ÑA̱ KA̱ʼYÍ TA̱ LUCAS
1 Ku̱a̱ʼání na̱ yiví chi̱ka̱a̱nína ndee̱ ña̱ na̱ndukú va̱ʼana xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ku̱u ta ka̱ʼyínaña, ta ña̱yóʼo kándíxatu miíyóña 2 ta inkatu na̱ xi̱ni ña̱yóʼo na̱túʼunna xíʼinyó xa̱ʼa̱ña chi na̱yóʼo kúú na̱ nátúʼun xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱. 3 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo táta Teófilo ta̱ íxato̱ʼíi̱, nda̱kanixi̱níi̱ ña̱ kaʼyíi̱ña xa̱a̱ña nu̱ún, ña̱kán na̱ndukú va̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ña nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo tá ya̱chi̱, 4 ke̱ʼíi̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa kandíxaún ña̱ ndixava kúú ndiʼi ña̱ sa̱náʼa̱na yóʼó.
5 Tá tiempo ta̱ Herodes, ta̱ kúú rey chí Judea, ni̱xi̱yo iin su̱tu̱ ta̱ xi̱naní Zacarías, ta̱ xi̱ndika̱a̱ xíʼin na̱ su̱tu̱ na̱ xi̱naní Abías. Ta ñá síʼira xi̱kuuñá ñá veʼe ta̱ Aarón ta Elisabet xi̱naníñá. 6 Ta u̱vi̱ saána na̱ va̱ʼa xi̱kuuna nu̱ú Ndióxi̱, ta viíní xi̱keʼéna ndiʼi ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n ley Jehová* xíʼinna. 7 Soo kǒo ni iin se̱ʼena níxi̱yo saáchi ñá Elisabet kǒo níkivi koo se̱ʼeñá,* ta u̱vi̱ saána na̱ xa̱a̱ chéeva xi̱kuuna.
8 Ta̱ Zacarías xi̱kachíñura nu̱ú Ndióxi̱ ña̱ xi̱kuura su̱tu̱ tá ki̱xaa̱ tiempo ña̱ kachíñu na̱ kítáʼan xíʼinra ini templo 9 nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo costumbre ña̱ xi̱keʼé na̱ su̱tu̱, ki̱xaa̱ hora ña̱ ki̱ʼvira ini templo Jehová* ña̱ chiʼmára. 10 Ta mií hora ña̱ chiʼmára, ndiʼi na̱ ñuu ndítana chí yéʼé ña̱ káʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱. 11 Tasaá iin ángel Jehová* ki̱tara nu̱úra. Ta xi̱ndichira chí ndaʼa̱ kúaʼa ña̱ altar nu̱ú chíʼmána. 12 Tá xi̱ni ta̱ Zacarías ta̱yóʼo, iin ku̱a̱ʼa̱n-inira ta ndeéní ni̱yi̱ʼvíra. 13 Soo ta̱ ángel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ása yi̱ʼvíún Zacarías, saáchi xi̱niso̱ʼova Ndióxi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼviún xíʼinra. Ta ñá síʼún ñá Elisabet kaku iin se̱ʼeñá ta Juan chinúún ki̱vi̱ra. 14 Ta kusi̱í-iniún, ta ku̱a̱ʼánína kusi̱í-ini tá ná kakura; 15 saáchi ta̱kán koora iin ta̱ káʼnu nu̱ú Jehová.* Soo ni iin yichi̱ va̱ása koʼora vino ni inka ndixi. Nda̱a̱ tá kúma̱ní kakura, Ndióxi̱ taxi espíritu santo ndaʼa̱ra. 16 Ta chindeétáʼanra xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ se̱ʼe na̱ ñuu Israel ña̱ ndikóna nu̱ú Jehová* Ndióxi̱na. 17 Ta ku̱ʼu̱nra chí nu̱ú Ndióxi̱ xíʼin espíritu ta saátu xíʼin ndee̱ ña̱ íyo táki̱ʼva ni̱xi̱yo ndee̱ ta̱ Elías, ña̱ va̱ʼa ná ndikó níma̱ na̱ íyo se̱ʼe ta kooña táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí ta chindeéra na̱ kǒo xíín kuniso̱ʼo ña̱ va̱ʼa ndíchi koona ta keʼéna ña̱ va̱ʼa, ña̱kán va̱ʼa ná koo tu̱ʼva iin ñuu ña̱ kachíñu nu̱ú Jehová”.*
18 Ta̱ Zacarías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ ángel: “¿Ndáaña keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inii̱ á ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼún xíʼi̱n? Saáchi yi̱ʼi̱ xa̱a̱ chéevai̱ ta ñá síʼi̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼáva ku̱i̱ya̱ñá”. 19 Ta ta̱ ángel nda̱kuiinra yuʼúra: “Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ Gabriel, ta̱ níndichi nu̱ú Ndióxi̱, ta chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún ta natúʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa yóʼo. 20 Soo, va̱ása kivi ka̱ʼún nda̱a̱ ná xi̱nu ndiʼi ña̱yóʼo, saáchi kǒo níkandíxaún tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún, ta xi̱nuña nda̱a̱ ná kixaa̱ tiempo xi̱nuña”. 21 Ta na̱ ñuu ndátuna ta̱ Zacarías ta ki̱xáʼana xíka-inina xa̱ʼa̱ra nda̱chun kúáchi̱níra ini templo. 22 Tá ki̱tara, ni kǒo kívi ka̱ʼa̱nra iin ku̱a̱ʼa̱n va̱ʼa tu̱ʼunra, ta ki̱xáʼa xíka ndaʼa̱ra ña̱ káʼa̱nra xíʼinna, tá xi̱nina ña̱yóʼo na̱kunda̱a̱-inina ña̱ íyo iin milagro káʼnu xi̱nira ini templo. 23 Tasaá, tá ni̱xi̱nu ki̱vi̱ ña̱ ka̱chíñura ini templo, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí veʼera.
24 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo ki̱vi̱, ñá Elisabet ñá síʼira ni̱ke̱e se̱ʼeñá, ta u̱ʼu̱n yo̱o̱ kǒo níkitañá veʼeñá. Ta xi̱ka̱ʼa̱nñá: 25 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ke̱ʼé Jehová* xa̱ʼíi̱. Chi nda̱kaʼánra xa̱ʼíi̱ ña̱ va̱ʼa ta̱vára yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ ña̱ kaʼan nu̱ú ña̱ xi̱ndika̱i̱”.
26 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n i̱ñu̱ yo̱o̱ ñúʼu se̱ʼeñá, Ndióxi̱ chi̱ndaʼára ta̱ ángel Gabriel iin ñuu ña̱ naní Nazaret ña̱ ndíka̱a̱ chí Galilea 27 ta ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱nira iin ñá loʼo kúa̱an ñá xa̱a̱ íyo tu̱ʼun xa̱ʼa̱ ña̱ tindaʼa̱ñá xíʼin iin ta̱a ta̱ naní José, ta ta̱yóʼo ta̱ ke̱e ti̱xin na̱ veʼe ta̱ David xi̱kuura. Ta ñá loʼo kúa̱an yóʼo María xi̱naníñá. 28 Tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ ángel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Chíndeéi̱ yóʼó,* ñaʼá ñá kúsi̱íní-ini Ndióxi̱ xíʼin; Jehová* íyora xíʼún”. 29 Soo ñákán iin ku̱a̱ʼa̱n-iniñá xíʼin tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ta xi̱kuni̱ñá kunda̱a̱-iniñá ndáaña kúni̱ kachi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá. 30 Ña̱kán ta̱ ángel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Va̱ása yi̱ʼvíún María, saáchi kúsi̱íní-ini Ndióxi̱ xíʼún. 31 Ke̱e se̱ʼún, ta kaku iin ta̱ loʼo se̱ʼún ta xíniñúʼu chinúún ki̱vi̱ra ña̱ kunaníra Jesús. 32 Ta ta̱kán káʼnuní koora ta kunaníra se̱ʼe Ndióxi̱ ta̱ káʼnuní. Ta Jehová* Ndióxi̱ ndasarara rey nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo yivára ta̱ David, 33 ta kaʼndachíñura nu̱ú na̱ veʼe ta̱ Jacob ndiʼi tiempo. Ta va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ Reinora”.
34 Soo ñá María ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunñá ta̱ ángel: “¿Ndáa ki̱ʼva koo ña̱yóʼo, chi kǒo ni iin ta̱a kísi̱ xíʼi̱n?”. 35 Ta̱ ángel nda̱kuiinra yuʼúñá: “Espíritu santo kixi sa̱táún, ta ndee̱ Ndióxi̱ ta̱ káʼnuní kundaa yóʼó. Ña̱kán ta̱ kaku kunaníra ta̱ yi̱i̱, se̱ʼe Ndióxi̱. 36 Ta ñá táʼún Elisabet ñá xa̱a̱ chée kúúñá, saátu ñáyóʼo ni̱ke̱e iin se̱ʼeñá. Ñá xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ña̱ kǒo kívi koo se̱ʼeñá,* ñáyóʼo xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n i̱ñu̱ yo̱o̱ ñúʼu se̱ʼeñá, 37 saáchi ndiʼi ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ xínuña”. 38 Tasaá ñá María ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Yóʼo íyo ñá káchíñu nu̱ú Jehová,* ná koo nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼún”. Ta xíʼin ña̱yóʼo sa̱ndákoo ta̱ ángel miíñá ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra.
39 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, ñá María kamaní nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá chí yuku̱,* iin ñuu ña̱ ndíka̱a̱ chí Judá, 40 ta ni̱ki̱ʼviñá veʼe ta̱ Zacarías ta chi̱ndeéñá* ñá Elisabet. 41 Tá xi̱niso̱ʼo ñá Elisabet ña̱ chi̱ndeé ñá María, ña̱ loʼo ña̱ ndíka̱a̱ ti̱xinñá iin ka̱nditaña. Tasaá nda̱kiʼin ñá Elisabet espíritu santo 42 ta ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Yóʼó kúú ñá ndákiʼin ña̱ va̱ʼa nu̱ú ndiʼi ná ñaʼá ta Ndióxi̱ ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ ña̱ loʼo ndíka̱a̱ ti̱xiún. 43 ¿Ndáa ñaʼá kúi̱ ña̱ va̱ʼa ki̱xaa̱ siʼí ta̱ tátai̱ ña̱ kotoñá yi̱ʼi̱? 44 Saáchi ndi̱ku̱n tá xi̱niso̱ʼi̱ ña̱ chi̱ndeún yi̱ʼi̱, ña̱ loʼo ña̱ ndíka̱a̱ ti̱xii̱n iin ka̱nditaña xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱kusi̱í-iniña. 45 Si̱íní íyo ñá ka̱ndíxa ña̱yóʼo, saáchi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová* xa̱ʼa̱ñá xi̱nu ndiʼiña”.
46 Ta ñá María ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Yi̱ʼi̱* ndásakáʼnui̱ Jehová,* 47 ta níma̱i̱ ndeéní kúsi̱í-iniña xíʼin Ndióxi̱, ta̱ sakǎku yi̱ʼi̱, 48 saáchi ni ñá ndáʼvi kúi̱ xi̱tora nu̱úi̱. Ta ndiʼi tiempo ka̱ʼa̱nna xa̱ʼíi̱ ñá kúi̱ ñá si̱í-ini. 49 Saáchi ta̱ íyoní ndee̱ kéʼéra ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa xa̱ʼíi̱, ta ki̱vi̱ra ña̱ yi̱i̱ kúúña. 50 Ta ndiʼi tiempo kúndáʼvi-inira xínira na̱ ndásakáʼnu miíra. 51 Ta xíniñúʼura ndee̱ra ña̱ keʼéra ku̱a̱ʼání ña̱ʼa; ta ndátaʼvíra ndiʼi na̱ kúta̱a-ini.* 52 Ta na̱ ta̱a na̱ kúúmií chiñu náʼnu távárana nu̱ú xáʼndachíñuna ta táxira ña̱ ndukáʼnu na̱ vitá-ini; 53 ta na̱ xíʼi̱ so̱ko sánduva̱ʼara-inina xíʼin ña̱ʼa va̱ʼa, ta na̱ ku̱i̱ká kǒo ni iin ña̱ʼa táxira ku̱ʼu̱n xíʼinna. 54 Ta̱kán ki̱xira ña̱ chi̱ndeéra na̱ káchíñu nu̱úra, na̱ ñuu Israel, tá ke̱ʼéra ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ ndákaʼánra xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra. 55 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kundáʼvi-inira kunira ta̱ Abrahán ta saátu na̱ se̱ʼe ta̱yóʼo ndiʼi tiempo, ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá”. 56 Ñá María ni̱xi̱yoñá xíʼinñá u̱ni̱ yo̱o̱ tasaá ndi̱kóñá veʼeñá.
57 Tasaá ñá Elisabet ki̱xaa̱ tiempo ña̱ kaku se̱ʼeñá, ta iin ta̱a loʼo kúú ta̱ ka̱ku. 58 Tá na̱kunda̱a̱-ini na̱ ndóo yatin xíʼinñá saátu na̱ veʼeñá xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱ndáʼvi-ini Jehová* xi̱nirañá ni̱kusi̱íní-inina xíʼinñá. 59 Tá ni̱ya̱ʼa u̱na̱ ki̱vi̱ ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ loʼo ña̱ kaʼndana nu̱ú yi̱i̱ra,* ta xi̱kuni̱na chinúuna ki̱vi̱ra táki̱ʼva naní yivára: Zacarías. 60 Soo siʼíra ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Kǒo kunaníra saá, Juan kunaníra”. 61 Ta na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinñá: “Kǒo ni iin na̱ veʼún naní saá”. 62 Tasaá, iin xíka ndaʼa̱na nu̱ú yivára ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ndáa ki̱ʼva kúni̱ra kunaní ta̱ loʼo se̱ʼera. 63 Ta̱kán ndu̱kúra iin tabla loʼo nu̱úna ta ka̱ʼyíra: “Juan kunaníra”. Ta ndiʼina iin ku̱a̱ʼa̱n-inina. 64 Ta ndi̱ku̱n va̱ʼa ki̱xáʼa tuku ta̱ Zacarías káʼa̱nra ta ki̱xáʼara ndásakáʼnura Ndióxi̱. 65 Ta ndiʼi na̱ xi̱ndoo yatin kán iin nda̱kanda̱-inina;* ta iníí chí Judea ki̱xáʼana káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 66 Ta ndiʼi na̱ xi̱xiniso̱ʼo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱ndakanixi̱nína xa̱ʼa̱ña ta xi̱ka̱ʼa̱nna: “¿Ndáaña keʼé ta̱ loʼo yóʼo tá ná kuchéera?”. Saáchi xi̱na̱ʼa̱ káxi ña̱ ni̱xi̱yo Jehová* xíʼin ta̱ loʼo yóʼo.
67 Ndióxi̱ ta̱xira espíritu santo ndaʼa̱ ta̱ Zacarías, yivá ta̱ loʼo yóʼo, ta ni̱ka̱ʼa̱nra: 68 “Ná ndukáʼnu Jehová,* Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, saáchi ku̱ndáʼvi-inira xi̱nira na̱ ñuura ta sa̱kǎkurana. 69 Ta ta̱xira iin ta̱ kúúmií ndee̱ ña̱ sakǎkura miíyó ta ti̱xin na̱ veʼe ta̱ David ke̱e ta̱yóʼo, 70 nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ profeta na̱ yi̱i̱ na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱ 71 ña̱ va̱ʼa sakǎkura miíyó nu̱ú na̱ sáa̱-ini xíni miíyó ta saátu nu̱ú na̱ kúndasí xíni miíyó, 72 ña̱ va̱ʼa kundáʼvi-inira kunira miíyó xa̱ʼa̱ na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta saátu ña̱ va̱ʼa ndakaʼánra xa̱ʼa̱ trato ña̱ ki̱ndoora xíʼinna, 73 ña̱ ki̱ndoora xíʼin yiváyó ta̱ Abrahán ta̱ ni̱xi̱yo tiempo xi̱naʼá 74 ña̱ tá ná ndiʼi sakǎkura miíyó ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíni miíyó, taxira iin chiñu káʼnu ndaʼa̱yó ña̱ ndasakáʼnuyóra ta va̱ása yi̱ʼvíyó 75 ta saátu ña̱ va̱ʼa nda̱kú koo iniyó ta kooyó na̱ va̱ʼa nu̱úra ndiʼi ki̱vi̱ ña̱ tákuyó. 76 Ta yóʼó ta̱ loʼo, kunaníún profeta Ndióxi̱ ta̱ káʼnuní, saáchi ku̱ʼún chí nu̱ú Jehová* ña̱ ndasaviún yichi̱ra, 77 ña̱ va̱ʼa natúʼún xíʼin na̱ ñuura ña̱ sakǎkurana tá ná koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱china 78 xa̱ʼa̱ ña̱ kúndáʼvi-ini Ndióxi̱ xínira miíyó, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo iin ñuʼu̱ ña̱ ndáye̱ʼe̱ tá túvi nda̱a̱ nu̱ú súkun kixiña nu̱úyó 79 ña̱ va̱ʼa ndaye̱ʼe̱ña nu̱ú na̱ ndóo nu̱ú naá ta saátu nu̱ú na̱ ndóo nu̱ú ku̱nda̱tí ña̱ xáʼní, ña̱ va̱ʼa kuniʼiña miíyó ku̱ʼu̱nyó nu̱ú iin yichi̱ va̱ʼa”.
80 Ta ta̱ loʼo yóʼo xa̱ʼnura ta ndu̱ndakúra xíʼin espíritu Ndióxi̱,* ta ki̱ndoora chí ñuʼú yi̱chí nda̱a̱ tá ki̱xaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ku̱ʼu̱nra nu̱ú na̱ ñuu Israel.
2 Ta tiempo saá, ta̱ César Augusto xa̱ʼndara chiñu nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼyi̱ ki̱vi̱ ndiʼina. 2 (Ña̱yóʼo kúú censo ña̱ nu̱ú ña̱ ke̱ʼéna tá xáʼndachíñu ta̱ Quirinio chí Siria). 3 Ta ndiʼina ndi̱kóna chí ñuuna nu̱ú ka̱kuna ña̱ va̱ʼa kaʼyína ki̱vi̱na. 4 Ta saátu ke̱ʼé ta̱ José. Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra na̱ veʼe ta̱ David, ke̱era chí ñuu Nazaret ña̱ ndíka̱a̱ chí Galilea ta ni̱xa̱ʼa̱nra chí ñuu ta̱ David ña̱ naní Belén ña̱ ndíka̱a̱ chí Judea. 5 Ta ni̱xa̱ʼa̱nra ka̱ʼyíra ki̱vi̱ra xíʼin ñá María ñá xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ xíʼinra, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra, ta xa̱a̱ ku̱nu̱mí kaku se̱ʼeñá. 6 Tá ndóokana kán, ni̱xi̱nu ki̱vi̱ ña̱ kaku se̱ʼeñá. 7 Ta ka̱ku ta̱ loʼo se̱ʼeñá ta̱ nu̱ú. Ta nda̱sukúndaañára xíʼin iin ti̱ko̱to̱ ña̱ íyo táki̱ʼva íyo venda ta chi̱ndúʼúñára* nu̱ú xíxáʼan tí kití, saáchi kǒo níni̱ʼíkana veʼe nu̱ú koona.
8 Ta míí kán ndóo na̱ pastor tá ñuú chí yuku̱* ña̱ ndáana ndikachi* sa̱na̱na. 9 Ta iin kama ki̱ta iin ángel Jehová* nu̱úna ta ñuʼu̱ ña̱ kúúmií Jehová* iin nda̱ye̱ʼe̱ña nu̱úna ta ndeéní ni̱yi̱ʼvína. 10 Soo ta̱ ángel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Va̱ása yi̱ʼvíndó, saáchi va̱xii̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinndó ta ña̱yóʼo sakúsi̱íníña-ini ndiʼi na̱ ñuu. 11 Saáchi vitin chí ñuu ta̱ David ka̱ku iin ta̱ sakǎku ndóʼó, ta̱yóʼo kúú ta̱ Cristo, tátandó. 12 Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ kunindó: ndani̱ʼíndó iin ta̱ loʼo ta nda̱sukúndaanara xíʼin iin ti̱ko̱to̱ ña̱ íyo táki̱ʼva íyo venda ta kándúʼura nu̱ú xíxáʼan kití”. 13 Ta iin kama ki̱ta ku̱a̱ʼáka na̱ ángel ta nda̱kutáʼanna xíʼin ta̱ ángel yóʼo ta ki̱xáʼana ndásakáʼnuna Ndióxi̱ ta káchina: 14 “Ná ndukáʼnu Ndióxi̱ ta̱ íyo chí ndiví, ta na̱ yiví na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú ta kéʼéna ña̱ kúni̱ra ná taxira ña̱ táxi̱n koo inina”.
15 Tá nda̱kiʼin na̱ ángel ku̱a̱ʼa̱nna chí ndiví, na̱ pastor yóʼo ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna: “Xíniñúʼu ku̱ʼu̱nyó ñuu Belén ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u kán ta kuniyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová* xíʼinyó”. 16 Tasaá kamaní nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna ta nda̱ni̱ʼína ñá María xíʼin ta̱ José ta saátu nda̱ni̱ʼína ta̱ loʼo kándúʼura nu̱ú xíxáʼan tí kití. 17 Tá xi̱nina ña̱yóʼo, na̱túʼunna xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna xa̱ʼa̱ ta̱ loʼo yóʼo. 18 Ta ndiʼi na̱ xi̱niso̱ʼo xa̱ʼa̱ ña̱ na̱túʼun na̱ pastor yóʼo nda̱kanda̱ní-inina* xíʼinña. 19 Ta ñá María ki̱xáʼa chíka̱a̱ ndiʼiñá ña̱yóʼo níma̱ñá ta ndákaniníxi̱níñá xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ kachiña. 20 Tasaá ndi̱kó na̱ pastor nu̱ú ndóo ndikachi sa̱na̱na, ta ndásakáʼnuna Ndióxi̱ ku̱a̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ xi̱nina xíʼin ña̱ xi̱niso̱ʼona, chi ku̱uña nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna.
21 Tá ni̱ya̱ʼa u̱na̱ ki̱vi̱, ki̱xaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kaʼndana nu̱ú yi̱i̱* ta̱ loʼo, ta chi̱núuna ki̱vi̱ra ña̱ kunaníra Jesús, chi saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ ángel kunaní ta̱ loʼo yóʼo tá kúma̱níka ke̱era ti̱xin ñá María.
22 Ta saátu tá ni̱xi̱nu ki̱vi̱ ña̱ xíniñúʼu nduyi̱i̱na, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley ta̱ Moisés, níʼina ta̱ loʼo ku̱a̱ʼa̱nna ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱nara nu̱ú Jehová,* 23 nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú Ley Jehová:* “Ndiʼi se̱ʼena ta̱ nu̱ú xíniñúʼu koora kuenta Jehová”.* 24 Ta ta̱xina ña̱ʼa ndaʼa̱ Jehová* nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Leyra: “U̱vi̱ paloma náʼnu á u̱vi̱ paloma válí”.
25 Ta chí ñuu Jerusalén ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ xi̱naní Simeón, iin ta̱ kǒo ku̱a̱chi, ta̱ xi̱kandíxaní Ndióxi̱, ta̱ xi̱ndatu ña̱ kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ sandíko Ndióxi̱ ini na̱ ñuu Israel, ta ni̱xi̱yo espíritu santo Ndióxi̱ xíʼinra. 26 Ndióxi̱ xi̱niñúʼura espíritu santo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ va̱ása kuvira nda̱a̱ ná kunira ta̱ Cristo, ta̱ nda̱kaxin Jehová.* 27 Ta ña̱ espíritu santo níʼiña yichi̱ nu̱úra ña̱ ni̱ki̱ʼvira nda̱a̱ ini templo. Tá ni̱ki̱ʼvi na̱ yivá ta̱ Jesús xíʼinra ini templo ke̱ʼéna xíʼinra nda̱a̱ táki̱ʼva íyo costumbre ña̱ káʼa̱n Ley, 28 ta ta̱ Simeón nda̱kiʼinra ta̱ loʼo yóʼo ta nu̱mirara, nda̱sakáʼnura Ndióxi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra: 29 “Táta ta̱ káʼnuní, xa̱a̱ xi̱nii̱ ta̱ loʼo táki̱ʼva ni̱ka̱ʼún, xa̱a̱ va̱ʼava kuvii̱ vitin 30 saáchi xa̱a̱ xi̱nii̱ ta̱ kuniñúʼún ña̱ va̱ʼa sakǎkún na̱ yiví 31 ta̱ chi̱ndaʼún ña̱ va̱ʼa ná kuni ndiʼi na̱ ñuura. 32 Ta̱yóʼo kúú iin ñuʼu̱ ta tavára ña̱ ndási nu̱ú na̱ ñuyǐví ta sandáye̱ʼe̱ra iin ñuʼu̱ sa̱tá na̱ ñuún Israel”. 33 Yivá ta̱ loʼo yóʼo xíʼin siʼíra nda̱kanda̱ní-inina* xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Simeón xa̱ʼa̱ra. 34 Ta̱ Simeón chi̱ka̱a̱ra bendición miína ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá María, siʼí ta̱ loʼo yóʼo: “Kuniso̱ʼo ña̱yóʼo, xa̱ʼa̱ ta̱ loʼo yóʼo sava na̱ ñuu Israel ko̱yona ta savana ndako̱ona,* ta ku̱a̱ʼánína ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ra ni ná na̱ʼa̱ Ndióxi̱ nu̱úna ña̱ íyora xíʼinra 35 ta va̱xira ña̱ va̱ʼa ndatu̱vi xa̱ʼa̱ ña̱ ñúʼu níma̱ ku̱a̱ʼánína; ta yóʼó iin espada káni̱ ki̱ʼvi níma̱ún”.*
36 Ta kán ni̱xi̱yotu iin ñá xi̱kuu profeta ñá xi̱naní Ana ñá se̱ʼe ta̱ Fanuel, ñá ki̱xi ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Aser. Ñáyóʼo iin ñá xa̱a̱ chéení xi̱kuuñá, tá ti̱ndaʼa̱ñá u̱xa̱ kuití ku̱i̱ya̱ ni̱xi̱yoñá xíʼin yiíñá 37 ta ki̱ndoo kúa̱anñá ta vitin xa̱a̱ 84 ku̱i̱ya̱ñá. Ta nina xi̱xindika̱a̱ñá templo, ta ñuú xíʼin káʼñu* xi̱ndasakáʼnuñá Ndióxi̱ ta ni va̱ása níxi̱xixiñá ta ndeéní xi̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra. 38 Ta ndi̱ku̱n saá ku̱yatinñá nu̱úna ta ki̱xáʼañá táxiñá tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta ki̱xáʼañá káʼa̱nñá xa̱ʼa̱ ta̱ loʼo yóʼo nu̱ú ndiʼi na̱ ndátu ña̱ sakǎku Ndióxi̱ na̱ ñuu Jerusalén.
39 Tasaá, tándi̱ʼi ke̱ʼéna ndiʼi ña̱ káʼa̱n Ley Jehová,* ndi̱kóna ñuuna ña̱ Nazaret ña̱ kíndo̱o chí Galilea. 40 Ta̱ loʼo yóʼo xáʼnukara, ta ndúndakúkara ta ndúndíchikara. Ta ndiʼi yichi̱ ni̱xi̱yo Ndióxi̱ xíʼinra.
41 Ndiʼi ku̱i̱ya̱, yivára xíʼin siʼíra xi̱kuumiína costumbre ña̱ xi̱xa̱ʼa̱nna vikó ña̱ Pascua chí ñuu Jerusalén. 42 Tá xi̱kuumiíra 12 ku̱i̱ya̱, ni̱xa̱ʼa̱nna ñuu Jerusalén nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéna ndiʼi yichi̱ tá xi̱xiyo vikó kán. 43 Tándi̱ʼi ni̱xi̱yo vikó kán, na̱yóʼo nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí veʼena, soo ta̱ loʼo Jesús ni̱ndo̱ora chí ñuu Jerusalén, ta na̱ yivára kǒo níkiʼinna kuenta ña̱ ni̱ndo̱ora. 44 Na̱yóʼo nda̱kanixi̱nína ña̱ ku̱a̱ʼa̱nvara xíʼin na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, ta xa̱a̱ iníí ki̱vi̱ kúú ña̱ ku̱a̱ʼa̱nna yichi̱. Tasaá ki̱xáʼana nándukúnara ma̱ʼñú na̱ táʼanna xíʼin ma̱ʼñú na̱ xíni̱na. 45 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níndani̱ʼínara, ndi̱kóna chí ñuu Jerusalén ta iníí ni̱xi̱kana na̱ndukúnara. 46 Tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱, saá nda̱ni̱ʼínara ña̱ ndíka̱a̱ra ini templo ta níndúʼura ma̱ʼñú na̱ maestro. Xíniso̱ʼora ña̱ káʼa̱nna ta ndáka̱tu̱ʼunkavírana. 47 Ta ndiʼi na̱ xi̱xiniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nra xi̱ndakanda̱kaví-inina xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱níra xíʼin ña̱ va̱ʼaní ndákuiinra. 48 Tá xi̱ni na̱ yivárara nda̱kanda̱ní-inina, ta siʼíra ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Ta̱ loʼo, ¿nda̱chun ke̱ʼún saá xíʼinndi̱? Yiváún xíʼin yi̱ʼi̱ ndeékaví ni̱ndi̱ʼi̱-inindi̱ ña̱ ni̱xi̱kandi̱ na̱ndukúndi̱ yóʼó”. 49 Soo ta̱yóʼo nda̱kuiinra yuʼúna: “¿Nda̱chun ni̱xi̱kandó na̱ndukúndó yi̱ʼi̱? ¿Á kǒo kúnda̱a̱-inindó ña̱ xíniñúʼu kundika̱i̱ veʼe yivái̱?”. 50 Ta ni saá, va̱ása níkunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna.
51 Tasaá ndi̱kóra xíʼinna chí ñuu Nazaret, ta xi̱keʼévara ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra. Ta siʼíra ki̱xáʼa chíka̱a̱ ndiʼiñá tu̱ʼun yóʼo níma̱ñá. 52 Ta̱ Jesús xáʼnukara ta ndúndíchikara ku̱a̱ʼa̱nra ta kúsi̱íkaví-ini Ndióxi̱ xíʼinra ta saátu na̱ yivíva.
3 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n 15 ku̱i̱ya̱ xáʼndachíñu ta̱ Tiberio César, ta ta̱ Poncio Pilato xi̱kuu ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Judea, ta ta̱ Herodes* xi̱kuu ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Galilea, ta ñanira ta̱ Filipo xi̱kuu ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Iturea xíʼin ña̱ Traconítide ta saátu ta̱ Lisanias xi̱kuu ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí Abilene, 2 tiempo ta̱ Anás ta̱ káʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱, ta saátu ta̱ Caifás, ta̱ Juan se̱ʼe ta̱ Zacarías, ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí.
3 Ta ni̱xa̱ʼa̱nra iníísaá chí ñuʼú ña̱ Jordán ta xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví ña̱ ná ndakuchina ta saá va̱ʼa na̱ʼa̱na ña̱ ndixa ndíkó-inina ta Ndióxi̱ koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱china. 4 Ta ku̱u nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú tutu ta̱ profeta Isaías: “Íyo iin na̱ kána chí ñuʼú yi̱chí: ‘Ndasaviíndó yichi̱ Jehová* ta ndasanda̱kúndóña. 5 Ndiʼi ñuʼú nu̱ú kúnu xíniñúʼu ndakutúña, ta ndiʼi yuku̱ xíʼin xi̱kí xíniñúʼu nduyoso̱ña; yichi̱ ña̱ va̱ása nda̱kú xíniñúʼu ndunda̱kúña ta yichi̱ nu̱ú íyo ya̱vi̱ xíniñúʼu nduyoso̱ña. 6 Ndiʼi na̱ yiví kunina ndáa ki̱ʼva sakǎku Ndióxi̱ miína’”.
7 Tasaá ta̱ Juan ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ va̱xi nu̱úra ña̱ sandákuchirana: “Ndóʼó na̱ se̱ʼe ko̱o̱, ¿ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinndó ña̱ kivi ka̱kundó nu̱ú castigo ña̱ va̱xi? 8 Siʼna na̱ʼa̱ndó xíʼin ña̱ kéʼéndó tá ndíkó-inindó. Kǒo ndakanixi̱níndó ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ miíndó ta kachindó ‘Yivándi̱ kúú ta̱ Abrahán’. Saáchi káʼi̱n xíʼinndó ña̱ kivi tavá Ndióxi̱ na̱ koo se̱ʼe ta̱ Abrahán ti̱xin yu̱u̱ yóʼo. 9 Xa̱a̱ íyo tu̱ʼva yácha xa̱ʼa̱ yitu̱n. Ña̱kán ndiʼi yitu̱n tú kǒo táxi ku̱i̱ʼi ña̱ va̱ʼa, kaʼndananú ta chika̱a̱nanú nu̱ú ñuʼu̱”.*
10 Ta na̱ yiví kán xi̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Tá saá, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼéndi̱?”. 11 Ta xi̱ndakuiinra yuʼúna: “Na̱ kúúmií u̱vi̱ ti̱ko̱to̱, ná taxinaña ndaʼa̱ na̱ kǒoña kúúmií, ta saátu ná keʼé na̱ íyo ña̱ xíxi ná taxinaña ndaʼa̱ na̱ kǒoña kúúmií”. 12 Nda̱a̱ na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto ki̱xina ña̱ ndakuchina ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Maestro, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼéndi̱?”. 13 Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Va̱ása kiʼinndó ku̱a̱ʼáka xu̱ʼún ndaʼa̱na nu̱úka ña̱ xíniñúʼu chaʼvina”. 14 Saátu xi̱nda̱ka̱tu̱ʼun na̱ soldado miíra: “¿Ndáaña xíniñúʼu keʼéndi̱?”. Ta ta̱kán xi̱ndakuiinra yuʼúna: “Va̱ása ixandúxandó xíʼin ni iin na̱ yiví ña̱ taxina xu̱ʼún ndaʼa̱ndó ta ni va̱ása chika̱a̱ndó ku̱a̱chi síkí sa̱tá nda̱a̱ ni iin na̱ yiví; va̱ʼaka kusi̱í-inindó xíʼin ña̱ xa̱a̱ cháʼvina ndóʼó”.
15 Na̱ ñuu kán xi̱ndatuna ña̱ kixaa̱ ta̱ Cristo ta ndiʼina xi̱ndakanixi̱ní á ta̱ Juan kúú ta̱ Cristo. 16 Ta̱ Juan ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼina xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “Yi̱ʼi̱, sándakuchii̱ ndóʼó xíʼin ti̱kui̱í, soo ta̱ va̱xi chí sa̱tái̱ íyoka ndee̱ ta̱yóʼo nu̱úka yi̱ʼi̱, ta nda̱a̱ ndu̱xa̱nra kǒo kivi tavái̱. Ta̱kán sandákuchira ndóʼó xíʼin espíritu santo xíʼin ñuʼu̱.* 17 Íyo iin ña̱ʼa ña̱ ndíka̱a̱ ndaʼa̱ra ña̱ ndativira trigo ta ndakayara trigora ta ndataán va̱ʼaraña ti̱xin ya̱ka̱. Soo xe̱ʼe̱* ña̱ trigo yóʼo kaʼmiraña xíʼin ñuʼu̱ ña̱ kǒo kívi nda̱ʼva̱”.
18 Saátu ta̱xira ku̱a̱ʼáníka consejo ndaʼa̱ na̱ ñuu yóʼo ta na̱túʼunra xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinna. 19 Soo ta̱ Herodes ta̱ xáʼndachíñu chí Galilea, xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n ta̱ Juan xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra xíʼin ñá Herodías ñá síʼi ñanira xíʼin xa̱ʼa̱ ndiʼika ña̱ xi̱keʼéra, 20 ke̱ʼéra inkaka ña̱ va̱ása va̱ʼa: chi̱ka̱a̱ra ta̱ Juan veʼeka̱a.
21 Ta vitin, tá xa̱a̱ nda̱kuchi ndiʼi na̱ ñuu, saátu nda̱kuchi ta̱ Jesús. Tá káʼa̱nkara xíʼin Ndióxi̱, nda̱kuná chí ndiví 22 ta espíritu santo nu̱úña sa̱tára nda̱a̱ táki̱ʼva káa iin paloma, ta chí ndiví ni̱ka̱ʼa̱n iinna: “Yóʼó kúú se̱ʼi̱ ta̱ kúʼvi̱ní-inii̱ xínii̱; ta̱ sákusi̱í-inii̱”.
23 Tá xi̱kuumií ta̱ Jesús ki̱ʼva 30 ku̱i̱ya̱ saá ki̱xáʼara nátúʼunra xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱. Táki̱ʼva xi̱ndakanixi̱ní ku̱a̱ʼání na̱ yiví, xi̱kuura
se̱ʼe ta̱ José,
se̱ʼe ta̱ Helí,
4 Ta̱ Jesús ke̱era chí yu̱ta Jordán, ta Ndióxi̱ ta̱xira espíritu santo ndaʼa̱ra ta espíritu yóʼo níʼiña yichi̱ nu̱úra ku̱a̱ʼa̱nra chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí 2 ta ki̱ʼva 40 ki̱vi̱ ni̱xa̱ʼa̱nra, tasaá xi̱tondosó ta̱ Ndi̱va̱ʼa miíra. Ta ndiʼi ki̱vi̱ kán kǒo ni iin ña̱ʼa níxixira ta tándi̱ʼi ki̱xáʼara kúni̱ra kuxura. 3 Tasaá, ta̱ Ndi̱va̱ʼa ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Tá ndixa se̱ʼe Ndióxi̱ kúún, ka̱ʼa̱n xíʼin yu̱u̱ yóʼo ná nduuña si̱táva̱ʼa”. 4 Soo ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: ‘Su̱ví si̱táva̱ʼa kuití kúú ña̱ taxi kutaku na̱ yiví’”.
5 Tasaá ta̱ Ndi̱va̱ʼa nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí nu̱ú súkun va̱ʼa, ta iin kama ni̱na̱ʼa̱ra ndiʼi na̱ gobierno ñuyǐví nu̱úra. 6 Tasaá ta̱ Ndi̱va̱ʼa ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Taxii̱ ña̱ kaʼndachíñún nu̱ú ndiʼi na̱yóʼo ta saátu nu̱ú ndiʼi ña̱ kúúmiína, saáchi ndaʼa̱ yi̱ʼi̱ íyo ndiʼi ña̱yóʼo, ta yi̱ʼi̱ taxii̱ña ndaʼa̱ na̱ kúni̱ miíi̱. 7 Ña̱kán, tá iin yichi̱ kuití ná ndasakáʼnún yi̱ʼi̱, ndiʼi ña̱yóʼo taxii̱ña ndaʼún”. 8 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúra, ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: ‘Jehová* Ndióxi̱ún ndasakáʼnún, mitúʼun ta̱yóʼo kachíñún nu̱ú’”.
9 Ta ta̱ Ndi̱va̱ʼa nda̱kiʼinra ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí ñuu Jerusalén, ta sa̱ndáarara nda̱a̱ nu̱ú súkunka xi̱ní templo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Tá ndixa se̱ʼe Ndióxi̱ kúún, sakána miíún chí ni̱nu̱, 10 saáchi tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: ‘Kaʼndara chiñu nu̱ú na̱ ángelra ña̱ kundaana yóʼó’, 11 ta ‘Nu̱ú ndaʼa̱na kunúún ña̱kán va̱ása kani ni iin yu̱u̱ xa̱ʼún’”. 12 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: ‘Va̱ása kotondosóún Jehová* Ndióxi̱ún’”. 13 Ña̱kán tá sa̱ndíʼi ta̱ Ndi̱va̱ʼa ña̱ xi̱tondosórara tasaá ku̱xíkára nu̱úra, ta xi̱ndatura ña̱ ndikó tukura inka yichi̱ ña̱ va̱ʼa kotondosórara.
14 Tasaá ta̱ Jesús xíʼin ndee̱ Ndióxi̱ ndi̱kóra chí Galilea. Ta iníí chí ñuu kán ki̱xáʼana nátúʼunna tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ra. 15 Ta saátu ki̱xáʼara sánáʼa̱rana chí sinagoga, ta ndiʼi na̱ yiví xi̱ka̱ʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱ra.
16 Tándi̱ʼi, saá ni̱xa̱ʼa̱nra chí Nazaret, nu̱ú xa̱ʼnura, nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéra ki̱vi̱ sábado, ni̱ki̱ʼvira ti̱xin ña̱ sinagoga ta nda̱kundichira ña̱ kaʼvira. 17 Tasaá sa̱yáʼana rollo ta̱ profeta Isaías ndaʼa̱ra. Ta nda̱kunáraña ta nda̱ni̱ʼíra iin táʼví nu̱ú ni̱ka̱ʼyi̱: 18 “Jehová* ta̱xira espíritura ndaʼíi̱, saáchi ta̱kán nda̱kaxin yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa natúʼi̱n tu̱ʼun va̱ʼa xíʼin na̱ ndáʼvi. Chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa natúʼi̱n xíʼin na̱ ndási ña̱ va̱ʼa sa̱ñána ta saátu ña̱ ndatu̱vi nu̱ú na̱ kúáa nu̱ú, ta saátu ña̱ va̱ʼa sa̱ñá na̱ ndóʼoní, 19 ta saátu ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinna xa̱ʼa̱ tiempo ña̱ taxi tuku Jehová* ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱na”. 20 Tándi̱ʼi nda̱tuvíra rollo, ta nda̱taxiraña ndaʼa̱ iin ta̱ káchíñu ti̱xin ña̱ sinagoga ta xi̱kundúʼura.* Ta ndiʼi na̱ xi̱ñuʼu kán iin xíto káxi va̱ʼana nu̱úra. 21 Ta ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼinna: “Vitin xínu ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ sa̱kán xi̱niso̱ʼondó yóʼo”.
22 Ta ndiʼina ki̱xáʼana káʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱ra ta iin ku̱a̱ʼa̱n-inina xíʼin tu̱ʼun liviní ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nra. Ta xi̱kachina: “¿Á su̱ví se̱ʼe ta̱ José kúú ta̱yóʼo?”. 23 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Xa̱a̱ kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo xíʼi̱n: ‘Doctor, sandáʼa miíún’. Ta ka̱ʼa̱nndó: ‘Xi̱niso̱ʼondi̱ ña̱ ke̱ʼún ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ñuu Capernaúm, saátu keʼúnña ñuu miíún yóʼo’”. 24 Ta ni̱ka̱ʼa̱nkara: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, ni iin na̱ profeta va̱ása va̱ʼa ndákiʼinnana ñuu miína. 25 Soo ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, tá tiempo ta̱ Elías ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání ná si̱ʼí ná ni̱xi̱ʼi̱ yií chí ñuu Israel, tá tiempo saá u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ sava kǒo sa̱vi̱ níkuun ta ni̱xi̱yoní so̱ko ndiʼi ñuu kán. 26 Soo ta̱ Elías va̱ása níchindaʼánara ku̱ʼu̱nra ña̱ chindeétáʼanra xíʼin ná si̱ʼí kán, chi iin kuití ñá ni̱xi̱ʼi̱ yií ñá ñuu Sarepta ña̱ ndíka̱a̱ chí Sidón ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú. 27 Ta saátu, ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ xi̱kuumií kue̱ʼe̱ lepra ni̱xi̱yo tá tiempo ta̱ profeta Eliseo. Soo ta̱kán va̱ása nísandáʼara ni iinna, iinlá ta̱ Naamán ta̱ ñuu Siria sa̱ndáʼara”. 28 Tasaá, ndiʼi na̱ xi̱niso̱ʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ti̱xin ña̱ sinagoga kán, ndeéní ni̱sa̱a̱na. 29 Ta nda̱kundichina, ta kamaní ta̱vánara ñuu kán ta nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí xi̱ní yuku̱* nu̱ú súkun va̱ʼa nu̱ú ndíka̱a̱ ñuu kán ña̱ va̱ʼa sakánanara. 30 Soo ta̱kán ni̱ya̱ʼara ma̱ʼñúna ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra.
31 Tándi̱ʼi ni̱xa̱ʼa̱nra ñuu Capernaúm ña̱ ndíka̱a̱ chí Galilea. Ta ki̱vi̱ sábado xi̱sanáʼa̱ra na̱ yiví kán, 32 ta nda̱kanda̱ní-inina* xa̱ʼa̱ va̱ʼaní xi̱sanáʼa̱ra, saáchi xi̱ka̱ʼa̱nra táki̱ʼva káʼa̱n iin na̱ yiví na̱ íyoní ndee̱. 33 Ta ti̱xin ña̱ sinagoga xi̱ndika̱a̱ iin ta̱a ta̱ xi̱kuumií ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta ña̱yóʼo ndeéní ka̱na kóʼóña: 34 “¿Ndáaña kúni̱ún keʼún xíʼinndi̱, Jesús ta̱ ñuu Nazaret? ¿Á va̱xiún sandíʼi-xa̱ʼún ndi̱ʼi̱? Kúnda̱a̱ káxiva inii̱ ndáa ta̱ kúún, ta̱ chi̱ndaʼá Ndióxi̱ kúún”. 35 Soo ta̱ Jesús ni̱nda̱ʼyi̱ra nu̱ú ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta ka̱chira xíʼinña: “Kasi yuʼún ta kita inira”. Tasaá ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa sa̱kánañara nu̱ú ñuʼú nu̱ú ndiʼi na̱ yiví kán ta ki̱taña inira ta kǒo ni iin ña̱ʼa níkeʼéña xíʼinra. 36 Tá xi̱nina ña̱yóʼo nda̱kanda̱ní-inina ta ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “¿Ndáa ña̱ʼa kúú ña̱yóʼo? Xíʼin ndee̱ ña̱ kúúmiíra xáʼndara chiñu nu̱ú na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa, ta na̱yóʼo kéena ti̱xin na̱ yiví”. 37 Tasaá chí ndiʼi ñuu kán na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ra.
38 Tándi̱ʼi ki̱ta ta̱ Jesús ti̱xin ña̱ sinagoga, saá ni̱ki̱ʼvira veʼe ta̱ Simón. Ta ñá si̱so ta̱ Simón ndeéníndóʼoñá kue̱ʼe̱ kaʼní ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná sandáʼarañá. 39 Tasaá ni̱xa̱a̱ra ta xi̱kundichira nu̱ú kándúʼuñá, ta sa̱ndáʼarañá ta ku̱a̱ʼa̱nva kue̱ʼe̱ kaʼní yóʼo. Tasaá nda̱kooñá ta ki̱xáʼañá kéʼéñá ña̱ kuxuna.
40 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kíʼvi ñu̱ʼu,* ndiʼi na̱ ni̱xi̱yo iin táʼan na̱ xi̱kuumií nda̱a̱ ndáaka kue̱ʼe̱ ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinna nu̱úra. Ta chi̱núu ndaʼa̱ra sa̱tá iin iin na̱kán ta sa̱ndáʼavarana. 41 Iin ka̱na kóʼó na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa tá ke̱ena ini ku̱a̱ʼání na̱ yiví ta ka̱china: “Yóʼó kúú se̱ʼe Ndióxi̱”. Soo ni̱sa̱a̱ra xíʼinna ta kǒo nítaxira ka̱ʼa̱nna, saáchi na̱kán xi̱kunda̱a̱-inina ña̱ kúúra ta̱ Cristo.
42 Tá ni̱tu̱vi, ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra chí nu̱ú kǒo na̱ yiví ndóo. Soo na̱ yiví ki̱xáʼana nándukúnara ta ki̱xaa̱na nda̱a̱ nu̱ú ndíka̱a̱ra, ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinra ña̱ ná kindo̱ora xíʼinna. 43 Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Saátu xíniñúʼu natúʼi̱n tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ chí inka ñuu, saáchi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chi̱ndaʼá Ndióxi̱ yi̱ʼi̱”. 44 Tasaá na̱túʼunkara xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa chí sinagoga ña̱ Judea.
5 Iin yichi̱ tá ni̱xa̱a̱ ta̱ Jesús chí yuʼú tá mi̱ni Genesaret* ku̱a̱ʼání na̱ yiví iin chíndaʼá-táʼanna ña̱ va̱ʼa kuyatinna nu̱úra ta kuniso̱ʼona tu̱ʼun Ndióxi̱. 2 Ta̱kán xi̱nira u̱vi̱ barco yuʼú tá mi̱ni. Na̱ tíin ti̱a̱ká xa̱a̱ ke̱ena ininú ta ki̱xáʼana ndákatana ñunúna.* 3 Ta nda̱ara ini iin tú barco ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Simón, chi barco ta̱yóʼo kúúnú, ña̱ ná ki̱ʼvira nda̱a̱ ma̱ʼñú loʼoka xíʼin tú barco yóʼo. Tasaá xi̱kundúʼura* ininú ta ki̱xáʼara sánáʼa̱ra na̱ yiví. 4 Tándi̱ʼi na̱túʼunra xíʼinna, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Simón: “Kúáʼan chí nu̱ú kúnuka ta kán chika̱a̱ndó ñunúndó* ña̱ va̱ʼa tiinndó ti̱a̱ká”. 5 Soo ta̱ Simón nda̱kuiinra yuʼúra: “Maestro, iníí ñuú ndeéní ka̱chíñundi̱ ta kǒorí nítiinvíndi̱; soo xa̱ʼa̱ ña̱ miíún kúú ta̱ káʼa̱n, chika̱a̱vai̱ña”. 6 Tá chi̱ka̱a̱naña, ku̱a̱ʼání ti̱a̱ká ti̱inna, nda̱a̱ ki̱xáʼa ndáta̱ ñunúna. 7 Tasaá ki̱xáʼana xíka ndaʼa̱na nu̱ú na̱ kítáʼan xíʼinna, na̱ ñúʼu ini inka tú barco, ña̱ va̱ʼa ná ku̱ʼu̱nna chindeétáʼanna xíʼinna. Tasaá ni̱xa̱a̱na ta sa̱kútuna u̱vi̱ saá tú barco. Ndeéní chu̱túnú ta nda̱a̱ ki̱xáʼa sáʼvinú ti̱xin ti̱kui̱í. 8 Tá xi̱ni ta̱ Simón Pedro ña̱yóʼo, xi̱kuxítíra nu̱ú ta̱ Jesús ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kǒo kuyatiún nu̱úi̱ táta, saáchi iin ta̱a ta̱ ku̱a̱chiva kúi̱”. 9 Saáchi miíra xíʼin ndiʼika na̱ kítáʼan xíʼinra ndeéní nda̱kanda̱-inina* xa̱ʼa̱ ndiʼi ti̱a̱ká tí ti̱inna, 10 saátu ta̱ Santiago xíʼin ta̱ Juan, saátu na̱ se̱ʼe ta̱ Zebedeo, na̱yóʼo inkáchi xi̱kachíñuna xíʼin ta̱ Simón. Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Simón: “Va̱ása yi̱ʼvíkaún. Saáchi vitin nandukún na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva nándukún ti̱a̱ká”. 11 Tasaá nda̱kiʼinna barcona ta ni̱xa̱a̱na nda̱a̱ yuʼú tá mi̱ni, ta sa̱ndákoona ndiʼi ña̱ xi̱kuumiína ta nda̱kundiku̱nna sa̱tára.
12 Inka yichi̱, tá ndíka̱a̱ ta̱ Jesús iin ñuu, ki̱ta iin ta̱a ta̱ kúúmií kue̱ʼe̱ lepra. Tá xi̱nira ta̱ Jesús xi̱kuxítíra nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼinra: “Táta, yi̱ʼi̱ kúnda̱a̱-inii̱ tá miíún kúni̱ kiviva sandáʼún yi̱ʼi̱”. 13 Tasaá ta̱ Jesús ti̱inrara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ʼa, kúni̱vai̱. Ná ndaʼavaún”. Ta ndi̱ku̱n saá nda̱ʼava ta̱yóʼo nu̱ú kue̱ʼe̱ lepra ña̱ xi̱kuumiíra. 14 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ ta̱a kán ña̱ ná kǒo natúʼunra xíʼin ni iinna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ta ni̱ka̱ʼa̱nkara xíʼinra: “Soo kúáʼan ta na̱ʼún miíún nu̱ú ta̱ su̱tu̱, ta kuniʼi ña̱ʼa ku̱ʼún xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ndu̱va̱ʼún, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley ta̱ Moisés, ña̱ va̱ʼa ná kunina ña̱ xa̱a̱ ndu̱va̱ʼún”. 15 Soo ni saáví, iníí na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús, ta ku̱a̱ʼákaví na̱ yiví xi̱ndakutáʼan ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra ta saátu ña̱ va̱ʼa sandáʼarana. 16 Ta ta̱kán ku̱a̱ʼání yichi̱ xi̱xa̱ʼa̱n xíkára ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ nu̱ú kǒo na̱ yiví ndóo.
17 Iin ki̱vi̱, tá ndíka̱a̱ra sánáʼa̱ra ini iin veʼe, kán ndóo sava na̱ fariseo xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley. Ta na̱yóʼo ki̱xina ndiʼi ñuu ña̱ kíndo̱o chí Galilea xíʼin Judea ta saátu chí ñuu Jerusalén. Soo ni̱xi̱yo ndee̱ Jehová* xíʼin ta̱yóʼo ña̱ va̱ʼa sandáʼara na̱ yiví. 18 Tasaá, ki̱xaa̱ sava na̱ ta̱a xíʼin iin ta̱ kǒo kívi kanda̱ ta kándúʼura nu̱ú xi̱to, ta xi̱kuni̱na ki̱ʼvina xíʼinra chí ini veʼe nu̱ú ndíka̱a̱ ta̱ Jesús. 19 Soo, xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví ñúʼu, kǒo níkivi ki̱ʼvina xíʼinra. Ña̱kán nda̱ana xi̱ní veʼe, sa̱kútaʼana teja xi̱níña ta kán sa̱núunara xíʼin xi̱tora mií ma̱ʼñú na̱ yiví nda̱a̱ nu̱ú ta̱ Jesús. 20 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ña̱ kándíxanína Ndióxi̱, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ kǒo kívi kanda̱: “Migo, xa̱a̱ ndo̱ova ku̱a̱chiún”. 21 Tasaá na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xíʼin na̱ fariseo ki̱xáʼana ndákanixi̱nína ta káchina: “¿Ndáa ta̱a kúú ta̱yóʼo? Va̱ása íxato̱ʼóra Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra saá. Saáchi iinlá Ndióxi̱ kúú ta̱ kivi koo káʼnu-ini xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ yiví”. 22 Ta̱ Jesús na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱nína, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Nda̱chun ndákanixi̱níndó ña̱yóʼo? 23 ¿Ndáaña kúú ña̱ yo̱ʼvi̱ka,* ña̱ ka̱ʼa̱nyó ‘xa̱a̱ ndo̱ova ku̱a̱chiún’? ¿Á ña̱ ka̱ʼa̱nyó ‘ndakundichi ta kúáʼan’? 24 Soo ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ña̱ kúúmiíra ndee̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo ña̱ ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ yiví...”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ kǒo kívi kanda̱ yóʼo: “Yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼún: ndakundichi, ta ndakiʼin xi̱toún ta kúáʼan chí veʼún”. 25 Tasaá, nda̱kundichira nu̱úna, ta nda̱kiʼinra xi̱tora nu̱ú xi̱ndúʼura* ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí veʼera ta ndásakáʼnura Ndióxi̱ ku̱a̱ʼa̱nra. 26 Ta ndiʼina iin ku̱a̱ʼa̱n-inina ta ki̱xáʼana ndásakáʼnuna Ndióxi̱. Ta ndeékaví nda̱kanda̱-inina ta káchina: “Nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán kuniyó táʼan ña̱yóʼo”.
27 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta xi̱nira iin ta̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto ta̱ naní Leví ña̱ níndúʼura* veʼe nu̱ú ndákayana xu̱ʼún ña̱ impuesto ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Naʼa ta koún discípuloi̱”. 28 Tasaá sa̱ndákoora ndiʼi ña̱ kúúmiíra, ta nda̱kundichira ta ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinra. 29 Tándi̱ʼi, ta̱ Leví ke̱ʼéra iin vikó káʼnu xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús. Ta ku̱a̱ʼání na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto xíʼin inkaka na̱ yiví ndóona xíxina xíʼinna. 30 Ña̱kán na̱ fariseo xíʼin inkaka na̱ sánáʼa̱ xa̱ʼa̱ ley na̱ kítáʼan xíʼinna, ki̱xáʼana káʼa̱n kúáchina* xíʼin na̱ discípulo ta̱ Jesús ta káchina: “¿Nda̱chun xíxindó ta xíʼindó xíʼin na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto, ta saátu xíʼin na̱ yiví ku̱a̱chi?”. 31 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ña̱yóʼo, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Na̱ íyo va̱ʼa kǒo xíniñúʼuna iin doctor, chi na̱ ndeéndóʼova kúú na̱ xíniñúʼu iin doctor. 32 Va̱ása va̱xii̱ ña̱ kanai̱ na̱ yiví va̱ʼa chi na̱ íyo ku̱a̱chiva va̱xii̱ xa̱ʼa̱, ña̱ va̱ʼa ná ndikó-inina”.
33 Ta na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Na̱ discípulo ta̱ Juan ku̱a̱ʼání yichi̱ va̱ása xíxina iníí ki̱vi̱* ta káʼa̱nnína xíʼin Ndióxi̱ ta saátu kéʼé na̱ discípulo na̱ fariseo. Soo na̱ discípulo yóʼó xíxina ta xíʼivana”. 34 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó va̱ása kívi ka̱ʼa̱nndó xíʼin na̱ migo ta̱ sa̱kán tíndaʼa̱ ña̱ ná va̱ása kuxuna tá íyokara xíʼinna, ¿á su̱ví saá? 35 Soo kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kǒoka ta̱ tíndaʼa̱ koo xíʼinna,* ta saá kúú ña̱ va̱ása kuxuna”.
36 Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra ilustración yóʼo xíʼinna: “Ni iinna va̱ása xáʼndana iin táʼví ti̱ko̱to̱ xa̱á ta kúkunaña* nu̱ú iin ti̱ko̱to̱ yatá. Tá iinna ná keʼé saá, ti̱ko̱to̱ xa̱á nda̱táña. Ta ti̱ko̱to̱ xa̱á kǒo kítáʼankaña xíʼin ña̱ yatá. 37 Ta ni iinna va̱ása táan vino xa̱á ini iin ti̱aʼa ña̱ na̱kuva̱ʼa xíʼin ñii̱* tá xa̱a̱ ku̱yatáña. Tá iinna ná keʼé saá tá vino yóʼo ndatárá ñii̱ yatá, ta ña̱ ñii̱ yóʼo kǒoka chiñu kooña. 38 Ña̱ va̱ʼa keʼéna kúúña, tá vino xa̱á ini ñii̱ xa̱á xíniñúʼu taánnará. 39 Tá ndíʼi xíʼina tá vino yatá, ni iinna kǒo xíín koʼo tá xa̱á, saáchi káchina: ‘Va̱ʼaka tá yatá’”.
6 Tá kúúña iin ki̱vi̱ sábado, tá ni̱ya̱ʼa ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú íyo trigo, na̱ discípulora ki̱xáʼana kíndaana ndaʼa̱ trigo yóʼo ña̱ va̱ʼa kaxínaña. 2 Ña̱kán sava na̱ fariseo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna: “¿Nda̱chun kéʼéndó ña̱ va̱ása va̱ʼa keʼéna ki̱vi̱ sábado?”. 3 Soo ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna ta ka̱chira: “¿Á ta̱ʼán kaʼvindó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ David tá ki̱xáʼa kúni̱ kuxura ta saátu na̱ kítáʼan xíʼinra? 4 ¿Á kǒo níki̱ʼvi ta̱yóʼo veʼe Ndióxi̱, ta nda̱kiʼinra si̱táva̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta xi̱xiraña ta saátu ta̱xiraña xi̱xi na̱ ta̱a na̱ kítáʼan xíʼinra? Ta ña̱yóʼo kǒo kívi kuxunaña. Saáchi na̱ su̱tu̱va kúú na̱ kivi kuxuña”. 5 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a xáʼndachíñura nu̱ú ki̱vi̱ sábado”.
6 Inka ki̱vi̱ sábado ni̱ki̱ʼvira sinagoga ta ki̱xáʼara sánáʼa̱ra. Ta kán íyo iin ta̱a ta̱ ni̱yi̱chi̱ ndaʼa̱ kúaʼa. 7 Na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xíʼin na̱ fariseo iin xíto va̱ʼana nu̱ú ta̱ Jesús ña̱ kotona á sandáʼara na̱ yiví ki̱vi̱ sábado tasaá va̱ʼa chika̱a̱na ku̱a̱chira. 8 Soo ta̱kán, xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ ndákanixi̱nína, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱a ta̱ ni̱yi̱chi̱ ndaʼa̱: “Ndakundichi ta naʼa ma̱ʼñú yóʼo”. Tasaá ta̱ ta̱a kán nda̱kundichira ta ki̱ndoora kán. 9 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Kúni̱i̱ nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n ndóʼó. ¿Ndáaña kivi keʼéyó tá kúúña ki̱vi̱ sábado? ¿Á kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa á ña̱ va̱ása va̱ʼa? ¿Á va̱ʼaka sakǎkuyó iin na̱ yiví á va̱ʼaka sandíʼi-xa̱ʼa̱yóna?”. 10 Tá xa̱a̱ ndi̱ʼi xi̱tora nu̱ú ndiʼi na̱ ndóo kán, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ ta̱a kán: “Sandáka̱a̱ ndaʼún”. Tá sa̱ndáka̱a̱ra ndaʼa̱ra, nda̱ʼavaña. 11 Soo na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley xíʼin na̱ fariseo, ndeéní ni̱sa̱a̱na, ta ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna ndáaña kivi keʼéna xíʼin ta̱ Jesús.
12 Iin ki̱vi̱, ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra chí yuku̱* ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ ta iníí ñuú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra. 13 Tá xa̱a̱ ni̱tu̱vi inka ki̱vi̱, ka̱nara na̱ discípulora ta nda̱kaxinra 12 na̱kán, ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kunanína apóstol: 14 ta̱ Simón (ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nra kunaní Pedro), ñanira ta̱ Andrés, ta̱ Santiago, ta̱ Juan, ta̱ Felipe, ta̱ Bartolomé, 15 ta̱ Mateo, ta̱ Tomás, ta̱ Santiago se̱ʼe ta̱ Alfeo, ta̱ Simón (ta̱ káʼa̱nna xíʼin ña̱ kéʼéra chiñu xíʼin ndinuʼu-inira), 16 ta̱ Judas* se̱ʼe ta̱ Santiago xíʼin ta̱ Judas Iscariote (ta̱ ni̱xi̱kó ta̱ Jesús).
17 Tándi̱ʼi saá nu̱ura xíʼin na̱yóʼo ta ni̱xa̱a̱ra iin yoso̱. Ta kán ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání na̱ discípulora saátu ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ ke̱e chí Judea, chí ñuu Jerusalén, ta saátu na̱ ke̱e chí costa ña̱ Tiro xíʼin ña̱ Sidón. Ki̱xaa̱na ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼonara ta saátu ña̱ sandáʼarana xíʼin kue̱ʼe̱ ña̱ kúúmiína. 18 Nda̱a̱ na̱ xi̱kuumií ta̱chí ndi̱va̱ʼa nda̱ʼana. 19 Ta ndiʼi na̱ yiví xi̱kuni̱na tiinnara saáchi xi̱kee ndee̱ra ta xíʼin ña̱yóʼo xi̱ndaʼa ndiʼina.
20 Tasaá nda̱niʼira nu̱úra, xi̱tora nu̱ú na̱ discípulora ta ka̱chira:
“Si̱íní íyo ndóʼó na̱ ndáʼvi, saáchi kuenta ndóʼó kúú ña̱ Reino Ndióxi̱.
21 ”Si̱íní íyo ndóʼó na̱ xíʼi̱ so̱ko tiempo vitin, saáchi koo ña̱ kuxundó nda̱a̱ chutú-inindó.*
”Si̱íní íyo ndóʼó na̱ xáku tiempo vitin, saáchi va̱xi ki̱vi̱ ña̱ kusi̱í-inindó.
22 ”Si̱íní íyo ini ndóʼó tá sáa̱-ini na̱ yiví xínina ndóʼó xa̱ʼa̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a, saátu tá táxínna ndóʼó, tá káʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼinndó, tá káʼa̱nna ña̱ su̱ví na̱ yiví va̱ʼa kúúndó. 23 Kusi̱íní-inindó tá ndóʼondó ña̱yóʼo ta kanditandó xa̱ʼa̱ ña̱ kusi̱í-inindó, saáchi káʼnuní ña̱ ndakiʼinndó chí ndiví, chi saátu ke̱ʼé na̱ táʼan na̱yóʼo na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá xíʼin na̱ profeta.
24 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ ku̱i̱ká, chi ña̱ xa̱a̱ kúúmiíndó vitin kúú ndiʼi ña̱ kuumiívandó.
25 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ íyo ña̱ xíxi tiempo vitin, chi kixi so̱ko nu̱úndó.
”Ndáʼviní ndóʼó na̱ kúsi̱í-ini tiempo vitin, saáchi kusuchí-inindó ta kuakundó.
26 ”Ndáʼviní ndóʼó tá ndiʼina káʼa̱n va̱ʼa xa̱ʼa̱ndó, chi saá ke̱ʼé na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá xíʼin na̱ profeta vatá.
27 ”Soo ndóʼó na̱ xíniso̱ʼo yi̱ʼi̱, káʼi̱n xíʼinndó kǒo sandákoondó ña̱ kuʼvi̱-inindó kunindó na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó, ta kǒo sandákoondó ña̱ vií keʼéndó xíʼin na̱ kúndasí xíni ndóʼó, 28 ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱ kúni̱ ña̱ ná kundoʼondó ña̱ va̱ása va̱ʼa ta ka̱ʼa̱nndó xíʼinra xa̱ʼa̱ na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xíʼinndó. 29 Na̱ káni iin táʼví nu̱ún, taxi ña̱ ná kanina inka táʼví nu̱ún. Ta na̱ kíndaa ti̱ko̱to̱ún taxi nda̱a̱ ña̱ ndíxiún ndaʼa̱na. 30 Ndiʼi na̱ ndúkú ña̱ʼa nu̱ún, taxiña ndaʼa̱na. Ta na̱ kíndaa ña̱ʼa ndaʼún va̱ása ndukúnña nu̱úna.
31 ”Ta saátu, keʼéndó xíʼin inkana ndiʼi ña̱ kúni̱ndó keʼéna xíʼinndó.
32 ”Tá kúʼvi̱-inindó xínindó na̱ kúʼvi̱-ini xíni ndóʼó, ¿ndáaña va̱ʼa ndakiʼinndó? Saáchi nda̱a̱ na̱ yiví ku̱a̱chi kúʼvi̱-inina xínina na̱ kúʼvi̱-ini xíni miína. 33 Tá vií kéʼéndó xíʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa xíʼinndó, ¿ndáaña va̱ʼa ndakiʼinndó? Chi nda̱a̱ na̱ yiví ku̱a̱chi kéʼé ña̱yóʼo. 34 Tá táxi tóondó* ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ndákanixi̱níndó ndataxiña ndaʼa̱ndó, ¿ndáaña va̱ʼa ndakiʼinndó? Nda̱a̱ na̱ kúúmií ku̱a̱chi táxi tóona ña̱ʼa ndaʼa̱ inka na̱ yiví ku̱a̱chi ta va̱ása ndátuna ndakiʼinna ku̱a̱ʼákaña. 35 Soo ndóʼó kǒo sandákoondó ña̱ kuʼvi̱-inindó kunindó na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó, ta keʼéndó ña̱ va̱ʼa ta taxi tóondó ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana ta kǒo kundatundó ña̱ ndataxinaña ndaʼa̱ndó. Tasaá káʼnuní ña̱ va̱ʼa ndakiʼinndó ta xa̱a̱ndó koondó se̱ʼe mií Ndióxi̱ ta̱ káʼnu, chi ta̱yóʼo kúndáʼvi-inira xínira nda̱a̱ na̱ va̱ása to̱ʼó-ini ta saátu na̱ ndi̱va̱ʼa-ini. 36 Kǒo sandákoondó ña̱ kundáʼvi-inindó kunindó inkana, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé yivándó ña̱ kúndáʼvi-inira xínira inkana.
37 ”Va̱ása ndatiinndó ku̱a̱chi xíʼin inkana ña̱kán kǒo ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼinndó. Kǒo nandukúndó ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼé inkana ña̱kán va̱ása nandukú Ndióxi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéndó. Kǒo sandákoondó ña̱ koo káʼnu-inindó xa̱ʼa̱ inkana ta saátu Ndióxi̱ koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱ndó. 38 Kuumiíndó costumbre ña̱ taxindó ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana ta saátu ndakiʼin miívandóña. Ku̱a̱ʼání ña̱ʼa taánna nu̱ú ti̱ko̱to̱ndó, nda̱a̱ ni̱ʼi ke̱eña ta nda̱a̱ kisinaña ta nda̱a̱ ku̱i̱ta̱ ndaaña nu̱ú ti̱ko̱to̱ndó. Chi nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéndó xíʼin inkana saá kúú ña̱ keʼéna xíʼinndó”.
39 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ilustración yóʼo xíʼinna: “Iin ta̱ kúáa nu̱ú va̱ása kivi kuniʼira yichi̱ nu̱ú inka ta̱ kúáa nu̱ú, ¿á su̱ví saá? Chi u̱vi̱ saá na̱yóʼo ko̱yona ini iin ya̱vi̱ ¿á su̱ví saá? 40 Na̱ sákuaʼa va̱ása xíni̱kana nu̱ú na̱ sánáʼa̱-ñaʼá, chi na̱ va̱ʼaní sákuaʼa koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ sa̱náʼa̱ miína. 41 ¿Nda̱chun xítoún xe̱ʼe̱* loʼo ña̱ ndíka̱a̱ nduchúnu̱ú ñaniún, soo kǒo xítoún viga tú ndíka̱a̱ nduchúnu̱ú miíún? 42 ¿Nda̱chun káʼún xíʼin ñaniún, ‘Ñani, taxi ná tavái̱ xe̱ʼe̱ loʼo ña̱ ndíka̱a̱ nduchúnu̱ún’ soo kǒo kíʼún kuenta ña̱ ndíka̱a̱ iin viga nu̱ú miíún? Ta̱ vatá* kúún. Siʼna taváún viga tú ndíka̱a̱ nduchúnu̱ú miíún ta saáví koto va̱ʼún ndáa ki̱ʼva taváún xe̱ʼe̱ loʼo ña̱ ndíka̱a̱ nduchúnu̱ú ñaniún.
43 ”Nda̱a̱ ni iin tú yitu̱n va̱ʼa kǒo kívi taxinú ku̱i̱ʼi táʼyi, ta nda̱a̱ ni iin yitu̱n táʼyi kǒo kívi taxinú ku̱i̱ʼi ña̱ va̱ʼa. 44 Saáchi iin tá iin yitu̱n ndákuniyónú xa̱ʼa̱ ku̱i̱ʼi ña̱ táxinú. Va̱ása ndákayayó higo ndaʼa̱ tú iñú ta ni va̱ása ndákayayó uva ndaʼa̱ tú iñú. 45 Iin na̱ yiví va̱ʼa, nina ña̱ va̱ʼa kána níma̱na; ta na̱ va̱ása va̱ʼa nina ña̱ va̱ása va̱ʼa kána níma̱na. Saáchi ña̱ʼa ña̱ káʼa̱nna kúú ña̱ ndíka̱a̱ níma̱na.
46 ”Tá saá, ¿nda̱chun káʼa̱nndó ‘Táta, táta’ xíʼi̱n ta va̱ása kéʼéndó ña̱ káʼi̱n? 47 Ná ka̱ʼi̱n xíʼinndó ndáa ki̱ʼva íyo iin na̱ yiví na̱ va̱xi nu̱úi̱, xíniso̱ʼona tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n ta kéʼéna ña̱ káʼi̱n xíʼinna. 48 Íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱a, ña̱ va̱ʼa keʼéra iin veʼe, kúnuní ka̱anra ta nda̱a̱ sa̱tá yu̱u̱ ka̱na xa̱ʼa̱ña i̱xaara. Ña̱kán tá ndeéní ku̱un sa̱vi̱, ki̱xi yu̱ta sa̱tá ña̱ veʼe yóʼo soo kǒo níkuchiñurá sandúvaráña chi va̱ʼaní na̱kuva̱ʼaña. 49 Ña̱kán, na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n ta kǒo kéʼénaña, íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱a ta̱ i̱xava̱ʼa veʼe nu̱ú ñuʼú ta kǒo níkaan kúnura ña̱ kundika̱a̱ xa̱ʼa̱ña. Ta yu̱ta ndeéní ka̱nirá sa̱tá ña̱ veʼe kán, ta ndi̱ku̱n ndu̱vaña, ta ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼiña”.
7 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼa̱nra xíʼinna, saá ni̱ki̱ʼvira ñuu Capernaúm. 2 Iin ta̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ni̱xi̱yo iin ta̱ xi̱kachíñu nu̱úra ta̱ xi̱kuni̱níra xi̱xinira ta ndeéní xi̱ndoʼo ta̱yóʼo ta si̱lóʼo kuvira. 3 Tá na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús, chi̱ndaʼára sava na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ judío ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼinra kixira ña̱ sandáʼara ta̱ káchíñu nu̱úra. 4 Ta na̱kán ni̱xa̱ʼa̱nna nda̱a̱ nu̱ú ndíka̱a̱ ta̱ Jesús ta ndeéní ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinra: “Ta̱ ta̱a yóʼo xíniñúʼu chindeétáʼún xíʼinra, 5 saáchi kúʼvi̱-inira xínira na̱ ñuuyó ta ta̱yóʼo kúú ta̱ i̱xava̱ʼa ña̱ sinagoga”. 6 Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinna. Soo tá xa̱a̱ ku̱yatinra nu̱ú níndichi veʼe ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado, ta̱yóʼo chi̱ndaʼára sava na̱ migora ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Táta, va̱ása kundi̱ʼi̱-iniún ña̱ kixiún, saáchi su̱ví ta̱ va̱ʼa kúi̱ ña̱ ki̱ʼviún veʼi̱. 7 Ña̱kán kǒo níxa̱i̱ nu̱ún. Soo tá ná ka̱ʼa̱n kuitíún iinlá tu̱ʼun, ta̱ káchíñu nu̱úi̱ ndaʼavara. 8 Saáchi yi̱ʼi̱ íyo na̱ xáʼnda chiñu nu̱úi̱ ta xíniso̱ʼi̱ ña̱ káʼa̱nna xíʼi̱n, ta saátu yi̱ʼi̱ xáʼndai̱ chiñu nu̱ú na̱ soldado na̱ káchíñu nu̱úi̱. Tá iinna káʼi̱n xíʼin ‘Kúáʼan’ ta ku̱a̱ʼa̱nvana, tá káʼi̱n xíʼin inkana ‘Naʼa’ ta va̱xivana, tá iin na̱ káchíñu nu̱úi̱ káʼi̱n xíʼinna ‘Keʼé ña̱yóʼo’ ta kéʼévanaña”. 9 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Jesús ña̱yóʼo nda̱kanda̱-inira* ta xi̱tora nu̱ú ndiʼi na̱ ndíku̱n sa̱tára ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Káʼi̱n xíʼinndó ña̱ kǒo ni iin na̱ ñuu Israel xa̱a̱ níndani̱ʼíi̱ na̱ kándíxa táki̱ʼva kándíxa ta̱yóʼo”. 10 Tá ndi̱kó na̱ chi̱ndaʼá ta̱ soldado ni̱xa̱ʼa̱n, xi̱nina ta̱ káchíñu nu̱úra ña̱ xa̱a̱ ndu̱va̱ʼavara.
11 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo ña̱ ku̱u ña̱yóʼo, ni̱xa̱ʼa̱nra chí ñuu ña̱ naní Naín, saátu na̱ discípulora xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinra. 12 Tá ku̱yatinra chí yéʼé ña̱ ñuu, xi̱nira ña̱ ndísona iin ta̱a ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱nra ndu̱xu̱nra, se̱ʼe iin ñá ñaʼá ñá ni̱xi̱ʼi̱ yií kúúra ta iinlá saá kúú se̱ʼeñá. Ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ ñuu kán ku̱a̱ʼa̱n xíʼinñá. 13 Tá xi̱ni ta̱ táta Jesús ñá ñaʼá yóʼo, ndeéní ku̱suchí-inira ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Kǒo kuakukaún”. 14 Tasaá ndi̱ku̱n ku̱yantinra ta ti̱inra xi̱to nu̱ú ndísona ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ yóʼo ku̱a̱ʼa̱nna ta na̱ ndíso ta̱yóʼo xi̱kundatuna. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta̱ loʼo, káʼi̱n xíʼún: ndako̱o”. 15 Ta ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ nda̱koora ta ki̱xáʼara káʼa̱nra, ta ta̱ Jesús nda̱taxirara ndaʼa̱ siʼíra. 16 Ta ndiʼina nda̱kanda̱ní-inina ta ki̱xáʼana ndásakáʼnuna Ndióxi̱ ta káchina: “Iin profeta káʼnu ki̱xaa̱ íyo xíʼinyó” ta “Ndióxi̱ nda̱kaʼánra xa̱ʼa̱ na̱ ñuura”. 17 Ta iníí chí Judea xíʼin ndiʼika ñuu kán na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ra.
18 Tasaá na̱ discípulo ta̱ Juan na̱túʼunna xíʼinra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo. 19 Ta ta̱ Juan ka̱nara u̱vi̱ na̱ discípulora ta chi̱ndaʼárana ña̱ ná ku̱ʼu̱nna nda̱ka̱tu̱ʼunna ta̱ táta Jesús: “¿Á yóʼó kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ kixi, á xíniñúʼu kundatukandi̱ inkara?”. 20 Tá ni̱xa̱a̱na nu̱ú ndíka̱a̱ ta̱ Jesús, na̱ ta̱a kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví chi̱ndaʼá ndi̱ʼi̱ ña̱ nda̱ka̱tu̱ʼunndi̱ yóʼó, á yóʼó kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ kixi á xíniñúʼu kundatukandi̱ inkara”. 21 Ta ndi̱ku̱n saá, ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ sa̱ndáʼara, nda̱a̱ na̱ xi̱kuumií kue̱ʼe̱ ña̱ ndeéní ta saátu ta̱vára ta̱chí ndi̱va̱ʼa, ta nda̱kunára nu̱ú na̱ kúáa nu̱ú. 22 Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Kúáʼanndó ta natúʼunndó xíʼin ta̱ Juan xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ xítondó xíʼin ña̱ xíniso̱ʼondó: vitin na̱ kúáa xa̱a̱ xítona, na̱ kǒo kívi kaka xa̱a̱ xíkana, na̱ kúúmií lepra xa̱a̱ ndúva̱ʼana, na̱ sóʼó xa̱a̱ xíniso̱ʼona, na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ndátakuna ta na̱ yiví ndáʼvi nátúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinna. 23 Si̱íní íyo ini na̱ kándíxa yi̱ʼi̱ ta va̱ása xíka-inina xa̱ʼíi̱”.
24 Tá nda̱kiʼin na̱ discípulo ta̱ Juan ku̱a̱ʼa̱nna, ta̱ Jesús ki̱xáʼara nátúʼunra xíʼin na̱ ndóo kán xa̱ʼa̱ ta̱ Juan. Káchira xíʼinna: “¿Ndáaña ke̱endó xítondó chí ñuʼú yi̱chí? ¿Á iin ndo̱o̱ tú ndúva mií xíʼin ta̱chí? 25 Tá saá, ¿ndáaña ke̱endó xítondó? ¿Á iin ta̱a ta̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ yaʼvi? Na̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ yaʼvi ta íyo ku̱a̱ʼání ña̱ʼa nu̱úna veʼe na̱ rey ndóona. 26 Soo tá saá, ¿ndáaña ke̱endó xítondó? ¿Á ke̱endó ña̱ kotondó iin profeta? Ndixava iin profeta kúúra, ta ndáyáʼvikara nu̱ú na̱ profeta. 27 Ta̱yóʼo kúú ta̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱: ‘Chindaʼíi̱ iin ta̱ kuniʼi tu̱ʼi̱n ta kunúura nu̱ún ku̱ʼu̱nra, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ ndasavií yichi̱ún’. 28 Ña̱ ndixa káʼi̱n xíʼinndó, ta̱ʼán kaku iin na̱ káʼnuka nu̱ú ta̱ Juan. Soo na̱ kúúmií iin chiñu loʼoka ti̱xin ña̱ Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví na̱yóʼo kúú na̱ káʼnuka nu̱ú ta̱yóʼo”. 29 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ ñuu xíʼin na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto ña̱yóʼo, ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱, saáchi nda̱kuchina i̱xaa ta̱ Juan. 30 Soo na̱ fariseo xíʼin na̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ley, va̱ása níkandíxana keʼéna ña̱ xi̱kuni̱ Ndióxi̱ saáchi va̱ása nísandákuchi ta̱ Juan miína.
31 Ta ni̱ka̱ʼa̱nka ta̱ Jesús: “¿Ndáana sakítáʼi̱n xíʼin na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin? ¿Ndáana kítáʼan xíʼin na̱yóʼo? 32 Íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí na̱ ndóo nu̱ú ya̱ʼvi ta káʼa̱nna xíʼin táʼanna: ‘Ti̱vindi̱ flauta nu̱úndó soo kǒo nítixáʼandó; xi̱tandi̱ yaa ña̱ suchí-ini, soo ndóʼó va̱ása níxakundó’. 33 Saáchi ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví kǒo níxixira ta ni kǒo níxiʼira vino ta ndóʼó káchindó: ‘Iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa kúúmiíra’. 34 Ta ki̱xaa̱ ta̱ se̱ʼe ta̱a, ta xíxira ta xíʼira, ta ndóʼó káʼa̱nndó: ‘Xíxiní ta̱yóʼo ta xíʼiníra vino, ta kítáʼanra xíʼin na̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto ta saátu xíʼin na̱ yiví ku̱a̱chi’. 35 Soo, ña̱ va̱ʼa ña̱ kéʼé iin na̱ yiví kúú ña̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ ndíchi”.
36 Ta iin ta̱ fariseo, ku̱a̱ʼá yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná ku̱ʼu̱nra kuxura xíʼinra. Tasaá ta̱ Jesús ni̱ki̱ʼvira veʼe ta̱ fariseo ta xi̱koora nu̱ú mesa. 37 Iin ñaʼá ñá xi̱xini̱ va̱ʼana ñuu kán ña̱ kúúñá iin ñá kéʼé ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ása va̱ʼa, tá na̱kunda̱a̱-iniñá ña̱ ndíka̱a̱ra xíxira veʼe ta̱ fariseo ta ki̱xaa̱ñá ta níʼiñá iin ki̱si loʼo ña̱ yu̱u̱* ta chútúña xíʼin aceite tá xáʼa̱n támi. 38 Ta xi̱kuxítíñá chí sa̱tára ta xa̱kuñá ta ki̱xáʼañá sákaañá ti̱kui̱í nu̱úñá xa̱ʼa̱ra ta sa̱ndáyaañá* xa̱ʼa̱ra xíʼin yixí xi̱níñá. Ta saátu chi̱tóñá xa̱ʼa̱ra ta sa̱káañá aceite tá xáʼa̱n támi xa̱ʼa̱ra. 39 Tá xi̱ni ta̱ fariseo ña̱yóʼo nda̱kanixi̱níra: “Tá ndixa profeta kúú ta̱ ta̱a yóʼo kunda̱a̱-inira ndáa ñaʼá kúú ñá tíin xa̱ʼa̱ra, iin ñá kéʼé ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ása va̱ʼa kúúñá”. 40 Soo tá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ Jesús ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Simón kúni̱i̱ ka̱ʼi̱n iin ña̱ʼa xíʼún”. Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúra: “Va̱ʼava Maestro”.
41 “U̱vi̱ ta̱a xi̱níká xu̱ʼún nu̱ú iin ta̱a; iinra xi̱níkára 500 denario,* ta inkara xi̱níkára 50. 42 Xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo ña̱ chaʼvina nu̱úra, xíʼin ndiʼi níma̱ra i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ u̱vi̱ saána. Tá saá, ¿ndáana kuʼvi̱ka-ini kuniñaʼá?”. 43 Ta̱ Simón nda̱kuiinra: “Sana ta̱ xi̱níká ku̱a̱ʼáka nu̱úra”. Ta ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ʼaní nda̱kuiún”. 44 Tasaá xi̱tora nu̱ú ñá ñaʼá kán ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Simón: “¿Á xítoún ñá ñaʼá yóʼo? Tá ni̱ki̱ʼvii̱ veʼún, va̱ása nítaxiún ti̱kui̱í ña̱ ndoo xa̱ʼíi̱, soo ñáyóʼo nda̱katañá xa̱ʼíi̱ xíʼin ti̱kui̱í nu̱úñá ta sa̱ndáyaañáña xíʼin yixí xi̱níñá. 45 Va̱ása níchitóún nu̱úi̱, soo ñá ñaʼá yóʼo nda̱a̱ tá ni̱ki̱ʼvii̱ veʼún va̱ása nísandákooñá ña̱ chitóñá xa̱ʼíi̱. 46 Ta va̱ása nísakáún aceite xi̱níi̱, soo ñá ñaʼá yóʼo sa̱káañá aceite tá xáʼa̱n támi xa̱ʼíi̱. 47 Ña̱kán káʼi̱n xíʼún, ni ku̱a̱ʼání kúú ku̱a̱chi ñáyóʼo i̱xakáʼnuva-inii̱ xa̱ʼa̱ñá, saáchi ndeéní ni̱kuʼvi̱-iniñá xi̱niñá yi̱ʼi̱. Soo na̱ loʼo íxakáʼnu-inina xa̱ʼa̱, loʼo kúʼvi̱-inina xínina na̱ i̱xakáʼnu-ini xa̱ʼa̱na”. 48 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Xa̱a̱ ndo̱ova ku̱a̱chiún”. 49 Ta na̱ ndóo nu̱ú mesa xíʼinra ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna: “¿Ndáa ta̱a kúú ta̱yóʼo, nda̱a̱ íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱china?”. 50 Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá ñaʼá yóʼo: “Saáchi xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxaún, Ndióxi̱ sakǎkura yóʼó. Kúáʼan ta kǒo kundi̱ʼi̱-iniún”.
8 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ñuu tá ñuu ña̱ natúʼunra tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱. Ta ku̱a̱ʼa̱n na̱ u̱xu̱ u̱vi̱ xíʼinra, 2 saátu ku̱a̱ʼa̱n sava ná si̱ʼí ná sa̱ndáʼara ná xi̱kuumií ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin ná xi̱kuumií kue̱ʼe̱: ñá María, ñá xi̱ka̱ʼa̱nna Magdalena xíʼin, ñá ta̱vára u̱xa̱ na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ini, 3 ñá Juana ñá síʼi ta̱ Cuza, ta̱ xi̱ndaa veʼe ta̱ Herodes, ñá Susana xíʼin inkaka ná si̱ʼí ná xi̱xiniñúʼu ña̱ xi̱kuumiíná ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanná xíʼinra.
4 Ku̱a̱ʼání na̱ yiví nda̱kutáʼanna xíʼin na̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra ta xa̱a̱ síín síín ñuu ki̱xina, ta xi̱niñúʼura ña̱ ilustración yóʼo ña̱ na̱túʼunra xíʼinna: 5 “Iin ta̱a ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra chiʼira si̱ʼva̱. Tá chíʼira ku̱a̱ʼa̱nra, sava si̱ʼva̱ ni̱ko̱yoña yichi̱ ta ni̱xa̱ñi̱naña,* ta tí saa* xa̱xíríña. 6 Savakaña ni̱ko̱yoña nu̱ú ñuʼú yu̱u̱ ta tándi̱ʼi ni̱ndu̱ta̱ña ta ni̱yi̱chi̱ña saáchi kǒo ti̱kui̱í xa̱ʼa̱ña. 7 Savaña ni̱ko̱yoña tañu tú iñú, ta tú iñú tú xa̱ʼnu xíʼinña sa̱ndúxu̱nvanúña. 8 Ta savaña ni̱ko̱yoña nu̱ú ñuʼú va̱ʼa ta tándi̱ʼi ni̱ndu̱ta̱ña ta ki̱xáʼaña táxiña si̱ʼva̱, ta yáʼaka 100 yichi̱ táxiña nu̱úka ña̱ chi̱ʼina”. Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, ka̱chira: “Na̱ va̱ʼa xíniso̱ʼo, vií va̱ʼa ná kuniso̱ʼona”.
9 Soo na̱ discípulora ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara ndáaña kúni̱ kachi ilustración yóʼo. 10 Ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱ yi̱i̱ ña̱ íyo se̱ʼé xa̱ʼa̱* Reino Ndióxi̱, ndóʼó na̱ chíndeétáʼan Ndióxi̱ xíʼin kúú na̱ kúnda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ña; soo inkana xíʼin ilustración sánáʼi̱na, ña̱kán ni xítona kǒo kúnda̱a̱-inina xíʼin ña̱ xítona, ni xíniso̱ʼona kǒo kúnda̱a̱-inina ndáaña kúni̱ kachiña. 11 Ña̱yóʼo kúni̱ kachi ña̱ ilustración yóʼo. Si̱ʼva̱ yóʼo kúú tu̱ʼun Ndióxi̱. 12 Ta ña̱ ni̱ko̱yo chí yuʼú yichi̱ kúú na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun Ndióxi̱ soo ndi̱ku̱n va̱xi ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta távára tu̱ʼun ña̱ chi̱ʼina níma̱na ña̱ va̱ʼa ná kǒo kandíxana ta va̱ása ka̱kuna. 13 Ta ña̱ ni̱ko̱yo nu̱ú ñuʼú yu̱u̱ kúú na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun Ndióxi̱ ta ndi̱ku̱n ndákiʼinnaña ta kúsi̱íkaví-inina xíʼinña; soo va̱ása kúnu ndíka̱a̱ña níma̱na. Loʼova tiempo kándíxana, soo tá va̱xi iin tu̱ndóʼo nu̱úna kúxíkávana. 14 Ta ña̱ ni̱ko̱yo tañu tú iñú kúú na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun Ndióxi̱ soo xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi̱ní-inina xa̱ʼa̱ ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱i̱ká xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ keʼéna ña̱ kúni̱ miína, sásiña nu̱úna, ña̱kán kǒo si̱ʼva̱ táxina. 15 Ña̱ ni̱ko̱yo nu̱ú ñuʼú va̱ʼa kúú na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun Ndióxi̱ ta ndinuʼuní-inina kándíxanaña, ta chíka̱a̱ va̱ʼanaña níma̱na ta ni yáʼana nu̱ú tu̱ndóʼo táxina si̱ʼva̱.
16 ”Ni iinna kǒo nátuunna iin lámpara ta tándi̱ʼi ndákasina nu̱úña xíʼin iin ki̱si á chíka̱a̱naña ti̱xin tú xi̱to, chi nu̱ú súkunva chínúunaña ña̱ va̱ʼa ndaye̱ʼe̱ña nu̱ú na̱ kíʼvi ini veʼe. 17 Saáchi kǒo ni iin ña̱ʼa ña̱ íyo se̱ʼé ña̱ kǒo ndatu̱vi xa̱ʼa̱ ta kǒo ni iin ña̱ʼa ña̱ íyo se̱ʼé ña̱ kǒo kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱. 18 Ña̱kán kiʼinníndó kuenta ndáa ki̱ʼva xíniso̱ʼondó, saáchi na̱ kúúmií iin ña̱ʼa ku̱a̱ʼákaña taxina ndaʼa̱na; ta na̱ kǒo ni iinña kúúmií nda̱a̱ ña̱ ndákanixi̱nína ña̱ kúúmiína kindaanaña ndaʼa̱na”.
19 Tasaá ki̱xi siʼíra xíʼin na̱ ñanira ña̱ kotonara, soo kǒo níkivi kuyatinna nu̱úra chi chútúní na̱ yiví. 20 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Siʼún xíʼin na̱ ñaniún ndítana chí yéʼé ta kúni̱na kunina yóʼó”. 21 Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Na̱yóʼo kúú siʼíi̱ xíʼin ñanii̱ na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun Ndióxi̱ ta kéʼéna ña̱ káʼa̱nña”.
22 Iin ki̱vi̱, ta̱ Jesús nda̱ara xíʼin na̱ discípulora ini iin barco ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ná ya̱ʼayó chí inka xiyo tá mi̱ni”. Tasaá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna. 23 Soo tá ku̱a̱ʼa̱nna nu̱ú mi̱ni, ni̱ki̱si̱vara. Tasaá ndeéní ki̱xáʼa káni ta̱chí, ta tú barco ki̱xáʼa nda̱kutú ininú xíʼin ti̱kui̱í, si̱lóʼo sa̱ʼvina ini ti̱kui̱í. 24 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna sa̱ndákáxina-inira* ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Maestro, maestro, kuvindi̱”. Tasaá nda̱koora ta ni̱nda̱ʼyi̱ra nu̱ú ta̱chí saátu nu̱ú̱ ti̱kui̱í; ta sa̱yáa̱ña ta ku̱táxi̱nva. 25 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Nda̱chun kǒo kándíxandó Ndióxi̱?”. Soo na̱kán ndeékaví ni̱yi̱ʼvína ta ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanna: “¿Ndáa ta̱a kúú ta̱yóʼo? Saáchi nda̱a̱ ta̱chí xíʼin ti̱kui̱í xáʼndara chiñu nu̱úña ta kándíxaña ña̱ káʼa̱nra”.
26 Tasaá ni̱xa̱a̱na inka xiyo chí nu̱ú ndíka̱a̱ ñuu na̱ geraseno, ña̱ xítondaa Galilea. 27 Tá nu̱u ta̱ Jesús ini barco, ki̱ta iin ta̱a ta̱ kúúmií iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa nu̱úra. Ta xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo kǒo ti̱ko̱to̱ ndíxira ta kǒo íyora veʼera, saáchi nu̱ú ndúxu̱n na̱ ni̱xi̱ʼi̱ íyora. 28 Tá xi̱nira ta̱ Jesús, ndeéní ka̱nara ta xi̱kuxítíra nu̱úra, ta xíʼin ndiʼi ndee̱ra ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Ndáaña kúni̱ún keʼún xíʼi̱n, Jesús se̱ʼe Ndióxi̱ ta̱ káʼnuní? Káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún ña̱ va̱ása sandóʼún yi̱ʼi̱”. 29 (Saáchi ta̱ Jesús ku̱a̱ʼání yichi̱ xa̱ʼndara chiñu nu̱ú ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ña̱ ná kitaña ini ta̱ ta̱a kán. Chi xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo ndíka̱a̱ña inira, ta ku̱a̱ʼání yichi̱ xi̱katúnnara xíʼin cadena ta xi̱ndaa va̱ʼanara, soo ta̱yóʼo xi̱xaʼndaraña ta ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xi̱xa̱ʼa̱nña xíʼinra nda̱a̱ nu̱ú kǒo na̱ yiví ndóo). 30 Ta̱ Jesús ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Nda̱saa naníún?”. Ta nda̱kuiinra yuʼúra: “Legión* naníi̱”. Saáchi ku̱a̱ʼání kúú na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xi̱ñuʼu inira. 31 Ta xi̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼin ta̱ Jesús ña̱ ná kǒo chika̱a̱rana ya̱vi̱ naá. 32 Ta yuku̱* kán xíka ku̱a̱ʼání kini̱ xíxáʼanrí, ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinra ña̱ ná taxira ki̱ʼvina ti̱xin kini̱ kán. Ta ta̱xivara ña̱ ni̱ki̱ʼvina. 33 Tasaá ki̱ta na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ini ta̱ ta̱a kán ta ni̱ki̱ʼvina ti̱xin kini̱, ta ndiʼi kini̱ kán sa̱kóyorí miírí chí yuʼú taʼví ta ni̱ko̱yorí ini tá mi̱ni ta ni̱xi̱ʼi̱rí. 34 Tá xi̱ni na̱ xi̱ndaa kini̱ kán ndiʼi ña̱ ku̱u, xi̱nuna ni̱xa̱ʼa̱nna ta na̱túʼunna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ku̱u yóʼo chí ñuu ta saátu chí yuku̱.
35 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱n na̱ yiví xi̱tona ndáaña ku̱u kán. Tá ni̱xa̱a̱na nu̱ú ndíka̱a̱ ta̱ Jesús, kán nda̱ni̱ʼína ta̱ xi̱kuumií ku̱a̱ʼání ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta xi̱nina ña̱ xa̱a̱ ndíxira ti̱ko̱to̱ ta xa̱a̱ ndu̱va̱ʼara, ta níndúʼura* chí xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús, ta ndeéní ni̱yi̱ʼvína. 36 Ta na̱ xi̱ni ña̱ ku̱u na̱túʼunna xíʼin inkana ndáa ki̱ʼva ndu̱va̱ʼa ta̱ xi̱kuumií ta̱chí ndi̱va̱ʼa. 37 Ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ ndóo yatin chí ñuu na̱ geraseno, ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Jesús ña̱ ná keera ku̱ʼu̱nra inka ñuu saáchi ndeéní ni̱yi̱ʼvína. Tasaá nda̱ara barco ña̱ ndakiʼinra ku̱ʼu̱nra. 38 Ta̱ xi̱kuumií ta̱chí ndi̱va̱ʼa ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼinra ña̱ ná taxira ku̱ʼu̱nra xíʼinra, soo ta̱ Jesús kǒo níxiinra, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: 39 “Kúáʼan veʼún, ta natúʼun xíʼin ndiʼina ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ xíʼún”. Tasaá ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra ta ki̱xáʼara nátúʼunra chí ndiʼi ñuu kán xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ra.
40 Tá ndi̱kó ta̱ Jesús, ndiʼi na̱ yiví kán va̱ʼaní nda̱kiʼinnara, saáchi ndiʼina xa̱a̱ ndátunara. 41 Tasaá ki̱xaa̱ iin ta̱a ta̱ naní Jairo, ta̱ xi̱kuu presidente ña̱ sinagoga. Xi̱kuxítíra nu̱ú ta̱ Jesús ta ki̱xáʼara káʼa̱n-ndáʼvira xíʼinra ña̱ ná ku̱ʼu̱nra xíʼinra veʼera, 42 saáchi ñá loʼo se̱ʼera ñá mitúʼun, ñá kúúmií 12 ku̱i̱ya̱, ñá xa̱a̱ xíʼi̱ kúúñá.
Tá ku̱a̱ʼa̱n ta̱ Jesús chí yichi̱, na̱ yiví iin kátavi̱ndaanara ku̱a̱ʼa̱nna. 43 Ta kán ku̱a̱ʼa̱n iin ñaʼá ñá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n 12 ku̱i̱ya̱ xíta̱ ni̱i̱ ta kǒo ni iinna kúchiñu sandáʼa-ñaʼá. 44 Ta ñákán ku̱yatinñá chí sa̱tára ta ti̱inñá yuʼú ti̱ko̱to̱ra, ta ndi̱ku̱n saá ku̱a̱ʼa̱nva ni̱i̱ñá. 45 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús: “¿Ndáana ti̱in yi̱ʼi̱?”. Ta ndiʼina ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ va̱ása nítiinnara, ta̱ Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra: “Maestro, ku̱a̱ʼání na̱ yiví ku̱a̱ʼa̱n xíʼún ta kátavi̱ndaana yóʼó”. 46 Soo ta̱ Jesús ka̱chira: “Íyo iin na̱ ti̱in yi̱ʼi̱, saáchi na̱kunda̱a̱-inii̱ ña̱ ki̱ta ndee̱ yi̱ʼi̱”. 47 Xa̱ʼa̱ ña̱ na̱kunda̱a̱-iniñá ña̱ kǒo kívi chise̱ʼéñá miíñá, ki̱xáʼañá kísiñá ta ku̱yatinñá nu̱úra ta xi̱kuxítíñá ta ni̱ka̱ʼa̱nñá nu̱ú ndiʼina ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ti̱inñára ta kamaní ndu̱va̱ʼañá. 48 Soo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Se̱ʼe miíi̱, xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxaún Ndióxi̱ nda̱ʼavaún, kúáʼan ta kǒo kundi̱ʼi̱ka-iniún”.
49 Tá káʼa̱nkara, ki̱xi iin ta̱a ta̱ ke̱e chí veʼe ta̱ Jairo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱va se̱ʼún. Va̱ása sándi̱ʼi̱kaún-ini ta̱ Maestro”. 50 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Jesús ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jairo: “Va̱ása yi̱ʼvíún, kandíxa Ndióxi̱ ta ka̱kuva ñá loʼo se̱ʼún”. 51 Tá ni̱xa̱a̱ra veʼe ta̱ Jairo, va̱ása níxiinra taxira ki̱ʼvi inkana, chi iin kuití ta̱ Pedro, ta̱ Juan, ta̱ Santiago xíʼin yivá ñá loʼo yóʼo xíʼin siʼíñá ta̱xira ni̱ki̱ʼvi. 52 Ndiʼi na̱ yiví ndeéní xákuna ta kánina kándíkana xa̱ʼa̱ ña̱ kúsuchí-inina xa̱ʼa̱ñá. Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Va̱ása kuakukandó, saáchi va̱ása níxi̱ʼi̱ñá, ñá kísi̱va kúúñá”. 53 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ki̱xáʼana xáku̱ndaanara, saáchi na̱kunda̱a̱-inina ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ñá. 54 Soo ta̱yóʼo ti̱inra ndaʼa̱ñá ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Ñá loʼo, ndako̱o”. 55 Ta ñá loʼo yóʼo nda̱takuñá ta ndi̱ku̱n nda̱kooñá. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱ ná taxina ña̱ kuxuñá. 56 Na̱ yiváñá ni̱kusi̱íkaví-inina ni kǒo níkivi kandíxana ña̱ ku̱u yóʼo, soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kǒo natúʼunna xíʼin ni iinna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
9 Tasaá sa̱ndátakara u̱xu̱ u̱vi̱ saá na̱ apóstolra ta ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱na ña̱ va̱ʼa tavána na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta saátu ña̱ sandáʼana na̱ kúúmií kue̱ʼe̱. 2 Ta chi̱ndaʼárana ña̱ ku̱ʼu̱nna natúʼunna xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ xíʼin ña̱ sandáʼana na̱ kúúmií kue̱ʼe̱. 3 Ta ka̱chira xíʼinna: “Va̱ása ku̱ʼu̱n nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa xíʼinndó, ni bastón ni bolsa nu̱ú kuñuʼu ña̱ʼa ni si̱táva̱ʼa ni xu̱ʼún; ta ni va̱ása ku̱ʼu̱n inkaka ti̱ko̱to̱ xíʼinndó. 4 Tá ná ki̱ʼvindó iin veʼe, koondó nda̱a̱ ná kixaa̱ tiempo ña̱ ku̱ʼu̱nndó. 5 Soo tá iin ñuu kǒo xíínna ndakiʼinna ndóʼó, tá ná keendó ku̱ʼu̱nndó kisindó xa̱ʼa̱ndó ña̱ va̱ʼa ná ko̱yo yákáña* ta saá na̱ʼa̱ndó ña̱ xa̱a̱ na̱túʼunndó xíʼinna”. 6 Tasaá nda̱kiʼin na̱yóʼo ku̱a̱ʼa̱nna ñuu tá ñuu nátúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa ta iníí sándaʼana na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ku̱a̱ʼa̱nna.
7 Ta̱ Herodes ta̱ xáʼndachíñu chí Galilea, na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kúu kán, ta ki̱xáʼa ndíʼi̱ní-inira. Chi savana xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ nda̱taku ta̱ Juan; 8 inkana xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ kúúra ta̱ Elías, ta inkana xi̱ka̱ʼa̱n ña̱ nda̱taku iin profeta na̱ ni̱xi̱yo tá ya̱chi̱. 9 Ta̱ Herodes xi̱ka̱ʼa̱nra: “Xa̱a̱ xa̱ʼndavai̱ su̱kún ta̱ Juan, ta ¿ndáa ta̱ kúú ta̱ xíniso̱ʼi̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱ yóʼo?”. Ta xi̱kuni̱níra kunira ta̱yóʼo.
10 Tá ndi̱kó na̱ apóstol, na̱túʼunna xíʼin ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼéna. Tasaá nda̱kiʼinra na̱yóʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí ñuu Betsaida. 11 Soo ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta nda̱kundiku̱nna sa̱tára ku̱a̱ʼa̱nna. Ta viíní nda̱kiʼinrana ta ki̱xáʼara nátúʼunra xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ xíʼinna, ta sa̱ndáʼara na̱ kúúmií kue̱ʼe̱. 12 Xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kúaa, na̱ u̱xu̱ u̱vi̱ apóstol ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ka̱ʼa̱n xíʼinna ña̱ ná ku̱ʼu̱nna ndukúna nu̱ú ku̱su̱nna saátu ña̱ kuxuna ñuu ña̱ íyo yatin, chi xíkání ñúʼuyó”. 13 Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Miíndó taxi ña̱ kuxuna”. Tasaá nda̱kuiinna yuʼúra: “Kǒo ku̱a̱ʼá ña̱ʼa kúúmiívíndi̱, u̱ʼu̱n si̱táva̱ʼa kuití xíʼin u̱vi̱ ti̱a̱káva kúúmiíndi̱; á kúni̱ún ku̱ʼu̱nndi̱ satándi̱* ña̱ kuxu ndiʼi na̱ yiví yóʼo”. 14 Ki̱ʼva 5,000 kúú ta̱a ni̱xi̱yo kán. Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: “Ka̱ʼa̱nndó xíʼinna ña̱ ná ndakundoo 50 tá 50 na̱ yiví”. 15 Tasaá ke̱ʼéna: ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ndiʼina ña̱ ná kundoona. 16 Tasaá ki̱ʼinra u̱ʼu̱n si̱táva̱ʼa xíʼin u̱vi̱ ti̱a̱ká, tasaá nda̱niʼira nu̱úra chí ndiví ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱. Tándi̱ʼi ta̱ʼvíraña saá ta̱xiraña ndaʼa̱ na̱ discípulora ña̱ ná taxinaña ndaʼa̱ ndiʼi na̱ yiví kán. 17 Ña̱kán ndiʼina xi̱xi ta chu̱tú-inina. Tándi̱ʼi nda̱kayana 12 canasta ña̱ ni̱ndo̱o xíʼin ña̱ xi̱xina.
18 Iin ki̱vi̱ tá ndíka̱a̱ mitúʼun ta̱ Jesús káʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱, ku̱yatin na̱ discípulo nu̱úra, tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáa ta̱a kúi̱ káchi ku̱a̱ʼání na̱ yiví?”. 19 Ta na̱kán nda̱kuiinna yuʼúra: “Ta̱ Juan ta̱ sándakuchi na̱ yiví kúún káchina. Ta inkana káchina ña̱ kúún ta̱ Elías. Ta inkana káchina ña̱ nda̱taku iin na̱ profeta na̱ ni̱xi̱yo tá ya̱chi̱”. 20 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ta ndóʼó, ¿ndáa ta̱ kúi̱ káchindó?”. Tasaá nda̱kuiin ta̱ Pedro: “Yóʼó kúú ta̱ Cristo ta̱ chi̱ndaʼá Ndióxi̱”. 21 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kǒo ka̱ʼa̱nna xíʼin ni iinna, 22 ta ni̱ka̱ʼa̱nkara xíʼinna: “Ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ya̱ʼara nu̱ú ku̱a̱ʼá tu̱ndóʼo ta kundasí na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* kuninara, ta saátu na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley;* ta saátu kaʼnínara, tá ná ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ndatakura”.
23 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼina: “Tá iinna kúni̱na kundiku̱nna yi̱ʼi̱ ná sandákoona keʼéna ña̱ kúni̱ miína, ta ndiʼi ki̱vi̱ ná kundisona yitu̱n tú sáxo̱ʼvi̱* miína ta ná ndakundeéna kundiku̱nna yi̱ʼi̱. 24 Saáchi na̱ kúni̱ sakǎku miína ndiʼi-xa̱ʼa̱vana, ta na̱ ná kuvi xa̱ʼíi̱ ka̱kuvana. 25 Mií ña̱ nda̱a̱, tá iin na̱ yiví ndákiʼinna ndiʼi ña̱ʼa ñuyǐví yóʼo soo tándi̱ʼi xíʼi̱na xa̱ʼa̱ña, ¿ndáa chiñu kookavíña nu̱úna? 26 Saáchi tá iin na̱ yiví kúkaʼan nu̱úna xíʼi̱n saátu xa̱ʼa̱ tu̱ʼi̱n, ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a kukaʼan nu̱úra xíʼinna tá ná kixira xíʼin ndee̱ ña̱ kúúmiíra saátu xíʼin ndee̱ yivára ta saátu xíʼin ndee̱ na̱ ángel na̱ nda̱kaxinra. 27 Soo mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, sava na̱ ndóo yóʼo va̱ása kuvina nda̱a̱ ná kunina ña̱ Reino Ndióxi̱”.
28 Tá xa̱a̱ kúyatin u̱na̱ ki̱vi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra tu̱ʼun yóʼo, nda̱kiʼinra ta̱ Pedro, ta̱ Santiago xíʼin ta̱ Juan ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra ta nda̱ara iin yuku̱* súkun ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱. 29 Ta tá káʼa̱nkara xíʼin Ndióxi̱, nu̱úra iin na̱samaña ta ti̱ko̱to̱ra ndeéní nda̱ye̱ʼe̱ña. 30 Ta iin kama ki̱ta u̱vi̱ ta̱a ta nátúʼunna xíʼinra: ta̱ Moisés xíʼin ta̱ Elías xi̱kuuna. 31 Ta na̱yóʼo iin nda̱ye̱ʼe̱na ki̱tana ta ki̱xáʼana káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí sandákoo ta̱ Jesús ñuyǐví yóʼo ta ña̱yóʼo xi̱nuña chí Jerusalén. 32 Ta̱ Pedro xíʼin na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra kísi̱na; soo tá nda̱káxi-inina xi̱nina ndee̱ ña̱ kúúmií ta̱ Jesús ta saátu xi̱nina u̱vi̱ ta̱a na̱ ndíta sii̱nra. 33 Soo tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kúxíkána nu̱úra saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Jesús: “Maestro, kúsi̱íní-inindi̱ ña̱ ki̱xaa̱ndi̱ yóʼo. Ná ixava̱ʼandi̱ u̱ni̱ veʼe válí: iinña koo veʼe yóʼó, inkaña koo veʼe ta̱ Moisés ta ña̱ inka koo veʼe ta̱ Elías”. Ni kǒo níkunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra. 34 Soo tá káʼa̱nkara ña̱yóʼo, ki̱xaa̱ iin vi̱kó ta nda̱siña sa̱tána. Ta tá nda̱siña sa̱tána, ni̱yi̱ʼvína. 35 Tasaá ti̱xin vi̱kó kán ni̱ka̱ʼa̱n iinna: “Ta̱yóʼo kúú se̱ʼi̱, ta̱ nda̱kaxii̱n. Kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nra”. 36 Tá xi̱niso̱ʼona tu̱ʼun yóʼo, ta̱ Jesús ki̱ndoo mitúʼunra. Ta na̱kán nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa kǒo níka̱ʼa̱nna ta kǒo nínatúʼunna xíʼin nda̱a̱ ni iinna xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nina.
37 Tá inka ki̱vi̱, tá xa̱a̱ nu̱una yuku̱ kán, ku̱a̱ʼání na̱ yiví ke̱ena ña̱ ndakutáʼanna xíʼinra. 38 Tasaá ma̱ʼñú ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán ki̱ta iin ta̱a ta ka̱na kóʼóra: “Maestro káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún ña̱ ná chindeún se̱ʼi̱ chi iinlá saá kúúra. 39 Iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa kúúmiíra, ta iin kama kíxáʼa ndáʼyi̱ kóʼóra. Ta ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa yóʼo xáʼní yi̱ʼíñara, ta kíxáʼara távára chi̱ki̱ñu̱* yuʼúra. Tá kíta loʼoña inira, sátukue̱ʼe̱níñara.* 40 Ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼin na̱ discípuloún ña̱ ná tavánaña inira soo va̱ása níkuchiñuna”. 41 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Jesús ta ka̱chira: “Na̱ yiví ku̱a̱chi na̱ kǒo kándíxa. ¿Nda̱a̱ amaví kúú ña̱ xíniñúʼu koi̱ xíʼinndó ta kundeé-inii̱ xíʼinndó? Naʼa xíʼin se̱ʼún yóʼo”. 42 Tá ku̱yatin ta̱ loʼo yóʼo va̱xira nu̱úra, ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ndeéní sa̱kánañara nu̱ú ñuʼú ta sa̱kísiñara ta ki̱xáʼa xíʼi̱ yi̱ʼíra. Soo ta̱ Jesús ni̱nda̱ʼyi̱ra nu̱ú ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinña ña̱ ná sañáña ta̱ loʼo kán, ta sa̱ndáʼarara ta nda̱taxirara ndaʼa̱ yivára. 43 Ndiʼina nda̱kanda̱-inina* xíʼin ndee̱ ña̱ kúúmií Ndióxi̱.
Tá nda̱kanda̱-ini ndiʼina xíʼin ña̱ xi̱keʼé ta̱ Jesús, saá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: 44 “Viíní kuniso̱ʼondó tu̱ʼun yóʼo ta ndakaʼánndó xa̱ʼa̱ña, saáchi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ndataxinara ndaʼa̱ na̱ yiví”. 45 Soo na̱kán va̱ása níkunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ káʼa̱nra. Ta kǒo níkunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chi ni̱xi̱yo se̱ʼéña nu̱úna. Ta xi̱yi̱ʼvína nda̱ka̱tu̱ʼunnara xa̱ʼa̱ tu̱ʼun yóʼo.
46 Tasaá ki̱xáʼana káʼa̱n kúáchina xa̱ʼa̱ ndáana kúú na̱ káʼnuka nu̱ú táʼanna. 47 Ta̱ Jesús xi̱kunda̱a̱-inira ndáaña ndákanixi̱nína, tasaá ki̱ʼinra iin ta̱ loʼo ta ka̱nindichirara sii̱nra 48 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Na̱ ndákiʼin iin ta̱ loʼo táki̱ʼva íyo ta̱yóʼo xa̱ʼa̱ ki̱víi̱, ndákiʼintuna yi̱ʼi̱va; ta na̱ ndákiʼin yi̱ʼi̱, ndákiʼintuna ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱va. Saáchi na̱ kǒo ndúkáʼnu nu̱ú inkana na̱kán kúú na̱ káʼnuka”.
49 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Juan ña̱yóʼo saá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Maestro, xi̱nindi̱ iin na̱ tává ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin ki̱vi̱ún; soo xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xíkana xíʼinyó, ni̱ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼinna ña̱ ná va̱ása keʼékanaña”. 50 Soo ta̱ Jesús nda̱kuiinra ta ka̱chira: “Va̱ása kasindó nu̱úna ña̱ keʼéna ña̱kán, saáchi na̱ kǒo íyo contra xíʼinyó na̱ chíndeétáʼan xíʼinvayó kúúna”.
51 Tá xa̱a̱ ku̱yatin kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ku̱ʼu̱n ta̱ Jesús chí ndiví, kǒo nítaxira kasi nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa nu̱úra ña̱ ku̱ʼu̱nra chí ñuu Jerusalén. 52 Ta siʼna na̱ discípulora chi̱ndaʼára ku̱a̱ʼa̱n nu̱úra. Ta ni̱xa̱ʼa̱nna ta ni̱ki̱ʼvina ñuu Samaria ña̱ va̱ʼa ndasaviína ña̱ xa̱a̱ra. 53 Soo na̱ ñuu kán kǒo níxiinna ndakiʼinnara, saáchi ñuu Jerusalén xi̱kuni̱ra ku̱ʼu̱nra. 54 Tá xi̱ni ta̱ Santiago xíʼin ta̱ Juan ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Táta, ¿á kúni̱ún ná ka̱ʼa̱nndi̱ ña̱ ná kixi ñuʼu̱ chí ndiví ta sandíʼi-xa̱ʼa̱ñana?”. 55 Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ káʼa̱nna. 56 Tasaá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna inka ñuu.
57 Tá ku̱a̱ʼa̱nna chí yichi̱, iin ta̱a ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra: “Kundiku̱i̱n yóʼó nda̱a̱ ndáaka mií nu̱ú ku̱ʼún”. 58 Soo ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Tí yu̱kuii,* íyo kavá nu̱ú íyorí ta saátu tí saa* íyo chi̱ʼyo̱rí, soo ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ni kǒo nu̱ú ku̱su̱nra”. 59 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin inkara: “Naʼa ta koún discípuloi̱”. Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ ta̱a kán xíʼinra: “Táta kundatún siʼnaka ná ku̱ʼi̱n sandúxu̱i̱n yivái̱”. 60 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúra: “Sandákoo na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ná sandúxu̱nna na̱ ni̱xi̱ʼi̱ táʼan miívana. Soo yóʼó kúáʼan ta natúʼún iníísaá xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱”. 61 Ta inkara ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra: “Kundiku̱i̱n yóʼó táta, soo taxi ná ku̱ʼi̱n nda̱yíi̱ na̱ veʼi̱”. 62 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús: “Nda̱a̱ ni iin na̱ tíin ya̱ta̱ ta ndíkóna xítona ña̱ʼa ña̱ sa̱ndákoona chí sa̱tá va̱ása íyo tu̱ʼvana ña̱ ki̱ʼvina ti̱xin Reino Ndióxi̱”.
10 Tándi̱ʼi ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, ta̱ Jesús nda̱kaxinra inka 70 na̱ discípulo ta chi̱ndaʼára u̱vi̱ tá u̱vi̱na ña̱ ku̱ʼu̱nna ndiʼi ñuu nu̱ú ku̱ʼu̱n miíra. 2 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ku̱a̱ʼání kúú ña̱ sákeeyó, soo na̱ sákee loʼova kúúna. Ña̱kán ka̱ʼa̱nndó xíʼin ta̱ ndísochíñu xíʼin ña̱ sákeendó ña̱ ná chindaʼára ku̱a̱ʼáka na̱ sákee. 3 Kúáʼanndó, chi chíndaʼíi̱ ndóʼó táki̱ʼva íyo tí ndikachi* ña̱ ku̱ʼu̱nndó ma̱ʼñú tí lobo. 4 Ta va̱ása kuniʼindó bolsa loʼo nu̱ú ke̱e xu̱ʼúnndó ni bolsa nu̱ú kuñuʼu ña̱ʼa ni ndu̱xa̱nndó ta ni va̱ása chindeéndó* ni iinna chí yichi̱.* 5 Nda̱a̱ ndáaka veʼe ná ki̱ʼvindó, siʼna xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndó: ‘Ná koo ña̱ va̱ʼa xíʼinndó’. 6 Soo tá íyo iin na̱ yiví va̱ʼa-ini, ña̱ va̱ʼa ña̱ kúni̱ndó ná kooña xíʼinna. Soo tá kǒona, ná ndikó ña̱ va̱ʼa xíʼinndó. 7 Ña̱kán koondó veʼe kán ta kuxundó ta koʼondó ña̱ táxina ndaʼa̱ndó, saáchi na̱ káchíñu ndakiʼinna ya̱ʼvina xa̱ʼa̱ ña̱ káchíñuna. Ta kǒo kakandó xa̱a̱ síín síín veʼe.
8 ”Ta ni nda̱a̱ ndáaka ñuu ná ki̱ʼvindó ta ndákiʼinna ndóʼó, kuxundó ña̱ táxina ndaʼa̱ndó, 9 ta sandáʼandó na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ na̱ íyo kán ta ka̱ʼa̱nndó xíʼinna: ‘Ndikó-inindó saáchi Reino Ndióxi̱ xa̱a̱ ku̱yatinña nu̱úndó’. 10 Soo nda̱a̱ ndáaka ñuu ná ki̱ʼvindó ta kǒo ndákiʼinna ndóʼó, keendó chí callena ña̱ náʼnu ta ka̱ʼa̱nndó: 11 ‘Ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ndi̱ ña̱ íyo ku̱a̱chindó, ki̱sindi̱ xa̱ʼa̱ndi̱ ña̱ va̱ʼa ná ko̱yo yáká* ñuundó ña̱ nda̱a xa̱ʼa̱ndi̱. Soo kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: Reino Ndióxi̱ xa̱a̱ ku̱yatinña’. 12 Káʼi̱n xíʼinndó, ki̱vi̱ kán* ndeéka koo tu̱ndóʼo ña̱ kixi nu̱ú na̱ ñuu yóʼo nu̱úka ña̱ ki̱xi nu̱ú na̱ ñuu Sodoma.
13 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ ñuu Corazín. Ndáʼviní ndóʼó na̱ ñuu Betsaida. Saáchi tá milagro ña̱ ke̱ʼéna ñuundó níkeʼéna chí ñuu Tiro xíʼin ñuu Sidón ndáa tiempoví xa̱a̱ ndikó-ini na̱kán ta ndakundixina ti̱ko̱to̱ ndayí* ta kundoona nu̱ú ya̱a̱. 14 Ña̱kán, tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví ndeéka koo tu̱ndóʼo ña̱ kixi nu̱ú ndóʼó nu̱úka ña̱ kixi nu̱ú na̱ ñuu Tiro xíʼin na̱ ñuu Sidón. 15 Ta ndóʼó na̱ ñuu Capernaúm, ¿á kivi ku̱ʼu̱nndó chí ndiví? Va̱ása ku̱ʼu̱nndó, chi nda̱a̱ ti̱xin Ya̱vi̱* kúú ña̱ ku̱ʼu̱nndó.
16 ”Na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nndó xíniso̱ʼotuna yi̱ʼi̱va, ta na̱ kǒo xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nndó saátu kǒo xíniso̱ʼona yi̱ʼi̱. Ta na̱ kǒo xíniso̱ʼo ña̱ káʼi̱n, saátu kǒo xíniso̱ʼona ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱”.
17 Tasaá na̱ 70 yóʼo ni̱kusi̱í tuku inina ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Táta, nda̱a̱ na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nndi̱ tá xíniñúʼundi̱ ki̱vi̱ún”. 18 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Xítoi̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa ña̱ nda̱kavara nda̱a̱ táki̱ʼva ndákava iin taxa ña̱ kée chí ndiví. 19 Saáchi ta̱xii̱ ndee̱ ndaʼa̱ndó ña̱ ku̱a̱ñi̱ndosóndó* tí ko̱o̱ xíʼin tí ti̱siʼma̱ náʼnu, saátu ña̱ va̱ʼa kuchiñundó nu̱ú ta̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó. Ta kǒo ni iin ña̱ʼa kundi̱va̱ʼa xíʼinndó. 20 Soo va̱ása kusi̱í-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ xíniso̱ʼo na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ña̱ káʼa̱nndó. Va̱ʼaka kusi̱í-inindó saáchi xa̱a̱ ni̱ka̱ʼyi̱ ki̱vi̱ndó chí ndiví”. 21 Ta ndi̱ku̱n saá ndeéní ni̱kusi̱í-inira i̱xaa ña̱ espíritu santo ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndásakáʼnui̱ yóʼó nu̱ú ndiʼina, yivá, ta̱ xáʼndachíñu chí ndiví xíʼin nu̱ú ñuʼú, saáchi va̱ása nítaxiún kunda̱a̱-ini na̱ ndíchi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, chi sa̱náʼúnña nu̱ú na̱ vitá-ini na̱ íyo táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí. Saá i̱xaún yivá miíi̱, chi saá kúni̱ miíún ná kooña”. 22 Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra: “Yivái̱ nda̱taxira ndiʼi ña̱ʼa ndaʼíi̱. Ni iinna kǒo xíni̱ yi̱ʼi̱ táki̱ʼva xíni̱ yivái̱ yi̱ʼi̱. Ta ni iinna kǒo xíni̱ yivái̱ táki̱ʼva xíni̱ yi̱ʼi̱ra, ta na̱ kivi kuití kuxini̱ñaʼá kúú na̱ nátúʼi̱n xíʼin xa̱ʼa̱ra”.
23 Tándi̱ʼi ndi̱kóra xi̱tora nu̱ú na̱ discípulo ta ni̱ka̱ʼa̱n se̱ʼéra xíʼinna: “Si̱íní íyo na̱ xíto ña̱ xíto miíndó vitin. 24 Saáchi mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ profeta xíʼin na̱ rey xi̱kuni̱na kunina táʼan ña̱ xítondó soo kǒoña níxinina, ta xi̱kuni̱na kuniso̱ʼona ña̱ʼa ña̱ xíniso̱ʼondó soo kǒoña níxiniso̱ʼona”.
25 Tasaá iin ta̱a ta̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ley nda̱kundichira ta ña̱ va̱ʼa kotondosórara ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Maestro, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa kutakui̱ ndiʼi tiempo?”. 26 Ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Ndáaña káchi ña̱ va̱xi nu̱ú Ley? Ta, ¿ndáaña kúnda̱a̱-iniún xíʼin ña̱ káʼviún?”. 27 Ta nda̱kuiinra yuʼúra: “‘Kuʼvi̱-iniún kuniún Jehová* Ndióxi̱ún xíʼin ndiʼi níma̱ún, xíʼin ndiʼi ña̱ tákún,* xíʼin ndiʼi ndeún ta xíʼin ndiʼi xi̱níún’ ta ‘kuʼvi̱-iniún kuniún inka na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-iniún xíniún miíún’”. 28 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ʼaní nda̱kuiún; ndakundeékaún keʼún ña̱yóʼo ta kutakún ndiʼi tiempo”.
29 Soo, ta̱kán xi̱kuni̱ra na̱ʼa̱ra ña̱ kúúra iin ta̱a va̱ʼa, ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Jesús: “¿Ndáana kúú na̱ xíniñúʼu kuʼvi̱-inii̱ kunii̱?”. 30 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Iin ta̱a ke̱era chí ñuu Jerusalén ta ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Jericó ta kán ti̱in na̱ kui̱ʼnára, ta ta̱vána ti̱ko̱to̱ra ta ka̱ninara ta si̱lóʼo kuvira. 31 Ta mií yichi̱ kán iin sana ni̱ya̱ʼa iin ta̱ su̱tu̱; soo tá xi̱nirara ni̱ya̱ʼara inka xiyo. 32 Ta saátu ku̱u xíʼin iin ta̱ levita tá ni̱xa̱a̱ra kán xi̱nirara, ta ni̱ya̱ʼa xiyora ku̱a̱ʼa̱nra. 33 Soo iin ta̱ samaritano ta̱ ku̱a̱ʼa̱n chí yichi̱ kán ni̱xa̱a̱ra nu̱ú kándúʼu ta̱kán, tá xi̱nirara ndeéní ku̱ndáʼvi-inira xi̱nirara. 34 Tasaá ku̱yatinra nu̱úra ta sa̱káara aceite xíʼin vino nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱ra* ta nda̱sukúndaarara xíʼin venda. Ta sa̱ndáarara sa̱tá kití sa̱na̱ra, ta nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra iin veʼe* ta kán xi̱ndaarara. 35 Tá inka ki̱vi̱ ta̱xira u̱vi̱ denario* ndaʼa̱ ta̱ xíʼin kuenta veʼe kán ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Kundaa loʼúnra, soo tá ná kuniñúʼukaún xu̱ʼún xíʼinra tá ná ndikói̱ ndataxii̱ña ndaʼún’. 36 ¿Ndáa na̱ u̱ni̱ yóʼo kúú na̱ ndákanixi̱níún ni̱kuʼvi̱ka-ini xi̱ni ta̱ ka̱ni na̱ kui̱ʼná yóʼo?”. 37 Ta nda̱kuiinra yuʼúra: “Ta̱ ku̱ndáʼvika-ini xi̱niñaʼá”. Tasaá ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan ta saátu keʼé miíún”.
38 Tá ku̱a̱ʼa̱nna chí yichi̱, ta̱ Jesús ni̱ki̱ʼvira iin ñuu. Ta iin ñá ñaʼá ñá naní Marta nda̱kiʼinñára ña̱ kindo̱ora veʼeñá. 39 Ta ñákán ni̱xi̱yo iin ku̱ʼvi̱ñá ñá xi̱naní María, ta xi̱kooñá ña̱ kuniso̱ʼoñá ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús. 40 Soo ñá Marta ndíʼi̱ní-iniñá xa̱ʼa̱ ña̱ íyoní chiñu nu̱úñá. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱yatinñá nu̱ú ta̱ Jesús ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Táta, ¿á kǒo ka̱ʼa̱nvíún xíʼin ñá ku̱ʼvi̱i̱ chi sa̱ndákoo miíñá yi̱ʼi̱ xíʼin ndiʼi chiñu yóʼo? Ka̱ʼa̱n xíʼinñá ná kixiñá chindeétáʼanñá xíʼi̱n”. 41 Ta ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúñá: “Marta, Marta, ndeéní ndíʼi̱-iniún xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼá ña̱ʼa, 42 soo loʼova kúú ña̱ xíniñúʼu, á sana iinlávaña. Soo ñá María nda̱kaxinñá ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka ta kǒo na̱ kindaaña ndaʼa̱ñá”.
11 Iin ki̱vi̱, tá xa̱a̱ ndi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱, iin ta̱ discípulora ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta, sanáʼa̱ ndi̱ʼi̱ ña̱ ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼin Ndióxi̱, nda̱a̱ táki̱ʼva sa̱náʼa̱ ta̱ Juan na̱ discípulora”.
2 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá káʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱, ña̱yóʼo ka̱ʼa̱nndó: ‘Yivá, ná nduyi̱i̱ ki̱vi̱ún. Ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kaʼndachíñún. 3 Taxi ña̱ kuxundi̱* táki̱ʼva íyo mií ña̱ xíniñúʼundi̱ ki̱vi̱ tá ki̱vi̱. 4 Ta koo káʼnu-iniún xa̱ʼa̱ ku̱a̱chindi̱, saáchi saátu miíndi̱ íxakáʼnu-inindi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinndi̱. Ta kǒo taxiún ndakavandi̱ ndaʼa̱ ku̱a̱chi’”.
5 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ná kachiyó ña̱ iin ndóʼó íyo iin na̱ migondó ta sava* ñuú ku̱a̱ʼa̱nndó nu̱úna ta káchindó xíʼinna: ‘Ñani, chindeé loʼo u̱ni̱ si̱táva̱ʼa yi̱ʼi̱, 6 saáchi sa̱kán ki̱xaa̱ iin ta̱ migoi̱ ta̱ ke̱e xíká ta kǒo mií ña̱ taxii̱ kuxura’. 7 Ta nda̱a̱ chí ini veʼe ndákuiin ta̱ migondó ta káchira: ‘Kǒo sándi̱ʼi̱kaún yi̱ʼi̱. Chi xa̱a̱ nda̱kasii̱ yéʼé xíʼin llave, ta̱ xa̱a̱ kísi̱va kúi̱ xíʼin na̱ va̱lí se̱ʼi̱ nu̱ú xi̱to. Ta kǒo kívika ndako̱i̱ ña̱ taxii̱ ni iin ña̱ʼa ndaʼún’. 8 Ta káʼi̱n xíʼinndó: ni tá kǒo ndako̱ora ña̱ taxira iin ña̱ʼa ndaʼa̱ndó xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra migondó, soo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sándi̱ʼi̱ndóra ndako̱ovara ta taxira ndiʼi ña̱ xíniñúʼundó. 9 Ña̱kán káʼi̱n xíʼinndó: ndakundeéndó ndukúndó ña̱ va̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱ ta taxiraña ndaʼa̱ndó, ndakundeéndó nandukúndóña ta ndani̱ʼívandóña, ndakundeéndó kani ndaʼa̱ndó yéʼé ta nu̱náña nu̱úndó. 10 Saáchi ndiʼi na̱ ndúkúña ndákiʼinvanaña, ta ndiʼi na̱ nándukúña ndáni̱ʼívanaña, ta ndiʼi na̱ káni ndaʼa̱ yéʼé nu̱návaña nu̱úna. 11 Ta, ¿ndáa ndóʼó na̱ íyo se̱ʼe, tá ndúkúna iin ti̱a̱ká nu̱úndó, á taxindó iin ko̱o̱ ndaʼa̱na nu̱úka ña̱ taxindó ti̱a̱ká ndaʼa̱na? 12 Á tá ndúkúna iin ndi̱ví nu̱úndó, ¿á taxindó iin ti̱siʼma̱ ndaʼa̱na? 13 Ña̱kán, ni kúúndó na̱ yiví ku̱a̱chi, xíni̱vandó taxindó ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ se̱ʼendó, saátu yivándó ta̱ íyo chí ndiví taxivara espíritu santo ndaʼa̱ na̱ ndúkúña nu̱úra”.
14 Tándi̱ʼi ta̱vára iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa ini iin ta̱a chi ña̱yóʼo kúú ña̱ sa̱kúʼun tu̱ʼun ta̱ ta̱a kán ta kǒo níkivi ka̱ʼa̱nra. Tá xa̱a̱ ki̱ta ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa inira, va̱ʼa nda̱kaʼa̱nra ta ndiʼi na̱ yiví nda̱kanda̱ní-inina.* 15 Soo sava na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna: “Ta̱yóʼo távára na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin ndee̱ ta̱ Belcebú* ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa”. 16 Soo savana ña̱ va̱ʼa kotondosónara, ki̱xáʼana káʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná keʼéra iin milagro nu̱úna. 17 Tá na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱nína ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndiʼi gobierno ña̱ kánitáʼan xíʼin táʼan ndiʼi-xa̱ʼa̱ña ta na̱ veʼe na̱ kánitáʼan xíʼin táʼan taʼví-táʼan ndiʼina. 18 Ta saátu tá ta̱ Ndi̱va̱ʼa távára ta̱ Ndi̱va̱ʼa kánitáʼanra xíʼin miívara. Ta ndiʼi-xa̱ʼa̱va ña̱ kaʼndachíñura. Saáchi ndóʼó káʼa̱nndó ña̱ távái̱ ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin ndee̱ ta̱ Belcebú. 19 Tá yi̱ʼi̱ távái̱ na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin ndee̱ ta̱ Belcebú, ¿ndáana chíndeétáʼan xíʼin na̱ discípulondó ña̱ va̱ʼa távánana? Ña̱kán na̱ discípulondó na̱ʼa̱na nu̱úndó ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ káʼa̱nndó. 20 Soo, tá yi̱ʼi̱ távái̱ na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xíʼin ndee̱ Ndióxi̱, kéʼíi̱ña saáchi Reino Ndióxi̱ xa̱a̱ íyoña xíʼinndó ta kǒo kíʼinndó kuenta. 21 Tá iin ta̱a ta̱ ndakúní ndáara veʼera ta íyo tu̱ʼvara xíʼin espada, kǒo ni iin ña̱ʼa kundoʼo ña̱ kúúmiíra. 22 Soo tá iin na̱ ndakúka nu̱ú miíra ki̱xaa̱na kánitáʼanna xíʼinra ta kúchiñuna xíʼinra ta kíndaana ndiʼi espadara ña̱ xi̱ndakanixi̱níra kundaa miíra ta ndiʼi ña̱ kúúmiíra ndátaʼvínaña xíʼin táʼan miína. 23 Na̱ kǒo chíndeétáʼan xíʼi̱n, na̱ kánitáʼan xíʼi̱n kúúna; ta na̱ kǒo káchíñu xíʼi̱n, sándiʼi-xa̱ʼa̱na chiñui̱.
24 ”Tá iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa, kítaña ini iin na̱ yiví, yáʼaña nu̱ú yi̱chí ndúkúña ndáa míí ndakindee̱ña, soo kǒo ndáni̱ʼíña ndáa míí ndakindee̱ña. Tasaá káʼa̱nña: ‘Ndikói̱ veʼi̱, nu̱ú ni̱xi̱yoi̱’. 25 Tá xáa̱ña ini veʼe kán xa̱a̱ nda̱tiʼví iniña ta livikaví náʼa̱ña. 26 Tasaá ku̱a̱ʼa̱nña ta níʼiña inka u̱xa̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ña̱ ndi̱va̱ʼaníka-ini nu̱ú miíña, ta kíʼviña ini na̱ yiví kán ta kán kíndo̱oña. Ta ndeéka íyo ña̱ ndóʼo na̱ yiví kán nu̱úka ña̱ xi̱ndoʼona tá ya̱chi̱”.
27 Tá káʼa̱nkara ña̱yóʼo, iin ñá ñaʼá ki̱tañá nu̱ú ñúʼu ku̱a̱ʼání na̱ yiví ta ndeéní ka̱nañá: “Si̱íní íyo ñá ñaʼá ñá sa̱káku yóʼó ta ta̱xiñá chi̱chíún”. 28 Soo ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúñá: “Na̱ si̱íka íyo kúú na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun Ndióxi̱ ta kéʼéna ña̱ káʼa̱nña”.
29 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼáka na̱ yiví ki̱xáʼa ndátaka, ta̱kán ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼinna: “Na̱ yiví yóʼo, na̱ yiví na̱ kǒo kéʼé ña̱ va̱ʼa kúúna. Kúni̱na kunina iin milagro, soo va̱ása kuninaña, chi iinlá ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Jonás kunina. 30 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva ndo̱ʼo ta̱ Jonás ña̱ ni̱xa̱a̱ra ku̱ura iin señal nu̱ú na̱ ñuu Nínive, saátu ta̱ se̱ʼe ta̱a xa̱a̱ra koora iin señal nu̱ú na̱ yiví yóʼo. 31 Tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin ndiʼi na̱ yiví, ñá reina ñá sur ndatakuñá xíʼin na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin ta ka̱ʼa̱nñá xíʼinna ña̱ kúúmiína ku̱a̱chi. Saáchi ñáyóʼo xíkání ke̱eñá ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼoñá ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií ta̱ Salomón. Soo kotondó, yóʼo íyo iin ta̱ ndáyáʼvika nu̱ú ta̱ Salomón. 32 Tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin ndiʼi na̱ yiví, na̱ ñuu Nínive ndatakuna xíʼin na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin ta ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ kúúmiína ku̱a̱chi. Saáchi na̱ ñuu Nínive ndi̱kó-inina tá na̱túʼun ta̱ Jonás xíʼinna. Soo yóʼo íyo iin ta̱ ndáyáʼvika nu̱ú ta̱ Jonás. 33 Ni iinna kǒo nátuunna iin lámpara ta tándi̱ʼi chíse̱ʼénaña á ndákasina nu̱úña xíʼin iin canasta, chi nu̱ú súkunva chínúunaña ña̱ va̱ʼa ndaye̱ʼe̱ña nu̱ú na̱ kíʼvi ini veʼe. 34 Nduchúnu̱ún kúú ñuʼu̱ ña̱ túun nu̱ún. Tá nduchúnu̱ún xítoña nina ña̱ va̱ʼa, iníísaún yéʼe̱. Soo tá nduchúnu̱ún xítoña ña̱ va̱ása va̱ʼa, iníí miíún ndíka̱a̱ nu̱ú naá. 35 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, kuentaní koún ña̱ va̱ʼa ñuʼu̱ ña̱ kúúmiíún ná va̱ása kooña ña̱ naá. 36 Ña̱kán, tá iníísaún yéʼe̱ ta kǒo ni iin táʼví naá, iníísaún yéʼe̱ní koún nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin lámpara ña̱ túun ñuʼu̱ nu̱ún”.
37 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, iin ta̱ fariseo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ku̱ʼu̱nra kuxura xíʼinra chí veʼera. Tasaá ni̱ki̱ʼvira veʼera ta xi̱kundúʼura* nu̱ú mesa. 38 Soo ta̱ fariseo nda̱kanda̱ní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nira ña̱ kǒo níndaʼá* ta̱ Jesús ña̱ kuxura. 39 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “Ndóʼó na̱ fariseo, íyondó táki̱ʼva íyo copa xíʼin ko̱ʼo̱ ña̱ nda̱yakúnndó chí sa̱tá soo chí inindó ndíʼi̱níka-inindó ña̱ kuumiíndó ku̱a̱ʼáníka ña̱ʼa ta saátu ña̱ keʼéndó ña̱ kini. 40 Ndóʼó na̱ kǒo ndákani vií xi̱ní, ta̱ i̱xava̱ʼa ña̱ íyo chí sa̱tá kúútu ta̱ i̱xava̱ʼa ña̱ íyo chí iniva, ¿á su̱ví saá? 41 Ña̱kán, xíʼin ndiʼi níma̱ndó keʼéndó ña̱ va̱ʼa xíʼin na̱ yiví ndáʼvi. Tá ná keʼéndó ña̱yóʼo limpio koondó. 42 Ndáʼviní ndóʼó na̱ fariseo, saáchi táxindó iin táʼví loʼo* ña̱ menta, ña̱ ruda xíʼin ndiʼika nu̱ú yu̱ku̱, soo sándakoondaʼa̱ndó ña̱ nda̱kú koo inindó táki̱ʼva íyo Ndióxi̱ ta saátu ña̱ kuʼvi̱-inindó kunindóra. Xíniñúʼu keʼévandó ña̱yóʼo soo va̱ása xíniñúʼu sandákoondaʼa̱ndó inka ña̱ʼa. 43 Ndáʼviní ndóʼó na̱ fariseo, saáchi tá ku̱a̱ʼa̱nndó sinagoga kútóoníndó koondó tayi̱ tú íyo chí nu̱ú, ta saátu kúni̱níndó ña̱ ná chindeéna ndóʼó* chí nu̱ú ya̱ʼvi. 44 Ndáʼviní ndóʼó, saáchi táki̱ʼva íyo nu̱ú ndúxu̱n na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ña̱ ni loʼo va̱ása túvi saá íyondó: na̱ yiví xíkana sa̱táña ta ni va̱ása kúnda̱a̱-inina”.
45 Iin ta̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ley nda̱kuiinra yuʼúra: “Maestro, tá káʼún ña̱yóʼo nda̱a̱ ndi̱ʼi̱ káʼún xa̱ʼa̱”. 46 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndáʼvinítu ndóʼóva na̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ley, saáchi ve̱ení ña̱ʼa ña̱ chínúundó sa̱tá na̱ yiví, soo ndóʼó ni va̱ása xíínndó sákandandóña xíʼin nu̱ú ndaʼa̱ndó.*
47 ”Ndáʼviní ndóʼó, saáchi ndásaviíndó nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n na̱ profeta, soo na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá kúú na̱ xa̱ʼní-ñaʼá. 48 Náʼa̱ káxivaña ña̱ xíni̱ndó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá soo kítáʼan tu̱ʼunndó xíʼinna, saáchi na̱kán kúú na̱ xa̱ʼní na̱ profeta, soo ndóʼó ndásaviíndó nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nna. 49 Ña̱kán, Ndióxi̱ ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ ndíchiníra tá ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Yi̱ʼi̱ chindaʼíi̱ na̱ profeta xíʼin na̱ apóstol ku̱ʼu̱n nu̱úna, ta ixandi̱va̱ʼana xíʼin sava na̱yóʼo ta kaʼnínana, 50 ña̱kán na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin kúú na̱ kundiso ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ni̱i̱ ndiʼi na̱ profeta ña̱ ni̱xi̱ta̱ nda̱a̱ tá ki̱xáʼa ñuyǐví yóʼo, 51 nda̱a̱ ni̱i̱ ta̱ Abel iinsaá nda̱a̱ ni̱i̱ ta̱ Zacarías ta̱ xa̱ʼnína chí yéʼé ña̱ templo yatin nu̱ú íyo altar’. Yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó: na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin kúú na̱ chaʼvi xa̱ʼa̱ña.
52 ”Ndáʼviní ndóʼó na̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ley, saáchi va̱ása táxindó ña̱ sakúaʼa na̱ yiví ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina. Ta ndóʼó kǒo níki̱ʼvindó ta na̱ kúni̱ ki̱ʼvi sásindó nu̱úna”.
53 Tá ki̱tara kán, na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xíʼin na̱ fariseo ndeéní ki̱xáʼana ndáka̱tu̱ʼunnara 54 chi xi̱kuni̱na ña̱ ná ka̱ʼa̱nra iin ña̱ʼa tasaá kivi chika̱a̱na ku̱a̱chi sa̱tára.
12 Tasaá nda̱taka ku̱a̱ʼání na̱ yiví nu̱úra ta nda̱a̱ kánindaa táʼanna. Tasaá ki̱xáʼara káʼa̱nra siʼna xíʼin na̱ discípulora: “Kuentaní koondó xíʼin yuxa̱n iyá na̱ fariseo, chi na̱ sándaʼvi kúúna. 2 Chi kǒo ni iin ña̱ʼa ña̱ íyo se̱ʼé ña̱ kǒo ndatu̱vi xa̱ʼa̱ ta kǒo ni iin ña̱ʼa ña̱ íyo se̱ʼé ña̱ kǒo kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱. 3 Saáchi ndiʼi ña̱ káʼa̱nna nu̱ú naá kunda̱a̱-ini ndiʼina xa̱ʼa̱ña, ta ña̱ káʼa̱n se̱ʼéna ini iin veʼe nda̱a̱ chí xi̱ní veʼe ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 4 Saátu káʼi̱n xíʼin ndóʼó na̱ kúú migoi̱: va̱ása yi̱ʼvíndó nu̱ú na̱ kivi kaʼní miíndó saáchi tá ná ndiʼi nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa kǒo kivi keʼéna. 5 Soo Ndióxi̱ kúú ta̱ xíniñúʼu yi̱ʼvíndó nu̱ú, saáchi ta̱kán kúú ta̱ kivi kaʼní ndóʼó ta chika̱a̱ra ndóʼó ini ña̱ Gehena.* Ña̱kán, ta̱yóʼo kúú ta̱ xíniñúʼu yi̱ʼvíndó. 6 ¿Á su̱ví u̱vi̱ xu̱ʼún ña̱ loʼoní ndáyáʼvi cháʼvina xa̱ʼa̱ u̱ʼu̱n saa* válí tá íxi̱kónarí? Soo Ndióxi̱ va̱ása nándósóra xa̱ʼa̱ ni iin tíyóʼo. 7 Soo ndóʼó, nda̱a̱ yixí xi̱níndó kúnda̱a̱ va̱ʼa inira nda̱saa kúú ña̱ íyo. Va̱ása yi̱ʼvíndó. Ndáyáʼviníkava ndóʼó nu̱ú ku̱a̱ʼá tí saa válí.
8 ”Yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó, tá iinna káʼa̱nna xa̱ʼíi̱ ña̱ kúúna discípuloi̱ nu̱ú na̱ yiví, saátu ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ka̱ʼa̱n va̱ʼara xa̱ʼa̱na nu̱ú na̱ ángel Ndióxi̱. 9 Soo, tá iinna káʼa̱nna ña̱ va̱ása xíni̱na yi̱ʼi̱ nu̱ú na̱ yiví, saátu yi̱ʼi̱ ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ása xíni̱i̱na nu̱ú na̱ ángel Ndióxi̱. 10 Ta ndiʼi na̱ káʼa̱n ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a, koo káʼnuva-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱yóʼo; soo nda̱a̱ ndáaka na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ espíritu santo, va̱ása koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱ na̱yóʼo. 11 Tá ná kuniʼina ndóʼó ku̱ʼu̱nndó nu̱ú íyo ku̱a̱ʼá na̱ yiví,* á ku̱ʼu̱nna xíʼinndó nu̱ú na̱ chíñu, va̱ása kundi̱ʼi̱ní-inindó ña̱ ndakanixi̱níndó nda̱saa ka̱ʼa̱nndó á ndáa ki̱ʼva ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ ña̱ ndakiʼinndó tu̱ʼunndó, 12 saáchi ña̱ espíritu santo sanáʼa̱ ndóʼó mií ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndó ki̱vi̱ kán”.
13 Tasaá iin ta̱ ndíka̱a̱ nu̱ú ñúʼu ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Maestro, ka̱ʼa̱n xíʼin ñanii̱ ña̱ ná ndataʼvíra herencia xíʼi̱n”. 14 Ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúra: “¿Ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xa̱ʼíi̱ ña̱ kui̱ ta̱ juez á ta̱ ndataʼví ña̱ herencia xíʼinndó?”. 15 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kiʼinndó kuenta ña̱ va̱ása kutóoníndó ña̱ʼa, saáchi ni ku̱a̱ʼání kúú ña̱ʼa ña̱ kúúmií iin na̱ yiví va̱ása taxiña ña̱ kutakuna”. 16 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ iin ilustración xíʼinna: “Ñuʼú iin ta̱a kúiká va̱ʼaní ni̱xi̱yo ña̱ʼa nu̱úña. 17 Ña̱kán ki̱xáʼara ndákanixi̱níra: ‘¿Ndáaña keʼíi̱ vitin chi kǒo nu̱ú ndataán va̱ʼi̱ ña̱ʼa ña̱ sa̱kéi̱?’. 18 Tasaá ka̱chira: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ keʼíi̱: sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ya̱ka̱ ña̱ kúúmiíi̱ ta keʼíi̱ inka ña̱ káʼnuka, ta kán ndataán va̱ʼi̱ ña̱ sa̱kéi̱ xíʼin ndiʼika ña̱ʼa. 19 Tasaá ka̱ʼi̱n: “Ku̱a̱ʼání ña̱ʼa nda̱taán va̱ʼi̱ ña̱ kuniñúʼi̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱; ña̱kán ndakindei̱, kuxui̱, koʼi̱ ta kusi̱í-inii̱”’. 20 Soo Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Ta̱ kíʼvi kúún chi ñuú vitin kuvivaún.* Ta ¿ndáana kindo̱o xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ nda̱taán va̱ʼún?’. 21 Saá ndóʼo na̱ táxiva̱ʼa ña̱ʼa xa̱ʼa̱ mií kuitína soo su̱ví na̱ kúiká kúúna xíʼin Ndióxi̱”.
22 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: “Ña̱kán káʼi̱n xíʼinndó sandákoondó ña̱ kundi̱ʼi̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ kutakundó, xa̱ʼa̱ ña̱ kuxundó, á xa̱ʼa̱ ña̱ kundixindó. 23 Saáchi ndáyáʼvika miíndó nu̱ú ña̱ kuxundó xíʼin ña̱ kundixindó. 24 Koto va̱ʼandó ndáa ki̱ʼva íyo tí saa ndáá: kǒo chíʼirí ta ni kǒo sákeerí ni va̱ása ndátaán va̱ʼarí ña̱ kuxurí ti̱xin ya̱ka̱, soo Ndióxi̱ sákuxurarí. ¿Á kǒo ndáyáʼvika ndóʼó nu̱ú tí saa? 25 ¿Ndáa ndóʼó, xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi̱ní-inindó kivi kutakundó ku̱a̱ʼáka tiempo? 26 Ña̱kán tá nda̱a̱ ña̱yóʼo kǒo kívi keʼéndó, ¿nda̱chun xíniñúʼu kundi̱ʼi̱ní-inindó xa̱ʼa̱ inkaka ña̱ʼa? 27 Kotondó ndáa ki̱ʼva xáʼnu yita. Kǒo káchíñuña ta ni kǒo kúkuña;* soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó ni ta̱ Salomón ta̱ kúikání ni̱xi̱yo kǒo níxindixira táki̱ʼva íyo ña̱yóʼo. 28 Tá liviní sákundixi Ndióxi̱ yita ña̱ íyo yuku̱,* ta vitin íyoña ta taa̱n xa̱a̱ xáʼminaña, saátu taxira ña̱ kundixi ndóʼóva na̱ yiví na̱ va̱ása kándíxa. 29 Ña̱kán sandákoondó ña̱ ndukúníndó ndáaña kuxundó, ndáaña koʼondó ta sandákoondó ña̱ kundi̱ʼi̱ní-inindó. 30 Saáchi na̱ ñuyǐví yóʼova kúú na̱ ndíʼi̱ní-ini xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo. Soo yivándó xíni̱vara ña̱ xíniñúʼundó ndiʼi ña̱yóʼo. 31 Ña̱kán va̱ʼaka Reino Ndióxi̱ kundi̱ʼi̱-inindó xa̱ʼa̱ tasaá miíra taxi ndiʼi ña̱yóʼo ndaʼa̱ndó.
32 ”Va̱ása yi̱ʼví ndóʼó na̱ iin tiʼvi ndikachi* saáchi yivándó kúni̱ra taxira Reinora ndaʼa̱ndó. 33 Xi̱kóndó ña̱ʼa ña̱ kúúmiíndó ta taxindóña ndaʼa̱ na̱ xíniñúʼuña. Keʼéndó bolsa válí ña̱ va̱ása ndíʼi-xa̱ʼa̱ nu̱ú kuñuʼu xu̱ʼún, ña̱yóʼo kúú ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kǒo ndíʼi-xa̱ʼa̱ chí ndiví, nu̱ú kǒo ki̱ʼvi na̱ kui̱ʼná ta ni tí ti̱kixín va̱ása sandíʼi-xa̱ʼa̱ríña. 34 Saáchi nu̱ú íyo ña̱ʼa ña̱ ndíku̱ún sa̱tá, kán kundika̱a̱ níma̱ún.
35 ”Katúnndó iin ti̱ko̱to̱ tokóndó ta ná kutuu̱n ñuʼu̱ kuniʼindó; 36 xíniñúʼu koondó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ta̱a na̱ ndátu ña̱ ndikó ta̱ káchíñuna nu̱ú ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra ti̱ndaʼa̱ra, tá ná kani ndaʼa̱ra yéʼé ndi̱ku̱n kunána nu̱úra. 37 Si̱í koo na̱ káchíñu ndáʼvi tá ná ndikó ta̱ káchíñuna nu̱ú ta ná ndani̱ʼírana ña̱ ndítana ndáana. Káʼi̱n xíʼinndó, ta̱yóʼo ndakatúnra tokóra ta taxira ña̱ kuxuna, ta ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná koona nu̱ú mesa ta taxira ña̱ xíniñúʼuna. 38 Tá ná kixira sava ñuú,* á tá xa̱a̱ yatin túvi,* ta ná ndani̱ʼírana ña̱ íyo tu̱ʼvana, si̱íní koo na̱yóʼo. 39 Ndakanixi̱níndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: tá iin ta̱ íyo iin veʼe ná kunda̱a̱-inira ndáa hora ña̱ ñuú kúú ña̱ ki̱ʼvi iin ta̱ kui̱ʼná veʼera, va̱ása taxira ña̱ ki̱ʼvira veʼera. 40 Saátu ndóʼó ndiʼi tiempo koo tu̱ʼvandó, saáchi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a kixira iin hora ña̱ va̱ása ndátundó”.
41 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun ta̱ Pedro: “Táta, ¿á xíʼin ndi̱ʼi̱ káʼún ña̱ ilustración yóʼo á saátu káʼúnña xíʼin ndiʼivana?”. 42 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús: “¿Ndáa ta̱ kúú mií ta̱ ndixa kúú mayordomo ta̱ nda̱kúní-ini ta̱ ndíchiní, ta̱ ta̱xi ta̱ káchínura nu̱ú chiñu ndaʼa̱ ña̱ kundaara na̱ káchíñu ti̱xin veʼera ta taxira ña̱ xíniñúʼu kuxuna mií tiempo ña̱ xíniñúʼunaña? 43 Si̱íní koo ta̱ esclavo kán tá ná kixi ta̱ káchíñura nu̱ú ta ndani̱ʼírara ña̱ kéʼéra ña̱yóʼo. 44 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó: taxira chiñu ndaʼa̱ra ña̱ kundaara ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíra. 45 Soo tá ta̱ esclavo kán ná ndakanixi̱níra ‘Ta̱ káchíñui̱ nu̱ú kúáchi̱níra’ ta kixáʼara kanira na̱ káchíñu xíʼinra, ta kixáʼara kuxura ta koʼoníra, ta nda̱a̱ xi̱niira, 46 ta̱ káchíñu ta̱ esclavo kán nu̱ú kixira iin ki̱vi̱ ña̱ va̱ása ndáturara xíʼin hora ña̱ va̱ása xíni̱ra ta ndeéní taxira castigo ndaʼa̱ra ta chika̱a̱rara xíʼin na̱ va̱ása nda̱kú-ini. 47 Tasaá ta̱ esclavo ta̱ na̱kunda̱a̱-ini ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ káchíñura nu̱ú ta kǒo níkeʼéra ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra, ndeéní kanirara. 48 Soo na̱ kǒo níkunda̱a̱-ini ta ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa loʼova kanina na̱yóʼo. Saáchi na̱ ku̱a̱ʼá ña̱ʼa nda̱kiʼin ku̱a̱ʼákaña ndukúna nu̱úna, ta na̱ ku̱a̱ʼákaña ta̱xina ndaʼa̱ ku̱a̱ʼáníkaña ndukúna nu̱úna.
49 ”Ki̱xai̱ ña̱ ndakaʼmii̱ ñuʼu̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo ta xa̱a̱ nda̱kokovaña, ¿ndáakaví ña̱ kúni̱i̱? 50 Soo íyo iin tu̱ndóʼo ña̱ ya̱ʼi̱ nu̱ú,* ndeéní kundi̱ʼi̱-inii̱ nda̱a̱ ná ndiʼi ña̱yóʼo. 51 ¿Á túvindó ña̱ va̱xii̱ ña̱ vií koo na̱ yiví ta va̱ása kanitáʼanna nu̱ú ñuʼú yóʼo? Káʼi̱n xíʼinndó ña̱ su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱xii̱. Chi ki̱xai̱ ña̱ ndataʼvíi̱ na̱ yivíva. 52 Saáchi nda̱a̱ vitin iinsaá nda̱a̱ chí nu̱únínu ndata̱ʼvína ti̱xin veʼena tá u̱ʼu̱n kúúna: u̱ni̱na koo contra xíʼin u̱vi̱na ta u̱vi̱na koo contra xíʼin u̱ni̱na. 53 Ndata̱ʼvína, iin ta̱a koora contra xíʼin ta̱ loʼo se̱ʼera ta ta̱ loʼo se̱ʼera koora contra xíʼinra, ta iin ñaʼá kooñá contra xíʼin ñá loʼo se̱ʼeñá ta ñá loʼo se̱ʼeñá kooñá contra xíʼinñá, ñá íyo xa̱nu kooñá contra xíʼin xa̱nuñá ta ñá xa̱nuñá kooñá contra xíʼinñá”.
54 Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví kán. Ka̱chira xíʼinna: “Tá xa̱a̱ xítondó iin vi̱kó chí nu̱ú kíʼvi ñu̱ʼu,* kamakaví káʼa̱nndó ‘Xa̱a̱ kuun sa̱vi̱’ ta ndixa saá kúuva. 55 Ta tá xa̱a̱ xítondó ña̱ káni ta̱chí chí sur, káchindó ‘Ndeéní niʼní koo’, ta ndixa saá kúuva. 56 Na̱ vatá* kúúndó, chi xíni̱ndó ndakunindó ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo ta saátu ña̱ íyo chí ndiví, ¿ta nda̱chun kúú ña̱ kǒo xíni̱ndó ndakunindó ña̱ kúu tiempo vitin? 57 ¿Nda̱chun kúú ña̱ kǒo kúnda̱a̱-inindó xíʼin ña̱ va̱ʼa ña̱ xíniñúʼu keʼéndó? 58 Tá ku̱a̱ʼún iin ku̱a̱chi xíʼin iin na̱ yiví nu̱ú iin na̱ chíñu, chika̱a̱ ndee̱ ña̱ ndasaviún ku̱a̱chi chí yichi̱ nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nndó, ña̱kán va̱ása ku̱ʼu̱nna xíʼún nu̱ú ta̱ juez, ta ta̱ juez ndataxira yóʼó ndaʼa̱ na̱ chika̱a̱ yóʼó veʼeka̱a. 59 Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼún ña̱ va̱ása kitaún nda̱a̱ ná chaʼviún ndiʼi ña̱ níkáún”.
13 Tasaá, sava na̱ xi̱ñuʼu kán na̱túʼunna xíʼin ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Galilea chi ta̱ Pilato xa̱ʼnírana chí ini ña̱ templo. 2 Tá xi̱niso̱ʼora ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Á ndákanixi̱níndó ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ sava na̱ ñuu Galilea kán xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼáníka ku̱a̱china ni̱xi̱yo nu̱ú ndiʼika na̱ ñuu Galilea? 3 Yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ su̱ví saá íyoña. Soo tá ná kǒo ndikó-inindó, saátu miíndó ndiʼi-xa̱ʼa̱ndó. 4 Na̱ 18 ni̱xi̱ʼi̱ tá nda̱kava torre ña̱ Siloam sa̱tána, ¿á ndákanixi̱níndó ña̱ ku̱a̱ʼáníka ku̱a̱chi xi̱kuumií na̱yóʼo nu̱úka na̱ yiví na̱ ñuu Jerusalén? 5 Yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ su̱ví saá íyoña. Soo tá ná kǒo ndikó-inindó, saátu ndiʼi miíndó ndiʼi-xa̱ʼa̱ndó táki̱ʼva ndo̱ʼo na̱kán”.
6 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra ilustración yóʼo xíʼinna: “Iin ta̱a ni̱xi̱yo iin tú higora nu̱ú íyo tú uvara ta ni̱xa̱ʼa̱nra na̱ndukúra ku̱i̱ʼi ndaʼa̱nú soo kǒo ni iin ña̱ʼa níndani̱ʼíra. 7 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ ndáa nu̱ú íyo tú uva kán: ‘Xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ va̱xii̱ nándukúi̱ ku̱i̱ʼi ndaʼa̱ tú higo yóʼo, soo kǒo ni iin ña̱ʼa ndáni̱ʼíi̱. Kaʼndanú, ¿nda̱chun kundika̱a̱ miínú nu̱ú ñuʼú yóʼo?’. 8 Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúra: ‘Táta, taxi ná kundichinú iin ku̱i̱ya̱ka, chi kai̱n ñuʼú nu̱ú ndíka̱a̱nú ta chika̱i̱ ta̱tán xa̱ʼa̱nú. 9 Tá chí nu̱ú loʼoka ná taxinú ku̱i̱ʼi va̱ʼaníva, soo tá kǒo ku̱i̱ʼi táxinú, va̱ʼa kaʼndavaúnnú’”.
10 Iin ki̱vi̱ sábado, ndíka̱a̱ra sánáʼa̱ra chí ini iin ña̱ sinagoga. 11 Ta kán ndíka̱a̱ iin ñaʼá ñá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n 18 ku̱i̱ya̱ kúúmií ta̱chí ndi̱va̱ʼa ña̱ ta̱xi kue̱ʼe̱ ndaʼa̱ñá. Ta ndeéní ku̱tosoñá ta ni kǒo kívi ndunda̱kúñá. 12 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ñáyóʼo, ka̱narañá ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱nva kue̱ʼe̱ ña̱ kúúmiíún”. 13 Tasaá chi̱núu ndaʼa̱ra sa̱táñá ta ndi̱ku̱n ndu̱nda̱kúñá ta ki̱xáʼañá ndásakáʼnuñá Ndióxi̱. 14 Tá xi̱ni ta̱ presidente ña̱ sinagoga ña̱ ku̱u yóʼo, ndeéní ni̱sa̱a̱ra saáchi ta̱ Jesús sa̱ndáʼara ñáyóʼo ki̱vi̱ sábado, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví kán: “Íyo i̱ñu̱ ki̱vi̱ ña̱ káchíñuna; ki̱vi̱ kán kixindó ña̱ ndaʼandó, su̱ví ki̱vi̱ sábado kixindó”. 15 Ta ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Ndóʼó na̱ vatá,* ¿á kǒo ndaxínndó tí si̱ndi̱ki̱ á tí burro sa̱na̱ndó ña̱ ki̱vi̱ sábado ta ku̱ʼu̱nndó xíʼinrí koʼorí ti̱kui̱í? 16 Ta ñá ñaʼá yóʼo ñá ki̱xi ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Abrahán kúúñá ta ta̱ Ndi̱va̱ʼa 18 ku̱i̱ya̱ sa̱ndóʼora-iniñá, ¿á kǒo kívi ndaʼañá xíʼin kue̱ʼe̱ ña̱ xi̱kuumiíñá ki̱vi̱ sábado?”. 17 Tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá ki̱xáʼana kúkaʼan nu̱úna; ta ndiʼi na̱ yiví kán ni̱kusi̱í-inina xíʼin ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ xi̱keʼéra.
18 Ta ni̱ka̱ʼa̱nkara: “¿Ndáaña kítáʼan xíʼin Reino Ndióxi̱, ta ndáaña kivi sakítáʼi̱n xíʼinña? 19 Íyoña táki̱ʼva íyo iin ndikín ña̱ mostaza* ña̱ chi̱ʼi iin ta̱a nu̱ú ñuʼúra. Ta ndikín yóʼo xa̱ʼnuña ta ndu̱uña iin yitu̱n tú káʼnu, ta tí saa* i̱xava̱ʼarí chi̱ʼyo̱rí ndaʼa̱nú”.
20 Ta tuku ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Ndáaña kivi sakítáʼi̱n xíʼin ña̱ Reino Ndióxi̱? 21 Íyoña táki̱ʼva íyo ña̱ sáxi̱ya̱ yuxa̱n* ña̱ chi̱ka̱a̱ iin ñá ñaʼá xíʼin u̱ni̱ medida ña̱ harina. Tándi̱ʼi, ña̱yóʼo sa̱xíya̱ña ndiʼi yuxa̱n”.
22 Tá ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Jerusalén, ta̱ Jesús ni̱xa̱ʼa̱nra ñuu tá ñuu ña̱ sanáʼa̱ra na̱ yiví. 23 Tasaá iin ta̱a ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Táta, ¿á loʼo kúú na̱ ka̱ku?”. Ta ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: 24 “Chika̱a̱níndó ndee̱ ña̱ ki̱ʼvindó chí yéʼé ña̱ táñu, saáchi káʼi̱n xíʼinndó ña̱ ku̱a̱ʼánína kuni̱na ki̱ʼvina soo kǒo kuchiñuna. 25 Tá ná ndako̱o ta̱ xíʼin veʼe kán ta ndakasira yéʼé xíʼin llave, ta ndóʼó kindo̱ondó chí sa̱tá, ta kani ndaʼa̱ndó yéʼé ta ka̱ʼa̱nndó: ‘Táta kuná nu̱úndi̱’. Soo ta̱kán ndakuiinra yuʼúndó: ‘Va̱ása xíni̱i̱ ndáana kúúndó’. 26 Tasaá kixáʼandó ka̱ʼa̱nndó: ‘Xi̱niún tá xi̱xindi̱ ta xi̱ʼindi̱, ta chí callendi̱ ña̱ náʼnu sa̱náʼún’. 27 Soo ta̱kán ka̱ʼa̱nra xíʼinndó: ‘Va̱ása xíni̱i̱ ndáana kúúndó. Kuxíkándó nu̱úi̱ ndiʼi ndóʼó na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa’. 28 Tá ná kunindó ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac, ta̱ Jacob, xíʼin ndiʼi na̱ profeta ña̱ íyona chí Reino Ndióxi̱ soo tavána ndóʼó chí sa̱tá, kán kúú nu̱ú kuakundó ta nda̱a̱ ndakaxí nu̱ʼundó.* 29 Ta saátu kixi na̱ yiví chí nu̱ú kána ñu̱ʼu* xíʼin chí nu̱ú kíʼviña ta saátu chí norte xíʼin chí sur ta koona nu̱ú mesa ña̱ Reino Ndióxi̱. 30 Kuniso̱ʼondó ña̱yóʼo: íyo sava na̱ íyo chí sa̱tá kindo̱ona chí nu̱ú ta na̱ íyo chí nu̱ú kindo̱ona chí sa̱tá”.
31 Ta ndi̱ku̱n saá, ki̱xi sava na̱ fariseo ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Kúáʼan, saáchi ta̱ Herodes kúni̱ra kaʼníra yóʼó”. 32 Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Kúáʼanndó ta ka̱ʼa̱nndó xíʼin ta̱ íyo táki̱ʼva íyo tí yu̱kuii* tí máñaní: ‘Vitin xíʼin taa̱n tavái̱ na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta sandáʼi̱ na̱ yiví, ta nda̱a̱ ki̱vi̱ u̱ni̱ sandíʼi̱’. 33 Soo xíniñúʼu keʼékai̱ chiñui̱ vitin xíʼin taa̱n saátu inkaka ki̱vi̱, saáchi iin profeta kǒo kívi kuvira inka ñuu chi iinlá ñuu Jerusalén kivi kuvira. 34 Jerusalén, Jerusalén, ña̱ xáʼní na̱ profeta ta kúunña yu̱u̱ na̱ chíndaʼána ku̱a̱ʼa̱n nu̱úña..., ku̱a̱ʼákaví yichi̱ xi̱kuni̱i̱ sandátakai̱ ndiʼi na̱ se̱ʼún nda̱a̱ táki̱ʼva íxaa nduxú tá sándatakarí se̱ʼe válírí ti̱xin ndi̱xi̱nrí. Soo ndóʼó kǒo níxiinndó kandíxandó. 35 Ña̱kán, Ndióxi̱ sandákoondaʼa̱ra veʼendó ta saátu sandákoondaʼa̱ra miíndó. Káʼi̱n xíʼinndó va̱ása kunikandó yi̱ʼi̱ nda̱a̱ ná ka̱ʼa̱nna: ‘Jehová* ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ ta̱ va̱xi xíʼin ki̱vi̱ra’”.
14 Inka yichi̱, tá ki̱vi̱ sábado, ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱xira xíʼin iin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ fariseo. Ta na̱ ndóo kán iin xíto káxina nu̱úra. 2 Ta nu̱úra kán níndúʼu iin ta̱a ta̱ xi̱kuumií iin kue̱ʼe̱ ña̱ xi̱kiʼvi kuiñu ndaʼa̱ra xíʼin xa̱ʼa̱ra. 3 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun ta̱ Jesús na̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ley ta saátu ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ fariseo: “¿Á kivi sandáʼana iin na̱ yiví ki̱vi̱ sábado á kǒo kivi?”. 4 Soo na̱kán kǒo ni iin ña̱ʼa níndakuiinna. Tasaá ti̱inra ta̱ ta̱a kán, ta sa̱ndáʼarara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná ku̱ʼu̱nra. 5 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Ndáa ndóʼó tá iin se̱ʼendó á iin si̱ndi̱ki̱ sa̱na̱ndó ná ndakava iin pozo ki̱vi̱ sábado, á va̱ása ndi̱ku̱n tavándóna á tavándórí?”. 6 Ta kǒo níkuchiñuna ndakuiinna yuʼúra.
7 Tá xi̱nira na̱ yiví na̱ kíxaa̱ kán ta ndúkúna chí nu̱ú va̱ʼaka náʼa̱ koona, ni̱ka̱ʼa̱nra iin ilustración yóʼo xíʼinna: 8 “Tá ná kanana yóʼó ku̱ʼún iin vikó tíndaʼa̱, va̱ása ku̱ʼún koún nu̱ú va̱ʼaka náʼa̱. Chi sana ka̱nana inkaka na̱ ndáyáʼvika nu̱ú miíún. 9 Tasaá kixi ta̱ ka̱na u̱vi̱ saá ndóʼó ta ka̱ʼa̱nra xíʼún: ‘Taxi nu̱ú íyoún ná koo ta̱ ta̱a yóʼo’. Ta kukaʼanní nu̱ún ku̱ʼún koún nda̱a̱ chí sa̱tá. 10 Ña̱ va̱ʼaka keʼún kúúña, tá ná kanana yóʼó, kúáʼan koún nda̱a̱ chí sa̱tá, ña̱kán tá ná kixi ta̱ ka̱na yóʼó, ta ka̱ʼa̱nra xíʼún: ‘Migo, naʼa chí nu̱ú va̱ʼaka náʼa̱ yóʼo’. Tasaá ndukáʼnún nu̱ú ndiʼi na̱ ki̱xaa̱ kán. 11 Saáchi Ndióxi̱ sakúkaʼanra nu̱ú ndiʼi na̱ ndásakáʼnu mií, ta na̱ vitá-ini ndukáʼnuna”.
12 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ ka̱nañaʼá: “Tá ná kanaún iinna kixina kuxuna veʼún, va̱ása kanaún na̱ migoún, ni na̱ ñaniún, ni na̱ táʼún, ni na̱ ku̱i̱ká na̱ ndóo yatin xíʼún. Chi tá saá ná keʼún, kivitu kana na̱yóʼo miíún inka yichi̱, ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ndakiʼún. 13 Ña̱ va̱ʼaka keʼún kúúña, tá ná keʼún iin vikó kana na̱ ndáʼvi, na̱ kǒo kívi kaka, na̱ kúáa nu̱ú, 14 tasaá si̱í koún, chi na̱yóʼo va̱ása ni̱ʼína ña̱ chaʼvina yóʼó. Ta Ndióxi̱ ndataxira ña̱ va̱ʼa ndaʼún tá ná ndataku na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ʼa”.*
15 Tá xi̱niso̱ʼo iin ta̱ ni̱xa̱a̱ kán ña̱yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Si̱íní koo na̱ kuxu* ti̱xin Reino Ndióxi̱”.
16 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “Iin ta̱a ke̱ʼéra ña̱ kuxu ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ ka̱nara. 17 Tá ki̱xaa̱ hora ña̱ kuxuna, chi̱ndaʼára ta̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ku̱ʼu̱nra ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ka̱nara: ‘Naʼandó chi xa̱a̱ íyo tu̱ʼva ndiʼiña’. 18 Soo ña̱ kǒo kúni̱na ku̱ʼu̱nna, xa̱a̱ síín síín ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n iin iinna. Ta̱ nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Sa̱tái̱* iin ñuʼú ta xíniñúʼu ku̱ʼi̱n kotoi̱ña; káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún ña̱ koo káʼnu-iniún xa̱ʼíi̱’. 19 Ta inkara ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra: ‘Sa̱tái̱ u̱ʼu̱n yunta tí si̱ndi̱ki̱ ta ku̱ʼi̱n kotoi̱rí; káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún ña̱ koo káʼnu-iniún xa̱ʼíi̱’. 20 Ta inkara ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra: ‘Sa̱kán ti̱ndaʼíi̱ ña̱kán va̱ása kivi ku̱ʼi̱n’. 21 Tasaá ta̱ káchíñu kán ni̱xa̱ʼa̱nra na̱túʼunra ndiʼi ña̱yóʼo xíʼin ta̱ káchíñura nu̱ú. Ta ta̱ xíʼin veʼe kán ni̱sa̱a̱níra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ káchíñu nu̱úra: ‘Kita ta ndi̱ku̱n ku̱ʼún chí calle náʼnu xíʼin yichi̱ válí, ta ná kixi na̱ ndáʼvi xíʼún, na̱ kúáa nu̱ú, ta saátu na̱ kǒo kívi kaka’. 22 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo, ta̱ káchíñu kán ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Táta, xa̱a̱ ke̱ʼíi̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n, soo núnakava nu̱ú kivi koona’. 23 Ta ta̱ xíʼin veʼe kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Kúáʼan chí inka yichi̱ ña̱ íyo chí nu̱ú ñuu, ta ixandúxa xíʼin na̱ yiví kán ña̱ ná ki̱ʼvina veʼi̱ ña̱ va̱ʼa ná kutúña. 24 Saáchi káʼi̱n xíʼinndó ña̱ nda̱a̱ ni iin ta̱a na̱ ka̱nai̱ tá xa̱ʼa̱, va̱ása kotondosóna ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼi̱’”.
25 Ta xíʼin ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱n ku̱a̱ʼání na̱ yiví; ta xi̱tora nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: 26 “Tá iinna kúni̱na koona discípuloi̱ xíniñúʼu kuʼvi̱ka-inina kunina yi̱ʼi̱ nu̱úka* yivána, siʼína, ñá síʼina, se̱ʼena, ñanina, ku̱ʼvana á nda̱a̱ nu̱úka miína.* Chi tá kǒo, va̱ása kivi xa̱a̱na koona discípuloi̱. 27 Na̱ va̱ása ndíso yitu̱n tú sáxo̱ʼvi̱* miína ta ndíku̱nna yi̱ʼi̱ va̱ása kivi xa̱a̱na koona discípuloi̱. 28 ¿Ndáa ndóʼó kúni̱ keʼé iin veʼe* á va̱ása siʼna kundoondó ta tavándó ki̱ʼva á kita xu̱ʼúnndó ña̱ saxínundóña? 29 Chi sana kixáʼandó tavándó xa̱ʼa̱ña soo kǒo kuchiñundó saxínundóña, ta ndiʼi na̱ ná kuniña kixáʼana ku̱a̱ku̱ndaana ndóʼó 30 ta kachina: ‘Ta̱ ta̱a yóʼo ki̱xáʼara íxava̱ʼara veʼe, soo kǒo níkuchiñura saxínuraña’. 31 Tá iin rey kúúmiíra 10,000 soldado ta kúni̱ra ku̱ʼu̱nra kanitáʼanra xíʼin inka rey ta̱ kúúmií 20,000 soldado, ¿á su̱ví siʼna koora ta ndukúra consejo nu̱ú inkana á kuchiñura, á va̱ása kuchiñura? 32 Soo tá kíʼinra kuenta ña̱ va̱ása kuchiñura, va̱ʼaka chindaʼára na̱ kuniʼi tu̱ʼunra ña̱ ná ku̱ʼu̱nna kindo̱o va̱ʼana xíʼin inka ta̱ rey tá xíkáka va̱xira. 33 Ña̱kán, ndakaʼánndó tá iin ndóʼó va̱ása sándakoondó ndiʼi ña̱ kúúmiíndó, va̱ása kivi koondó discípuloi̱.
34 ”Ñi̱i̱ ña̱ va̱ʼaní kúúña. Soo tá ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ o̱ʼva̱ña, ¿nda̱saa kivi nduu o̱ʼva̱ tukuña? 35 Ni ña̱ kuniñúʼunaña xíʼin ñuʼú va̱ása va̱ʼaña ni ña̱ ndasakánaña xíʼin si̱ʼví kití; ña̱kán xátanaña. Na̱ va̱ʼa xíniso̱ʼo, vií va̱ʼa ná kuniso̱ʼona”.
15 Ndiʼi na̱ xi̱ndakaya xu̱ʼún ña̱ impuesto xíʼin ndiʼika na̱ yiví ku̱a̱chi na̱ íyo kán nda̱kutáʼanna nu̱úra ña̱ kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra. 2 Ta nda̱a̱ na̱ fariseo xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xi̱ka̱ʼa̱nna: “Ta̱ ta̱a yóʼo nda̱a̱ na̱ yiví ku̱a̱chi ndákiʼinra xíxi xíʼinra”. 3 Tasaá ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ ilustración yóʼo xíʼinna: 4 “¿Ndáa ndóʼó tá kúúmiíndó 100 ndikachi* ta ná ndañúʼu iin tíyóʼo, á su̱ví sandákoondó tí 99 yóʼo chí yuku̱* ta ku̱ʼu̱nndó nandukúndó tí nda̱ñúʼu nda̱a̱ ná ndani̱ʼíndórí? 5 Tá ná ndani̱ʼíndórí ta chinúundórí so̱ko̱ndó ta kusi̱íní-inindó. 6 Tá ná kixaa̱ndó chí veʼendó ta kanandó na̱ migondó xíʼin na̱ ndóo yatin xíʼinndó ta ka̱ʼa̱nndó xíʼinna: ‘Kusi̱í-inindó xíʼi̱n, chi nda̱ni̱ʼíi̱ tí ndikachi sa̱na̱i̱ tí nda̱ñúʼu’. 7 Káʼi̱n xíʼinndó ña̱ saátu kúsi̱íní-inina chí ndiví xa̱ʼa̱ iin na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi ta ndíkó-inina nu̱úka na̱ 99 na̱ va̱ása xíniñúʼu ndikó-ini.
8 ”¿Á ndáa ñaʼá tá kúúmiíñá 10 xu̱ʼún ña̱ dracma* ta sándañúʼuñá iinña, á kǒo nátuunñá iin lámpara ta ndátiʼvíñá veʼeñá ta kúeení nándukúñáña nda̱a̱ ná ndani̱ʼíñáña? 9 Tá ndáni̱ʼíñáña, kánañá ná migañá xíʼin ná ndóo yatin xíʼinñá ta káʼa̱nñá xíʼinná: ‘Kusi̱í-inindó xíʼi̱n, chi nda̱ni̱ʼíi̱ xu̱ʼíi̱n ña̱ dracma* ña̱ nda̱ñúʼu’. 10 Káʼi̱n xíʼinndó ña̱ saátu kúsi̱íní-ini na̱ ángel Ndióxi̱ tá iin na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi ndíkó-inina”.
11 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Iin ta̱a ni̱xi̱yo u̱vi̱ se̱ʼera. 12 Ta ta̱ loʼoka ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin yivára: ‘Yivá, taxi herencia ndaʼíi̱ ña̱ xíniñúʼu ndakiʼi̱n’. Tasaá nda̱taʼvíraña xíʼin u̱vi̱ saá se̱ʼera. 13 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo ki̱vi̱, ta̱ loʼoka nda̱kiʼinra ndiʼi ña̱ʼara ta ku̱a̱ʼa̱nra inka ñuu ña̱ kíndo̱o xíká, ta kán sa̱ndíʼi ndiʼira herencia ña̱ nda̱kiʼinra chi ku̱a̱ʼání ña̱ kini ke̱ʼéra. 14 Tá xa̱a̱ sa̱ndíʼira ndiʼi xu̱ʼúnra, ki̱xáʼa nda̱kava so̱ko ña̱ país kán, ta ki̱xáʼara xíʼi̱ra so̱ko. 15 Ta nda̱a̱ ki̱xáʼara káchíñura nu̱ú iin ta̱a ta̱ ñuu kán, ta chi̱ndaʼárara ña̱ ku̱ʼu̱nra chí yuku̱ ña̱ kundaara kini̱. 16 Ta ki̱xáʼara xíʼi̱ra so̱ko ta xi̱kuni̱ra kuxura ña̱ xi̱xaxi tí kini̱, ta kǒo ni iin ña̱ʼa níxi̱taxina ndaʼa̱ra.
17 ”Tá xa̱a̱ ki̱xáʼa ndákani vií xi̱níra ta ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Ku̱a̱ʼání kúú na̱ káchíñu nu̱ú yivái̱ ta ndiʼina íyo ña̱ xíxina ta nda̱a̱ kíndo̱oña nu̱úna, ta yóʼo nínduʼíi̱ xíʼi̱i̱ so̱ko. 18 Ndikói̱ veʼe yivái̱. Ta ña̱yóʼo ka̱ʼi̱n xíʼinra: “Yivá, ni̱ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi nu̱ú Ndióxi̱* saátu nu̱ú miíún. 19 Va̱ása xíniñúʼuka koi̱ se̱ʼún. Ná koi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ káchíñu nu̱ún”’. 20 Tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta ndi̱kóra veʼe yivára. Tá xíkáka va̱xira xi̱ni yivárara ta ndeéní ku̱ndáʼvi-inira xi̱nirara. Ta xínura ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱a̱ nu̱ú va̱xi ta̱ loʼo kán ta nu̱mirara ta chi̱tóra nu̱úra. 21 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ loʼo kán xíʼinra: ‘Yivá, ni̱ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi nu̱ú Ndióxi̱* saátu nu̱ú miíún. Va̱ása xíniñúʼuka koi̱ se̱ʼún’. 22 Soo yivára xa̱ʼndara chiñu nu̱ú na̱ káchíñu nu̱úra: ‘Kama koondó, tavándó iin ti̱ko̱to̱ káni̱, mií ña̱ va̱ʼaka, ta sakúndixindóra. Chika̱a̱ndó iin seʼe̱* ndaʼa̱ra ta chika̱a̱ndó ndu̱xa̱n xa̱ʼa̱ra. 23 Saátu kúáʼanndó xa̱ʼa̱ iin tí si̱ndi̱ki̱ tí xa̱a̱ ndi̱ʼí va̱ʼa* ta kaʼníndórí ná kuxuyó ta ná kusi̱í-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndi̱kóra, 24 saáchi ta̱ loʼo se̱ʼi̱ yóʼo ni̱xi̱yora táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ soo nda̱takura, ta̱ nda̱ñúʼu kúúra soo nda̱ni̱ʼíyóra’. Ta ki̱xáʼana xíxina.
25 ”Se̱ʼera ta̱ chée chí yuku̱ ndíka̱a̱ra. Tá ndi̱kóra ta ku̱yatinra chí veʼe, xi̱niso̱ʼora ña̱ xíta yaa ta tíxáʼana. 26 Ña̱kán ka̱nara iin ta̱ káchíñu kán ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara ndáaña kúu. 27 Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúra: ‘Ñaniún ndi̱kó, ta yiváún xa̱ʼníra si̱ndi̱ki̱ tí xa̱a̱ ndi̱ʼí va̱ʼa saáchi nda̱kiʼinra se̱ʼera ta kǒo ña̱ níndoʼora’. 28 Soo ta̱yóʼo ni̱sa̱a̱níra ta kǒo níxiinra ki̱ʼvira. Tasaá ki̱ta yivára ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼinra ña̱ ná ki̱ʼvira. 29 Ta nda̱kuiinra yuʼú yivára: ‘Xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ káchíñui̱ nu̱ún nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ esclavo ta ndiʼi yichi̱ xíniso̱ʼi̱ ña̱ káʼún; soo yóʼó nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo nítaxiún iin ti̱xúʼu ña̱ kuxui̱ xíʼin na̱ migoi̱. 30 Soo tá ki̱xaa̱ ta̱ loʼo se̱ʼún ta̱ ni̱xa̱ʼa̱n sa̱ndíʼi xu̱ʼún xíʼin ná ñaʼá ná kísi̱ xíʼin ku̱a̱ʼá ta̱a, xa̱ʼnívaún iin si̱ndi̱ki̱ tí xa̱a̱ ndi̱ʼí va̱ʼa xa̱ʼa̱ra’. 31 Tasaá ka̱chi yivára xíʼinra: ‘Se̱ʼe miíi̱, ndiʼi tiempo íyoún xíʼi̱n, ta ndiʼi ña̱ kúúmiíi̱ kuentaún kúúña. 32 Soo xíniñúʼu keʼéyó iin vikó xa̱ʼa̱ra ta kusi̱í-iniyó, chi ni̱xi̱yora táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ soo nda̱takura. Ta̱ nda̱ñúʼu kúúra soo nda̱ni̱ʼíyóra’”.
16 Tándi̱ʼi, ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulo: “Iin ta̱a ta̱ ku̱i̱ká ni̱xi̱yo iin ta̱ mayordomo ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin veʼera. Ta chi̱ka̱a̱na ku̱a̱chi sa̱tá ta̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱ndíʼi ndiʼira xu̱ʼún ta̱ xi̱kachíñura nu̱ú. 2 Tasaá ka̱na ta̱ ta̱a kán ta̱ káchíñu nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼún su̱ví ña̱ va̱ʼa kúúña nu̱úi̱. Kúáʼan ta kaʼyíún ndáa ki̱ʼva xi̱niñúʼún xu̱ʼíi̱n, saáchi kǒo taxikai̱ ña̱ kiʼún kuenta xíʼin veʼi̱’. 3 Tasaá ta̱ mayordomo kán nda̱kanixi̱níra: ‘¿Ndáaña keʼíi̱ tá ná kindaa ta̱ káchíñui̱ nu̱ú chiñu ndaʼíi̱ ña̱ kǒo kiʼinkai̱ kuenta xíʼin veʼera? Chi kǒoka ndeéi̱ ña̱ kachíñui̱ chí yuku̱,* ta kúkaʼanní nu̱úi̱ ña̱ kakai̱ ndukúi̱ ña̱ʼa nu̱ú inkana. 4 Xa̱a̱ xíni̱vai̱ ndáaña keʼíi̱ tá ná kindaara chiñu ndaʼíi̱ ña̱ kundai̱ veʼera, ña̱ va̱ʼa ná ndakiʼin na̱ yiví yi̱ʼi̱ veʼena’. 5 Ta ka̱nara iin tá iin na̱ xi̱níká* nu̱ú ta̱ xi̱kachíñura nu̱ú, ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ nu̱ú: ‘¿Nda̱saa níkáún nu̱ú ta̱ káchíñui̱ nu̱ú?’. 6 Ta nda̱kuiinra yuʼúra: ‘Níkái̱ 100 medida* ña̱ aceite oliva nu̱úra’. Ta ta̱ mayordomo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Yóʼo íyo tutu ña̱ chi̱ka̱ún firmaún xíʼi̱n, kama koún ta kaʼyí 50 nu̱úña’. 7 Tándi̱ʼi ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra inka ta̱ xi̱níká: ‘Ta yóʼó, ¿nda̱saa níkáún?’. Ta̱yóʼo nda̱kuiinra yuʼúra: ‘Níkái̱ 100 bolsa* ña̱ trigo’. Ta ta̱ mayordomo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Yóʼo íyo tutu ña̱ chi̱ka̱ún firmaún xíʼi̱n. Kaʼyí 80 nu̱úña’. 8 Ta ta̱ ku̱i̱ká kán nda̱kanda̱ní-inira* xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ mayordomo, saáchi ni su̱ví iin ta̱a va̱ʼa kúúra, ndíchiní ni̱xi̱yora. Saáchi na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin ndíchika na̱yóʼo nu̱ú na̱ xíka nu̱ú íyo luz xíʼin ña̱ kéʼéna xíʼin inkana.
9 ”Saátu káʼi̱n xíʼinndó: ña̱ va̱ʼa ndukúndó migondó kuniñúʼundó ña̱ ku̱i̱ká ña̱ kúúmiíndó ñuyǐví yóʼo,* ña̱kán tá ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, va̱ʼa ndakiʼinna ndóʼó nu̱ú koondó ndiʼi tiempo. 10 Na̱ yiví na̱ nda̱kú-ini xíʼin loʼo ña̱ʼa saátu nda̱kú-inina xíʼin ku̱a̱ʼákaña, ta na̱ yiví na̱ va̱ása nda̱kú-ini xíʼin loʼo ña̱ʼa saátu va̱ása nda̱kú-inina xíʼin ku̱a̱ʼákaña. 11 Ña̱kán tá va̱ása vií xíniñúʼundó ña̱ ku̱i̱ká ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo, ¿ndáana taxi ña̱ ndixa ndáyáʼvi ndaʼa̱ndó ña̱ kundaandóña? 12 Tá va̱ása vií xíniñúʼundó ña̱ʼa ña̱ kúú kuenta inkana, ¿ndáana taxi ña̱ ndixa ndáyáʼvi ndaʼa̱ndó? 13 Kǒo ni iinna kivi kachíñu nu̱ú u̱vi̱na, saáchi sa̱a̱-inina kunina iinna ta kuʼvi̱-inina kunina inkana, á nda̱kú koo inina xíʼin iinna ta inkana kundasína kunina. Kǒo kivi kachíñundó nu̱ú Ndióxi̱ ta kachíñundó nu̱ú ña̱ ku̱i̱ká”.
14 Ta na̱ fariseo na̱ xi̱kutóoní xu̱ʼún, xi̱niso̱ʼona ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ta ki̱xáʼana kúsi̱kindaanara. 15 Ta ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndiʼi ña̱ kéʼéndó, kéʼéndóña chi kúni̱ndó ña̱ ná ndakanixi̱nína ña̱ kúúndó na̱ yiví va̱ʼa, soo Ndióxi̱ xíni̱ra ña̱ ñúʼu níma̱ndó. Saáchi ña̱ ndáyáʼviní nu̱ú na̱ yiví, nu̱ú Ndióxi̱ iin ña̱ʼa kini kúú ña̱yóʼo.
16 ”Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ ley xíʼin ña̱ ka̱ʼyí na̱ profeta nda̱a̱ tiempo ta̱ Juan ki̱xaa̱ña. Ta nani saá, ki̱xáʼana káʼa̱nna tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱, ta ndiʼi na̱ yiví chíka̱a̱nína ndee̱ ña̱ va̱ʼa ki̱ʼvina. 17 Mií ña̱ nda̱a̱ sana kivi ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiví xíʼin ñuʼú, soo ni iin letra loʼo á ni iin táʼví loʼo ña̱ Ley kǒo ndiʼi-xa̱ʼa̱ña chi ña̱ xi̱nu kúú ndiʼiva ña̱yóʼo.
18 ”Ndiʼi ta̱ sándakoo ñá síʼi, ta tíndaʼa̱ra xíʼin inka ñaʼá kíʼvira ku̱a̱chi,* ta nda̱a̱ ndáaka ta̱ tíndaʼa̱ xíʼin iin ñaʼá ñá sa̱ndákoo yií kíʼvira ku̱a̱chi.*
19 ”Ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ ku̱i̱ká ta xi̱ndixira ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíʼi* xíʼin ti̱ko̱to̱ ña̱ lino, ta xi̱keʼéra ndiʼi ña̱ xi̱kutóora. 20 Ta chí yéʼéra xi̱chindúʼúna iin ta̱a ta̱ ndáʼvi* ta̱ xi̱naní Lázaro ta xi̱kuumiíra kue̱ʼe̱ táʼyi* 21 ta xi̱kuni̱ra kuxura ña̱ xi̱koyo nu̱ú mesa ta̱ ku̱i̱ká kán. Ta nda̱a̱ xi̱kixi tí ti̱na* ta xi̱tiʼvindaarí nu̱ú kue̱ʼe̱ táʼyi ña̱ xi̱ndoʼora. 22 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo ta̱ ndáʼvi kán ni̱xi̱ʼi̱vara ta na̱ ángel nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱nra koora chí sii̱n ta̱ Abrahán.
”Ta saátu ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ ku̱i̱ká kán ta sa̱ndúxu̱nnara. 23 Tá ndíka̱a̱ra Ya̱vi̱* nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra, nu̱ú ndóʼoníra, nda̱niʼira nu̱úra ta nda̱a̱ xíká xi̱nira ta̱ Lázaro chí sii̱n ta̱ Abrahán. 24 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Yivá Abrahán, kundáʼvi-iniún kuniún yi̱ʼi̱ ta chindaʼá ta̱ Lázaro ña̱ va̱ʼa ná chika̱a̱ra nu̱ú ndaʼa̱ra* ini ti̱kui̱í tasaá sandíkora yái̱,* saáchi xóʼvi̱níi̱* xíʼin ñuʼu̱ xíxi̱’. 25 Ta ta̱ Abrahán nda̱kuiinra yuʼúra: ‘Se̱ʼe miíi̱, ndakaʼán chi ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa xi̱kuumiíún tá xi̱takún soo ta̱ Lázaro ndo̱ʼoní-inira. Soo ta̱yóʼo sándi̱kona-inira vitin, ta vitin miíún kúú ta̱ ndíʼi̱ní-ini. 26 Ta xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo, na̱kuva̱ʼa iin ya̱vi̱ naá ña̱ ndátaʼví miíyó, ña̱kán na̱ ndóo chóʼo na̱ kúni̱ ya̱ʼa chí nu̱ú ndóo ndóʼó kǒo kivi ya̱ʼana, ta ni na̱ ndóo chí nu̱ú ndóo ndóʼó kǒo kivi ya̱ʼana chí nu̱ú ndóo ndi̱ʼi̱’. 27 Tasaá ta̱ ku̱i̱ká kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Yivá, tá saá ndúkúi̱ ña̱ ma̱ní nu̱ún ña̱ ná chindaʼúnra ku̱ʼu̱nra veʼe yivái̱, 28 saáchi íyo u̱ʼu̱n ñanii̱. Ná natúʼun ndiʼira xa̱ʼa̱ña xíʼinna ña̱ va̱ʼa ná kǒo ki̱ʼvina nu̱ú ndóʼo-inina yóʼo’. 29 Ta nda̱kuiin ta̱ Abrahán yuʼúra: ‘Na̱kán kúúmiívana ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Moisés xíʼin na̱ profeta, ná kuniso̱ʼona ña̱yóʼo’. 30 Tasaá ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Yivá Abrahán, va̱ása kuniso̱ʼona na̱kán, soo tá ná ku̱ʼu̱n iin na̱ xa̱a̱ nda̱taku nu̱úna ndikóva-inina saá’. 31 Soo ta̱ Abrahán nda̱kuiinra yuʼúra: ‘Tá kǒo xíniso̱ʼona ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Moisés xíʼin na̱ profeta, ni va̱ása xa̱a̱ inina tá ná ku̱ʼu̱n iin na̱ nda̱taku nu̱úna’”.
17 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: “Ndiʼi yichi̱ koova ña̱ sandákava miíyó ndaʼa̱ ku̱a̱chi. Soo, ndáʼviní ta̱ ta̱a ta̱ sándakava iinna ndaʼa̱ ku̱a̱chi. 2 Va̱ʼaka ná katikaana iin yu̱u̱ molino ña̱ káʼnu su̱kúnra ta ná sakánanara ini mar nu̱úka ña̱ sandákavara iin na̱ va̱lí yóʼo ndaʼa̱ ku̱a̱chi. 3 Kiʼinníndó kuenta xíʼin miíndó. Tá iin na̱ ñaniún kíʼvina ku̱a̱chi xíʼún, ka̱ʼa̱n xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna. Tá ndíkó-inina, koo káʼnu-iniún xa̱ʼa̱na. 4 Ni u̱xa̱ yichi̱ ná ki̱ʼvina ku̱a̱chi xíʼún iin ki̱vi̱, tá u̱xa̱ yichi̱ ná ndikóna ka̱ʼa̱nna xíʼún ‘Ndíkó-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼíi̱’, xíniñúʼu koo káʼnu-iniún xa̱ʼa̱na”.
5 Tasaá na̱ apóstol ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Jesús: “Chindeétáʼan xíʼinndi̱ ña̱ ná kandíxakandi̱ Ndióxi̱”. 6 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá ña̱ kándíxandó ná kooña táki̱ʼva íyo ndikín ña̱ mostaza,* kivi ka̱ʼa̱nndó xíʼin yitu̱n* yóʼo ‘Tuʼun miíún ta kúáʼan ndachiʼún* miíún ini tá mar’, ta kuniso̱ʼovanú ña̱ ka̱ʼa̱nndó.
7 ”¿Ndáa ndóʼó, tá íyo iin na̱ káchíñu nu̱úndó ta ku̱a̱ʼa̱nna taʼvína á ku̱a̱ʼa̱nna kundaana kití sa̱na̱ndó, tá ná ndikóna ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nna chí yuku̱* á ka̱ʼa̱nndó xíʼinna ‘Kamaún naʼa koún nu̱ú mesa kuxún’? 8 ¿Á su̱ví ña̱ ka̱ʼa̱nndó xíʼinna kúúña ‘Keʼé ña̱ʼa kuxui̱, katikaa ti̱ko̱to̱ nu̱ún ta chika̱a̱ ña̱ kuxui̱ ta nda̱a̱ ná sandíʼi̱ kuxui̱ ta koʼi̱, saáví kuxún ta koʼún’? 9 ¿Á su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúúña ña̱ va̱ása taxindó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱na xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna chiñu ña̱ xa̱ʼndandó nu̱úna? 10 Ta saátu miíndó tá ná keʼéndó ndiʼi chiñu ña̱ xa̱ʼndana nu̱úndó, ka̱ʼa̱nndó: ‘Na̱ káchíñu ndáʼviva kúúndi̱ ta ni kǒo ndáyáʼvindi̱. Ke̱ʼéndi̱ chiñu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n kuitína xíʼinndi̱ keʼévandi̱’”.
11 Tá ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Jerusalén, ni̱ya̱ʼara nu̱ú ndákutáʼan Samaria xíʼin Galilea. 12 Tá xa̱a̱ ni̱ki̱ʼvira iin ñuu, nda̱kutáʼan 10 na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ lepra xíʼinra, soo xi̱kundita xíkána nu̱úra. 13 Ta ki̱xáʼana kánanara: “Jesús, Maestro, kundáʼvi-iniún kuniún ndi̱ʼi̱”. 14 Tá xi̱nira na̱ ta̱a kán, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼanndó na̱ʼa̱ndó miíndó nu̱ú na̱ su̱tu̱”. Tasaá, tá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna, nda̱ʼavana. 15 Iin ta̱ ta̱a kán, tá xi̱nira ña̱ xa̱a̱ ndu̱va̱ʼara, ndi̱kóra ta ki̱xáʼa ndeé va̱ʼa káʼa̱nra ña̱ ndásakáʼnura Ndióxi̱. 16 Ta xi̱kuxítíra nu̱ú ta̱ Jesús ta nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú ni̱xa̱a̱ xi̱níra ta ki̱xáʼara táxira tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ ta̱ Jesús. Ta ta̱ ñuu Samaria kúúra. 17 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra: “¿Á su̱ví 10 kúú na̱ ndu̱va̱ʼa? Tá saá, ¿ndáa míí ku̱a̱ʼa̱n inka 9 na̱ ndu̱va̱ʼa? 18 ¿Nda̱chun ni iinna kǒo níndikó ña̱ ndasakáʼnuna Ndióxi̱, iinlá ta̱ inka ñuu yóʼova kúú ta̱ ndi̱kó?”. 19 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndakundichi ta kúáʼan; xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxaún Ndióxi̱ nda̱ʼavaún”.
20 Ta na̱ fariseo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara ama kixaa̱ Reino Ndióxi̱, ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Tá ná kixi ña̱ Reino Ndióxi̱ su̱ví ndiʼivína kunda̱a̱-ini ña̱ kixiña. 21 Ta ni kǒo ka̱ʼa̱n na̱ yiví ‘Kotondó, yóʼo ndíka̱a̱ña’ á ‘Káa ndíka̱a̱ña’. Saáchi ña̱ Reino Ndióxi̱ xa̱a̱ íyoña xíʼinndó”.
22 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulo: “Kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kuni̱ndó koo ta̱ se̱ʼe ta̱a xíʼinndó, soo va̱ása kunindóra. 23 Na̱ yiví ka̱ʼa̱nna xíʼinndó ‘Kotondó, káa ndíka̱a̱ra’ á ‘Yóʼo ndíka̱a̱ra’. Kǒo keendó ta ni kǒo kunundó ku̱ʼu̱nndó sa̱tána. 24 Saáchi táki̱ʼva íyo taxa ña̱ ndáye̱ʼe̱ chí iin táʼví ndiví iinsaá nda̱a̱ chí inka táʼvíña, saá koo tiempo tá xa̱a̱ ná koo ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a xíʼinndó. 25 Soo siʼna xíniñúʼu ya̱ʼara nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ta kǒo kuni̱ na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin kuninara. 26 Ta saátu nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo tiempo ta̱ Noé, saá koo tiempo tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a: 27 na̱ yiví xi̱xixina, xi̱xiʼina, xi̱tindaʼa̱na, nda̱a̱ ki̱vi̱ ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Noé ini tú arca; ta ki̱xi sa̱vi̱ kini ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼirána. 28 Ta saátu kuu táki̱ʼva ku̱u tiempo ta̱ Lot: na̱ yiví xi̱xixina, xi̱xiʼina, xi̱satána,* xi̱xikóna, ta xi̱ ixava̱ʼana veʼe... 29 Soo tá ki̱vi̱ ki̱ta ta̱ Lot chí ñuu Sodoma ku̱un ñuʼu̱ xíʼin azufre* ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼiñana. 30 Ta saátu kuu ki̱vi̱ ná na̱ʼa̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ndee̱ ña̱ kúúmiíra.
31 ”Ki̱vi̱ saá, na̱ ndósó chí xi̱ní veʼe soo íyo ña̱ʼa kúúmiína chí ini veʼe ná kǒo nuuna ña̱ tavánaña, ta na̱ xíka chí yuku̱, ná kǒo ndikóna xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ sa̱ndákoona chí sa̱tá. 32 Ndakaʼánndó xa̱ʼa̱ ñá síʼi ta̱ Lot. 33 Saáchi na̱ kúni̱ sakǎku miína ndiʼi-xa̱ʼa̱vana, ta na̱ ná kuvi xa̱ʼíi̱ ka̱kuvana. 34 Ta káʼi̱n xíʼinndó, ñuú saá kandúʼu u̱vi̱ na̱ yiví nu̱ú iin xi̱to: Ndióxi̱ ndakiʼinra iinna ta inkana sandákoora. 35 Ta koo u̱vi̱ ná si̱ʼí ná ndiko xíʼin iin molino: Ndióxi̱ ndakiʼinra iinñá ta inkañá sandákoora”. 36 * 37 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna ta̱ Jesús: “¿Ndáa míí kuu ña̱yóʼo táta?”. Ta̱yóʼo nda̱kuiinra yuʼúna: “Nu̱ú ndíka̱a̱ iin ndi̱i* kán ndataka tí águila”.
18 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ iin ilustración xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ ndáyáʼviní ka̱ʼa̱n ni̱ʼina xíʼin Ndióxi̱ ta va̱ása sandákoona ka̱ʼa̱nna xíʼinra. 2 Ta ka̱chira: “Iin ñuu ni̱xi̱yo iin juez ta̱ va̱ása níxindasakáʼnu* Ndióxi̱ ta saátu kǒo ní ixato̱ʼóra na̱ yiví. 3 Ta mií ñuu kán ni̱xi̱yotu iin ñaʼá ñá ni̱xi̱ʼi̱ yií ta ndiʼi tiempo xi̱xa̱ʼa̱nñá nu̱úra ta xi̱ka̱ʼa̱nñá: ‘Nda̱kú loʼo tiún ku̱a̱chi xa̱ʼíi̱ xíʼin na̱ táxi ku̱a̱chi xa̱ʼíi̱ nu̱ú na̱ chíñu’. 4 Ta ku̱a̱ʼá tiempo kǒo níxiinra kuniso̱ʼora ña̱ káʼa̱nñá, soo tándi̱ʼi saá nda̱kanixi̱níra: ‘Ni kǒo ndásakáʼnui̱ Ndióxi̱ ta ni kǒo íxato̱ʼíi̱ na̱ yiví, 5 soo xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo sándakooñá ña̱ sándi̱ʼi̱ñá yi̱ʼi̱, xíniñúʼu kotoi̱ ndáa ki̱ʼva nda̱kúní tiinna ku̱a̱chi xíʼinñá ña̱kán va̱ása kixikañá nu̱úi̱ ta sandíʼi̱kañá yi̱ʼi̱’”. 6 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nka ta̱ Jesús: “Kotondó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ juez yóʼo ni kúúra iin ta̱ va̱ása va̱ʼa. 7 Tá saá, ¿á va̱ása chindeé Ndióxi̱ na̱ nda̱kaxinra xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nnína xíʼinra ñuú xíʼin káʼñu* ña̱ nda̱kúní ná tiinna ku̱a̱chi xíʼinna? Ta saátu kúeení íyo inira xíʼinna. 8 Káʼi̱n xíʼinndó ña̱ saátu kamaní kotora ndáa ki̱ʼva nda̱kúní tiinna ku̱a̱chi xíʼin na̱yóʼova. Soo tá ná kixaa̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a, ¿á ndani̱ʼíra na̱ kándíxaní Ndióxi̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo?”.
9 Saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ ilustración yóʼo xíʼin sava na̱ xi̱ndakanixi̱ní ña̱ nda̱kúní íyo inina ta xi̱ndakanixi̱nína ña̱ kǒo ndáyáʼvi inka na̱ yiví nu̱úna. 10 “U̱vi̱ ta̱a ni̱xa̱ʼa̱nna chí templo ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱: iinra xi̱kuu ta̱ fariseo ta inkara xi̱kuu ta̱ xi̱ndakaya xu̱ʼún ña̱ impuesto. 11 Ta nda̱kundichi ta̱ fariseo ta ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ chí ini kuitíra. Ta xi̱kachira: ‘Ndióxi̱ miíi̱, táxii̱ tíxa̱ʼvi ndaʼún saáchi va̱ása íyoi̱ táki̱ʼva íyo inkaka na̱ yiví: na̱ kui̱ʼná, na̱ va̱ása nda̱kú-ini, na̱ kéʼé ña̱ kini...,* saátu va̱ása íyoi̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto yóʼo. 12 Va̱ása xíxii̱ u̱vi̱ yichi̱ iin semana ta táxii̱ iin táʼví* ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ndákiʼi̱n’. 13 Soo ta̱ ndákaya xu̱ʼún ña̱ impuesto, níndichi xíkára, ta ni va̱ása xíínra ndaniʼira nu̱úra chí ndiví, chi xi̱kanira kándíkara ta xi̱kachira: ‘Ndióxi̱ miíi̱, kundáʼvi-iniún kuniún yi̱ʼi̱, chi iin ta̱ ku̱a̱chiva kúi̱’. 14 Káʼi̱n xíʼinndó tá ndi̱kó ta̱ ta̱a kán chí veʼera, ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ kúúra iin ta̱a va̱ʼaka nu̱ú ta̱ fariseo, saáchi ndiʼi na̱ ndásakáʼnu mií sakúkaʼanna nu̱úna, ta na̱ vitá-ini ndukáʼnuna”.
15 Ta na̱ yiví xi̱kixina xíʼin na̱ va̱lí se̱ʼena ña̱ va̱ʼa chinúura ndaʼa̱ra sa̱tána.* Soo tá xi̱ni na̱ discípulo ña̱yóʼo ni̱nda̱ʼyi̱na nu̱úna. 16 Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kixina xíʼin na̱ va̱lí nu̱úra ta ka̱chira: “Taxindó ná kixi na̱ va̱lí nu̱úi̱. Va̱ása kasindó nu̱úna, saáchi na̱ íyo táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí yóʼo kúú na̱ ki̱ʼvi ti̱xin Reino Ndióxi̱. 17 Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó na̱ kǒo kándíxa Reino Ndióxi̱ táki̱ʼva íxaa iin na̱ va̱lí va̱ása ki̱ʼvina ti̱xinña”.
18 Iin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ judío ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Jesús: “Maestro ta̱ va̱ʼa, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa kutakui̱ ndiʼi tiempo?”. 19 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “¿Nda̱chun káʼún ta̱ va̱ʼa xíʼi̱n? Kǒo ni iin na̱ va̱ʼa, iinlá Ndióxi̱ kúú ta̱ va̱ʼa. 20 Xíni̱vaún chiñu ña̱ xáʼnda Ndióxi̱: va̱ása ku̱su̱ún xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼún, va̱ása kaʼníún, va̱ása ixakuíʼnáún, va̱ása ka̱ʼún ña̱ vatá* xa̱ʼa̱ inkana, ta ixato̱ʼó yiváún xíʼin siʼún”. 21 Ta̱ ta̱a yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jesús: “Maestro, tá loʼovíi̱ xa̱a̱ kéʼíi̱ ndiʼi ña̱yóʼo”. 22 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Jesús ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱yóʼo saá nda̱kuiinra: “Iinlá ña̱ʼa kúma̱ní nu̱ún: kúáʼan xi̱kó ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíún ta taxi xu̱ʼún ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi; tasaá ni̱ʼún ña̱ va̱ʼa chí ndiví. Tándi̱ʼi, saá kixiún ta kundiku̱ún yi̱ʼi̱”. 23 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ ta̱a kán ña̱yóʼo, ku̱suchíní-inira saáchi kúikání ni̱xi̱yora.
24 Ta xi̱to ta̱ Jesús nu̱úra ta ka̱chira: “Ndeéní yo̱ʼvi̱* kooña nu̱ú na̱ íyo xu̱ʼún ña̱ ki̱ʼvina ti̱xin Reino Ndióxi̱. 25 Nda̱a̱ va̱ʼaka ki̱ʼvi iin tí camello chí ya̱vi̱ xa̱ʼa̱ túku* ña̱ kúkuna* nu̱úka ña̱ ki̱ʼvi iin na̱ ku̱i̱ká ti̱xin Reino Ndióxi̱”. 26 Na̱ xi̱niso̱ʼo ña̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna: “Tá saá, ¿ndáana kivi ka̱ku?”. 27 Ta̱kán nda̱kuiinra: “Ña̱ʼa ña̱ yo̱ʼvi̱ní nu̱ú na̱ yiví, va̱ása yo̱ʼvi̱ña nu̱ú Ndióxi̱”. 28 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro xíʼinra: “Ndi̱ʼi̱ sa̱ndákoondi̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa kundiku̱nndi̱ yóʼó”. 29 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, nda̱a̱ ndáaka na̱ sándakoo veʼena, ñá síʼina, ñanina, yivána á se̱ʼena xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ 30 ndakiʼinna ku̱a̱ʼákaña tiempo vitin, ta chí nu̱únínu ndakiʼinna ña̱ kutakuna ndiʼi tiempo”.
31 Tasaá ta̱vá síínra na̱ u̱xu̱ u̱vi̱ ta ka̱chira xíʼinna: “Kotondó, chí ñuu Jerusalén ku̱a̱ʼa̱nyó, ta ndiʼi ña̱ ka̱ʼyí na̱ profeta xa̱ʼa̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a xi̱nuvaña. 32 Ndataxinara ndaʼa̱ na̱ ñuyǐví, kusi̱kindaanara, ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼinra ta kondaana tási̱ína* nu̱úra. 33 Tá ná ndiʼi kaninara,* saá kaʼnínara soo tá ná ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ndatakura”. 34 Soo na̱yóʼo kǒo níkunda̱a̱-inina xíʼin ndiʼi ña̱ kúni̱ kachi ña̱yóʼo, chi ni̱xi̱yo se̱ʼéña nu̱úna ta kǒo níkunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna.
35 Tá xa̱a̱ ku̱yatin ta̱ Jesús ñuu Jericó, chí yichi̱ kán níndúʼu iin ta̱ kúáa nu̱ú ta xi̱ndukúra ña̱ʼa nu̱ú inkana. 36 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niso̱ʼora ña̱ ku̱a̱ʼa̱n ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán, ki̱xáʼara ndáka̱tu̱ʼunra ndáaña kúu. 37 Tasaá ka̱china xíʼinra: “Ta̱ Jesús ñuu Nazaret va̱xi”. 38 Tá na̱kunda̱a̱-inira ndeéní ka̱nara: “Jesús se̱ʼe ta̱ David, kundáʼvi-iniún kuniún yi̱ʼi̱”. 39 Tasaá na̱ ku̱a̱ʼa̱n chí nu̱ú, ki̱xáʼana ndáʼyi̱na nu̱úra ta xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná kasira yuʼúra. Soo ta̱kán ndeéka xi̱kanara: “Jesús se̱ʼe ta̱ David, kundáʼvi-iniún kuniún yi̱ʼi̱”. 40 Tasaá xi̱kundichi ta̱ Jesús ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná kixina xíʼin ta̱ ta̱a kán nu̱úra. Tá xa̱a̱ ku̱yatin ta̱ ta̱a kán, ta̱ Jesús ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: 41 “¿Ndáaña kúni̱ún keʼíi̱ xíʼún?”. Tasaá nda̱kuiinra: “Táta, ná nduva̱ʼa nu̱úi̱”. 42 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “Xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxaún Ndióxi̱, ná ndaʼa nu̱ún”. 43 Tasaá ndi̱ku̱n kama nda̱kotora, ta ki̱xáʼara ndíku̱nra ta̱ Jesús ta saátu ki̱xáʼara ndásakáʼnura Ndióxi̱. Ta saátu tá xi̱ni na̱ ñuu kán ña̱ ku̱u, ki̱xáʼana ndásakáʼnuna Ndióxi̱.
19 Tasaá tá ni̱xa̱a̱ ta̱ Jesús ñuu Jericó ta ni̱ya̱ʼara ma̱ʼñú ñuu ku̱a̱ʼa̱nra. 2 Kán xi̱nira iin ta̱a ta̱ xi̱naní Zaqueo. Iin ta̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú na̱ xi̱ndakaya xu̱ʼún ña̱ impuesto. Ta kúikání ni̱xi̱yora. 3 Ta̱yóʼo xi̱kuni̱ra kunira ndáa ta̱a kúú ta̱ Jesús. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼá na̱ yiví ku̱a̱ʼa̱n kǒo níkivi kunirara chi kúítiní ni̱xi̱yora. 4 Tasaá siʼnakara ki̱ta ku̱a̱ʼa̱n ta nda̱ara ndaʼa̱ iin yitu̱n* ña̱ va̱ʼa kunira ta̱ Jesús, saáchi xa̱a̱ ku̱nu̱mí ya̱ʼara kán. 5 Ta tá ni̱xa̱a̱ ta̱ Jesús kán xi̱tora chí ni̱nu ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kama nuún Zaqueo saáchi vitin kindo̱i̱ veʼún”. 6 Ta ta̱kán kamaní nu̱ura ta ni̱kusi̱íní-inira ña̱ nda̱kiʼinrara ña̱ kindo̱ora veʼera. 7 Tá xi̱nina ña̱yóʼo, ndiʼina ki̱xáʼana káʼa̱nna: “Ku̱a̱ʼa̱nra koora veʼe iin ta̱a ta̱ ku̱a̱chi”. 8 Soo ta̱ Zaqueo nda̱kundichira ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jesús: “Táta, taxii̱ iin táʼví ña̱ʼa ña̱ kúúmiíi̱ ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi, ta xu̱ʼún ña̱ nda̱kiʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱ndáʼvii̱na, nda̱a̱ ku̱mí yichi̱ ndataxii̱ña ndaʼa̱na”. 9 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “Ki̱vi̱ vitin Ndióxi̱ sakǎkura ta̱ ta̱a yóʼo xíʼin na̱ veʼera, saáchi se̱ʼe ta̱ Abrahán kúútu ta̱yóʼova. 10 Chi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a va̱xira nandukúra na̱ nda̱ñúʼu ta saátu ña̱ sakǎkurana”.
11 Tá xíniso̱ʼokana ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra inka ilustración xíʼinna, saáchi xa̱a̱ yatin Jerusalén ndíka̱a̱ra chi na̱kán xi̱ndakanixi̱nína ña̱ Reino Ndióxi̱ iin kamava kixaa̱ña. 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Iin ta̱a ta̱ kúú se̱ʼe iin rey ni̱xa̱ʼa̱nra iin ñuu ña̱ xíká ña̱ va̱ʼa nduura rey ta saá ndikóra. 13 Ta ka̱nara 10 na̱ káchíñu nu̱úra ta ta̱xira 10 ña̱ mina* ndaʼa̱na ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: ‘Keʼéndó negocio xíʼinña nda̱a̱ ná ndikói̱’. 14 Soo na̱ yiví na̱ ñuura xi̱sa̱a̱-inina xi̱xinina miíra, ta chi̱ndaʼána iin tiʼvi na̱ níʼi tu̱ʼun ni̱xa̱ʼa̱n ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra: ‘Kǒo kúni̱ndi̱ ña̱ xa̱ún koún rey nu̱úndi̱’.
15 ”Tá xa̱a̱ ndu̱ura rey ta ndi̱kóra, sa̱ndátakara na̱ ta̱xira xu̱ʼún ndaʼa̱ ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inira nda̱saa ki̱ʼinna si̱kíña. 16 Ta̱ nu̱ú ku̱yatinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Táta, iin mina ta̱xiún ndaʼíi̱ soo 10 mina nda̱kiʼi̱n si̱kíña’. 17 Ta ta̱ rey nda̱kuiinra yuʼúra: ‘Iin ta̱a va̱ʼa kúún, va̱ʼaní ke̱ʼún. Xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kú ni̱xi̱yo iniún xíʼin iin ña̱ʼa ña̱ loʼoní, ta vitin kaʼndachíñún nu̱ú 10 ñuu’. 18 Ta tándi̱ʼi ki̱xi ta̱ u̱vi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Táta, iin mina ta̱xiún ndaʼíi̱ soo 5 mina nda̱kiʼi̱n si̱kíña’. 19 Saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱yóʼo: ‘Yóʼó kaʼndachíñún nu̱ú 5 ñuu’. 20 Soo ki̱xi inkara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Táta, yóʼo íyo mina ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱, ta chi̱se̱ʼíi̱ña ti̱xin iin ti̱ko̱to̱. 21 Saáchi ni̱yi̱ʼvíi̱ xi̱nii̱ yóʼó chi kúún iin ta̱a ta̱ ndeéní-ini, ku̱a̱ʼún ndákiʼún ña̱ʼa nu̱ú kǒo níchika̱únña ta sákeún nu̱ú va̱ása níchiʼún’. 22 Ta ta̱ rey nda̱kuiinra yuʼúra: ‘Xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼún tii̱n ku̱a̱chi xíʼún, ta̱a ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini. ¿Á xíni̱vaún ña̱ kúi̱ iin ta̱a ta̱ ndeéní-ini, ta ndákiʼi̱n ña̱ʼa nu̱ú kǒo níchika̱i̱ña ta sákei̱ nu̱ú va̱ása níchiʼi̱? 23 Tá saá, ¿nda̱chun kǒo níchika̱ún xu̱ʼíi̱n ini banco ta tá ná ndikói̱ va̱ʼa ndakiʼi̱n si̱kíña?’.
24 ”Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ndíta kán: ‘Ndakiʼinndó mina ndaʼa̱ra ta taxindóña ndaʼa̱ ta̱ kúúmií 10 mina’. 25 Soo na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna: ‘Táta, xa̱a̱ kúúmiíva ta̱yóʼo 10 mina’. 26 Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: ‘Káʼi̱n xíʼin ndiʼindó, na̱ kúúmií ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa, ku̱a̱ʼákaña taxina ndaʼa̱na; ta na̱ kǒo ni iin ña̱ʼa kúúmií nda̱a̱ ña̱ kúúmiína kindaanaña ndaʼa̱na. 27 Kúáʼanndó xa̱ʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱ ña̱ ná kixina yóʼo, na̱ kǒo níxiin ña̱ koi̱ rey nu̱úna ta kaʼníndóna nu̱úi̱ yóʼo’”.
28 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo tasaá ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Jerusalén. 29 Tá xa̱a̱ ku̱yatinra ñuu Betfagué xíʼin ñuu Betania, chí yuku̱* ña̱ naní Olivo, chi̱ndaʼára u̱vi̱ na̱ discípulora 30 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼanndó ñuu ña̱ xítondó káa. Tá ná xa̱a̱ndó káa, ndani̱ʼíndó iin tí burro loʼo tí núʼni ta nda̱a̱ ni iinna ta̱ʼán kunúu sa̱tárí. Ndaxínndórí ta ná kixirí xíʼinndó. 31 Tá iinna ndáka̱tu̱ʼunna ndóʼó ‘¿Nda̱chun ndáxínndórí?’, ka̱ʼa̱nndó xíʼinna ‘Ta̱ Jesús xíniñúʼurí’”. 32 Tasaá na̱ discípulo na̱ chi̱ndaʼára ni̱xa̱ʼa̱n, nda̱ni̱ʼínarí nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna. 33 Soo tá ki̱xáʼana ndáxínna tí burro loʼo, na̱ xi̱toʼo tíyóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnana: “¿Nda̱chun ndáxínndórí?”. 34 Ta nda̱kuiinna yuʼúna: “Ta̱ Jesús xíniñúʼurí”. 35 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinrí nu̱ú ta̱ Jesús ta tándi̱ʼi chi̱núuna ti̱ko̱to̱na sa̱tá tí burro loʼo yóʼo, tasaá xi̱kunúu ta̱ Jesús sa̱tárí.
36 Tá xíka na̱ yiví ku̱a̱ʼa̱nna chí nu̱ú ta̱ Jesús, sa̱ndáka̱a̱na ti̱ko̱to̱na ta chi̱ndoonaña chí yichi̱. 37 Tá xa̱a̱ ku̱yatinra yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí yuku̱ ña̱ Olivo, ndiʼi na̱ discípulora ndeéní ni̱kusi̱í-inina ta ki̱xáʼana káʼa̱n ndeéna ña̱ ndásakáʼnuna Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi milagro ña̱ xi̱nina. 38 Xi̱ka̱ʼa̱nna: “Jehová* ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ ta̱ Rey ta̱ va̱xi xíʼin ki̱vi̱ra. Vií ná kutáʼan na̱ yiví xíʼin Ndióxi̱, ta ná ndukáʼnu Ndióxi̱ ta̱ íyo chí ndiví”. 39 Soo sava na̱ fariseo na̱ xi̱ñuʼu ma̱ʼñú na̱ yiví kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Maestro, nda̱ʼyi̱ nu̱ú na̱ discípuloún”. 40 Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Káʼi̱n xíʼinndó tá na̱yóʼo ná kǒo ka̱ʼa̱nna, yu̱u̱ kúú ña̱ kana kóʼó”.
41 Tá ku̱yatinra ñuu Jerusalén xi̱niraña ta xa̱kura xa̱ʼa̱ña 42 ta ka̱chira: “Tá yóʼó, mií yóʼó, níkunda̱a̱-iniún ki̱vi̱ yóʼo ndáaña chindeé yóʼó ña̱ táxi̱n koo iniún... Soo xa̱a̱ ki̱ndoo se̱ʼéña nu̱ún. 43 Saáchi kixaa̱ ki̱vi̱ ta na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó keʼéna corra xíʼin yitu̱n tú xi̱ín nu̱ú; ta kasina nu̱ún ta sandóʼonína-iniún 44 ta sandíʼi-xa̱ʼa̱na miíún xíʼin na̱ ñuún* ta yu̱u̱ ña̱ íyo nu̱ún kǒokaña kindo̱o saáchi Ndióxi̱ ki̱xira nda̱tiinra ku̱a̱chi xíʼún ta kǒo níkiʼún kuenta”.
45 Tasaá ni̱ki̱ʼvira ini templo ta ki̱xáʼara távára ndiʼi na̱ íxi̱kó kán. 46 Ta xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña ‘Veʼi̱, veʼe nu̱ú ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ kunaníña’, soo ndóʼó nda̱sandóña kavá nu̱ú ñúʼu na̱ kui̱ʼná”.
47 Ta ta̱kán nda̱kundeékara sa̱náʼa̱ra ndiʼi ki̱vi̱ ini ña̱ templo. Soo na̱ su̱tu̱ náʼnu, xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xíʼin inkaka na̱ yiví na̱ ndísochíñu ñuu kán xi̱kuni̱na kaʼnínara. 48 Soo kǒo níndani̱ʼína ndáa ki̱ʼva kaʼnínara saáchi ndiʼi na̱ yiví xi̱kuni̱na kuniso̱ʼokana ña̱ sánáʼa̱ra.
20 Iin ki̱vi̱ tá ndíka̱a̱ ta̱ Jesús sánáʼa̱ra na̱ ñuu ini templo ta káʼa̱nra xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinna, tasaá ki̱xi na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* saátu inkaka na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱,* 2 ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱, ¿ndáana ta̱xi ndee̱ ndaʼún ña̱ kéʼún ña̱yóʼo? Ta ¿ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼún keʼún ña̱yóʼo?”. 3 Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Saátu yi̱ʼi̱ nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n ndóʼó ta ndakuiinndó yuʼíi̱. 4 ¿Ndáana xa̱ʼnda chiñu nu̱ú ta̱ Juan ña̱ sandákuchira na̱ yiví, Ndióxi̱ ta̱ íyo chí ndiví á na̱ yivíva?”. 5 Ña̱kán ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Xi̱ka̱ʼa̱nna: “Tá ná ka̱ʼa̱nyó Ndióxi̱ ta̱xi chiñu yóʼo ndaʼa̱ra, ta ka̱ʼa̱nra xíʼinyó: ‘Tá saá, ¿nda̱chun va̱ása níkandíxandóra?’. 6 Soo, tá ná ka̱ʼa̱nyó na̱ yivíva chi̱ndaʼá miíra, ndiʼi na̱ ñuu kixáʼana kuunna yu̱u̱ miíyó, saáchi ndiʼina kándíxa ña̱ xi̱kuu ta̱ Juan iin profeta”. 7 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ kǒo xíni̱na ndáana chi̱ndaʼá miíra. 8 Ta ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Saátu yi̱ʼi̱ va̱ása ka̱ʼi̱n xíʼinndó ndáana ta̱xi ndee̱ ndaʼíi̱ ña̱ kéʼíi̱ ña̱ʼa yóʼo”.
9 Tasaá ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu ña̱ ilustración yóʼo: “Iin ta̱a chi̱ʼira tú uva nu̱ú ñuʼúra ta tándi̱ʼi sa̱ndákooraña renta ndaʼa̱ na̱ káchíñu xíʼin tú uva ta ke̱era ku̱a̱ʼa̱nra chí inka ñuu xíká ta naʼání ni̱xa̱ʼa̱nra. 10 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo chi̱ndaʼára iin ta̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ku̱ʼu̱nra nu̱ú na̱ sa̱ndákoora ñuʼúra ndaʼa̱, ña̱ ná taxina táʼví ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼu ndakiʼinra. Soo na̱kán ndeéní ka̱ninara ta kǒo ña̱ʼa nítaxina ndaʼa̱ra ta ndi̱kóra. 11 Ta̱ ta̱a kán tuku chi̱ndaʼára inka ta̱ káchíñu nu̱úra ku̱a̱ʼa̱nra nu̱úna. Ta ta̱yóʼo ka̱ninara ta sa̱kúkaʼanna nu̱úra ta kǒo ña̱ʼa nítaxina ndaʼa̱ra ta ndi̱kóra. 12 Ta tuku chi̱ndaʼára inkara, ta̱ u̱ni̱. Ta saátu sa̱túkue̱ʼe̱na ta̱yóʼo ta ta̱vá xíkánara. 13 Ta ta̱ kúúmií ñuʼú nu̱ú íyo tú uva kán ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘¿Ndáaña kivi keʼíi̱ vitin? Chindaʼíi̱ se̱ʼi̱ ta̱ kúʼvi̱ní-inii̱ xínii̱. Saáchi sana ixato̱ʼóvanara’. 14 Ta tá xi̱ni na̱ káchíñu xíʼin tú uva ta̱yóʼo, ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanna. Ta ka̱china: ‘Ta̱yóʼo kúú ta̱ ndakiʼin ñuʼú. Ná kaʼníyóra tasaá kuenta miíyó koo ndiʼiña’. 15 Tasaá ta̱vánara nu̱ú íyo tú uva ta xa̱ʼnínara. Tá saá, ¿ndáaña keʼé ta̱ xíʼin ñuʼú kán xíʼinna? 16 Kixira ta kaʼníra na̱ káchíñu xíʼin tú uva ta ndataxira ñuʼú kán ndaʼa̱ inkana”.
Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna: “Nda̱a̱ ni iin yichi̱ ná kǒo kuu ña̱yóʼo”. 17 Soo ta̱ Jesús xi̱to káxira nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tá saá, ¿ndáaña kúni̱ kachi ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ yóʼo: ‘Yu̱u̱ ña̱ ku̱ndasí na̱ íxava̱ʼa veʼe, ña̱yóʼo ni̱xa̱a̱ña ndu̱uña yu̱u̱ ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka’?* 18 Ndiʼi na̱ ná ndakava sa̱tá yu̱u̱ yóʼo ndiʼi-xa̱ʼa̱na. Soo tá ná ndakava yu̱u̱ yóʼo sa̱tá iinna, iin kuachi válí ndiʼina”.
19 Tasaá na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley xíʼin na̱ su̱tu̱ náʼnu xi̱kuni̱na tiinnara mií ndi̱ku̱n saá, saáchi na̱kunda̱a̱-inina ña̱ xa̱ʼa̱ miína ni̱ka̱ʼa̱nra ilustración yóʼo. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱yi̱ʼvína xi̱xinina na̱ ñuu ña̱kán kǒo nítiinnara. 20 Tándi̱ʼi xi̱to káxina nu̱ú ta̱ Jesús, chi̱ndaʼána sava ta̱a na̱ cha̱ʼvi se̱ʼéna ña̱ na̱ʼa̱na ña̱ kúúna na̱ yiví va̱ʼa ña̱ kivi sandáʼvinara ña̱ ka̱ʼa̱nra iin tu̱ʼun ña̱ va̱ása va̱ʼa tasaá sakúiso ku̱a̱chinara. Chi ña̱ xi̱kuni̱na kúú ña̱ ndataxinara ndaʼa̱ na̱ chíñu. 21 Ta na̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Maestro, xíni̱ndi̱ ña̱ nina ña̱ nda̱a̱ káʼún, ta sánáʼún nina ña̱ nda̱a̱ ta va̱ása xítoún ndáa ki̱ʼva náʼa̱ na̱ yiví, chi nina ña̱ nda̱a̱ sánáʼún xa̱ʼa̱ yichi̱ Ndióxi̱. 22 ¿Á va̱ʼa chaʼvindi̱ xu̱ʼún ña̱ impuesto ndaʼa̱ ta̱ César á va̱ása va̱ʼa?”. 23 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ na̱kunda̱a̱-inira ña̱ kúni̱na sandáʼvinara nda̱kuiinra yuʼúna: 24 “Na̱ʼa̱ndó iin denario* nu̱úi̱. ¿Ndáa na̱ʼná kúú ña̱ va̱xi yóʼo ta ndáana kúú na̱ va̱xi ki̱vi̱ nu̱úña?”. Ta na̱kán nda̱kuiinna: “Na̱ʼná ta̱ César xíʼin ki̱vi̱ra kúú ña̱ va̱xi nu̱úña”. 25 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá saá, taxindó ndaʼa̱ ta̱ César ña̱ʼa ña̱ kúú kuentara, ta taxindó ndaʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ʼa ña̱ kúú kuenta Ndióxi̱”. 26 Tándi̱ʼi, kǒo níkivi sandáʼvinara xíʼin ña̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara soo iin ku̱a̱ʼa̱n-inina xíʼin ña̱ nda̱kuiinra ta kǒo ni iin ña̱ʼa níka̱ʼa̱nkana.
27 Tasaá ki̱xi sava na̱ saduceo, na̱ káʼa̱n ña̱ kǒo ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: 28 “Maestro, ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Tá ná kuvi iin ta̱a ta va̱ása níxi̱yo se̱ʼera, ñanira xíniñúʼu tindaʼa̱ xíʼin ñá síʼira ñá ni̱ndo̱o ña̱kán va̱ʼa ná koo iin se̱ʼe ta̱ ni̱xi̱ʼi̱’. 29 Ña̱yóʼo ku̱u xíʼin u̱xa̱ na̱ ta̱a ta ñani táʼan miína xi̱kuuna. Ta̱ nu̱ú ti̱ndaʼa̱ra soo tándi̱ʼi ni̱xi̱ʼi̱ra ta va̱ása níxi̱yo se̱ʼera xíʼin ñá síʼira. 30 Saátu ta̱ u̱vi̱ 31 xíʼin ta̱ u̱ni̱, ti̱ndaʼa̱na xíʼinñá. Saá ku̱u xíʼin u̱xa̱ saána: ni̱xi̱ʼi̱ na̱yóʼo ta kǒo se̱ʼena níxi̱yo xíʼinñá. 32 Ta tándi̱ʼi ni̱xi̱ʼi̱tu ñá ñaʼá yóʼova. 33 Tá saá tá ná ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, ¿ndáa na̱ ta̱a yóʼo kindo̱oñá xíʼin? Saáchi ndiʼina ni̱xi̱yo xíʼinñá”.
34 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna: “Na̱ se̱ʼe ña̱ ñuyǐví* yóʼo tíndaʼa̱vana, 35 soo na̱ taxi Ndióxi̱ koo nu̱ú ñuyǐví ña̱ va̱xi ta saátu na̱ sandátakura kǒo tindaʼa̱kana. 36 Ta ni kǒo kívi kuvina saáchi táki̱ʼva íyo na̱ ángel saá íyona, ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndatakuna va̱ʼa xa̱a̱na koona se̱ʼe Ndióxi̱. 37 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, nda̱a̱ ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ña tá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ yitu̱n tú iñú, ta saátu tá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ Jehová* ña̱ kúúra, ‘Ndióxi̱ ta̱ Abrahán, Ndióxi̱ ta̱ Isaac, Ndióxi̱ ta̱ Jacob’. 38 Ta̱yóʼo su̱ví Ndióxi̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱ kúúra, chi Ndióxi̱ na̱ táku kúúra, saáchi nu̱ú ta̱yóʼo ndiʼi na̱kán na̱ táku kúúna nu̱úra”. 39 Tá xi̱niso̱ʼo sava na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Va̱ʼaní nda̱kuiún Maestro”. 40 Ta kǒo níxiinkana nda̱ka̱tu̱ʼunna ni iin ña̱ʼaka miíra.
41 Ta ta̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Nda̱chun káʼa̱nndó ña̱ kúú ta̱ Cristo se̱ʼe ta̱ David? 42 Saáchi mií ta̱ David káʼa̱n nu̱ú tutu ña̱ Salmo: ‘Jehová* ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin tátai̱: “Koo chí ndaʼa̱ kúaʼi̱ 43 nda̱a̱ ná chindúʼi̱ na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó ti̱xin xa̱ʼún”’.* 44 Tá ta̱ David táta káʼa̱nra xíʼinra, ¿á kivi koora se̱ʼera tá saá?”.
45 Ta tá xíniso̱ʼo ndiʼi na̱ ñuu miíra, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: 46 “Kuentaní koondó xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley saáchi kútóona ku̱ʼu̱n si̱ína ta kundixina ti̱ko̱to̱ ña̱ káni̱ ta kútóonína ña̱ ná chindeénana* chí nu̱ú ya̱ʼvi, saátu tá ku̱a̱ʼa̱nna sinagoga kútóona koona tayi̱ tú íyo chí nu̱ú ta tá ku̱a̱ʼa̱nna vikó kútóona koona chí nu̱ú va̱ʼaka náʼa̱. 47 Ta sándaʼvina ná si̱ʼí ná ni̱xi̱ʼi̱ yií ta kíndaana ña̱ʼa ña̱ kúúmiíná ta naʼá va̱ʼa káʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ña̱ ná ka̱ʼa̱n va̱ʼa inkana xa̱ʼa̱na. Na̱yóʼo ndeéní tu̱ndóʼo taxi Ndióxi̱ ndaʼa̱na”.
21 Tasaá tá nda̱niʼira nu̱úra xi̱nira na̱ ku̱i̱ká na̱ chíka̱a̱ xu̱ʼún ini caja nu̱ú táanna xu̱ʼún. 2 Ta xi̱nira iin ñaʼá ñá ndáʼvi ñá ni̱xi̱ʼi̱ yií ta chi̱ka̱a̱ñá u̱vi̱ xu̱ʼún válí ña̱ loʼoní ya̱ʼvi,* 3 ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, ku̱a̱ʼáka ña̱ chi̱ka̱a̱ ñaʼá ñá ndáʼvi ñá ni̱xi̱ʼi̱ yií yóʼo nu̱ú ndiʼika na̱ káa. 4 Saáchi ndiʼika na̱ káa táxina ña̱ ndóo ndaʼa̱na; soo ñáyóʼo ni ndáʼviníñá ta̱xiñá ndiʼi ña̱ xi̱kuumiíñá”.
5 Tándi̱ʼi, sava na̱ discípulo ki̱xáʼana nátúʼunna xa̱ʼa̱ templo ña̱ livikaví yu̱u̱ ña̱ na̱kuva̱ʼaña ta saátu ña̱ʼa ña̱ ta̱xina ndaʼa̱ Ndióxi̱, 6 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi yu̱u̱ ña̱ xítondó yóʼo, ta kuachi ndiʼiña”. 7 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Maestro ¿ama koo ña̱ʼa yóʼo, ta ndáa señal na̱ʼa̱ nu̱úndi̱ ña̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí koo ndiʼi ña̱yóʼo?”. 8 Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Kuentaní koondó. Va̱ása taxindó ña̱ sandáʼvina ndóʼó, saáchi ku̱a̱ʼánína kixi ta kuniñúʼuna ki̱víi̱ ta ka̱ʼa̱nna: ‘Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ Cristo’, á ‘Xa̱a̱ ku̱yatin kixaa̱ tiempo’. Va̱ása kundiku̱nndó sa̱tána. 9 Saátu tá ná kuniso̱ʼondó ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ guerra xíʼin inkaka tu̱ndóʼo, va̱ása yi̱ʼvíndó. Saáchi siʼnaka ña̱yóʼo xíniñúʼu kuu, soo va̱ása ndi̱ku̱n kixaa̱ tiempo ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví* yóʼo”.
10 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kanitáʼan iin ñuu xíʼin inka ñuu, ta iin país xíʼin inka país. 11 Ta ndeéní ta̱an, kooña ñuu yóʼo ta kooña ñuu káa, koo so̱ko ta kooní kue̱ʼe̱ ña̱ xíkun. Ta kunina ña̱ʼa ña̱ ndeéní yi̱ʼvína xíʼin, ta saátu ku̱a̱ʼání ña̱ʼa kuu chí ndiví.
12 ”Soo, tá kúma̱níka kuu ndiʼi ña̱ʼa yóʼo, tiinna ndóʼó ta ixandi̱va̱ʼana xíʼinndó. Ndataxina ndóʼó ndaʼa̱na ti̱xin ña̱ sinagoga ta chika̱a̱na ndóʼó veʼeka̱a. Ta xa̱ʼa̱ yi̱ʼi̱ kúú ña̱ kuniʼina ndóʼó ku̱ʼu̱nna nu̱ú na̱ chíñu xíʼin na̱ rey. 13 Tasaá kúú ña̱ kivi natúʼunndó xíʼin inkana xa̱ʼíi̱. 14 Ña̱kán, iin chika̱a̱-inindó ña̱ kǒo sakúaʼa kúeendó ndáaña ka̱ʼa̱nndó ña̱ va̱ʼa ndakiʼinndó tu̱ʼunndó 15 saáchi yi̱ʼi̱ taxi tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼa̱nndó ta taxii̱ ña̱ ndíchi ndaʼa̱ndó ta ndiʼi na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó kǒo ni̱ʼína ndáaña ndakuiinna. 16 Ta saátu nda̱a̱ na̱ yivándó, ñanindó, na̱ táʼanndó xíʼin na̱ migondó ndataxina ndóʼó ndaʼa̱ inkana. Ta sava ndóʼó kaʼnína. 17 Ndiʼi na̱ yiví sa̱a̱-inina kunina ndóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandó yi̱ʼi̱. 18 Ta ni saá, nda̱a̱ ni iin yixí xi̱níndó kǒo ndañúʼu. 19 Tá ná kundeé-inindó* saá kúú ña̱ ka̱kundó.
20 ”Tá ná kunindó ñuu Jerusalén ña̱ kasi na̱ soldado iníí sa̱táña, kunda̱a̱-inindó ña̱ xa̱a̱ ku̱yatin ndiʼi-xa̱ʼa̱ña. 21 Tasaá, na̱ ndóo chí Judea ná kununa ku̱ʼu̱nna chí yuku̱; ta na̱ ndóo chí ma̱ʼñú ñuu Jerusalén, ná keena ku̱ʼu̱nna, ta na̱ ñúʼu chí yuku̱* ná kǒo ki̱ʼvina ñuu Jerusalén. 22 Saáchi ki̱vi̱ yóʼo kúú ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví, ña̱ va̱ʼa ná xi̱nu ndiʼi ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. 23 Ndáʼviní ná si̱ʼí ná ñúʼu se̱ʼe á ná sáchichín se̱ʼe ki̱vi̱ saá. Saáchi kooní tu̱ndóʼo ta ndi̱ʼi̱ní-inina nu̱ú ñuʼú yóʼo ta Ndióxi̱ taxira castigo ndaʼa̱ na̱ ñuu yóʼo. 24 Ta kaʼnínana xíʼin espada ta ndakiʼinnana ku̱ʼu̱n xíʼinna inka ñuu; ta ñuu Jerusalén ku̱a̱ñi̱ndosó* inka ñuuña* nda̱a̱ ná xi̱nu tiempo ña̱ ta̱xina ndaʼa̱ na̱ inka ñuu.*
25 ”Ta saátu kooní señal nu̱ú ñu̱ʼu,* nu̱ú yo̱o̱, nu̱ú ki̱mi, ta nu̱ú ñuʼú yóʼo ndeéní kundi̱ʼi̱-ini na̱ yiví, ta ni kǒo kunda̱a̱-inina ndáaña keʼéna tá ná kuniso̱ʼona ña̱ ndeéní ni̱ʼi tá mar xíʼin ña̱ ndakanda̱ nu̱úra. 26 Ta na̱ yiví nda̱a̱ kuvi tóona* xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní yi̱ʼvína xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ kundi̱ʼi̱ní-inina xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kixi nu̱ú ñuʼú yóʼo, saáchi ña̱ʼa ña̱ íyo chí ndiví ndeéní kanda̱ña. 27 Tasaá kunina ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ña̱ va̱xira chí nu̱ú vi̱kó ña̱ íyo chí ndiví xíʼin ndiʼi ndee̱ra. 28 Tá ná kixáʼa kuu ndiʼi ña̱ʼa yóʼo, ndakunditandó ta ndaniʼindó xi̱níndó, saáchi xa̱a̱ ku̱yatin ka̱kundó”.
29 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra iin ilustración xíʼinna: “Ndakanixi̱níndó xa̱ʼa̱ yitu̱n tú higo xíʼin xa̱ʼa̱ inkaka yitu̱n. 30 Tá xítondó ña̱ xa̱a̱ kána yu̱ku̱ ndaʼa̱nú, xa̱a̱ xíni̱vandó ña̱ xa̱a̱ yatin va̱xi tiempo sáví. 31 Saátu ndóʼó tá ná kunindó ña̱ xa̱a̱ kúu ndiʼi ña̱ʼa yóʼo, kunda̱a̱-inindó ña̱ xa̱a̱ yatin kixaa̱ Reino Ndióxi̱. 32 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ yiví na̱ ndóo tiempo vitin ni va̱ása kuvina nda̱a̱ ná koo ndiʼi ña̱yóʼo. 33 Ñuʼú xíʼin ndiví ndiʼi-xa̱ʼa̱ña,* soo tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ña.
34 ”Soo kiʼinníndó kuenta xíʼin miíndó ña̱kán níma̱ndó ná kǒo kundi̱ʼi̱-iniña xa̱ʼa̱ ña̱ kuxundó, xa̱ʼa̱ ña̱ koʼoníndó ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ kundi̱ʼi̱ní-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼundó tasaá va̱ása viíka ndakanixi̱níndó, chi ki̱vi̱ kán kamaní kixaa̱ña nu̱úndó 35 nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo iin kití tí tíinna. Saáchi kixaa̱ña sa̱tá ndiʼi na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú yóʼo. 36 Ña̱kán, xíniñúʼu kundito va̱ʼa nu̱úndó ta ndiʼi tiempo ka̱ʼa̱n-ndáʼvindó xíʼin Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa ná ka̱kundó nu̱ú ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼu kuu, tasaá va̱ʼa kunditandó nu̱ú ta̱ se̱ʼe ta̱a”.
37 Tá káʼñu* xi̱sanáʼa̱ra ini templo, soo tá ñuú xi̱kitara ta xi̱xa̱ʼa̱nra xi̱kindo̱ora chí yuku̱ ña̱ naní yuku̱ ña̱ Olivo. 38 Ta tá xi̱ta̱a̱n inka ki̱vi̱, ndiʼi na̱ ñuu xi̱xa̱ʼa̱nna templo ña̱ kuniso̱ʼonara.
22 Ta xa̱a̱ ku̱yatin kixaa̱ Vikó ña̱ si̱táva̱ʼa ña̱ kǒo yuxa̱n iyá xíʼin, ña̱ naní Pascua. 2 Ta na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* xi̱ndukúna ndáa ki̱ʼva kaʼnínara ña̱ va̱ʼa ná kǒo sa̱a̱ na̱ yiví, chi xi̱yi̱ʼvína nu̱ú na̱ ñuu. 3 Tasaá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Ndi̱va̱ʼa ini ta̱ Judas, ta̱ xi̱naní Iscariote, ta̱ xi̱kitáʼan xíʼinna ña̱ xi̱kuuna u̱xu̱ u̱vi̱, 4 ta ta̱yóʼo ni̱xa̱ʼa̱nra ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ su̱tu̱ náʼnu ta saátu xíʼin na̱ ndáa ña̱ templo kán xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva ndataxira ta̱ Jesús ndaʼa̱na. 5 Ta ni̱kusi̱íní-inina ta ki̱ndoona ña̱ taxina xu̱ʼún ndaʼa̱ra. 6 Tasaá ki̱ndoora xíʼinna ndáa ki̱ʼva ndataxirara ndaʼa̱na nu̱ú kǒo ku̱a̱ʼá na̱ yiví ndóo, ta ki̱xáʼara ndúkúra ndáa ki̱ʼva keʼéra ña̱yóʼo.
7 Tasaá ki̱xaa̱ ki̱vi̱ ña̱ koo Vikó ña̱ si̱táva̱ʼa ña̱ kǒo yuxa̱n iyá xíʼin, nu̱ú xi̱xaʼnína tí kití vikó ña̱ Pascua. 8 Ta̱ Jesús chi̱ndaʼára ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Juan ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼanndó ta ndasaviíndó ña̱ koo vikó ña̱ Pascua ña̱kán va̱ʼa kuxuyó”. 9 Ta na̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáa míí kúni̱ún ndasaviíndi̱ ña̱ koo vikó ña̱ Pascua?”. 10 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá ná ki̱ʼvindó ñuu kán, ndani̱ʼíndó iin ta̱ ndíso iin ki̱si ti̱kui̱í. Kundiku̱nndó sa̱tára ta ki̱ʼvindó veʼe nu̱ú ki̱ʼvira. 11 Ta ka̱ʼa̱nndó xíʼin ta̱ íyo veʼe kán: ‘Ta̱ Maestro káchira: “¿Ndáa míí íyo cuarto nu̱ú kivi kuxui̱ ña̱ Pascua xíʼin na̱ discípuloi̱?”’. 12 Ta̱ ta̱a kán na̱ʼa̱ra nu̱úndó iin cuarto ña̱ ndíka̱, ña̱ íyo chí ni̱nu ta xa̱a̱ íyo ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuyó iniña. Kán keʼéndó ña̱ kuxuyó”. 13 Ta na̱kán nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna, ta nda̱ni̱ʼína ndiʼi ña̱ʼa nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna; ta i̱xavií ndiʼina ña̱ʼa ña̱ koo Pascua.
14 Tasaá tá xa̱a̱ ki̱xaa̱ hora ña̱ kuxuna, ta xi̱kundúʼura* nu̱ú mesa xíʼin na̱ apóstolra. 15 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúsi̱íní-inii̱ ña̱ kuxui̱ vikó ña̱ Pascua yóʼo xíʼinndó, tá kúma̱níka kixaa̱ tu̱ndóʼo nu̱úi̱...; 16 chi káʼi̱n xíʼinndó ña̱ va̱ása kuxukai̱ña nda̱a̱ ná xi̱nu nu̱ú ña̱yóʼo ti̱xin ña̱ Reino Ndióxi̱”. 17 Tá xa̱a̱ ki̱ʼinra iin copa, tasaá ta̱xira tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta ka̱chira xíʼinna: “Koʼondórá ta sayáʼandórá ndaʼa̱ táʼanndó, 18 chi káʼi̱n xíʼinndó ña̱ va̱ása ndikókai̱ koʼi̱ vino nda̱a̱ ná kixaa̱ Reino Ndióxi̱”.
19 Tándi̱ʼi ki̱ʼinra iin si̱táva̱ʼa, ta ta̱xira tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱, ta̱ʼvíraña ta ta̱xiraña ndaʼa̱na ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱yóʼo íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ku̱ñui̱, ña̱ ndataxii̱ xa̱ʼa̱ndó ña̱kán va̱ʼa ndakiʼinndó ña̱ va̱ʼa. Kǒo sandákoondó keʼéndó ña̱yóʼo”. 20 Tá xa̱a̱ ndi̱ʼi xi̱xira, saátu ke̱ʼéra xíʼin copa tá vino. Ta ka̱chira xíʼinna: “Ña̱ copa yóʼo ndákiʼinña nu̱ú iin trato xa̱á, ta ña̱yóʼo kéʼíi̱ña xíʼin ni̱íi̱ ña̱ ku̱i̱ta̱ xa̱ʼa̱ndó ña̱ ndakiʼinndó ña̱ va̱ʼa.
21 ”Soo kotondó, ta̱ ndataxi yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱ íyora nu̱ú mesa yóʼo xíʼi̱n. 22 Saáchi ña̱ nda̱a̱ kúúña, ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a sandákoora ndóʼó nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ra. Soo ndáʼviní ta̱ ndataxira ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá”. 23 Tasaá tá xi̱niso̱ʼo na̱ apóstol ña̱yóʼo, ki̱xáʼana ndáka̱tu̱ʼun táʼanna ndáana kúú na̱ keʼé saá.
24 Tasaá ki̱xáʼa na̱ discípulo ndeéní káʼa̱n kúáchina xíʼin táʼanna xa̱ʼa̱ ndáana kúú na̱ káʼnuka nu̱ú táʼanna. 25 Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Na̱ rey ñuyǐví yóʼo xáʼndachíñuna nu̱ú na̱ ñuu, ta na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ yiví, xíni̱na xa̱ʼa̱na ña̱ kéʼéna ña̱ va̱ʼa xíʼin inkana. 26 Soo su̱ví saá xíniñúʼu koo ndóʼó. Na̱ káʼnuka nu̱ú ndóʼó, va̱ʼaka ná nduuna táki̱ʼva íyo na̱ válíka, ta na̱ níʼi yichi̱ nu̱úndó va̱ʼaka ná nduuna táki̱ʼva íyo na̱ káchíñu nu̱ú inkana. 27 Saáchi, ¿ndáana kúú na̱ káʼnuka? ¿Na̱ ndóo xíxi nu̱ú mesa á na̱ káchíñu nu̱úvana? ¿Á su̱ví na̱ ndóo xíxi nu̱ú mesa kúú na̱ káʼnuka? Soo yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ káchíñu nu̱úndó saá íyoi̱.
28 ”Ta ndóʼó kúú na̱ íyo xíʼi̱n ni tá yáʼi̱ nu̱ú tu̱ndóʼo, kǒo sándakoondó yi̱ʼi̱. 29 Kéʼíi̱ iin trato xíʼinndó ña̱ va̱ʼa kaʼndachíñundó, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé yivái̱ iin trato xíʼi̱n, 30 ña̱kán va̱ʼa kuxundó ta koʼondó xíʼi̱n nu̱ú mesa ti̱xin Reinoi̱ ta koondó nu̱ú tayi̱ nu̱ú tiinndó ku̱a̱chi xíʼin na̱ 12 tribu na̱ ñuu Israel.
31 ”Simón, Simón, ta̱ Ndi̱va̱ʼa ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ndiʼi ndóʼó ña̱ kúni̱ra kisira ndóʼó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna xíʼin trigo. 32 Soo yi̱ʼi̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvii̱ xa̱ʼún ña̱ va̱ʼa kandíxakaún Ndióxi̱. Ta yóʼó, tá ná ndikóún, ndasandakú-ini na̱ ñaniún”. 33 Tasaá ka̱chi ta̱kán xíʼinra: “Táta, xa̱a̱ íyo tu̱ʼvai̱ ña̱ ku̱ʼi̱n veʼeka̱a xíʼún ta nda̱a̱ kuvii̱ xíʼún”. 34 Soo ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Pedro, káʼi̱n xíʼún, ki̱vi̱ vitin tá kúma̱níka kana iin chele, u̱ni̱ yichi̱ ka̱ʼún ña̱ va̱ása xíni̱ún yi̱ʼi̱”.
35 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nkara xíʼinna: “Tá chi̱ndaʼíi̱ ndóʼó ni̱xa̱ʼa̱nndó ta ni kǒo bolsa loʼo nu̱ú kuñuʼu xu̱ʼúnndó, ni nu̱ú kuñuʼu ña̱ʼandó ni ndu̱xa̱nndó kǒo níxa̱ʼa̱nña xíʼinndó, ¿á su̱ví kǒo ni iin ña̱ʼa níkuma̱ní nu̱úndó?”. Ta na̱kán nda̱kuiinna: “Kǒo ña̱ níkuma̱ní nu̱úndi̱”. 36 Tasaá ka̱chira xíʼinna: “Soo vitin na̱ kúúmií iin bolsa loʼo nu̱ú ñúʼu xu̱ʼún ná kuniʼinaña ku̱ʼu̱nna, saátu bolsa nu̱ú kuñuʼu ña̱ʼa; ta na̱ kǒo iin espada kúúmií ná xi̱kóna ti̱ko̱to̱na ta ná satána* iinña. 37 Saáchi káʼi̱n xíʼinndó ña̱ xíniñúʼu xi̱nu ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xa̱ʼíi̱: ‘Ke̱ʼéna xíʼinra nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna xíʼin iin na̱ kúúmií ku̱a̱chi’. Tu̱ʼun yóʼo xínuña xa̱ʼíi̱”. 38 Tasaá ka̱china xíʼinra: “Táta, koto yóʼo íyo u̱vi̱ espada”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Nani ña̱yóʼova”.
39 Tándi̱ʼi saá ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra chí yuku̱* ña̱ Olivo táki̱ʼva xa̱a̱ kéʼévara, ta xi̱kundiku̱n na̱ discípulo ku̱a̱ʼa̱nna xíʼinra. 40 Tá ni̱xa̱a̱na kán ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Yóʼo ndo̱ondó ta ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndakavandó ndaʼa̱ ku̱a̱chi”. 41 Ta ku̱xíká loʼora nu̱úna táki̱ʼva ña̱ sákanana iin yu̱u̱ saá kúú ña̱ ku̱xíkára. Ta xi̱kuxítíra ta ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ 42 ta ka̱chira: “Yivá, tá ña̱ kúni̱ún kúúña, sáku̱taʼa copa yóʼo nu̱úi̱. Soo ná kǒo koo ña̱ kúni̱ yi̱ʼi̱ va̱ʼaka ná koo ña̱ kúni̱ miíún”. 43 Tasaá ki̱ta iin ángel chí ndiví ta nda̱sandakúra-inira. 44 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní ndíʼi̱-inira ndeéníka ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi níma̱ra, ta tati̱ín nu̱úra ndu̱urá ni̱i̱ ta nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú xi̱koyorá.* 45 Tá xa̱a̱ ndi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ saá nda̱kundichira ta ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ndóo na̱ discípulora ta xi̱nira ña̱ kísi̱na, xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní kúsuchí-inina. 46 Ta ka̱chira xíʼinna: “¿Nda̱chun kísi̱ndó? Ndako̱ondó ta ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndakavandó ndaʼa̱ ku̱a̱chi”.
47 Tá káʼa̱nkara, saá ki̱xaa̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví, ta mií ta̱ nu̱ú va̱ʼa ki̱xaa̱ kúú ta̱ xi̱naní Judas, iin ta̱ xi̱kitáʼan xíʼinna ña̱ xi̱kuuna u̱xu̱ u̱vi̱, ta ku̱yatinra nu̱ú ta̱ Jesús ña̱ chitóra nu̱úra. 48 Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Judas, ¿á xíʼin ña̱ chítóún nu̱ú ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ndátaxiúnra ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá?”. 49 Tá xi̱ni na̱ ndíta yatin kán ña̱ kúni̱na keʼéna xíʼinra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Táta, ¿á kanitáʼanndi̱ xíʼinna xíʼin espada?”. 50 Soo iin ta̱ níndichi kán ta̱vára espadara ta xa̱ʼndara so̱ʼo kúaʼa ta̱ káchíñu nu̱ú ta̱ su̱tu̱ káʼnu. 51 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “Xa̱a̱ va̱ʼa”. Tasaá ti̱inra so̱ʼo ta̱ ta̱a kán ta sa̱ndáʼaraña. 52 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ su̱tu̱ náʼnu kán, ta saátu xíʼin na̱ ndáa templo ta saátu xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* na̱ ni̱xa̱a̱ nándukúñaʼá: “¿Á va̱xindó xíʼin espada xíʼin yitu̱n ña̱ tiinndó yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱ kui̱ʼná? 53 Ki̱vi̱ tá ki̱vi̱ ni̱xi̱yoi̱ xíʼinndó ña̱ sa̱náʼi̱ chí templo ta kǒo ndóʼó nítiin yi̱ʼi̱. Soo ña̱yóʼo kúú tiempo miíndó ta saátu tiempo ña̱ kaʼndachíñu na̱ ndóo nu̱ú naá”.
54 Tasaá ti̱innara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ta sa̱kíʼvinara veʼe ta̱ su̱tu̱ káʼnu. Ta ta̱ Pedro xíká ndíku̱nra ku̱a̱ʼa̱nra sa̱tána. 55 Ta na̱kán nda̱kaʼmina ñuʼu̱ chí yéʼé ta xi̱kundoona. Ta kán íyo ta̱ Pedro xíʼinna. 56 Soo tá xi̱ni iin ñá káchíñu kán ña̱ níndúʼura* xíʼinna nu̱ú xíxi̱ ñuʼu̱, xi̱to va̱ʼañá nu̱úra ta ka̱chiñá: “Ta̱ xi̱xika xíʼin ta̱kán kúútu ta̱yóʼova”. 57 Soo ta̱ Pedro chi̱se̱ʼé tu̱ʼunra xa̱ʼa̱ra ta ka̱chira: “Va̱ása xíni̱i̱ra”. 58 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, xi̱ni inka na̱ yiví miíra ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ta̱ kítáʼan xíʼin na̱kán kúútu yóʼóva”. Soo ta̱ Pedro nda̱kuiinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Su̱ví yi̱ʼi̱ kúúra táta”. 59 Tá ni̱ya̱ʼa ki̱ʼva iin hora, xa̱a̱ tuku inkara ndeéní ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra: “Mií ña̱ nda̱a̱, ta̱ kítáʼan xíʼin ta̱kán kúútu ta̱yóʼova, saáchi náʼa̱ miívara ña̱ kúúra ta̱ Galilea”. 60 Soo ta̱ Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta, va̱ása xíni̱i̱ ndáaña káʼún”. Ta ndi̱ku̱n tá káʼa̱nkara, ka̱na iin chele. 61 Tasaá nda̱koto ta̱ Jesús* nu̱ú ta̱ Pedro, ta nda̱kaʼán ta̱ Pedro xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús* xíʼinra: “Vitin, tá kúma̱níka kana iin chele, yóʼó u̱ni̱ yichi̱ ka̱ʼún ña̱ va̱ása xíni̱ún yi̱ʼi̱”. 62 Tasaá ki̱ta ta̱ Pedro ta xa̱kuníra xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní ku̱suchí-inira.
63 Na̱ xi̱ndaa ta̱ Jesús ki̱xáʼana kúsi̱kindaanara ta ki̱xáʼana káninara. 64 Tá xa̱a̱ nda̱kasina nu̱úra, ku̱a̱ʼá yichi̱ xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱, ¿ndáana ka̱ni yóʼó?”. 65 Ta xi̱ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼakana ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa xa̱ʼa̱ra.
66 Tá xa̱a̱ ni̱tu̱vi inka ki̱vi̱, nda̱kutáʼan na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱ ña̱ ñuu kán, ta saátu na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley. Nda̱kiʼinna ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí nu̱ú ndátaka na̱ Sanedrín ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: 67 “Ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱ á ta̱ Cristo kúún”. Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Ni tá ná ka̱ʼi̱n xíʼinndó ña̱ yi̱ʼi̱ kúúra, va̱ása kandíxandó yi̱ʼi̱. 68 Saátu tá ná nda̱ka̱tu̱ʼíi̱n iin ña̱ʼa ndóʼó, va̱ása ndakuiinndó yuʼíi̱. 69 Soo chí nu̱únínu ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a koora chí ndaʼa̱ kúaʼa Ndióxi̱ ta̱ íyoní ndee̱”. 70 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndiʼina ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun: “Tá saá, ¿á yóʼó kúú se̱ʼe Ndióxi̱?”. Tasaá nda̱kuiinra: “Xa̱a̱ miíndó káʼa̱nva ña̱ yi̱ʼi̱ kúúra”. 71 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna: “¿Nda̱chun kuniñúʼukavíyó na̱ testigo? Xa̱a̱ xi̱niso̱ʼovayó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra”.
23 Ta ndiʼi na̱ yiví nda̱kiʼinna ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna nu̱ú ta̱ Pilato. 2 Tasaá ki̱xáʼana chíka̱a̱na ku̱a̱chi sa̱tára. Ta káchina: “Nda̱ni̱ʼíndi̱ ta̱ ta̱a yóʼo ña̱ káʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu ña̱ ná koona contra xíʼin na̱ chíñu, ta káʼa̱nra ña̱ ná kǒo chaʼvina xu̱ʼún ña̱ impuesto ndaʼa̱ ta̱ César ta káʼa̱nra ña̱ kúúra ta̱ Cristo, iin rey”. 3 Ta tándi̱ʼi, ta̱ Pilato ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á yóʼó kúú rey na̱ judío?”. Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Xa̱a̱ miíún kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nva”. 4 Tasaá ta̱ Pilato ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ su̱tu̱ náʼnu saátu xíʼin ndiʼi na̱ yiví kán: “Kǒo ni iin ku̱a̱chi ta̱ ta̱a yóʼo ndáni̱ʼíi̱”. 5 Soo na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Iníí chí Judea xíkara sánáʼa̱ra na̱ ñuu ña̱ ná koona contra xíʼin na̱ chíñu, ki̱xáʼara chí Galilea ta nda̱a̱ yóʼo ki̱xaa̱ra”. 6 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Pilato ña̱yóʼo ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra á ta̱ Galilea kúú ta̱ ta̱a yóʼo. 7 Tándi̱ʼi na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ra ña̱ ki̱xira chí nu̱ú xi̱xaʼndachíñu ta̱ Herodes ta chi̱ndaʼárara ku̱a̱ʼa̱nra nu̱úra, ta mií ki̱vi̱ saá ndíka̱a̱ ta̱ Herodes chí ñuu Jerusalén.
8 Tá xi̱ni ta̱ Herodes ta̱ Jesús, ndeéní ni̱kusi̱í-inira. Chi xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo xi̱kuni̱ra kunira ta̱ Jesús chi xi̱xiniso̱ʼora ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nna ku̱a̱ʼání ña̱ʼa xa̱ʼa̱ra ta xi̱kuni̱ra kunira ña̱ ná keʼéra iin milagro. 9 Tasaá ki̱xáʼara ndáka̱tu̱ʼunrara ku̱a̱ʼání ña̱ʼa, soo ta̱kán kǒo ni iin ña̱ʼa níndakuiinra. 10 Ta na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* nda̱kunditana ta ndeéní ni̱sa̱a̱na ta chi̱ka̱a̱ ku̱a̱chinara. 11 Tasaá ta̱ Herodes xíʼin na̱ soldadora ndi̱va̱ʼaní ke̱ʼéna xíʼinra ta ku̱si̱kindaanara tasaá sa̱kúndixinara iin ti̱ko̱to̱ ña̱ ndeéní yéʼe̱. Tándi̱ʼi nda̱taxi tukunara ndaʼa̱ ta̱ Pilato. 12 Mií ki̱vi̱ saá ta̱ Herodes xíʼin ta̱ Pilato ndu̱una migo, saáchi tá ya̱chi̱ xi̱sa̱a̱-inina xi̱xinitáʼanna.
13 Tándi̱ʼi, ta̱ Pilato sa̱ndátakara na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ chíñu ta saátu na̱ ñuu, 14 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó níʼindó ta̱ ta̱a yóʼo ki̱xaa̱ra nu̱úi̱, ña̱ káchindó ña̱ káʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu ña̱ ná koona contra xíʼin na̱ chíñu. Ta nu̱úndó ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱nra, soo kǒo ni iin ku̱a̱chi ña̱ táxindó xa̱ʼa̱ra níndani̱ʼíi̱. 15 Ni ta̱ Herodes kǒoña níndani̱ʼíra, saáchi nda̱taxi tukurara ndaʼa̱yó. Ta̱ ta̱a yóʼo kǒo ni iin ku̱a̱chi níkeʼéra ña̱ xíniñúʼu kuvira. 16 Ña̱kán taxii̱ castigo ndaʼa̱ra tasaá sañái̱ra”. 17 * 18 Soo ndiʼi na̱ yiví kán ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna: “Kaʼní ta̱ ta̱a yóʼo, ta sañá ta̱ Barrabás”. 19 (Ta̱yóʼo xi̱ndika̱a̱ra veʼeka̱a xa̱ʼa̱ ña̱ chi̱ndeétáʼanra xíʼin na̱ yiví ña̱ ná koona contra xíʼin na̱ chíñu ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱xaʼníra). 20 Ta̱ Pilato tuku ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna saáchi xi̱kuni̱ra sañára ta̱ Jesús. 21 Tasaá na̱kán ndeéka ni̱ka̱ʼa̱nna: “Katikaara ndaʼa̱ yitu̱n”. “Katikaara ndaʼa̱ yitu̱n”. 22 Ta xa̱a̱ ña̱ yichi̱ u̱ni̱ kúú ña̱ káʼa̱nra xíʼinna: “Soo, ¿nda̱chun katikai̱ra? ¿Ndáaña va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra? Kǒo ni iin ku̱a̱chi ta̱ ta̱a yóʼo ndáni̱ʼíi̱ ña̱ xíniñúʼu kuvira xa̱ʼa̱. Ña̱kán taxii̱ castigo ndaʼa̱ra tasaá sañái̱ra”. 23 Ta xíʼin ña̱yóʼo ndeéka ki̱xáʼana káʼa̱nna ña̱ ná katikaarara ndaʼa̱ yitu̱n ta ni̱xi̱nuva ña̱ káʼa̱nna. 24 Tasaá ta̱ Pilato ke̱ʼéra ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ ná xi̱nu ña̱ kúni̱na. 25 Ta sa̱ñára ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱, ta̱ xi̱ndika̱a̱ veʼeka̱a xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra ku̱a̱chi xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱xaʼníra. Soo nda̱taxira ta̱ Jesús ndaʼa̱na ña̱ ná keʼéna xíʼinra ña̱ kúni̱ miína.
26 Tá nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, ti̱inna iin ta̱a ta̱ naní Simón ta̱ ñuu Cirene ta̱ ke̱e chí yuku̱ kúúra, ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná kundiku̱nra sa̱tá ta̱ Jesús ta kundisora yitu̱n* ku̱ʼu̱nra. 27 Ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví xi̱kundiku̱nna sa̱tára, ta ku̱a̱ʼa̱ntu ná si̱ʼíva ta xi̱kaniná kándíkaná xa̱ʼa̱ ña̱ kúsuchí-ininá xa̱ʼa̱ra ta kána kóʼóná ku̱a̱ʼa̱nná. 28 Ta ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ná si̱ʼí kán: “Ndóʼó ná se̱ʼe ña̱ ñuu Jerusalén, kǒo kuakundó xa̱ʼíi̱. Va̱ʼaka kuakundó xa̱ʼa̱ miívandó xíʼin xa̱ʼa̱ se̱ʼendó; 29 saáchi xa̱a̱ kúyatin ki̱vi̱ ña̱ ka̱ʼa̱nna: ‘Si̱íní íyo ná si̱ʼí ná kǒo kívi koo se̱ʼe* ta ni ná kǒo níkaku se̱ʼe, saátu ná kǒo nísáchichín se̱ʼe’. 30 Tasaá kixáʼana ka̱ʼa̱nna xíʼin yuku̱* náʼnu: ‘Ko̱yondó sa̱tándi̱’ ta saátu xi̱kí válí ‘Ndakasindó sa̱tándi̱’. 31 Tá kéʼéndó ña̱yóʼo tá kúii̱ yitu̱n, ¿ndáaña kuu tá ná yi̱chi̱ túyóʼo?”.
32 Ta saátu níʼina u̱vi̱ na̱ kui̱ʼná ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ña̱ kaʼnínana xíʼinra. 33 Ta tá ni̱xa̱a̱na nu̱ú naní Leke xi̱ní, ka̱tikaanara ndaʼa̱ yitu̱n xíʼin na̱ kui̱ʼná: iinra chí ndaʼa̱ kúaʼara ta inkara chí ndaʼa̱ yítinra. 34 Soo ta̱ Jesús xi̱ka̱ʼa̱nra: “Yivá, koo káʼnu-iniún xa̱ʼa̱na saáchi kǒo xíni̱na ndáaña kéʼéna”. Tasaá ki̱xáʼana sísikína* xa̱ʼa̱ ti̱ko̱to̱ra ña̱ va̱ʼa kindo̱ona xíʼinña. 35 Ta na̱ ñuu ndítana kán ña̱ xítona. Soo na̱ xáʼndachíñu nu̱úna xi̱kusi̱kindaanara ta xi̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanna: “Sa̱kǎkura inkana, ná sakǎkura miíra tá ta̱ Cristo ta̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ kúúra”. 36 Nda̱a̱ na̱ soldado xi̱kusi̱kindaanara ta sa̱kúyatinna vino tá iyá nu̱úra ña̱ ná koʼorará 37 ta xi̱ka̱ʼa̱nna: “Tá yóʼó kúú rey na̱ judío, sakǎku miíún”. 38 Ta chí xi̱níra chi̱núuna iin tabla ña̱ xi̱kachi: “Ta̱yóʼo kúú rey na̱ judío”.
39 Tasaá iin ta̱ kui̱ʼná ta̱ xi̱tikaa xíʼinra ki̱xáʼara káʼa̱n-ndi̱va̱ʼara xíʼinra. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á su̱ví yóʼó kúú ta̱ Cristo? Sakǎku miíún, saátu keʼún xíʼin ndi̱ʼi̱”. 40 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ inka kán ña̱yóʼo ni̱nda̱ʼyi̱ra nu̱úra: “¿Á va̱ása yíʼviún xíniún Ndióxi̱, saáchi vitin ndákiʼún castigo táʼan ña̱ ndákiʼin ta̱ ta̱a yóʼo? 41 Ta miíyó ndóʼoyó ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéyó; soo ta̱ ta̱a yóʼo kǒo ni iin ña̱ níkeʼéra”. 42 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Jesús, ndakaʼún xa̱ʼíi̱ tá ná kaʼndachíñún”. 43 Ta ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúra: “Vitin káʼi̱n xíʼún: koún xíʼi̱n nu̱ú ñuʼú livi”.
44 Ni xa̱a̱ kúyatin kooña ka̱a u̱xu̱ u̱vi̱, ku̱naá ndiʼi nu̱ú ñuʼú kán iinsaá nda̱a̱ ki̱ʼva ka̱a u̱ni̱ xi̱ku̱aá 45 saáchi ku̱naá nu̱ú ñu̱ʼu.* Tasaá ña̱ cortina ini templo ni̱nda̱tá níí ma̱ʼñúña. 46 Ta̱ Jesús ndeéní ka̱nara: “Yivá, ndátaxii̱ espíritui̱ ndaʼún”. Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo saá ni̱xi̱ʼi̱ra. 47 Tá xi̱ni ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ndiʼi ña̱ ku̱u yóʼo ki̱xáʼara ndásakáʼnura Ndióxi̱ ta káchira: “Mií ña̱ nda̱a̱, ta̱ ta̱a yóʼo iin ta̱a va̱ʼa xi̱kuura”. 48 Ta ndiʼi na̱ ni̱xa̱a̱ kán tá xi̱nina ndiʼi ña̱ ku̱u yóʼo, ndi̱kóna chí veʼena ta iin kánina kándíkana xa̱ʼa̱ ña̱ kúsuchí-inina. 49 Ta ndiʼi na̱ xíni̱ñaʼá xíká ndítana xítona. Ta kán ndítatu ná ñaʼá ná ndíku̱n sa̱tára tá ke̱era chí Galilea.
50 Ta ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ va̱ʼa ta̱ xi̱naní José, ta̱yóʼo iin ta̱ kúchée ti̱xin ña̱ Sanedrín* xi̱kuura. 51 (Ta̱yóʼo va̱ása níkitáʼan tu̱ʼunra xíʼin ndiʼi na̱kán ni xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéna). Ta̱ ñuu Arimatea xi̱kuura, iin ñuu ña̱ ndíka̱a̱ chí Judea, ta xi̱ndatura ki̱ʼvira ti̱xin ña̱ Reino Ndióxi̱. 52 Ta ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ Pilato ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná taxira ña̱ sandúxu̱nra ta̱ Jesús. 53 Ta sa̱núura ta̱ Jesús ta nda̱sukúndaarara xíʼin iin ti̱ko̱to̱* ña̱ lino ña̱ va̱ʼaní. Tándi̱ʼi, chi̱ka̱a̱rara ini ya̱vi̱ ña̱ ni̱ka̱a̱n kándíka yu̱u̱, ta yóʼo ta̱ʼán sandúxu̱nna ni iinna. 54 Ta xa̱a̱ kúúña ki̱vi̱ ña̱ íxandúvina, chi xa̱a̱ ku̱nu̱mí kixáʼa ki̱vi̱ sábado. 55 Ná ñaʼá ná ndíku̱n sa̱tá ta̱ Jesús tá ke̱era chí Galilea nda̱a̱ kán ni̱xa̱a̱tu náyóʼova. Ni̱xa̱ʼa̱nná xi̱toná nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra ta xi̱niná ndáa ki̱ʼva chi̱ka̱a̱nara ini ya̱vi̱ kán. 56 Tándi̱ʼi ndi̱kóná ña̱ ixaviíná aceite tá xáʼa̱n támi. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ kúúña ki̱vi̱ sábado nda̱kindee̱ná, nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ Ley.
24 Tá xi̱ta̱a̱nní ña̱ ki̱vi̱ nu̱ú ña̱ kíxáʼa semana* ni̱xa̱ʼa̱n ná ñaʼá nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n ta̱ Jesús. Ta níʼiná aceite tá xáʼa̱n támi tá i̱xava̱ʼa miíná. 2 Soo xi̱niná ña̱ xa̱a̱ sa̱kútaʼana yu̱u̱ ña̱ ndási yuʼúña, 3 ta tá ni̱ki̱ʼviná kǒo níndani̱ʼíná ta̱ Jesús. 4 Tá ndákanda̱ka-ininá* ndítaná kán xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ku̱u yóʼo, iin kama ke̱e u̱vi̱ na̱ ta̱a na̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ ña̱ yéʼe̱ní. 5 Náyóʼo ni̱yi̱ʼvíná ta nda̱kotoná chí nu̱ú ñuʼú. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n na̱ ta̱a kán xíʼinná: “¿Nda̱chun xíkandó nándukúndó iin ta̱ táku nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱? 6 Kǒora ndíka̱a̱ yóʼo: xa̱a̱ nda̱takura. Ndakaʼánndó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinndó tá ndíka̱a̱kara chí Galilea. 7 Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinndó xa̱ʼa̱ ta̱ se̱ʼe ta̱a ña̱ ndataxinara ndaʼa̱ na̱ yiví ku̱a̱chi ta katikaanara ndaʼa̱ yitu̱n, soo tá ná ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ saá ndatakura”. 8 Ta kán nda̱kaʼánná xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra. 9 Tasaá ndi̱kóná ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nná nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra ta na̱túʼunná ndiʼi ña̱yóʼo xíʼin na̱ u̱xu̱ iin apóstol ta saátu xíʼin ndiʼika na̱ inka. 10 Náyóʼo xi̱kuu ñá María Magdalena, ñá Juana xíʼin ñá María siʼí ta̱ Santiago. Saátu ná inka ñaʼá ná kítáʼan xíʼinná na̱túʼunná ña̱yóʼo xíʼin na̱ apóstol. 11 Soo va̱ása níkandíxana ña̱ na̱túʼunná xíʼinna chi ña̱ vatá* kúú ña̱ káʼa̱nná túvina.
12 Soo ta̱ Pedro xi̱nura ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n ta̱ Jesús, tá ni̱xa̱a̱ra xi̱tora iniña, ndáa kuití ti̱ko̱to̱* ña̱ lino ña̱ nda̱sukúndaanara xi̱nira ndóo kán. Tasaá ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra ta ndákanikavíxi̱níra xa̱ʼa̱ ndáaña ku̱u kán.
13 Ta mií ki̱vi̱ saá, u̱vi̱ na̱ discípulo ku̱a̱ʼa̱nna iin ñuu na̱ naní Emaús, ki̱ʼva 11 kilómetro* kíndo̱oña nu̱ú ndíka̱a̱ ñuu Jerusalén. 14 Ta nátúʼun xíʼin táʼanna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ku̱u kán.
15 Ta tá nátúʼunkana xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo ku̱a̱ʼa̱nna, ta̱ Jesús ku̱yatinra nu̱úna ta ki̱xáʼara xíkara ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinna, 16 soo kǒo níkivi ndakuninara. 17 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáaña nátúʼunndó xa̱ʼa̱ va̱xindó yichi̱?”. Na̱kán xi̱kunditana ta náʼa̱ nu̱úna ña̱ kúsuchí-inina. 18 Ta̱ xi̱naní Cleopas nda̱kuiinra yuʼúra ta ka̱chira: “¿Á ta̱ inka ñuu kúún, á kǒo íyoún ñuu Jerusalén ña̱kán kǒo kúnda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ku̱u kán?”. 19 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáaña ku̱u?”. Ta na̱kán nda̱kuiinna yuʼúra: “Ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret, chi ta̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra nu̱ú Ndióxi̱ xíʼin nu̱ú ndiʼi na̱ yiví ña̱ xi̱kuura iin profeta ta̱ íyoní ndee̱ xíʼin chiñu ña̱ ke̱ʼéra ta saátu xíʼin tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra. 20 Na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ xáʼndachíñu ñuundi̱ nda̱taxinara ña̱ ná kaʼnínara ta katikaanara ndaʼa̱ yitu̱n. 21 Soo ndi̱ʼi̱ xi̱ndatundi̱ ña̱ sakǎkura na̱ ñuu Israel. Ta vitin, xa̱a̱ u̱ni̱ ki̱vi̱ kúú ña̱ ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo. 22 Ta saátu sava ná ñaʼá ná kítáʼan xíʼinndi̱ nda̱kanda̱ní-inindi̱ i̱xaaná. Saáchi xi̱ta̱a̱nní ni̱xa̱ʼa̱nná nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra, 23 ta xa̱ʼa̱ ña̱ kǒora níxininá, ni̱xa̱ʼa̱nná na̱túʼunná xíʼinndi̱ ña̱ xi̱niná na̱ ángel, ta na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinná ña̱ tákuvara. 24 Ña̱kán sava na̱ kítáʼan xíʼinndi̱ ni̱xa̱ʼa̱nna xi̱nina nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra ta íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ná ñaʼá kán xíʼinndi̱. Soo kǒo níxinina ta̱ Jesús”.
25 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kíʼviníndó ta kúeení kándíxandó ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ profeta. 26 ¿Á su̱ví ndiʼi ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu ndoʼo ta̱ Cristo ña̱ xo̱ʼvi̱ra ta saáví ndukáʼnura?”. 27 Ta na̱túʼunra xíʼinna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ra, ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Moisés xíʼin ña̱ ka̱ʼyí ndiʼika na̱ profeta.
28 Tá xa̱a̱ ku̱yatinna ñuu nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nna, tá i̱xaa ta̱ ku̱a̱ʼa̱n xíká saá i̱xaara. 29 Soo na̱kán ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná kindo̱ora xíʼinna. Ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Kindo̱o xíʼinndi̱, chi xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kúaava, si̱lóʼo kuñuú”. Ta ni̱ki̱ʼvira ña̱ kindo̱ora xíʼinna. 30 Tá xa̱a̱ xíxira xíʼinna, ki̱ʼinra iin si̱táva̱ʼa, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱, ta̱ʼvíraña ta ki̱xáʼara táxiraña ndaʼa̱na. 31 Tasaá nda̱nuná nu̱úna ta nda̱kuninara; soo ta̱kán nda̱ñúʼura nu̱úna. 32 Ta ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna: “¿Á su̱ví nda̱a̱ níma̱yó ni̱xa̱a̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinyó tá va̱xiyó chí yichi̱, tá nda̱kani káxira nu̱úyó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱?”. 33 Ta ndi̱ku̱n saá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Jerusalén, nu̱ú xi̱nina na̱ u̱xu̱ iin apóstol xíʼin na̱ nda̱taka xíʼinna kán, 34 ta xi̱kachina: “Ña̱ ndixa kúú ña̱ nda̱taku ta̱ Jesús* ta ki̱tara nu̱ú ta̱ Simón”. 35 Tasaá na̱kán na̱túʼunna xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u chí yichi̱ ta saátu xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva nda̱kuninara tá ta̱ʼvíra si̱táva̱ʼa.
36 Tá káʼa̱nkana ña̱yóʼo, ta̱ Jesús ki̱tara nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼandó”.* 37 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní yíʼvina nda̱kanixi̱nína ña̱ xi̱nina iin ángel.* 38 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Nda̱chun yíʼvindó? ¿Nda̱chun xíka-inindó? 39 Kotondó ndaʼíi̱ xíʼin xa̱ʼíi̱: yi̱ʼi̱ kúúvara. Tiinndó yi̱ʼi̱ ta kotondó, saáchi iin na̱ ángel* kǒo ku̱ñuna ni lekena táki̱ʼva xítondó ña̱ íyo yi̱ʼi̱”. 40 Tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna ni̱na̱ʼa̱ra ndaʼa̱ra xíʼin xa̱ʼa̱ra nu̱úna. 41 Soo na̱kán ni kǒo níkandíxana xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní kúsi̱í-inina xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kanda̱ní-inina, ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Á íyo loʼo ña̱ kuxuyó?”. 42 Ta na̱kán ta̱xina iin ñáʼñu ti̱a̱ká tí ya̱tan ndaʼa̱ra. 43 Ta ki̱ʼinrarí ta xi̱xirarí nu̱ú ndiʼina.
44 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó tá ni̱xi̱yokai̱ xíʼinndó: ña̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xa̱ʼíi̱ nu̱ú Ley ta̱ Moisés, xíʼin ña̱ ka̱ʼyí na̱ profeta, xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú Salmo xi̱niñúʼu xi̱nuña”. 45 Tasaá chi̱ndeétáʼanra* xíʼinna ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-inina xíʼin ndiʼi ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ 46 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱: ta̱ Cristo xo̱ʼvi̱níra ta tá ná ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ndatakuvara, 47 ta chí ñuu Jerusalén kúú ña̱ kixáʼana natúʼunna xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ra tasaá nda̱a̱ inkaka ñuu, ña̱ va̱ʼa ná ndikó-ini na̱ yiví tasaá ndoo ku̱a̱china. 48 Ta ndóʼó natúʼunndó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo. 49 Ta xíniñúʼu kunda̱a̱-inindó ña̱ taxii̱ ndaʼa̱ndó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n yivái̱ taxira ndaʼa̱ndó. Soo kindo̱ondó ñuu yóʼo nda̱a̱ ná ndakiʼinndó ndee̱ ña̱ kixi chí ndiví”.
50 Tasaá nda̱kiʼinrana ku̱a̱ʼa̱nna nda̱a̱ nu̱ú ñuu, nda̱a̱ Betania, ta nda̱niʼira ndaʼa̱ra ta chi̱ka̱a̱ra bendición miína. 51 Tá táxikara bendición ndaʼa̱na, ku̱xíkára nu̱úna ta ku̱a̱ʼa̱nra chí ndiví. 52 Ta xi̱kuxítína nu̱úra ta ni̱kusi̱íkaví-inina ndi̱kóna chí ñuu Jerusalén. 53 Ta ndiʼi yichi̱ xi̱xa̱ʼa̱nna templo ña̱ ndasakáʼnuna Ndióxi̱.
Koto glosario.
Á “ñá núma̱ ni̱xi̱yoñá”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Inka variante “káʼa̱n to̱ʼíi̱ xíʼún”, “káʼa̱n ndióxi̱i̱ xíʼún”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Á “ñá núma̱”.
Koto glosario.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “ni̱ka̱ʼa̱n to̱ʼóñá xíʼin”, “ni̱ka̱ʼa̱n ndióxi̱ñá xíʼin”.
Koto glosario.
Koto glosario, alma.
Koto glosario.
Á “ni̱nu kúni”.
Koto glosario.
Koto glosario, circuncisión.
Á “ndeéní ni̱yi̱ʼvína”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Á “ndu̱ura iin ta̱ loʼo xu̱xa”.
Inka variante “chi̱kandúʼúñára”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “levo”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Koto glosario, circuncisión.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Inka variante “ndaku̱i̱tana”.
Koto glosario, alma.
Inka variante “ndiví ñuú”.
Koto glosario.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ta̱ Herodes Antipas. Koto glosario.
Koto glosario.
Inka variante “ñuʼu̱ xíxi̱”.
Inka variante “ñuʼu̱ xíxi̱”.
Inka variante “mi̱ʼí”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Inka variante “xi̱koora”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, tá mar ña̱ Galilea.
Inka variante “yi̱ʼva̱ ña̱ tíinna ti̱a̱ká”.
Inka variante “xi̱koora”.
Inka variante “yi̱ʼva̱ndó”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Koto glosario.
Á “na̱ escriba”.
Inka variante “xuxaka”.
Inka variante “xi̱kandúʼura”.
Inka variante “íyora”.
Inka variante “káʼa̱n válína”.
Savatu yichi̱ va̱ása níxi̱xixina ku̱a̱ʼá ki̱vi̱.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “kindaana ta̱ tíndaʼa̱ ndaʼa̱na”.
Inka variante “kíkunaña”.
Á “odre”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, bolsa á ti̱aʼa ña̱ na̱kuva̱ʼa xíʼin ñii̱ kití. Koto glosario, odre.
Á “na̱ escriba”.
Inka variante “xi̱kí”.
Nanítura Tadeo.
Á “ndaʼa-inindó”.
Inka variante “Tá sátatindó”.
Inka variante “mi̱ʼí”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ va̱ʼa soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña.
Á “anciano”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inira”.
Á “alabastro”.
Inka variante “sa̱yíchi̱ñá”.
Koto glosario.
Inka variante “xi̱niʼninaña”.
Inka variante “saala”.
Koto glosario.
Inka variante “sa̱ndótonara”.
Koto glosario.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “íyora”.
Inka variante “ya̱a̱ña”.
Inka variante “kueenndi̱”.
Á “anciano”.
Á “na̱ escriba”.
Koto glosario.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “cho̱ño̱”, “ñu̱ñu̱”.
Inka variante “sándakue̱ʼe̱níñara”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Inka variante “xi̱kuii”, “ña̱kuiin”, “ño̱kuii”.
Inka variante “saala”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “va̱ása ka̱ʼa̱n to̱ʼóndó xíʼin”, “va̱ása ka̱ʼa̱n ndióxi̱ndó xíʼin”.
Tá tiempo saá tá xi̱chindeéna inkana xi̱chitó nu̱ú táʼanna ta xi̱numi táʼanna ta naʼání xi̱natúʼunna.
Inka variante “ya̱a̱”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ki̱vi̱ ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi.
Inka variante “ti̱ko̱to̱ ndeé”.
Á “Hades”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.
Inka variante “ku̱niʼnindó”.
Koto glosario.
Koto glosario, alma.
Inka variante “nda̱kue̱ʼe̱ra”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, iin veʼe nu̱ú xi̱kisi̱ na̱ xi̱xika yichi̱ tá ñuú ta xi̱chaʼvinaña.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “si̱táva̱ʼa”.
Á “ma̱ʼñú”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Á “Beelzebub”. Iin ki̱vi̱ ña̱ kúúmií ta̱ Ndi̱va̱ʼa.
Inka variante “xi̱koora”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ fariseo xíʼin inkaka na̱ judío xi̱ndakatana ndaʼa̱na nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo costumbre na̱ judío.
Ña̱ Ley káʼa̱nña tá iin na̱ yiví xáʼndana á sákutúna u̱xu̱ canasta xíʼin ña̱ʼa ña̱ chíʼina, xíniñúʼu taxina iin canasta ndaʼa̱ Ndióxi̱. Koto glosario, diezmo.
Inka variante “ka̱ʼa̱n to̱ʼóna xíʼinndó”, “ka̱ʼa̱n ndióxi̱na xíʼinndó”.
Inka variante “luku ndaʼa̱ndó”, “nduku ndaʼa̱ndó”.
Á “na̱ escriba”.
Koto glosario.
Inka variante “saala”.
Á sana “sinagoga”.
Koto glosario, alma.
Inka variante “kíkuña”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “levo”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “vigilia u̱vi̱”. Hora ña̱ ni̱xi̱yo tá tiempo ta̱ Jesús ña̱yóʼo kíxáʼaña ki̱ʼva ka̱a i̱i̱n ñuú iinsaá nda̱a̱ ma̱ʼñú ñuú.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “vigilia u̱ni̱”. Hora ña̱ ni̱xi̱yo tá tiempo ta̱ Jesús ña̱yóʼo kíxáʼaña ki̱ʼva ma̱ʼñú ñuú iinsaá nda̱a̱ ka̱a u̱ni̱ xi̱ta̱a̱n.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “íyo inka ki̱ʼva ña̱ xíniñúʼu ndakuchii̱”.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ va̱ʼa soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ náʼa̱ ña̱ kúúna na̱ va̱ʼa soo su̱ví ña̱ ndixa kúúña.
Iin ndikín loʼo ña̱ íyo chí Palestina. Tá xáʼnuña ndúuña iin yitu̱n tú xáʼnu nda̱a̱ ku̱mí metro ta kána ndaʼa̱nú.
Inka variante “saala”.
Á “levadura”.
Keʼéna ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní sa̱a̱na.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “xi̱kuii”, “ña̱kuiin”, “ño̱kuii”.
Koto glosario.
Koto glosario, ña̱ nda̱kú.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ kuxu si̱táva̱ʼa”.
Inka variante “Xe̱ei̱n”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “kundasína kunina”, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña loʼoka kuʼvi̱-inina kunina.
Koto glosario, alma.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin torre”.
Á “na̱ escriba”.
Inka variante “levo”.
Inka variante “xi̱kí”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ndiví”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ndiví”.
Á “anillo”, “xeʼé”.
Á “tí va̱ʼaka náʼa̱”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “xi̱ndiká”, “xi̱niʼi iká”.
Á “bato”. Iin bato kúúña ki̱ʼva 22 litro.
Á “medida ña̱ coro”. Iin iin bolsa ve̱eña kúyatin 170 kilo.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inira”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ña̱ ku̱i̱ká ña̱ va̱ása va̱ʼa”.
Koto glosario, adulterio.
Koto glosario, adulterio.
Á “morado”.
Ta̱yóʼo xi̱kuura iin ta̱a ta̱ xi̱ndukú xu̱ʼún xíʼin inkaka ña̱ʼa nu̱ú inkana.
Á “úlcera”.
Inka variante “ñina”.
Á “Hades”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.
Inka variante “nduku ndaʼa̱ra”, “luku ndaʼa̱ra”.
Inka variante “láíi̱”.
Inka variante “ndóʼoní-inii̱”.
Iin ndikín loʼo ña̱ íyo chí Palestina. Tá xáʼnuña ndúuña iin yitu̱n tú xáʼnu nda̱a̱ ku̱mí metro ta kána ndaʼa̱nú.
Tú yitu̱n yóʼo kúú tú xi̱naní moral.
Inka variante “sandée”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “xi̱xeenna”.
Ña̱ tu̱ʼun azufre káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ndiʼi yu̱u̱ ña̱ xíxi̱.
Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.
Nu̱ú tu̱ʼun griego ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin na̱ ni̱xi̱ʼi̱ á iin kití tí ni̱xi̱ʼi̱.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “níxi̱yi̱ʼví”.
Inka variante “ndiví ñuú”.
Koto glosario, adulterio.
Ña̱ Ley káʼa̱nña tá iin na̱ yiví xáʼndana á sákutúna u̱xu̱ canasta xíʼin ña̱ʼa ña̱ chíʼina, xíniñúʼu taxina iin canasta ndaʼa̱ Ndióxi̱. Koto glosario, diezmo.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ va̱ʼa taxira bendición ndaʼa̱na.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Inka variante “xuxa”.
Inka variante “tíku”.
Inka variante “kíkuna”.
Inka variante “tá yuʼúna”.
Koto glosario, kani.
Yitu̱n yóʼo sicómoro xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼinnú.
Iin mina griega ve̱eña 340 gramo ta kúúña ki̱ʼva 100 dracma.
Inka variante “xi̱kí”.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ se̱ʼún”.
Á “na̱ escriba”.
Á “na̱ escriba”.
Á “anciano”.
Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Mateo 21:42.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Koto glosario.
Á “nda̱a̱ ná chindúʼi̱ na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó ti̱xin xa̱ʼún nda̱a̱ táki̱ʼva koo tayi̱ nu̱ú chinúún xa̱ʼún”.
Inka variante “ka̱ʼa̱n to̱ʼóna xíʼinna”, “ka̱ʼa̱n ndióxi̱na xíʼinna”.
Koto glosario, leptón.
Koto glosario.
Á “ixandakú-inindó”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “ku̱niʼni”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ va̱ása kúú judío.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví na̱ va̱ása kúú judío.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Inka variante “kivi yi̱ʼína”.
Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Marcos 13:31.
Inka variante “ndiví”.
Á “na̱ escriba”.
Inka variante “xi̱koora”.
Inka variante “kueenna”.
Inka variante “xi̱kí”.
Inka variante “xi̱toorá”.
Á “anciano”.
Inka variante “yóora”, “íyora”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “táta”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “táta”.
Á “na̱ escriba”.
Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.
Koto glosario, yitu̱n tú sáxo̱ʼvi̱.
Á “ná núma̱”.
Inka variante “xi̱kí”.
Á “chíka̱a̱na suerte”. Koto glosario, chi̱ka̱a̱na suerte.
Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.
Koto glosario.
Á “tela”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ki̱vi̱ nu̱ú ña̱ kíxáʼa xa̱ʼa̱ semana”, ta nu̱ú na̱ judío domingo xi̱kuuña.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-ininá”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Á “tela”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “60 estadio”. Iin estadio ki̱ʼva 185 metro kúúña.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “táta”.
Á “Ndióxi̱ ná taxi ña̱ táxi̱n koo inindó”. Tu̱ʼun yóʼo kúú ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ judío tá xi̱chindeéna inkana ta kúni̱ kachiña ña̱ ná kǒo kiʼin kue̱ʼe̱ miína, ña̱ va̱ʼaní ná kundoona ta ná kuumiína ndiʼi ña̱ xíniñúʼuna.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin espíritu”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin espíritu”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “nda̱kuná nííra xi̱nína”.