Iin ki̱vi̱ ña̱ kúúmií ta̱ Ndi̱va̱ʼa, ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa.
Koto glosario.
Inka variante “saala”.
Koto glosario.
Á “va̱ása níkanindó kándíkandó xa̱ʼa̱ ña̱ kúsuchí-inindó”.
Inka variante “ti̱ko̱to̱ ndeé”.
Á “Hades”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.
Inka variante “xuxa”.
Koto glosario.
Inka variante “levo”.
Á “Beelzebub”. Iin ki̱vi̱ ña̱ kúúmií ta̱ Ndi̱va̱ʼa.
Koto glosario.
Á “na̱ escriba”.
Inka variante “xi̱koora”.
Inka variante “saala”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Koto glosario.
Inka variante “ku̱táʼyáña”.
Koto glosario.
Iin ndikín loʼo ña̱ íyo chí Palestina. Tá xáʼnuña ndúuña iin yitu̱n tú xáʼnu nda̱a̱ ku̱mí metro ta kána ndaʼa̱nú.
Á “levadura”.
Á “ki̱ʼva 10 kilo”.
Á “sa̱ndánañuña”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “tá ki̱xáʼa xa̱ʼa̱ ñuyǐví”.
Koto glosario, ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví.
Koto glosario.
Koto glosario, ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví.
Koto glosario.
Keʼéna ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sa̱a̱na.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “xe̱enra”.
Inka variante “xe̱enraña”.
Inka variante “yi̱ʼva̱ ña̱ tíinna ti̱a̱ká”.
Koto glosario, ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví.
Koto glosario.
Keʼéna ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sa̱a̱na.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ta̱ Herodes Antipas. Koto glosario.
Inka variante “kueenna”.
Inka variante “xi̱kí”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ku̱a̱ʼá estadio”. Iin estadio ki̱ʼva 185 metro kúúña.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “vigilia ku̱mí”. Hora ña̱ ni̱xi̱yo tá tiempo ta̱ Jesús ña̱yóʼo kíxáʼaña ki̱ʼva ka̱a u̱ni̱ xi̱ta̱a̱n iinsaá nda̱a̱ tá ku̱a̱ʼa̱n túvi.
Á “na̱ escriba”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ fariseo xíʼin inkaka na̱ judío xi̱ndakatana ndaʼa̱na nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo costumbre na̱ judío.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ va̱ʼa soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña.
Koto glosario, adulterio.
Tu̱ʼun griego pornéia ña̱ va̱xi yóʼo plural kúúña. Koto glosario.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ fariseo xíʼin inkaka na̱ judío xi̱ndakatana ndaʼa̱na nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo costumbre na̱ judío.
Inka variante “levo”.
Inka variante “ñina”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “kivi yi̱ʼína”.
Á “Hades”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.
Á “anciano”.
Á “na̱ escriba”.
Koto glosario.
Koto glosario, alma.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Á “yaaña”.
Inka variante “xi̱kí”.
Á “na̱ escriba”.
Inka variante “ixaxuxa”.
Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “u̱vi̱ xu̱ʼún ña̱ dracma”, ki̱ʼva u̱vi̱ ki̱vi̱ xi̱kachíñuna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin estater”. Savana ndákanixi̱nína ña̱ kúúña iin tetradracma.
Á “iin yu̱u̱ ña̱ molino ña̱ káva tí burro”.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ndiʼi yichi̱ xítona nu̱ú yivái̱”.
Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.
Inka variante “levo”.
Inka variante “xi̱kí”.
Á sana “yivándó”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ congregación.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “xa̱ʼa̱ ki̱víi̱”.
Inka variante “ndíká”.
Ña̱ 10,000 talento ña̱ plata ki̱ʼva 60 millón ña̱ denario kúúña. Koto glosario.
Koto glosario.
Á “ña̱ ni̱ki̱ʼviñá xíʼin inkana”. Tu̱ʼun griego, pornéia. Koto glosario.
Koto glosario, adulterio.
Á “na̱ nda̱kiʼin ña̱ íyo táki̱ʼva íyo iin regalo”.
Koto glosario, eunuco.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ va̱ʼa taxira bendición ndaʼa̱na.
Koto glosario, adulterio.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “xuxa”.
Inka variante “tíku”.
Inka variante “koora”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Á “na̱ escriba”.
Koto glosario, kani.
Koto glosario, alma.
Koto glosario, rescate.
Koto glosario.
Inka variante “xéen”.
Á “na̱ escriba”.
Inka variante “xi̱kí”.
Á “anciano”.
Yu̱u̱ yóʼo chínúunaña xi̱ní ti̱tu̱n nu̱ú ndákitáʼan nama̱ ña̱ va̱ʼa tuun ná kooña.
Koto glosario.
Keʼéra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sa̱a̱ra.
Koto glosario.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ va̱ʼa soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña.
Koto glosario.
Koto glosario.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario, alma.
Koto glosario.
Á “na̱ escriba”.
Koto glosario.
Inka variante “luku ndaʼa̱na”, “nduku ndaʼa̱na”.
Iin caja loʼo nu̱ú va̱xi tu̱ʼun Ndióxi̱. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ ta̱a judío ña̱ va̱ʼa ná kundaaña miína á chindeéñana.
Inka variante “ta̱ʼya̱na”.
Inka variante “ka̱ʼa̱n to̱ʼóna xíʼinna”, “ka̱ʼa̱n ndióxi̱na xíʼinna”.
Á “rabí”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ va̱ʼa soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña.
Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Inka variante “íyo”.
Ña̱ Ley káʼa̱nña tá iin na̱ yiví xáʼndana á sákutúna u̱xu̱ canasta xíʼin ña̱ʼa ña̱ chíʼina, xíniñúʼu taxina iin canasta ndaʼa̱ Ndióxi̱. Koto glosario, diezmo.
Ña̱ menta, ña̱ eneldo xíʼin ña̱ comino ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼuna ña̱ va̱ʼa taxiña xiko̱ ña̱ʼa ña̱ íxava̱ʼana kuxuna.
Koto glosario.
Koto glosario, kani.
Koto glosario.
Inka variante “íyora”.
Inka variante “xi̱kí”.
Tu̱ʼun griego, parousía. Koto glosario, tá xa̱a̱ íyora.
Koto glosario, ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví.
Koto glosario.
Ña̱yóʼo kooña táki̱ʼva ndóʼo iin ñaʼá ñá xa̱a̱ ku̱nu̱mí kaku se̱ʼe.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ yáʼandosó ley”, ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ kúndasí ley Ndióxi̱.
Á “na̱ ixandakú-ini”.
Koto glosario.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ káʼvi profecía ta̱ Daniel.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Tu̱ʼun griego, parousía. Koto glosario, tá xa̱a̱ íyora.
Koto glosario.
Nu̱ú tu̱ʼun griego ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin na̱ ni̱xi̱ʼi̱ á iin kití tí ni̱xi̱ʼi̱.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Á “kanina kándíkana xa̱ʼa̱ ña̱ kúsuchí-inina”.
Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Marcos 13:31.
Á “se̱ʼe Ndióxi̱”.
Tu̱ʼun griego, parousía. Koto glosario, tá xa̱a̱ íyora.
Tu̱ʼun griego, parousía. Koto glosario, tá xa̱a̱ íyora.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ va̱ʼa soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña.
Keʼéra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sa̱a̱ra.
Tu̱ʼun griego káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ná ñaʼá ná ta̱ʼán ku̱su̱n xíʼin ta̱a.
Inka variante “kueenndórá”.
Iin talento griego xi̱kuuña ki̱ʼva 20.4 kilo. Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “plata”.
Keʼéra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sa̱a̱ra.
Inka variante “koora”.
Inka variante “levo”.
Á “loʼova ti̱ko̱to̱ xi̱ndixii̱”.
Á “anciano”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Á “alabastro”.
Inka variante “íyokara”.
Koto glosario.
Á “Rabí”.
Á “salmo”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “levo”.
Ndóʼona ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ kúúna na̱ yiví ku̱a̱chi.
Á “anciano”.
Á “Rabí”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “u̱xu̱ u̱vi̱ legión”. Koto glosario, legión.
Á “na̱ escriba”.
Koto glosario.
Á “ña̱ vatá”.
Inka variante “tá yuʼúna”.
Á “anciano”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ni̱i̱ ña̱ kǒo ku̱a̱chi”.
Inka variante “xe̱enna”.
Koto glosario.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-ini”.
Koto glosario, kani.
Inka variante “tá yuʼúna”.
Koto glosario, yitu̱n tú sáxo̱ʼvi̱.
Á “chíka̱a̱na suerte”. Koto glosario, chi̱ka̱a̱na suerte.
Inka variante “sávikóna”.
Koto glosario, yitu̱n tú sáxo̱ʼvi̱.
Á “na̱ escriba”.
Koto glosario, yitu̱n tú sáxo̱ʼvi̱.
Á “esponja”.
Á “kǒo níndakiʼinkara ta̱chíra”.
Á “tela”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “tándi̱ʼi i̱xanduvina”.
Inka variante “ta̱ to̱ʼón”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ki̱vi̱ nu̱ú ña̱ kíxáʼa xa̱ʼa̱ semana”, ta nu̱ú na̱ judío domingo xi̱kuuña.
Koto glosario.
Inka variante “ni̱xi̱ʼi̱ yi̱ʼína”.
Á “anciano”.
Inka variante “xi̱kí”.
Koto glosario, ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví.
Koto glosario.