ÑA̱ KA̱ʼYÍ TA̱ JUAN
1 Tá xa̱ʼa̱, ta̱ kúú tu̱ʼun xa̱a̱ íyora, ta̱ tu̱ʼun yóʼo ni̱xi̱yora xíʼin Ndióxi̱ ta ta̱ tu̱ʼun yóʼo xi̱kuura iin ndióxi̱. 2 Ta̱kán ni̱xi̱yora tá xa̱ʼa̱ xíʼin Ndióxi̱. 3 Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ta̱kán ña̱ ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ʼa, ta ndiʼi ña̱ʼa ña̱ na̱kuva̱ʼa ta̱kán kúú ta̱ ke̱ʼéña.
4 Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ta̱kán ña̱ ke̱ʼéra ña̱ táku, ta ña̱yóʼo táki̱ʼva íyo iin ñuʼu̱ saá íyoña nu̱ú na̱ yiví. 5 Ña̱ ñuʼu̱ ndáye̱ʼe̱ña nu̱ú naá, soo ña̱ naá kǒo kúchiñuña xíʼinña.
6 Ki̱xi iin ta̱a ta̱ chi̱ndaʼá Ndióxi̱. Juan xi̱naníra. 7 Ta̱yóʼo xi̱kuura iin testigo ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kúú ñuʼu̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱yóʼo kivi kandíxa ndiʼi na̱ yiví. 8 Ta su̱ví ta̱ Juan níxi̱kuu ña̱ ñuʼu̱ kán, chi ta̱ ki̱xi na̱túʼun xa̱ʼa̱ ña̱ ñuʼu̱ kánva xi̱kuura.
9 Ñuʼu̱ mií ña̱ ndixa ña̱ sándaye̱ʼe̱ nu̱ú ndiʼi na̱ yiví xa̱a̱ ku̱nu̱mí kixiña nu̱ú ñuyǐví yóʼo. 10 Mií ña̱ nda̱a̱ xa̱a̱ ni̱xi̱yora ñuyǐví yóʼo, Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ta̱kán ña̱ ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ʼa, soo na̱ ñuyǐví yóʼo kǒo níxi̱xini̱nara. 11 Veʼe miíra kúú ña̱ ki̱xira, soo na̱ veʼera kǒo níxiinna kuninara. 12 Soo ndiʼi na̱ nda̱kiʼin-ñaʼá ta ka̱ndíxanara, chi̱ndeétáʼanra xíʼinna ña̱ ni̱xa̱a̱na ku̱una se̱ʼe Ndióxi̱. 13 Na̱yóʼo kǒo níkakuna xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ mií na̱ yiví á xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ mií na̱ yivána, chi xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ mií Ndióxi̱ kúú ña̱ ka̱ku na̱yóʼo.
14 Ta̱ kúú tu̱ʼun ni̱xa̱a̱ra ndu̱ura iin na̱ yiví ta ni̱xi̱yora xíʼinyó, ta xi̱niyó ndee̱ ña̱ kúúmiíra, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndee̱ ña̱ táxi ta̱ kúú yivá ndaʼa̱ se̱ʼera ta̱ mitúʼun. Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira ta kúúmiíra ña̱ nda̱a̱, Ndióxi̱ xi̱kusi̱íní-inira xíʼinra. 15 (Ta̱ Juan ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo. Ka̱chira: “Ta̱yóʼo kúú ta̱ ni̱ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ xíʼinndó ‘Ta̱ va̱xi sa̱tá yi̱ʼi̱, káʼnuka ta̱yóʼo nu̱ú yi̱ʼi̱, saáchi xa̱a̱ ya̱chi̱kava íyo ta̱yóʼo nu̱ú yi̱ʼi̱’”). 16 Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira ta kúúmiíra ña̱ nda̱a̱, ndiʼi yichi̱ va̱ʼaní-inira xíʼinyó. 17 Saáchi Ndióxi̱ ta̱xi ña̱ Ley ndaʼa̱ ta̱ Moisés, soo xi̱niñúʼura ta̱ Jesucristo ña̱ na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ʼa íyo inira xíʼinyó ta saátu ña̱ na̱ʼa̱ra ña̱ nda̱a̱ nu̱úyó. 18 Ndióxi̱ nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán kuni na̱ yiví miíra. Chi ta̱ mitúʼun* ta̱ íyo táki̱ʼva íyo Ndióxi̱, ta̱ íyo yatin xíʼin yiváyó, ta̱kán kúú ta̱ nda̱kani nu̱úyó ndáa ki̱ʼva íyora.
19 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Juan tá chi̱ndaʼá na̱ judío na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ levita na̱ ke̱e nda̱a̱ ñuu Jerusalén ña̱ nda̱ka̱tu̱ʼunnara “¿Ndáa ta̱a kúú yóʼó?”. 20 Ta̱kán kǒo níxi̱ka-inira ña̱ ka̱ʼa̱nra, chi ka̱chira: “Su̱ví yi̱ʼi̱ kúú ta̱ Cristo”. 21 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Tá saá, ¿á ta̱ Elías kúún?”. Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Su̱ví yi̱ʼi̱ kúúra”. “¿Á iin Profeta kúún?”. Ta nda̱kuiinra: “Su̱ví iin Profeta kúi̱”. 22 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱ ndáa ta̱a kúún, ña̱kán va̱ʼa natúʼunndi̱ xíʼin na̱ chi̱ndaʼá ndi̱ʼi̱. ¿Ndáaña káchi miíún?”. 23 Ta ta̱kán nda̱kuiinra: “Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kána chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí ‘Ndasaviíndó yichi̱ Jehová* ta ndasanda̱kúndóña’, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías”. 24 Ta na̱ fariseo kúú na̱ chi̱ndaʼá na̱yóʼo. 25 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Tá su̱ví ta̱ Cristo kúún ni ta̱ Elías ni Profeta, ¿nda̱chun sándakuchiún na̱ yiví?”. 26 Ta ta̱ Juan nda̱kuiinra: “Yi̱ʼi̱ sándakuchii̱ na̱ yiví xíʼin ti̱kui̱í. Soo íyo iin ta̱ íyo xíʼin miíndó ta̱ kǒo xíni̱ndó. 27 Ta̱yóʼo kúú ta̱ va̱xi sa̱tái̱, ta nda̱a̱ ndu̱xa̱nra kǒo kivi tavái̱”. 28 Ña̱yóʼo ku̱uña chí ñuu Betania ña̱ ndíka̱a̱ chí inka táʼví yu̱ta Jordán, nu̱ú xi̱ndika̱a̱ ta̱ Juan xi̱sandákuchira na̱ yiví.
29 Tá inka ki̱vi̱, ta̱ Juan xi̱nira ña̱ va̱xi ta̱ Jesús nu̱úra ta ka̱chira: “Kotondó, ndikachi* sa̱na̱ Ndióxi̱, ta̱ sándiʼi-xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ñuyǐví yóʼo. 30 Ta̱yóʼo kúú ta̱ ni̱ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ xíʼinndó ‘Ta̱ va̱xi sa̱tá yi̱ʼi̱, káʼnuka ta̱yóʼo nu̱ú yi̱ʼi̱, saáchi xa̱a̱ ya̱chi̱kava íyo ta̱yóʼo nu̱ú yi̱ʼi̱’. 31 Ni yi̱ʼi̱ kǒo níxi̱xini̱i̱ra, soo yi̱ʼi̱ sándakuchii̱ na̱ yiví xíʼin ti̱kui̱í ña̱kán va̱ʼa kunda̱a̱-ini na̱ ñuu Israel xa̱ʼa̱ra”. 32 Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nka ta̱ Juan: “Xi̱nii̱ ña̱ nu̱u espíritu santo chí ndiví nda̱a̱ táki̱ʼva káa iin paloma ta xi̱kunúuña sa̱tára. 33 Ni yi̱ʼi̱ kǒo níxi̱xini̱i̱ra, soo ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ ña̱ sandákuchii̱ na̱ yiví xíʼin ti̱kui̱í ta̱kán kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼi̱n: ‘Kunda̱a̱-iniún ndáa ta̱ kúú ta̱ sandákuchi xíʼin espíritu santo tá ná kuniún nuuña ta kunúuña sa̱tára’. 34 Ta xi̱nii̱ ña̱yóʼo, ta nátúʼi̱n xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo ña̱ kúúra se̱ʼe Ndióxi̱”.
35 Tá inka ki̱vi̱, ta̱ Juan ndíka̱a̱ tukura kán, ta kítáʼan u̱vi̱ na̱ discípulora xíʼinra, 36 ta tá xi̱nira ña̱ va̱xi ta̱ Jesús nu̱úra ta ka̱chira: “Kotondó, ndikachi sa̱na̱ Ndióxi̱”. 37 Tá xi̱niso̱ʼo u̱vi̱ saá na̱ discípulora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, nda̱kundiku̱nna ta̱ Jesús. 38 Tasaá tá ndi̱kóko̱o ta̱ Jesús xi̱tora ña̱ va̱xina sa̱tára, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáana nándukúndó?”. Ta na̱kán nda̱kuiinna: “Rabí, (ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ‘maestro’) ¿ndáa míí kíndo̱ún?”. 39 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Naʼandó ta kunindó”. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna ta xi̱nina nu̱ú kíndo̱ora ta ki̱ndoona xíʼinra iníí ki̱vi̱; ta xa̱a̱ kúyatin ka̱a ku̱mí xi̱ku̱aá kúúña. 40 Ta̱ Andrés, ñani ta̱ Simón Pedro, kúú iin ta̱ xi̱niso̱ʼo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Juan ta nda̱kundiku̱nra ta̱ Jesús. 41 Ta̱ siʼna nda̱ni̱ʼíra kúú ñani miíra ta̱ Simón ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Nda̱ni̱ʼíndi̱ ta̱ Mesías” (ña̱ kúni̱ kachi Cristo), 42 ta ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinra nda̱a̱ nu̱ú ndíka̱a̱ ta̱ Jesús. Tasaá, tá xi̱ni ta̱ Jesús ta̱yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Yóʼó kúú ta̱ Simón se̱ʼe ta̱ Juan. Yóʼó, Cefas kunaníún” (ña̱ kúni̱ kachi Pedro).
43 Tá inka ki̱vi̱, xi̱kuni̱ ta̱ Jesús ku̱ʼu̱nra chí Galilea. Tasaá nda̱ni̱ʼíra ta̱ Felipe ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Naʼa ta koún discípuloi̱”. 44 Ta̱ Felipe ta̱ ñuu Betsaida xi̱kuura, ta ñuu yóʼo xi̱kuutu ñuu ta̱ Andrés xíʼin ta̱ Pedro. 45 Ta̱ Felipe nda̱ni̱ʼíra ta̱ Natanael ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Nda̱ni̱ʼíndi̱ ta̱ ka̱ʼyí ta̱ Moisés xa̱ʼa̱ nu̱ú ña̱ Ley, saátu na̱ profeta ka̱ʼyína xa̱ʼa̱ra: ta̱yóʼo kúú ta̱ Jesús se̱ʼe ta̱ José ta̱ ñuu Nazaret”. 46 Soo ta̱ Natanael ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á kiviví kana iin na̱ yiví va̱ʼa chí ñuu Nazaret?”. Tasaá nda̱kuiin ta̱ Felipe: “Naʼa ta kuniún”. 47 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ña̱ va̱xi ta̱ Natanael nu̱úra, ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kotondó, iin ta̱ ñuu Israel ta̱ kǒo sándaʼvi”. 48 Ta̱ Natanael ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Nda̱chun va̱ʼa xíni̱ún yi̱ʼi̱?”. Tasaá nda̱kuiin ta̱ Jesús: “Tá ndíka̱ún xa̱ʼa̱ tú higo saá xi̱nii̱ yóʼó, tá kúma̱níka kana ta̱ Felipe yóʼó”. 49 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Natanael: “Maestro,* yóʼó kúú se̱ʼe Ndióxi̱, yóʼó kúú Rey na̱ ñuu Israel”. 50 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “¿Á kándíxaún yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún ña̱ xi̱nii̱ ndíka̱ún xa̱ʼa̱ tú higo? Kuniún ña̱ʼa ña̱ ndakanda̱ka-iniún xíʼin nu̱úka ña̱yóʼo”. 51 Ta ni̱ka̱ʼa̱nkara xíʼinna: “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, kunindó chí ndiví ña̱ kununáña ta saátu kunindó na̱ ángel Ndióxi̱ ña̱ ndaana ta nuuna chí nu̱ú ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a”.
2 Tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ni̱xi̱yo iin vikó ña̱ tíndaʼa̱na chí ñuu Caná ña̱ kíndo̱o chí Galilea, ta xa̱a̱ kán ndíka̱a̱ siʼí ta̱ Jesús. 2 Ta saátu ka̱nana ta̱ Jesús ña̱ ku̱ʼu̱nra vikó kán xíʼin na̱ discípulora.
3 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n ndíʼi tá vino, ni̱ka̱ʼa̱n siʼí ta̱ Jesús xíʼinra: “Kǒoka vino koʼona”. 4 Soo ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúñá: “¿Nda̱chun xíniñúʼu kundi̱ʼi̱-iniyó xa̱ʼa̱rá? Ta̱ʼán kixaa̱ horai̱”. 5 Siʼíra ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin na̱ chíka̱a̱ tá vino kán: “Keʼéndó ndiʼi ña̱ káʼa̱nra xíʼinndó”. 6 Ta kán ndíta i̱ñu̱ ki̱si ña̱ yu̱u̱ nu̱ú táanna ti̱kui̱í, saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n na̱ judío ña̱ xíniñúʼu ndaʼána tá kúma̱níka kuxuna. Ta iin iin ki̱si ki̱ʼva 44 á 66 litro kivi kuñuʼu iniña. 7 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Sákutúndó ti̱kui̱í ini ki̱si”. Ta sa̱kútúnda̱a̱nará. 8 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ta vitin tavándó loʼorá ta kúáʼanndó taxindórá ndaʼa̱ ta̱ kíʼin kuenta xíʼin vikó tíndaʼa̱ yóʼo”. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna ta̱xinará ndaʼa̱ra. 9 Tá xi̱tondosó ta̱ kíʼin kuenta xíʼin vikó kán ti̱kui̱í tá ndu̱u vino, xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xíni̱ra ndáa míí ki̱xirá (na̱ ta̱vá ti̱kui̱í kán xi̱xini̱vana ndáa míí ki̱xirá) ka̱nara ta̱ tíndaʼa̱ kán 10 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndiʼina siʼnaka vino tá va̱ʼa táxina ta tá xa̱a̱ ni̱xi̱nii na̱ yiví saá táxina tá vino tá núuka ndaʼa̱na. Soo yóʼó nda̱a̱ vitin kúú ña̱ táxikaún tá vino tá va̱ʼaka”. 11 Ña̱yóʼo kúú milagro ña̱ nu̱ú ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús chí ñuu Caná ña̱ kíndo̱o chí Galilea. Tasaá kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ra ndee̱ ña̱ kúúmiíra, ta na̱ discípulora ka̱ndíxanara.
12 Tándi̱ʼi ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Capernaúm xíʼin siʼíra, xíʼin na̱ ñanira saátu xíʼin na̱ discípulora, soo loʼova ki̱vi̱ ni̱xi̱yona kán.
13 Tá xa̱a̱ ku̱yatin koo vikó ña̱ Pascua na̱ judío, ta̱ Jesús nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Jerusalén. 14 Tá ni̱xa̱a̱ra templo xi̱nira na̱ ndóo íxi̱kó si̱ndi̱ki̱, ndikachi* xíʼin paloma, saátu na̱ ndóo nu̱ú tayi̱ ña̱ sámana xu̱ʼún xíʼin na̱ yiví. 15 Tasaá i̱xava̱ʼara iin yoʼo̱, ta ta̱vára ndiʼi na̱ ndóo chí templo xíʼin ndikachi sa̱na̱na xíʼin si̱ndi̱ki̱ sa̱na̱na, ta xa̱tara ndiʼi xu̱ʼún ña̱ sámana ta sa̱ndúvara mesana. 16 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ íxi̱kó paloma kán: “Tavándó ndiʼi ña̱yóʼo. Chi su̱ví nu̱ú ya̱ʼvi kúú veʼe yivái̱”. 17 Na̱ discípulora nda̱kaʼánna xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱: “Xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱ní-inii̱ xínii̱ veʼún nda̱a̱ táki̱ʼva koo iin ñuʼu̱ ña̱ xíxi̱ saá kooña chí inii̱”.
18 Tá xi̱ni na̱ judío ña̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáa milagro kúú ña̱ keʼún ña̱ va̱ʼa na̱ʼún nu̱úndi̱ ña̱ táxi Ndióxi̱ ndee̱ ndaʼún ña̱ kéʼún ndiʼi ña̱yóʼo?”. 19 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Sandúvandó templo yóʼo ta ti̱xin ña̱ u̱ni̱ ki̱vi̱ ixava̱ʼa tukui̱ña”. 20 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n na̱ judío xíʼinra: “Ña̱ templo yóʼo 46 ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ na̱kuva̱ʼaña, ¿ta yóʼó ti̱xin ña̱ u̱ni̱ ki̱vi̱ ixava̱ʼúnña?”. 21 Soo templo ña̱ káʼa̱nra xa̱ʼa̱ kúú ku̱ñu miívara. 22 Tá nda̱takura, na̱ discípulora nda̱kaʼánna xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna, ta ka̱ndíxana ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ ta saátu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna.
23 Tá ni̱xa̱ʼa̱nra chí ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa koora vikó ña̱ Pascua, saá ke̱ʼéra milagro ta ku̱a̱ʼání na̱ xi̱ni ña̱yóʼo ki̱xáʼana kándíxanara. 24 Soo ta̱ Jesús va̱ása ndinuʼu-inira níxikandíxarana, chi xi̱xini̱ra ndiʼina 25 ta va̱ása níxiniñúʼura ña̱ ka̱ʼa̱n inkana xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱ní iin na̱ yiví, saáchi xi̱kunda̱a̱va-inira ña̱ ndíka̱a̱-ini iin na̱ yiví.
3 Ni̱xi̱yo iin ta̱ fariseo ta̱ xi̱naní Nicodemo, iin ta̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú na̱ judío. 2 Ta ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora ta̱ Jesús tá ñuú ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Maestro,* xíni̱ndi̱ ña̱ mií Ndióxi̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼá yóʼó, saáchi ni iin ta̱a kǒo kivi keʼé milagro táʼan ña̱ kéʼún tá kǒo Ndióxi̱ íyo xíʼinra”. 3 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼún, tá kǒo káku xa̱á tuku iinna, kǒo kivi ki̱ʼvina ti̱xin Reino Ndióxi̱”. 4 Ta̱ Nicodemo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Ndáa ki̱ʼva kivi kaku tuku iinna tá xa̱a̱ chéena? Kǒo kivi ki̱ʼvina ti̱xin siʼína ta tuku kakuna ¿á su̱ví saá?”. 5 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼún, tá kǒo káku iinna xíʼin ti̱kui̱í ta saátu xíʼin espíritu santo, kǒo kivi ki̱ʼvina ti̱xin Reino Ndióxi̱. 6 Na̱ káku ti̱xin iin na̱ yiví, iin na̱ yiví kúú na̱yóʼo, ta na̱ káku xíʼin espíritu santo, se̱ʼe Ndióxi̱ kúú na̱yóʼo. 7 Kǒo ndakanda̱-iniún ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún ña̱yóʼo ‘Ndóʼó xíniñúʼu kaku xa̱á tukundó’. 8 Ta̱chí kániña nu̱ú kúni̱ miíña ta nda̱a̱ kivi kuniso̱ʼúnña ta kǒo kúnda̱a̱-iniún ndáa míí va̱xiña ta ndáa míí ku̱a̱ʼa̱nña. Ki̱ʼva saá ndóʼo ndiʼi na̱ káku xíʼin espíritu santo”.
9 Tasaá ta̱ Nicodemo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáa ki̱ʼva kuu ndiʼi ña̱ʼa yóʼo?”. 10 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Maestro na̱ ñuu Israel kúún, ¿nda̱chun kǒo xíni̱ún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo? 11 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼún, káʼa̱nndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱ndi̱ ta káʼa̱nndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xítondi̱, ta ndóʼó va̱ása kándíxandó ña̱ káʼa̱nndi̱ xíʼinndó. 12 Káʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo soo kǒo kándíxandóña, tá ná ka̱ʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ ña̱ íyo chí ndiví ¿ndáaña keʼéndó ña̱ va̱ʼa kandíxandó ña̱yóʼo? 13 Ni iin ta̱a ta̱ʼán ku̱ʼu̱n chí ndiví. Soo ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a, ta̱kán kúú ta̱ ki̱xi chí ndiví. 14 Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Moisés ña̱ chi̱núura ko̱o̱ nu̱ú iin yitu̱n chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, ki̱ʼva saá keʼé na̱ yiví xíʼin ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a 15 ta ndiʼi na̱ kándíxa miíra va̱ʼa kutakuna ndiʼi tiempo.
16 ”Saáchi Ndióxi̱ ni̱kuʼvi̱ní-inira xi̱nira na̱ ñuyǐví ta nda̱taxira se̱ʼera ta̱ mitúʼun xa̱ʼa̱na, ña̱ va̱ʼa ndiʼi na̱ kándíxa miíra kǒo ndiʼi-xa̱ʼa̱na chi kutakuna ndiʼi tiempo. 17 Saáchi Ndióxi̱ kǒo níchindaʼára se̱ʼera ña̱ kixira tiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuyǐví, chi ki̱xira ña̱ sakǎkura na̱ ñuyǐví yóʼo. 18 Na̱ kándíxa miíra va̱ása ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinna. Ta na̱ kǒo kándíxa miíra xa̱a̱ nda̱tiinna ku̱a̱chi xíʼinna, saáchi kǒo náʼa̱na ña̱ kándíxana ta̱ se̱ʼe mitúʼun Ndióxi̱. 19 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinna: xa̱a̱ ki̱xi ña̱ luz ñuyǐví yóʼo ta kǒo níxiinna kunina ña̱yóʼo chi xi̱kuni̱kana ña̱ naáva, saáchi ña̱ʼa ña̱ xi̱keʼéna ña̱ kiniva xi̱kuuña. 20 Saáchi na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa kúndasína xínina ña̱ luz ta ni va̱ása ku̱a̱ʼa̱nna nu̱ú ña̱ luz, ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndana̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna. 21 Soo na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa ku̱a̱ʼa̱nna nu̱ú ña̱ luz, ña̱ va̱ʼa ná ndana̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱ kítáʼanña xíʼin ña̱ kúni̱ Ndióxi̱”.
22 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, ta̱ Jesús xíʼin na̱ discípulora ni̱xa̱a̱na chí ñuu ña̱ kíndo̱o chí Judea ta kán ni̱xi̱yora xíʼinna ta sa̱ndákuchira na̱ yiví kán. 23 Ta saátu ta̱ Juan xi̱sandákuchira na̱ yiví chí Enón yatin chí Salim saáchi ku̱a̱ʼání ti̱kui̱í ni̱xi̱yo kán, ta xi̱kixi na̱ yiví ta xi̱sandákuchirana; 24 saáchi ta̱ Juan ta̱ʼán chika̱a̱nara veʼeka̱a.
25 Tasaá na̱ discípulo ta̱ Juan ni̱ka̱ʼa̱n kúáchina* xíʼin iin ta̱ judío xa̱ʼa̱ ña̱ ndáyáʼvi limpio koona táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ Ley. 26 Tándi̱ʼi ni̱xa̱ʼa̱nna ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Juan: “Maestro,* ta̱a ta̱ ni̱xa̱ʼa̱n nu̱ún chí inka xiyo yuʼú yu̱ta Jordán, ta̱ na̱túʼún xa̱ʼa̱, sándákuchira na̱ yiví ta ndiʼina ku̱a̱ʼa̱n nu̱úra”. 27 Ta̱ Juan nda̱kuiinra yuʼúna: “Nda̱a̱ ni iinna kǒo kivi ndakiʼin ni iin ña̱ʼa tá su̱ví Ndióxi̱ nítaxiña ndaʼa̱na. 28 Ndóʼó kúú testigo ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n ‘Su̱ví yi̱ʼi̱ kúú ta̱ Cristo, chi siʼnaka yi̱ʼi̱ chi̱ndaʼá Ndióxi̱ nu̱ú ta̱yóʼo’. 29 Ta̱ tíndaʼa̱ xíʼin ñá novia kúú ta̱ novio. Soo migo ta̱ tíndaʼa̱ yóʼo tá íyo yatinra xíʼinra ta xíniso̱ʼora ña̱ káʼa̱nra kúsi̱íní-inira. Ña̱kán ndeéní kúsi̱í-inii̱ vitin. 30 Ta̱yóʼo xíniñúʼu nduku̱a̱ʼáka chiñu ña̱ keʼéra, soo yi̱ʼi̱ kixáʼa ndiʼiva chiñu ña̱ kéʼíi̱”.
31 Ta̱ va̱xi chí ni̱nu kúú ta̱ káʼnuka nu̱ú ndiʼina. Ta na̱ íyo nu̱ú ñuʼú káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú. Ta ta̱ va̱xi chí ndiví kúú ta̱ káʼnuka nu̱ú ndiʼina. 32 Ta káʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nira xíʼin ña̱ xi̱niso̱ʼora. Soo kǒo ni iinna kándíxa ña̱ káʼa̱nra. 33 Ta na̱ kándíxa tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nra náʼa̱na ña̱ kándíxana ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ ña̱ nda̱a̱. 34 Saáchi ta̱ chi̱ndaʼá Ndióxi̱ káʼa̱nra tu̱ʼun Ndióxi̱, chi Ndióxi̱ ku̱a̱ʼání espíritu santo táxira xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira. 35 Ta̱ kúú yivá kúʼvi̱-inira xínira se̱ʼera ta nda̱taxira ndiʼi ña̱ʼa ndaʼa̱ra. 36 Na̱ kándíxa se̱ʼe Ndióxi̱ kutakuna ndiʼi tiempo, soo na̱ kǒo xíín kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nra va̱ása kutakuna, chi xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna sa̱a̱ Ndióxi̱ xíʼinna.
4 Tá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ña̱ na̱kunda̱a̱-ini na̱ fariseo xa̱ʼa̱ra ña̱ ku̱a̱ʼáka na̱ discípulo xi̱kuumiíra ta ku̱a̱ʼáka na̱ yiví xi̱sandákuchira nu̱ú ta̱ Juan, 2 ta su̱ví mií ta̱ Jesús kúú ta̱ xi̱sandákuchi na̱ yiví chi na̱ discípulora kúú na̱ xi̱sandákuchina, 3 ki̱tara chí Judea ta nda̱kiʼin tukura ku̱a̱ʼa̱nra chí Galilea. 4 Soo xi̱niñúʼu ya̱ʼara chí Samaria. 5 Tasaá ni̱xa̱a̱ra iin ñuu ña̱ naní Sicar ña̱ ndíka̱a̱ chí Samaria, yatin nu̱ú ndíka̱a̱ ñuʼú ña̱ ta̱xi ta̱ Jacob ndaʼa̱ se̱ʼera ta̱ José. 6 Kán ndíka̱a̱ pozo ta̱ Jacob. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱naání ta̱ Jesús ña̱ káni̱ní ki̱xira, xi̱koora yatin yuʼú pozo kán. Kúyatin ka̱a u̱xu̱ u̱vi̱ káʼñu kúúña.
7 Tasaá ki̱xaa̱ iin ñaʼá ñá ñuu Samaria ña̱ taváñá ti̱kui̱í. Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinñá: “Taxi loʼo ti̱kui̱í ná koʼi̱”. 8 (Na̱ discípulora chí ñuu kán ni̱xa̱ʼa̱nna sa̱tána* ña̱ʼa ña̱ kuxuna). 9 Soo ñá ñuu Samaria kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunñára: “¿Nda̱chun va̱ʼa ndúkún ti̱kui̱í nu̱úi̱ koʼún ta ñá ñuu Samaria kúi̱ ta yóʼó ta̱ judío kúún?”. (Saáchi kǒo kítáʼan va̱ʼa na̱ judío xíʼin na̱ ñuu Samaria). 10 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúñá: “Tá ná kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ táxi Ndióxi̱* ta saátu tá ná kunda̱a̱-iniún ndáa ta̱ kúú ta̱ káʼa̱n xíʼún ‘Taxi loʼo ti̱kui̱í ná koʼi̱’, miívaún kúú ñá ndukú ti̱kui̱í nu̱úra, ta taxira ti̱kui̱í tá táxi ña̱ kutakuna ndaʼún”. 11 Ñákán ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Táta, ni kǒo ña̱ʼa níʼún ña̱ taváún ti̱kui̱í, ta kúnuníva ña̱ pozo yóʼo. ¿Ndáa míí ku̱ʼún kiʼún ti̱kui̱í tá káʼún xa̱ʼa̱ tá táxi ña̱ kutakuna? 12 ¿Á káʼnukava yóʼó nu̱ú yivándi̱ ta̱ Jacob ta̱ ni̱xi̱yo tá ya̱chi̱? Ta̱kán kúú ta̱ ta̱xi pozo yóʼo ndaʼa̱ndi̱, ta yóʼo kúú nu̱ú xi̱xiʼira ti̱kui̱í xíʼin se̱ʼera saátu kití sa̱na̱ra”. 13 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúñá: “Ndiʼi na̱ xíʼi ti̱kui̱í yóʼo yi̱chi̱ tuku inina. 14 Na̱ ná koʼo ti̱kui̱í tá táxii̱ va̱ása yi̱chi̱ka-inina. Ti̱kui̱í tá taxii̱ ndaʼa̱na táki̱ʼva íyo ti̱kui̱í tá kána ini iin pozo saá xa̱a̱rá koorá inina ta taxirá kutakuna ndiʼi tiempo”. 15 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ñá ñaʼá kán xíʼinra: “Táta, taxirá ná koʼi̱, ña̱kán va̱ʼa va̱ása yi̱chi̱ka-inii̱ tasaá va̱ása kixikai̱ tavái̱ ti̱kui̱í yóʼo”.
16 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Kúáʼan ka̱ʼa̱n xíʼin yiíún ta ná kixira xíʼún yóʼo”. 17 Ta ñá ñaʼá kán nda̱kuiinñá yuʼúra: “Kǒo yiíi̱”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinñá: “Ña̱ nda̱a̱va kúú ña̱ káʼún ña̱ kǒo yiíún, 18 saáchi xa̱a̱ u̱ʼu̱n yiíún ni̱xi̱yo ta ta̱ íyo xíʼún vitin ni su̱ví yiíún kúúra. Ta ña̱ nda̱a̱va kúú ña̱ ni̱ka̱ʼún”. 19 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ñá ñaʼá kán xíʼinra: “Táta, yi̱ʼi̱ túvii̱ ña̱ iin profetava kúún. 20 Na̱ táʼanndi̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá nu̱ú yuku̱* yóʼo xi̱ndasakáʼnuna Ndióxi̱, soo ndóʼó káʼa̱nndó ña̱ xíniñúʼu ndasakáʼnuyóra chí ñuu Jerusalén”. 21 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinñá: “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼún: xa̱a̱ ku̱yatin tiempo ña̱ va̱ása ndasakáʼnukandó Ndióxi̱ ni nu̱ú yuku̱ yóʼo ta ni chí ñuu Jerusalén. 22 Ndóʼó va̱ása xíni̱ndó ndáaña ndásakáʼnundó, soo ndi̱ʼi̱ xíni̱vandi̱ ña̱ ndásakáʼnundi̱, saáchi na̱ judío kúú na̱ siʼna kunda̱a̱-ini ndáaña keʼé Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa sakǎkura na̱ yiví. 23 Soo va̱xi tiempo, ta vitin kúú ña̱ xa̱a̱ ki̱xaa̱ña, ta na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱, ndasakáʼnunara nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ ña̱ espíritu santo yichi̱ nu̱úna ta saátu nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ nda̱a̱ ña̱ sa̱kuaʼana xa̱ʼa̱ra. Chi Ndióxi̱ nándukúra na̱ íyo saá ña̱ ndasakáʼnunara. 24 Ndióxi̱ iin espíritu kúúra,* ta na̱ ndásakáʼnu-ñaʼá xíniñúʼu ndasakáʼnunara nda̱a̱ táki̱ʼva náʼa̱ ña̱ espíritu santo yichi̱ nu̱úna ta saátu nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ nda̱a̱ ña̱ sa̱kuaʼana xa̱ʼa̱ra”. 25 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ñá ñaʼá kán xíʼinra: “Yi̱ʼi̱ xíni̱i̱ ña̱ kixaa̱va ta̱ Mesías, ta̱ káʼa̱nna Cristo xíʼin. Tá ná kixaa̱ ta̱kán ndakani ndiʼivaraña nu̱úndi̱”. 26 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúñá: “Ta̱kán kúú yi̱ʼi̱, ta̱ káʼa̱n xíʼún yóʼo”.
27 Ta ndi̱ku̱n saá ki̱xaa̱ na̱ discípulora ta nda̱kanda̱-inina* xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra xíʼin iin ñaʼá. Soo nda̱a̱ ni iinna kǒo nínda̱ka̱tu̱ʼun “¿Ndáaña nándukún?” á “¿Nda̱chun káʼún xíʼin ñá ñaʼá yóʼo?”. 28 Tasaá sa̱ndákoo ñá ñaʼá kán ki̱si ña̱ xíkóñá ti̱kui̱í ta nda̱kiʼinñá ku̱a̱ʼa̱nñá ñuu kán ña̱ natúʼunñá xíʼin na̱ yiví: 29 “Naʼandó kotondó iin ta̱a ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xi̱keʼíi̱. ¿Á su̱ví ta̱yóʼo kúú ta̱ Cristo?”. 30 Tasaá ke̱e na̱ yiví ña̱ ñuu kán ta ni̱xa̱ʼa̱nna xi̱tonara.
31 Tá kúma̱níka kixaa̱na nu̱úra, na̱ discípulora ni̱ka̱ʼa̱nnína xíʼinra: “Maestro,* kuxu loʼo”. 32 Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Xa̱a̱ íyo ña̱ʼa xíxii̱, ta ndóʼó va̱ása xíni̱ndó ndáaña kúúña”. 33 Ña̱kán na̱ discípulora ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanna: “¿Á su̱ví nda̱a̱ ni iinna kǒo níkixi xíʼin ña̱ʼa kuxura?”. 34 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Ña̱ xíxii̱ kúú ña̱ keʼíi̱ ña̱ kúni̱ mií ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ ta saxínui̱ chiñura. 35 ¿Á su̱ví miíndó káʼa̱n ña̱ kúma̱ní ku̱mí yo̱o̱ saá kixaa̱ tiempo ña̱ sákeena? Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó: ndaniʼindó nu̱úndó ta kotondó, xa̱a̱ va̱ʼava ña̱ trigo, ta xa̱a̱ va̱ʼava sákeena. 36 Ta̱ chíʼi xa̱a̱ ndákiʼinvara ya̱ʼvira ta xa̱a̱ ndákiʼinra ku̱i̱ʼi ña̱ kutaku ndiʼi tiempo. Ta xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱ chíʼi xíʼin ta̱ sákee inkáchi kusi̱í-inina. 37 Saáchi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xínu tu̱ʼun ña̱ káʼa̱n “Iin kúú na̱ chíʼi ta inka kúú na̱ sákee”. 38 Yi̱ʼi̱ chi̱ndaʼíi̱ ndóʼó ña̱ sákeendó ña̱ʼa ña̱ kǒo níndoʼondó xa̱ʼa̱. Chi inkava kúú na̱ ndeéní ka̱chíñu, ta ndóʼó kúú na̱ nda̱kiʼin ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱chíñu na̱kán”.
39 Ku̱a̱ʼání na̱ ñuu Samaria ka̱ndíxanara xa̱ʼa̱ ña̱ na̱túʼun ñá ñaʼá kán xíʼinna, chi ka̱chiñá: “Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xi̱keʼíi̱”. 40 Ña̱kán tá ni̱xa̱ʼa̱n na̱ ñuu Samaria xi̱tonara, ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná kindo̱ora xíʼinna, ta ni̱ndo̱ora xíʼinna u̱vi̱ ki̱vi̱. 41 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niso̱ʼona ña̱ xi̱sanáʼa̱ra, ku̱a̱ʼáníkana ka̱ndíxa-ñaʼá, 42 ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ñá ñaʼá kán: “Va̱ása kándíxa kuitíndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ na̱túʼún xíʼinndi̱ chi xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niso̱ʼo miíndi̱ kúú ña̱ kándíxandi̱ ta mií ña̱ nda̱a̱ xíni̱ndi̱ ña̱ kúúra ta̱ sakǎku na̱ ñuyǐví”.
43 Tándi̱ʼi ni̱xi̱yora u̱vi̱ ki̱vi̱ ñuu kán, ki̱tara ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Galilea. 44 (Mií ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ ni iin na̱ profeta va̱ása va̱ʼa ndákiʼinnana ñuu miína). 45 Tá ni̱xa̱a̱ra chí Galilea va̱ʼaní nda̱kiʼin na̱ ñuu kán miíra, chi saátu ni̱xa̱ʼa̱n miína vikó chí ñuu Jerusalén ta xi̱nina ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ke̱ʼéra tá ni̱xi̱yo ña̱ vikó kán.
46 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱n tukura ña̱ ñuu Caná ña̱ ndíka̱a̱ chí Galilea, ñuu nu̱ú nda̱sara ti̱kui̱í vino. Ta ni̱xi̱yo iin ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú iin ta̱ rey ta̱ ñuu Capernaúm, ta ta̱ loʼo se̱ʼera xi̱kuumiíra kue̱ʼe̱. 47 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ ta̱a yóʼo xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ ke̱era chí Judea ta ki̱xaa̱ra chí Galilea, ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱torara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná ku̱ʼu̱nra xíʼinra ña̱ sandáʼara se̱ʼera, chi xa̱a̱ yatin kuvira. 48 Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndóʼó kándíxa kuitíndó tá xínindó milagro xíʼin ña̱ʼa ña̱ ndákanda̱-inindó xíʼin”. 49 Ta̱ káchíñu nu̱ú ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta, ná ku̱ʼu̱nyó xíʼi̱n ña̱kán va̱ʼa ná kǒo kuvi ta̱ loʼo se̱ʼi̱”. 50 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “Ndikó chí veʼún, chi xa̱a̱ nda̱ʼava se̱ʼún”. Ta̱ ta̱a kán ka̱ndíxavara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra. 51 Ta tá ku̱a̱ʼa̱nra chí veʼera, ke̱e na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ nda̱kutáʼanna xíʼinra ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ xa̱a̱ nda̱ʼava se̱ʼera. 52 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana ndáa hora ndu̱va̱ʼa ta̱ loʼo se̱ʼera. Ta nda̱kuiinna yuʼúra: “Ña̱ kue̱ʼe̱ kaʼní ña̱ xi̱kuumiíra tá ka̱a iin xi̱ku̱aá kuni ku̱a̱ʼa̱nña nu̱úra”. 53 Ta kán na̱kunda̱a̱-inira ña̱ ku̱uña mií hora ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra “Xa̱a̱ nda̱ʼava se̱ʼún”. Ta miíra xíʼin ndiʼika na̱ veʼera ka̱ndíxana ta̱ Jesús. 54 Ña̱yóʼo kúú milagro ña̱ u̱vi̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús tá ke̱era chí Judea ta ndi̱kóra chí Galilea.
5 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo na̱ judío ke̱ʼéna iin vikó, ta ta̱ Jesús nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Jerusalén. 2 Ta chí ñuu Jerusalén chí yatin nu̱ú naní Yéʼé tí ndikachi,* kán ni̱xi̱yo iin tanque nu̱ú xi̱ñuʼu ti̱kui̱í ta Betzata xi̱naníña tu̱ʼun hebreo, ta ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼá columna* sa̱tá ña̱ tanque yóʼo. 3 Ta kán xi̱ndoo ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ xi̱kuumií kue̱ʼe̱, na̱ kúáa nu̱ú, na̱ lenko xíʼin na̱ ni̱yi̱chi̱ ndaʼa̱ á xa̱ʼa̱. 4 * 5 Ta kán ni̱xi̱yo iin ta̱a, ta xa̱a̱ 38 ku̱i̱ya̱ kúúmiíra kue̱ʼe̱. 6 Tá xi̱nira ña̱ kándúʼu* ta̱ ta̱a kán, ta xa̱a̱ kúnda̱a̱-inira ña̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ndeéndóʼora, ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á kúni̱ún nduva̱ʼún?”. 7 Ta̱ ndeéndóʼo kán nda̱kuiinra yuʼúra: “Táta, kǒo miíví na̱ chika̱a̱ yi̱ʼi̱ ini ti̱kui̱í tá kánda̱ nu̱úrá. Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼi̱n ki̱ʼvii̱ inirá, xa̱a̱ siʼnakava inkana kama núu ña̱ kíʼvina nu̱úi̱”. 8 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndakundichi, ndakiʼin xi̱toún ta kúáʼan”. 9 Ta̱ ta̱a kán ndi̱ku̱n kama ndu̱va̱ʼara ta nda̱kiʼinra xi̱tora ta ki̱xáʼara xíkara.
Ta ki̱vi̱ kán sábado xi̱kuuña. 10 Ña̱kán na̱ judío ki̱xáʼana káʼa̱nna xíʼin ta̱ ndu̱va̱ʼa kán: “Sábado kúúña vitin. Va̱ása va̱ʼa kundisoún xi̱toún”. 11 Soo ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Ta̱ sa̱ndáʼa yi̱ʼi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n ‘Ndakiʼin xi̱toún ta kúáʼan’”. 12 Ta na̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáa ta̱a kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼún ‘Ndakiʼin xi̱toún ta kúáʼan’?”. 13 Soo ta̱ ta̱a kán va̱ása níkunda̱a̱-inira ndáa ta̱ kúú ta̱ sa̱ndáʼa-ñaʼá, saáchi ta̱ Jesús ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú ndíta ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán.
14 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, ta̱ Jesús nda̱ni̱ʼírara ini templo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Xa̱a̱ ndu̱va̱ʼún vitin, va̱ása ki̱ʼvikaún ku̱a̱chi ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndoʼún inka ña̱ ndeéka”. 15 Ta̱ ta̱a kán nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ judío xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ sa̱ndáʼarara. 16 Ña̱kán ki̱xáʼa na̱ judío ndíku̱nna sa̱tá ta̱ Jesús ña̱ kundi̱va̱ʼana xíʼinra saáchi xi̱keʼéra ña̱yóʼo ki̱vi̱ sábado. 17 Soo ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Yivái̱ nda̱a̱ vitin káchíñukara, ta saátu yi̱ʼi̱ ndákundeékavai̱ káchíñui̱”. 18 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, na̱ judío ki̱xáʼana ndúkúkana ndáa ki̱ʼva kaʼnínara, saáchi xi̱ndakanixi̱nína ña̱ va̱ása íxato̱ʼóra ki̱vi̱ sábado ta xi̱kuni̱ra ña̱ ná ndakanixi̱nína ña̱ inkáchi íyora xíʼin Ndióxi̱ chi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ yivára kúú Ndióxi̱.
19 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, ta̱ kúú se̱ʼe Ndióxi̱ kǒo kívi keʼé miíra ni iin ña̱ʼa ña̱ kúni̱ra, chi kéʼéra ña̱ xíni kuitíra kéʼé yivára. Saáchi kéʼéra ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kéʼé yivára. 20 Chi Ndióxi̱ kúʼvi̱-inira xínira se̱ʼera ta sánáʼa̱rara ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kéʼéra, ta sanáʼa̱rara chiñu ña̱ náʼnuka nu̱ú ña̱yóʼo ña̱kán va̱ʼa kunindóña ta ndakanda̱-inindó xíʼinña. 21 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva íxaa Ndióxi̱ ña̱ sándatakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱, saátu se̱ʼera sándatakura na̱ kúni̱ miíra. 22 Saáchi Ndióxi̱ va̱ása ndátiinra ku̱a̱chi xíʼin ni iinna, chi sa̱ndákoora chiñu yóʼo ndaʼa̱ se̱ʼera ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi, 23 ña̱kán va̱ʼa ixato̱ʼónara nda̱a̱ táki̱ʼva íxato̱ʼóna yivára. Na̱ kǒo íxato̱ʼó-ñaʼá, kǒo íxato̱ʼóna yivára chi ta̱kán kúú ta̱ chi̱ndaʼá-ñaʼá. 24 Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n ta kándíxana ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ kutakuna ndiʼi tiempo ta va̱ása ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinna, chi xa̱a̱na koona táki̱ʼva íyo na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta nda̱takuna.
25 ”Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, xa̱a̱ va̱xi tiempo, ta vitin kúú ña̱ xa̱a̱ ki̱xaa̱ña, na̱ ni̱xi̱ʼi̱ kuniso̱ʼona tu̱ʼun se̱ʼe Ndióxi̱, ta na̱ ka̱ndíxa kúú na̱ kutaku. 26 Saáchi Ndióxi̱ íyo ndee̱ra ña̱ taxira kutaku inkana, saátu ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱ se̱ʼera ña̱ taxira kutaku inkana. 27 Ta ta̱xira chiñu ndaʼa̱ra ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi, saáchi ta̱yóʼo kúú se̱ʼe ta̱a. 28 Va̱ása ndakanda̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, saáchi va̱xi hora ta ndiʼi na̱ ni̱xi̱ʼi̱ na̱ ñúʼu ti̱xin ya̱vi̱ kuniso̱ʼona tu̱ʼunra 29 ta keena: na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ʼa ndatakuna ta koona ndiʼi tiempo, ta na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa ndatakuna ta ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinna. 30 Kǒo kívi keʼíi̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ kúni̱ miíi̱. Ndátii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ káʼa̱n yivái̱ xíʼi̱n. Ta nda̱kúní ndátii̱n ku̱a̱chi, saáchi va̱ása kéʼíi̱ ña̱ kúni̱ miíi̱, chi kéʼíi̱ ña̱ kúni̱ ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱.
31 ”Tá ná natúʼi̱n xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ mií kuitíi̱, va̱ása kandíxana ña̱ ka̱ʼi̱n. 32 Soo íyo inka ta̱ nátúʼun xíʼin na̱ yiví xa̱ʼíi̱, ta kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ nda̱a̱va kúú ña̱ káʼa̱n ta̱kán xa̱ʼíi̱. 33 Ndóʼó chi̱ndaʼándó na̱ yiví ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ta̱ Juan, ta ña̱ na̱túʼun ta̱kán xa̱ʼíi̱ ña̱ nda̱a̱va kúúña. 34 Va̱ása xíniñúʼi̱ ni iin ta̱a ña̱ natúʼunra xíʼin inka na̱ yiví xa̱ʼíi̱, soo káʼi̱n ña̱yóʼo xíʼinndó ña̱ va̱ʼa ná ka̱kundó. 35 Ta̱ Juan táki̱ʼva íyo iin lámpara ña̱ va̱ʼaní túun ta yéʼe̱níña saá ni̱xi̱yora, ta ndóʼó xi̱kuni̱vandó kusi̱í-inindó xíʼin ñuʼu̱ra soo loʼova tiempo ni̱kusi̱í-inindó xíʼinña. 36 Soo íyo iin ña̱ ndáyáʼvika kúúmií yi̱ʼi̱ nu̱úka ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Juan, saáchi chiñu ña̱ chi̱ndaʼá yivái̱ yi̱ʼi̱ keʼíi̱, chiñu ña̱ kéʼíi̱ yóʼo náʼa̱ña ña̱ mií yivái̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. 37 Ta yivái̱ ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱, ta̱yóʼo kúú ta̱ káʼa̱n xa̱ʼíi̱. Ndóʼó nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán kuniso̱ʼondó tu̱ʼunra ta ni ta̱ʼán kunindó ndáa ki̱ʼva káara, 38 ta tu̱ʼunra va̱ása íyoña níma̱ndó chi kǒo kándíxandó ta̱ chi̱ndaʼára.
39 ”Ndóʼó viíní káʼvindó tu̱ʼun Ndióxi̱ saáchi ndákanixi̱níndó ña̱ saá kúú ña̱ ni̱ʼíndó ña̱ kutakundo ndiʼi tiempo; ta ña̱yóʼo kúútu ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ yi̱ʼi̱va. 40 Ta ni saá, kǒo xíínndó kixindó nu̱úi̱ ña̱ va̱ʼa kutakundó. 41 Va̱ása kúni̱i̱ ña̱ ndasakáʼnu na̱ yiví yi̱ʼi̱. 42 Soo kúnda̱a̱ va̱ʼa inii̱ ña̱ va̱ása kúʼvi̱-inindó xínindó Ndióxi̱. 43 Yivái̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ va̱xii̱ ta ndóʼó kǒo xíínndó ndakiʼinndó yi̱ʼi̱. Soo tá inkana ná kixi xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ miína, va̱ʼaníva ndakiʼinndó na̱kán. 44 Ndóʼó kǒo kívi kandíxandó yi̱ʼi̱, saáchi kútóoníndó ndasakáʼnu na̱ yiví ndóʼó ta kǒo kúni̱ndó sakúsi̱índó-ini Ndióxi̱ ña̱ kindo̱o-inira xíʼin ña̱ kéʼéndó. 45 Va̱ása ndakanixi̱níndó ña̱ ndataxii̱ ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ndó nu̱ú yivái̱. Chi ta̱ ndátaxi ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ndó kúú ta̱ Moisés, ta̱ kándíxandó. 46 Mií ña̱ nda̱a̱, tá ná kandíxandó ta̱ Moisés, kandíxatundó yi̱ʼi̱va, saáchi ta̱kán kúú ta̱ ka̱ʼyí xa̱ʼíi̱. 47 Soo tá kǒo kándíxandó ña̱ ka̱ʼyí ta̱kán, ¿ndáaña keʼéndó ña̱ va̱ʼa kandíxandó ña̱ káʼi̱n?”.
6 Tándi̱ʼi ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, ta̱ Jesús nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí inka xiyo yuʼú tá mar Galilea á ña̱ naní Tiberíades. 2 Ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví ku̱a̱ʼa̱n sa̱tára saáchi xi̱xinina milagro ña̱ xi̱keʼéra ña̱ sa̱ndáʼara na̱ xi̱kuumií kue̱ʼe̱. 3 Ña̱kán ta̱ Jesús nda̱ara iin yuku̱* ta kán xi̱koora* xíʼin na̱ discípulora. 4 Xa̱a̱ ku̱yatin koo vikó ña̱ Pascua ña̱ xi̱keʼé na̱ judío. 5 Tá nda̱niʼi ta̱ Jesús nu̱úra xi̱nira ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví va̱xi nu̱úra, ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Felipe: “¿Ndáa míí satáyó* si̱táva̱ʼa ña̱ kuxu na̱ yiví yóʼo?”. 6 Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ va̱ʼa kotondosórara, saáchi xa̱a̱ xíni̱vara ndáaña keʼéra. 7 Ta̱ Felipe nda̱kuiinra yuʼúra: “Ni ná satáyó 200 denario* si̱táva̱ʼa ta taxiyó iin táʼví loʼo ndaʼa̱ iin iinna ni saá va̱ása naniña”. 8 Iin discípulora ta̱ naní Andrés, ñani ta̱ Simón Pedro, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: 9 “Yóʼo xíka iin ta̱ loʼo ta kúúmiíra u̱ʼu̱n si̱táva̱ʼa ña̱ cebada xíʼin u̱vi̱ ti̱a̱ká válí. Soo ña̱yóʼo va̱ása naniña kuxu ndiʼina”.
10 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ka̱ʼa̱nndó xíʼin na̱ yiví ná kundoona”. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání ku̱ʼu̱ ni̱xi̱yo, kán xi̱kundoona. Ta ki̱ʼva 5,000 xi̱kuu ta̱a. 11 Ta̱ Jesús ki̱ʼinra si̱táva̱ʼa, ta tándi̱ʼi ta̱xira tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱, ta̱ʼvíraña ta ta̱xiraña ndaʼa̱ na̱ ndóo kán; saátu ke̱ʼéra xíʼin ti̱a̱ká válí, ta xi̱xina nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ miína. 12 Tándi̱ʼi chu̱tú-inina, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: “Ndakayandó ndiʼi ña̱ ni̱ndo̱o, ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndiʼi-xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iinña”. 13 Tasaá nda̱kayanaña ta sa̱kútuna 12 canasta xíʼin ña̱ ni̱ndo̱o tá sa̱kúxurana xíʼin u̱ʼu̱n si̱táva̱ʼa ña̱ cebada.
14 Tá xi̱ni na̱ yiví milagro ña̱ ke̱ʼéra, ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna: “Náʼa̱ káxi miívaña ta̱yóʼo kúú ta̱ Profeta ta̱ xi̱niñúʼu kixi ñuyǐví yóʼo”. 15 Tasaá ta̱ Jesús na̱kunda̱a̱-inira ña̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí kixi na̱ yiví xa̱ʼa̱ra ta ixandúxana xíʼinra ña̱ ku̱ʼu̱nra xíʼinna ña̱ ndasanara rey, ta tuku ke̱e mitúʼunra ku̱a̱ʼa̱nra chí yuku̱.
16 Tá xa̱a̱ ku̱ñuú, na̱ discípulora ki̱xaa̱na chí yuʼú tá mar, 17 ta nda̱ana iin tú barco ta ku̱a̱ʼa̱nna chí mar ña̱ va̱ʼa xa̱a̱na chí nu̱ú ndíka̱a̱ ñuu Capernaúm. Ta xa̱a̱ ku̱ñuú ta ta̱ Jesús ta̱ʼán ndakutáʼanra xíʼinna. 18 Ta tá mar ki̱xáʼará ndáku̱i̱ta nu̱úrá saáchi ndeéní ki̱xáʼa káni ta̱chí. 19 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱nna ki̱ʼva u̱ʼu̱n á i̱ñu̱ kilómetro,* xi̱nina ta̱ Jesús ña̱ va̱xi xáʼára nu̱ú tá mar ta kúyatinra nu̱ú ku̱a̱ʼa̱n tú barco ta ndeéní ni̱yi̱ʼvína. 20 Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Yi̱ʼi̱va kúúra. Va̱ása yi̱ʼvíndó”. 21 Tasaá ni̱kusi̱íní-inina ta nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, tándi̱ʼi tú barco ni̱xa̱a̱nú xíʼinna nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nna.
22 Ta inka ki̱vi̱, na̱ yiví na̱ ni̱ndo̱o chí inka táʼví yuʼú tá mar xi̱nina ña̱ iinláva tú barco kúú tú xi̱ndichi ta tándi̱ʼi kǒokanú. Ta na̱ discípulo ta̱ Jesús xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱nna xíʼin tú barco ta kǒora ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna. 23 Ta yatin nu̱ú ta̱xi ta̱ Jesús tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ si̱táva̱ʼa ña̱ xi̱xi na̱ yiví, kán ki̱xaa̱ sava tú barco tú ke̱e chí Tiberíades. 24 Ña̱kán tá xi̱ni na̱ yiví ña̱ kǒo ta̱ Jesús xíʼin na̱ discípulora ñúʼu kán, nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna xíʼin tú barco chí Capernaúm ña̱ nandukúna ta̱ Jesús.
25 Tá nda̱ni̱ʼínara chí inka táʼví yuʼú tá mar ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Maestro,* ¿ama ki̱xaún yóʼo?”. 26 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna: “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, va̱ása nándukúndó yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nindó milagro, chi xa̱ʼa̱ ña̱ chu̱tú-inindó ña̱ xi̱xindó si̱táva̱ʼa kúúña. 27 Va̱ása kachíñundó xa̱ʼa̱ ña̱ kuxundó ta tándi̱ʼi ndiʼi-xa̱ʼa̱ña, va̱ʼaka kachíñundó xa̱ʼa̱ ña̱ kuxundó ña̱ taxi kutakundó ndiʼi tiempo ña̱ taxi ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ndaʼa̱ndó. Saáchi mií Ndióxi̱ ta̱ kúú yivára táxi ña̱ keʼéraña”.
28 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáaña keʼéndi̱ ña̱ va̱ʼa saxínundi̱ ña̱ kúni̱ Ndióxi̱?”. 29 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ kúni̱ Ndióxi̱: xíniñúʼu na̱ʼa̱ndó ña̱ kándíxandó yi̱ʼi̱”. 30 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “¿Ndáa milagro keʼún ña̱ kunindi̱ ta kandíxandi̱ yóʼó? ¿Ndáaña kúú ña̱ kéʼún? 31 Na̱ táʼanndi̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá xi̱xina maná chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱: ‘Ta̱xira si̱táva̱ʼa ña̱ ki̱xi chí ndiví xi̱xina’”. 32 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, ta̱ Moisés su̱ví chí ndiví níkiʼinra si̱táva̱ʼa taxira ndaʼa̱na, ta vitin yivái̱ táxira si̱táva̱ʼa mií ña̱ ndixa ndaʼa̱ndó ña̱ ke̱e chí ndiví. 33 Saáchi si̱táva̱ʼa Ndióxi̱ kúú ta̱ ki̱xi chí ndiví ta táxira ña̱ kutaku na̱ ñuyǐví”. 34 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Táta, ndiʼi yichi̱ taxiún si̱táva̱ʼa kán ndaʼa̱ndi̱”.
35 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Yi̱ʼi̱ kúú si̱táva̱ʼa ña̱ táxi ña̱ táku. Na̱ ná kixi nu̱úi̱ kǒo so̱ko koo nu̱úna, ta na̱ kándíxa yi̱ʼi̱ va̱ása yi̱chi̱kana ti̱kui̱í. 36 Soo nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó, ndóʼó xa̱a̱ xi̱nindó yi̱ʼi̱ soo ni saá kǒo kándíxandó yi̱ʼi̱. 37 Ndiʼi na̱ táxi yivái̱ ndaʼíi̱ kixina nu̱úi̱, ta na̱ ná kixi nu̱úi̱ va̱ása kundasíi̱na. 38 Saáchi kǒo níkei̱ chí ndiví ña̱ kixii̱ keʼíi̱ ña̱ kúni̱ miíi̱, saáchi va̱xii̱ keʼíi̱ ña̱ kúni̱ mií ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. 39 Ña̱yóʼo kúú ña̱ kúni̱ ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱: ná kǒo sandáñúʼi̱ ni iin na̱ nda̱taxira ndaʼíi̱, ta sandátakui̱na ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi. 40 Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ kúni̱ mií yivái̱: ndiʼi na̱ ndákuni se̱ʼera ta náʼa̱na ña̱ kándíxanara kutakuna ndiʼi tiempo, ta yi̱ʼi̱ sandátakui̱na ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi”.
41 Tasaá na̱ judío ki̱xáʼana káʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ra saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra “Yi̱ʼi̱ kúú si̱táva̱ʼa ña̱ ki̱xi chí ndiví”. 42 Ta ki̱xáʼana káʼa̱nna: “¿Á su̱ví ta̱yóʼo kúú ta̱ Jesús se̱ʼe ta̱ José? ¿Á su̱ví xíni̱yó yivára xíʼin siʼíra? Ta ¿nda̱chun káʼa̱nra ‘Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ki̱xi chí ndiví’?”. 43 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ña̱yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Sandákoondó ña̱ ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼíi̱ xíʼin táʼan miíndó. 44 Ni iinna kǒo kivi kixi nu̱úi̱ tá su̱ví yivái̱ ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ kúú ta̱ níkanana, ta yi̱ʼi̱ sandátakui̱na ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi. 45 Na̱ Profeta ka̱ʼyí ña̱yóʼo: ‘Ndiʼi na̱kán sanáʼa̱ Jehová* miína’. Ndiʼi na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n yivái̱ ta sákuaʼana xa̱ʼa̱ra va̱xina nu̱úi̱. 46 Ni iin na̱ yiví ta̱ʼán kuni yivái̱, iinlá yi̱ʼi̱ ta̱ chi̱ndaʼára kúú ta̱ xa̱a̱ xi̱niñaʼá. 47 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ kándíxa yi̱ʼi̱ kutakuna ndiʼi tiempo.
48 ”Yi̱ʼi̱ kúú si̱táva̱ʼa ña̱ táxi ña̱ táku. 49 Na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá xi̱xina maná chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí ta ni saá ni̱xi̱ʼi̱vana. 50 Ña̱yóʼo kúú si̱táva̱ʼa ña̱ ke̱e chí ndiví, ta na̱ ná kuxuña va̱ása kuvina. 51 Yi̱ʼi̱ kúú si̱táva̱ʼa ña̱ táxi ña̱ táku ña̱ ke̱e chí ndiví. Tá iinna ná kuxu si̱táva̱ʼa yóʼo, kutakuna ndiʼi tiempo. Ta si̱táva̱ʼa ña̱ taxii̱ ña̱ va̱ʼa ná kutaku na̱ ñuyǐví kúú ku̱ñui̱”.
52 Tasaá na̱ judío ki̱xáʼana kánitáʼanna xíʼin táʼan miína ta káchina: “¿Ndáa ki̱ʼva taxi ta̱ ta̱a yóʼo ku̱ñura ndaʼa̱yó ña̱ kuxuyó?”. 53 Ña̱kán, ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, tá kǒo xíxindó ku̱ñu ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ta ni kǒo xíʼindó ni̱i̱ra va̱ása kutakundó.* 54 Na̱ xíxi ku̱ñui̱ ta xíʼina ni̱íi̱ kutakuna ndiʼi tiempo, ta yi̱ʼi̱ sandátakui̱na kivi nu̱ú ndíʼi; 55 saáchi ku̱ñui̱ xíʼin ni̱íi̱ va̱ʼakaña nu̱ú inkaka ña̱ xíxina xíʼin ña̱ xíʼina. 56 Na̱ xíxi ku̱ñui̱ ta xíʼina ni̱íi̱, na̱kán xíʼin yi̱ʼi̱ inkáchi íyondi̱. 57 Nda̱a̱ táki̱ʼva tákui̱ íxaa yivái̱ ta̱ táku ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱, saátu na̱ xíxi ku̱ñui̱ kutakuna. 58 Ña̱yóʼo kúú si̱táva̱ʼa ña̱ ke̱e chí ndiví. Su̱ví iin kúúña xíʼin ña̱ xi̱xi na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, chi na̱yóʼo ni̱xi̱ʼi̱vana. Ta na̱ xíxi si̱táva̱ʼa yóʼo kutakuna ndiʼi tiempo”. 59 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra tá sa̱náʼa̱ra ini iin sinagoga ña̱ ñuu Capernaúm.
60 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo, ku̱a̱ʼání na̱ discípulora ni̱ka̱ʼa̱nna: “Su̱ví ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ káʼa̱nra ¿ndáana kivi kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nra?”. 61 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kunda̱a̱-ini ta̱ Jesús ña̱ nátúʼun na̱ discípulora xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Á va̱ása va̱ʼa kúnindó xíʼin ña̱yóʼo? 62 Tá saá, ¿ndáaña kuu tá ná kunindó ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ku̱ʼu̱nra chí nu̱ú ni̱xi̱yora tá ya̱chi̱? 63 Ña̱ táxi ña̱ táku kúú ña̱ espíritu; ta ña̱ kéʼé na̱ yiví va̱ása ndáyáʼvi miívíña. Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó espíritu kúúña ta táxiña ña̱ kutakundó. 64 Soo íyo sava ndóʼó na̱ va̱ása kándíxa”. Saáchi ta̱ Jesús xa̱a̱ ya̱chi̱ví xi̱xini̱ra ndáana kúú na̱ kǒo kándíxa ta ndáa ta̱ kúú ta̱ xi̱kóñaʼá. 65 Ta ni̱ka̱ʼa̱nkara: “Ña̱kán ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó ni iinna kǒo kívi kixi nu̱úi̱ tá su̱ví yivái̱ kúú ta̱ kúni̱ kixina nu̱úi̱”.
66 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ku̱a̱ʼání na̱ discípulora ndi̱kó tukuna sa̱tá ña̱ sa̱ndákoona tá ya̱chi̱ ta kǒo níxi̱xikakana xíʼinra. 67 Ña̱kán ta̱ Jesús ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ u̱xu̱ u̱vi̱ apóstol: “¿Á kúni̱tu ndóʼóva ku̱ʼu̱nndó?”. 68 Ta nda̱kuiin ta̱ Simón Pedro yuʼúra: “Táta, ¿ndáana ku̱ʼu̱nndi̱ nu̱ú? Yóʼó níʼi tu̱ʼun ña̱ taxi kutakuna ndiʼi tiempo. 69 Ndi̱ʼi̱ kándíxandi̱ ta xíni̱ndi̱ yóʼó kúú ta̱ Santo ta̱ chi̱ndaʼá Ndióxi̱”. 70 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Yi̱ʼi̱ nda̱kaxii̱n 12 saándó ¿á su̱ví saá? Soo iin ndóʼó íyondó táki̱ʼva íyo ta̱ Ndi̱va̱ʼa”.* 71 Ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ kúú ta̱ Judas se̱ʼe ta̱ Simón Iscariote, saáchi ni xi̱kitáʼanra xíʼin na̱ u̱xu̱ u̱vi̱ kán, ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱kóñaʼá.
7 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, ta̱ Jesús ni̱xi̱kara chí Galilea chi kǒo níxikuni̱ra ku̱ʼu̱nra chí Judea, chi na̱ judío xi̱ndukúna ndáa ki̱ʼva kaʼnínara. 2 Ta ki̱xáʼa ku̱yatin keʼé na̱ judío vikó ña̱ Tabernáculo.* 3 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n na̱ ñanira xíʼinra: “Kúáʼan chí Judea ña̱kán va̱ʼatu ná kuni na̱ discípuloún ña̱ kéʼún. 4 Saáchi tá iinna kúni̱ ña̱ ná kuninana, kǒo ni iin ña̱ʼa kéʼé se̱ʼéna. Tá kéʼún ña̱yóʼo, keʼéña ña̱ ná kuni ndiʼina”. 5 Na̱ ñanira kǒo níxikandíxanara. 6 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Ta̱ʼán kixaa̱ tiempoi̱, soo nu̱ú ndóʼó ndiʼiva tiempo va̱ʼa. 7 Na̱ ñuyǐví yóʼo kǒo xa̱ʼa̱ kúú ña̱ sa̱a̱-inina kunina ndóʼó, soo sáa̱-inina xínina yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ káʼi̱n xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna. 8 Kúáʼan miíndó vikó, yi̱ʼi̱ kúma̱níva ku̱ʼi̱n vikó, chi ta̱ʼán kixaa̱ tiempo ña̱ ku̱ʼi̱n”. 9 Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna ta ni̱ndo̱ora chí Galilea.
10 Soo tá ni̱xa̱a̱ na̱ ñanira ña̱ vikó kán, ni̱xa̱a̱tu miívara soo kǒo níxa̱a̱ túvira chi ni̱xa̱a̱ se̱ʼévara. 11 Tasaá ki̱xáʼa na̱ judío nándukúnara ña̱ vikó kán ta káchina: “¿Ndáa míí xíka ta̱ ta̱a yóʼo?”. 12 Ta nu̱ú chútú ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán ñúʼu ku̱a̱ʼání na̱ káʼa̱n se̱ʼé xa̱ʼa̱ra. Savana xi̱ka̱ʼa̱nna: “Iin ta̱a va̱ʼava kúúra”. Ta inkana xi̱ka̱ʼa̱nna: “Su̱ví ta̱a va̱ʼa kúúra, chi ta̱ sándaʼvi na̱ yivíva kúúra”. 13 Soo nda̱a̱ ni iinna kǒo níxika̱ʼa̱n nu̱ú ndiʼi na̱ yiví xa̱ʼa̱ra saáchi xi̱yi̱ʼvína xi̱xinina na̱ judío.
14 Tá xa̱a̱ ma̱ʼñú ña̱ vikó kán, ta̱ Jesús ni̱xa̱ʼa̱nra chí ini ña̱ templo ta ki̱xáʼara sánáʼa̱ra. 15 Na̱ judío nda̱kanda̱ní-inina* ta xi̱kachina: “¿Nda̱chun va̱ʼaní xíni̱ ta̱ ta̱a yóʼo xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱, ta kǒo níxa̱ʼa̱nra escuela?”.* 16 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna: “Su̱ví kuenta miíi̱ kúú ña̱ sánáʼi̱, chi kuenta ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ kúúña. 17 Tá iinna kúni̱ keʼé ña̱ kúni̱ Ndióxi̱, kunda̱a̱va-inina á Ndióxi̱ táxi ña̱ sánáʼi̱ á ña̱ ndákanixi̱ní miíi̱ kúúña. 18 Na̱ sánáʼa̱ ña̱ ndákanixi̱ní miína kúni̱na ndukáʼnu miívana, soo na̱ kúni̱ ná ndukáʼnu na̱ chi̱ndaʼá-ñaʼá na̱yóʼo kúú na̱ ndíku̱n ña̱ nda̱a̱, ta nda̱kúní íyo inina. 19 Ta̱ Moisés ta̱xi ña̱ Ley ndaʼa̱ndó, ¿á su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúúña? Soo nda̱a̱ ni iin ndóʼó kǒo ndíku̱n ña̱ Ley yóʼo. ¿Nda̱chun kúni̱ndó kaʼníndó yi̱ʼi̱?”. 20 Ta na̱ yiví kán nda̱kuiinna yuʼúra: “Ta̱chí ndi̱va̱ʼa kúúmiíún. ¿Ndáana kúni̱ kaʼní yóʼó?”. 21 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Iinlá ña̱ʼa ke̱ʼíi̱ ta ndiʼindó nda̱kanda̱-ini.* 22 Ndakanixi̱níndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: ta̱ Moisés ta̱xira Ley ndaʼa̱ndó xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼndandó nu̱ú yi̱i̱na* (soo mií ña̱ nda̱a̱ su̱ví ta̱ Moisés nítaxiña, chi na̱ táʼanna na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta̱xiña) ta ndóʼó xáʼndandó nu̱ú yi̱i̱* iin ta̱a ki̱vi̱ sábado. 23 Chi tá xáʼndandó nu̱ú yi̱i̱* iin ta̱a ki̱vi̱ sábado ña̱ va̱ʼa kundiku̱nndó Ley ta̱ Moisés, ¿nda̱chun ndeéní sáa̱ndó xíʼi̱n ña̱ sa̱ndáʼi̱ iin ta̱a ki̱vi̱ sábado? 24 Sandákoondó ña̱ tiinndó ku̱a̱chi xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ xíto kuitíndó: nda̱kú koo inindó tá tíinndó ku̱a̱chi xíʼin iinna”.
25 Tasaá sava na̱ ñuu Jerusalén ki̱xáʼana káʼa̱nna: “¿Á su̱ví ta̱ ta̱a yóʼo kúú ta̱ kúni̱na kaʼnína? 26 Soo kotondó yóʼo níndichira káʼa̱nra nu̱ú ndiʼivana ta kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ káʼa̱nna xíʼinra. ¿Á sana xa̱a̱ kándíxava na̱ chíñu ña̱ kúúra ta̱ Cristo? 27 Soo va̱ása; chi xíni̱vayó ndáa míí ki̱xi ta̱ ta̱a yóʼo, saáchi tá ná kixi ta̱ Cristo kǒo nda̱a̱ ni iinna kunda̱a̱-ini ndáa míí kixira”. 28 Tasaá ndeéní ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús tá ndíka̱a̱ra sánáʼa̱ra ini ña̱ templo: “Ndóʼó xíni̱ndó yi̱ʼi̱ ta xíni̱ndó ndáa míí ke̱i̱. Soo su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ miíi̱ kúú ña̱ va̱xii̱. Chi ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ ña̱ ndixava kúú ña̱ íyora, ta ndóʼó va̱ása xíni̱ndóra. 29 Yi̱ʼi̱ xíni̱vai̱ra, chi nu̱ú ta̱kán va̱xii̱ ta mií ta̱kán kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ va̱xii̱”. 30 Ña̱kán ki̱xáʼana ndúkúna ndáa ki̱ʼva tiinnara, soo nda̱a̱ ni iinna kǒo níkivi tiinñaʼá chi ta̱ʼán kixaa̱ tiempo ña̱ tiinnara. 31 Soo ni saá ku̱a̱ʼání na̱ íyo kán ka̱ndíxañaʼá ta xi̱kachina: “Tá ná kixi ta̱ Cristo ku̱a̱ʼání milagro keʼéra, ¿á su̱ví ña̱yóʼo kúútu ña̱ xa̱a̱ kéʼé ta̱ ta̱a yóʼova?”.
32 Na̱ fariseo xi̱niso̱ʼona ña̱ káʼa̱n se̱ʼé na̱ yiví kán xa̱ʼa̱ra. Ña̱kán na̱ fariseo xíʼin na̱ su̱tu̱ náʼnu chi̱ndaʼána na̱ ndáa kán ña̱ tiinnara. 33 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ yiví kán: “Si̱lóʼova tiempo koi̱ xíʼinndó tasaá ndikói̱ nu̱ú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. 34 Ndóʼó nandukúndó yi̱ʼi̱, soo kǒo ndani̱ʼíndó yi̱ʼi̱. Va̱ása kivi ku̱ʼu̱nndó nda̱a̱ nu̱ú koi̱”. 35 Tasaá na̱ judío ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼan miína: “¿Ndáa míí ndákanixi̱ní ta̱yóʼo ku̱ʼu̱nra, ña̱ va̱ʼa kǒo ndani̱ʼíyóra? ¿Á su̱ví xíʼin na̱ judío na̱ ndóo xíʼin na̱ griego ndákanixi̱níra ku̱ʼu̱nra ta sanáʼa̱ra na̱ griego? 36 ¿Ndáaña xi̱kuni̱ra kachira tá ni̱ka̱ʼa̱nra ‘Ndóʼó nandukúndó yi̱ʼi̱, soo kǒo ndani̱ʼíndó yi̱ʼi̱. Va̱ása kivi ku̱ʼu̱nndó nda̱a̱ nu̱ú koi̱’?”.
37 Tá ki̱vi̱ ndi̱ʼi ña̱ vikó káʼnu kán, ta̱ Jesús nda̱kundichira ta ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra ta ka̱chira: “Tá iinna yíchi̱ ti̱kui̱í, ná kixina nu̱úi̱ ta koʼonará. 38 Tá iinna kándíxa yi̱ʼi̱, ‘nda̱a̱ inina chí ma̱á kita yu̱ta tá kúúmií ti̱kui̱í tá táxi ña̱ táku’, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱”. 39 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ espíritu santo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra, ña̱ ndakiʼin na̱ kándíxañaʼá. Chi ta̱ʼán ndakiʼinna espíritu santo, saáchi ta̱ʼán ndukáʼnu ta̱ Jesús. 40 Tá xi̱niso̱ʼona tu̱ʼun yóʼo, sava na̱ yiví ki̱xáʼana káʼa̱nna: “Náʼa̱ káxivaña ta̱yóʼo kúú ta̱ Profeta”. 41 Inkana xi̱kachina: “Ta̱yóʼo kúú ta̱ Cristo”. Soo savana xi̱kachina: “Su̱ví chí ñuu Galileaví kixi ta̱ Cristo. 42 ¿Á su̱ví tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo ña̱ kixira ti̱xin na̱ veʼe ta̱ David ta saátu chí ñuu Belén kixira, ñuu nu̱ú ni̱xi̱yo ta̱ David?”. 43 Ta na̱ yiví kán kǒo níkitáʼanka ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱ra. 44 Ta sava na̱kán xi̱kuni̱na tiinnara soo ni iinna kǒo níkivi tiinñaʼá.
45 Tasaá na̱ ndáa kán ndi̱kóna nu̱ú na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin nu̱ú na̱ fariseo. Ta na̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnana: “¿Nda̱chun kǒora níkixa̱a̱ xíʼinndó?”. 46 Ta na̱ ni̱xa̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ra kán nda̱kuiinna: “Nda̱a̱ ni iin ta̱a ta̱ʼán sanáʼa̱ saá”. 47 Soo na̱ fariseo kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna: “¿Á sa̱ndáʼvitu ta̱ Jesús ndóʼóva? 48 ¿Á xa̱a̱ kándíxa iin na̱ chíñu ñuuyó á iin na̱ fariseo ta̱kán túvindó? 49 Soo na̱ yiví na̱ va̱ása xíni̱ ña̱ Ley yóʼo, na̱ nda̱kiʼin chiʼñava kúúna”. 50 Ta̱ Nicodemo ta̱ ni̱xa̱ʼa̱n xi̱to ta̱ Jesús tá ya̱chi̱ka, iin ta̱ xi̱kitáʼan xíʼinna xi̱kuutu ta̱yóʼova, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: 51 “Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi Ley ña̱ kúúmiíyó, kǒo kivi tiinyó ku̱a̱chi xíʼin iinna tá ta̱ʼán kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna ta kunda̱a̱ va̱ʼa iniyó ndáaña kéʼéna”. 52 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo saá ni̱ka̱ʼa̱nna: “¿Á ta̱ ñuu Galilea kúútu yóʼóva? Nandukú nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ tasaá kunda̱a̱-iniún chi nda̱a̱ ni iin na̱ profeta kǒo kivi kixina chí Galilea”.*
8 12 Tasaá tuku ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna. Ta ka̱chira: “Yi̱ʼi̱ kúú ñuʼu̱ ñuyǐví yóʼo. Na̱ ná kundiku̱n yi̱ʼi̱ nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása kakana nu̱ú naá, chi koova ñuʼu̱ ña̱ táxi ña̱ táku nu̱úna”. 13 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n na̱ fariseo xíʼinra: “Xa̱ʼa̱ mií kuitívaún káʼún. Ña̱kán, ña̱ káʼún su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúúña”. 14 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Ni káʼi̱n xa̱ʼa̱ miívai̱, ña̱ káʼi̱n ña̱ nda̱a̱va kúúña, chi xíni̱vai̱ ndáa míí ki̱xii̱ ta xíni̱tui̱ ndáa míí ku̱ʼu̱nvai̱. Soo ndóʼó va̱ása xíni̱ndó ndáa míí ki̱xii̱ ni ndáa míí ku̱ʼi̱n. 15 Ndóʼó tíinndó ku̱a̱chi táki̱ʼva ndákanixi̱ní na̱ yivíva; ta yi̱ʼi̱ ni iinna kǒo tíi̱n ku̱a̱chi xíʼin. 16 Soo tá ná tii̱n ku̱a̱chi xíʼin iinna, ku̱a̱chi ña̱ tii̱n nda̱kú kooña, saáchi va̱ása íyo iinlá miíi̱, chi yivái̱ ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ íyora xíʼi̱n. 17 Ta nu̱ú Ley miíndó ni̱ka̱ʼyi̱ ña̱yóʼo: ‘Tá íyo u̱vi̱ testigo na̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa ña̱ nda̱a̱va kúúña’. 18 Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ miíi̱, ta saátu yivái̱ ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ káʼa̱nra xa̱ʼíi̱”. 19 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáa míí íyo yiváún?”. Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Ndóʼó va̱ása xíni̱ndó yi̱ʼi̱ ni va̱ása xíni̱ndó yivái̱. Tá xíni̱ndó yi̱ʼi̱, kuxini̱tundó yivávai̱”. 20 Ni̱ka̱ʼa̱nra tu̱ʼun yóʼo tá sánáʼa̱ra chí templo chí nu̱ú ndíta caja nu̱ú táanna xu̱ʼún. Soo ni iinna kǒo nítiinñaʼá saáchi ta̱ʼán kixaa̱ tiempo ña̱ tiinnara.
21 Tasaá tuku ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ku̱ʼu̱nvai̱, ta nandukúndó yi̱ʼi̱, soo na̱ ku̱a̱chi koondó nda̱a̱ ná kuvindó. Ndóʼó va̱ása kivi ku̱ʼu̱nndó nu̱ú ku̱ʼu̱n yi̱ʼi̱”. 22 Na̱ judío ki̱xáʼana káʼa̱nna: “¿Á ta̱ kaʼní miíva kúúra? Chi káchira ‘Ndóʼó va̱ása kivi ku̱ʼu̱nndó nu̱ú ku̱ʼu̱n yi̱ʼi̱’”. 23 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nkara: “Ndóʼó na̱ nu̱ú ñuʼú yóʼova kúúndó; soo yi̱ʼi̱ ta̱ ke̱e chí ndivíva* kúi̱. Ndóʼó na̱ ñuyǐví yóʼova kúúndó; ta yi̱ʼi̱ su̱ví ta̱ ñuyǐví yóʼo kúi̱. 24 Ña̱kán ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó ‘Na̱ ku̱a̱chi koondó nda̱a̱ ná kuvindó’. Saáchi, tá kǒo kándíxandó ña̱ káʼi̱n xíʼinndó ndáa ta̱ kúi̱, na̱ ku̱a̱chi koondó nda̱a̱ ná kuvindó”. 25 Tasaá ki̱xáʼana ndáka̱tu̱ʼunnara: “Ta yóʼó, ¿ndáa ta̱a kúún?”. Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna: “¿Nda̱chunví ka̱ʼi̱n xíʼinndó? 26 Íyo ku̱a̱ʼá ña̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ndó ta íyo ku̱a̱ʼá ña̱ ndatii̱n ku̱a̱chi xa̱ʼa̱. Ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ ña̱ nda̱a̱va káʼa̱nra, ta mií ña̱ xi̱niso̱ʼi̱ káʼa̱nra kúú ña̱ káʼi̱n ñuyǐví yóʼo”. 27 Soo na̱kán kǒo níkunda̱a̱-inina ña̱ xa̱ʼa̱ yivára ta̱ íyo chí ndiví káʼa̱nra xíʼinna. 28 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Tá xa̱a̱ ná katikaandó ta̱ se̱ʼe ta̱a ndaʼa̱ tú yitu̱n, saá kunda̱a̱-inindó ndáa ta̱a kúi̱ ta kǒo kéʼíi̱ ña̱ kúni̱ miíi̱, chi káʼi̱n ña̱ sa̱náʼa̱ yivái̱ yi̱ʼi̱. 29 Ta ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ íyora xíʼi̱n: kǒo sándakoo miíra yi̱ʼi̱, saáchi ndiʼi yichi̱ kéʼíi̱ ña̱ kúni̱ra”. 30 Tá káʼa̱nra tu̱ʼun yóʼo, ku̱a̱ʼánína ka̱ndíxañaʼá.
31 Tasaá ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ judío na̱ ka̱ndíxañaʼá: “Tá ndíku̱nndó ña̱ sánáʼi̱ ndóʼó, mií ña̱ ndixa kúúndó discípuloi̱; 32 sakúaʼandó ña̱ nda̱a̱, ta tá ná kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱ sa̱ñándó”. 33 Ta nda̱kuiinna yuʼúra: “Se̱ʼe ta̱ Abrahán kúúndi̱, ta nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán koondi̱ esclavo ni iinna. ¿Nda̱chun káʼún ña̱ sañána ndi̱ʼi̱?”. 34 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, ndiʼi na̱ kíʼvi ku̱a̱chi ndíka̱a̱na ndaʼa̱ ku̱a̱chi. 35 Ta na̱ kúú esclavo va̱ása kíndo̱ona ndiʼi tiempo veʼe na̱ káchíñuna nu̱ú; soo na̱ se̱ʼe na̱ xíʼin veʼe kán ndiʼi tiempo kíndo̱ona. 36 Ña̱kán tá ná sañá ta̱ se̱ʼe Ndióxi̱ ndóʼó, saá kúú ña̱ ndixa sa̱ñándó. 37 Yi̱ʼi̱ xíni̱vai̱ ña̱ kúúndó se̱ʼe ta̱ Abrahán; soo kúni̱ndó kaʼníndó yi̱ʼi̱ saáchi va̱ása xíínndó kandíxandó ña̱ sánáʼi̱. 38 Yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱nii̱ tá ni̱xi̱yoi̱ xíʼin yivái̱, soo ndóʼó kéʼéndó ña̱ʼa ña̱ xi̱niso̱ʼondó káʼa̱n yivándó”. 39 Ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ta̱ Abrahán kúú yivándi̱”. Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Tá ndixa se̱ʼe ta̱ Abrahán níxi̱kuundó, keʼéndó ña̱ ke̱ʼé ta̱ Abrahán. 40 Soo ndóʼó ndúkúndó kaʼníndó yi̱ʼi̱, ta yi̱ʼi̱ káʼi̱n ña̱ nda̱a̱ xíʼinndó ña̱ xi̱niso̱ʼi̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱. Su̱ví saá níkeʼé ta̱ Abrahán. 41 Ndóʼó kéʼéndó mií ña̱ kéʼé yivándó”. Ta na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ndi̱ʼi̱ su̱ví se̱ʼe sákána kúúndi̱; chi íyova iinlá yivándi̱, ta̱ kúú Ndióxi̱”.
42 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Tá Ndióxi̱ níxi̱kuu yivándó, kuʼvi̱va-inindó kunindó yi̱ʼi̱, saáchi Ndióxi̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ ña̱kán kúú ña̱ ki̱xai̱ yóʼo. Va̱ása níkixii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ miíi̱, chi ta̱kánva kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. 43 ¿Nda̱chun kǒo kúnda̱a̱-inindó xíʼin ña̱ káʼi̱n? Saáchi xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo xíínndó kuniso̱ʼondó tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n kúúña. 44 Ndóʼó kúúndó se̱ʼe yivándó ta̱ Ndi̱va̱ʼa, ta kúni̱ndó keʼéndó ña̱ kúni̱ yivándó. Chi ta̱yóʼo nani tá ki̱xáʼara káʼa̱nra ña̱ vatá* xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, ndu̱ura ta̱ xáʼní. Ta kǒo níxindiku̱nra ña̱ nda̱a̱, saáchi kǒo kútóora ña̱ nda̱a̱. Tá káʼa̱nra ña̱ vatá káʼa̱nra ña̱ xa̱a̱ ndíka̱a̱-inira. Chi iin ta̱ vatá kúúra ta kúúra yivá na̱ káʼa̱n ña̱ vatá. 45 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ káʼi̱n ña̱ nda̱a̱ xíʼinndó, kǒo kándíxandó yi̱ʼi̱. 46 ¿Ndáa ndóʼó kivi ka̱ʼa̱n ña̱ íyo iin ku̱a̱chii̱? Ña̱ nda̱a̱va káʼi̱n xíʼinndó, ¿nda̱chun kǒo kándíxandó yi̱ʼi̱? 47 Na̱ kúú kuenta Ndióxi̱ xíniso̱ʼona tu̱ʼun Ndióxi̱. Ña̱kán ndóʼó va̱ása xíniso̱ʼondó: saáchi su̱ví kuenta Ndióxi̱ kúúndó”.
48 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ judío ña̱yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “¿Á su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱nndi̱ tá káchindi̱ ‘Yóʼó ta̱ ñuu Samaria* kúún ta kúúmiíún iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa’?”. 49 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Yi̱ʼi̱ kǒo ni iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa kúúmiíi̱. Ña̱ kéʼíi̱ kúú ña̱ ndásakáʼnui̱ yivái̱, ta ndóʼó kǒo íxato̱ʼóndó yi̱ʼi̱. 50 Soo yi̱ʼi̱ va̱ása ndúkúi̱ ña̱ ndukáʼnu miíi̱; chi Ndióxi̱ kúú ta̱ kúni̱ ña̱ ná ndukáʼnui̱ ta ta̱kán kúú ta̱ kúú juez. 51 Mií ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼi̱n xíʼinndó, tá iinna xíniso̱ʼona tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n, nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása kuvina”. 52 Na̱ judío ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Vitin kúú ña̱ kúnda̱a̱ káxi inindi̱ ña̱ kúúmiíún iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa. Ta̱ Abrahán ni̱xi̱ʼi̱vara ta saátu na̱ profeta, soo yóʼó káʼún ‘Tá iinna xíniso̱ʼona tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n, nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása kuvina’. 53 ¿Á káʼnukava yóʼó nu̱ú yivándi̱ ta̱ Abrahán? Ta̱kán ni̱xi̱ʼi̱vara ta saátu na̱ profeta ni̱xi̱ʼi̱vana. Ta yóʼó, ¿ndáa ta̱a kúún túviún?”. 54 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra: “Tá ná ka̱ʼa̱n va̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ miíi̱, ña̱ kéʼíi̱ va̱ása kundayáʼviña. Ta yivái̱ kúú ta̱ káʼa̱n va̱ʼa xa̱ʼíi̱ ta̱ káʼa̱nndó kúú Ndióxi̱ndó. 55 Soo ndóʼó va̱ása xíni̱ndóra; ta yi̱ʼi̱ xíni̱vai̱ra. Tá ná ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ása xíni̱i̱ra, iin ta̱ vatá koi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndóʼó. Soo xíni̱vai̱ra ta kándíxai̱ ña̱ káʼa̱nra. 56 Ta̱ Abrahán yivándó xi̱kusi̱íní-inira tá xi̱ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ña̱ kixii̱, ta xi̱nivaraña ta ni̱kusi̱íní-inira”. 57 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n na̱ judío xíʼinra: “Ni su̱ví 50 ku̱i̱ya̱ún, ¿ta xa̱a̱ xi̱niún ta̱ Abrahán?”. 58 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, tá kúma̱níka kaku ta̱ Abrahán, xa̱a̱ íyova yi̱ʼi̱”. 59 Tasaá ki̱ʼinna yu̱u̱ ña̱ kuunna ta̱ Jesús, soo chi̱se̱ʼéra miíra nu̱úna ta ki̱tara ini templo ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra.
9 Tá ni̱ya̱ʼara kán, xi̱nira iin ta̱a ta̱ ka̱ku kúáa. 2 Ta na̱ discípulora ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Maestro,* ¿ndáana ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ku kúáa ta̱ ta̱a yóʼo: miíra á na̱ yivára?”. 3 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna: “Su̱ví ku̱a̱chi miíra kúúña ta ni su̱ví ku̱a̱chi na̱ yivára kúúña, ña̱yóʼo ku̱uña ña̱ va̱ʼa ná kuni káxi na̱ yiví ña̱ kivi keʼé Ndióxi̱. 4 Xíniñúʼu keʼéyó chiñu ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ tá kúúña káʼñu.* Chi kixaa̱ ñuú ta kǒo ni iinna kivika kachíñu saá. 5 Tá íyokai̱ ñuyǐví yóʼo, yi̱ʼi̱ kúú luz ñuyǐví yóʼo”. 6 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, xa̱tara tási̱íra* nu̱ú ñuʼú ta i̱xava̱ʼara nda̱ʼyi̱. Tándi̱ʼi chi̱ka̱a̱raña nduchúnu̱ú ta̱ ta̱a kán 7 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan ndakata nu̱ún ini tanque ña̱ Siloam” (ña̱yóʼo kúni̱ kachiña “tá kána”). Tasaá ta̱kán ni̱xa̱ʼa̱nra ta nda̱katara nu̱úra ta tá ndi̱kóra xa̱a̱ va̱ʼava xítora.
8 Tasaá na̱ ndóo yatin kán saátu na̱ xi̱xiniñaʼá ña̱ xi̱ndukúra ña̱ʼa nu̱ú inkana ki̱xáʼana káʼa̱nna: “¿Á su̱ví ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱ndukú ña̱ʼa nu̱ú inkana?”. 9 Savana xi̱kachina: “Ta̱yóʼo kúúvara”. Ta inkana xi̱kachina: “Su̱ví ta̱yóʼo kúúra, soo saá náʼa̱vara”. Ta̱ ta̱a kán ka̱chira: “Ndixava, yi̱ʼi̱ kúúvara”. 10 Ña̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ta nda̱chun va̱ʼa nda̱kuná nduchúnu̱ún?”. 11 Ta̱kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Ta̱a ta̱ naní Jesús i̱xava̱ʼa nda̱ʼyi̱, ta chi̱ka̱a̱raña nduchúnu̱úi̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Kúáʼan chí Siloam ta ndakata nu̱ún’. Tasaá ni̱xa̱ʼi̱n nda̱katai̱ nu̱úi̱ ta va̱ʼa nda̱kotoi̱”. 12 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáa míí ku̱a̱ʼa̱n ta̱ ta̱a kán?”. Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Va̱ása xíni̱i̱”.
13 Ta na̱kán níʼina ta̱ ni̱xi̱yo kúáa nu̱ú ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú na̱ fariseo. 14 Ki̱vi̱ tá i̱xava̱ʼa ta̱ Jesús nda̱ʼyi̱ ta nda̱kunára nduchúnu̱ú ta̱ ta̱a kán ki̱vi̱ sábado xi̱kuuña. 15 Ta na̱ fariseo ki̱xáʼana ndáka̱tu̱ʼunnara ndáa ki̱ʼva nda̱kuná nduchúnu̱úra. Ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Chi̱ka̱a̱ra nda̱ʼyi̱ nduchúnu̱úi̱, ta nda̱katai̱ nu̱úi̱ ta vitin va̱ʼa xítoi̱”. 16 Ta sava na̱ fariseo ki̱xáʼa káʼa̱nna: “Ta̱ ta̱a kán su̱ví ta̱ níchindaʼá Ndióxi̱ kúúra, saáchi kǒo íxato̱ʼóra ki̱vi̱ sábado”. Ta inkana xi̱kachina: “Soo ¿ndáa ki̱ʼva keʼé iin ta̱a ta̱ ku̱a̱chi iin milagro táʼan ña̱yóʼo?”. Ta kǒo níkitáʼanka ña̱ káʼa̱nna. 17 Ta tuku ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna ta̱ ni̱xi̱yo kúáa nu̱ú kán: “¿Ndáaña ndákanixi̱níún xa̱ʼa̱ra saáchi ta̱kán kúú ta̱ nda̱kuná nduchúnu̱ún?”. Ta̱ ta̱a kán nda̱kuiinra yuʼúna: “Iin profeta kúúra”.
18 Soo na̱ judío kán kǒo níkandíxana ña̱ xi̱kuura ta̱ kúáa nu̱ú ta vitin va̱ʼa xítora, ta nda̱a̱ ka̱nana na̱ yivára. 19 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna na̱ yivára: “¿Á ta̱yóʼo kúú se̱ʼendó, ta̱ káʼa̱nndó ka̱ku kúáa? Tá saá, ¿nda̱chun va̱ʼa xítora vitin?”. 20 Ta na̱ yivára nda̱kuiinna yuʼúna: “Se̱ʼendi̱ kúúvara ta ta̱ kúáa kúúra tá ka̱kura. 21 Soo va̱ása xíni̱ndi̱ nda̱chun va̱ʼa xítora vitin; ta ni va̱ása xíni̱ndi̱ ndáana nda̱kuná nduchúnu̱úra. Nda̱ka̱tu̱ʼunndó miíra saáchi xa̱a̱ chéevara ta va̱ʼava ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ miíra”. 22 Na̱ yivára nda̱kuiinna saá xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱yi̱ʼvína nu̱ú na̱ judío; saáchi na̱ judío xa̱a̱ ki̱ndoona ña̱ tavána ti̱xin ña̱ sinagoga nda̱a̱ ndáaka na̱ ná ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ kúúra ta̱ Cristo. 23 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n na̱ yivára “Xa̱a̱ chéevara, nda̱ka̱tu̱ʼunndó miíra”.
24 Ta tuku ka̱nana ta̱ ni̱xi̱yo kúáa nu̱ú ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ndasakáʼnu Ndióxi̱ ta ka̱ʼa̱n ña̱ nda̱a̱. Ndi̱ʼi̱ xíni̱ndi̱ xa̱ʼa̱ ta̱ ta̱a kán ña̱ kúúra iin ta̱ ku̱a̱chi”. 25 Ta̱kán nda̱kuiinra: “Kǒo xíni̱i̱, á iin ta̱ ku̱a̱chi kúúra. Soo ña̱ xíni̱i̱ kúú ña̱ xi̱kui̱ iin ta̱ kúáa nu̱ú ta vitin va̱ʼa xítoi̱”. 26 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáaña ke̱ʼéra xíʼún? ¿Ndáa ki̱ʼva nda̱kunára nduchúnu̱ún?”. 27 Ta nda̱kuiinra yuʼúna: “Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nvai̱ xíʼinndó, soo ndóʼó kǒo níxiinndó kandíxandó yi̱ʼi̱. ¿Nda̱chun tuku kúni̱ndó kuniso̱ʼondó? ¿Á saátu ndóʼó kúni̱ndó koondó discípulo ta̱kán?”. 28 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼinra: “Miívaún kúú discípulo ta̱ ta̱a kán, chi ndi̱ʼi̱ discípulo ta̱ Moisés kúúndi̱. 29 Xíni̱ndi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Moisés, soo ta̱yóʼo va̱ása xíni̱ndi̱ ndáa míí ki̱xira”. 30 Ta̱ ta̱a kán nda̱kuiinra yuʼúna: “¿Ndáaña káʼa̱nndó, va̱ása xíni̱ndó ndáa míí ki̱xira ni sa̱ndáʼavara yi̱ʼi̱? 31 Xíni̱yó ña̱ kǒo xíniso̱ʼo Ndióxi̱ ña̱ káʼa̱n na̱ yiví ku̱a̱chi, soo na̱ íxato̱ʼó Ndióxi̱* ta kéʼéna ña̱ kúni̱ra, na̱yóʼo kúú na̱ xíniso̱ʼora. 32 Nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán kuniso̱ʼoyó xa̱ʼa̱ iinna ña̱ kúáa nu̱úna tá ka̱kuna ta inkana ndakuná nduchúnu̱úna. 33 Tá su̱ví Ndióxi̱ kúú ta̱ níchindaʼá ta̱ ta̱a yóʼo kǒo ni iin ña̱ʼa kivi keʼéra”. 34 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Yóʼó tá ka̱kún, xa̱a̱ kúún iin ta̱a ta̱ ku̱a̱chi, ¿ta kúni̱ún sanáʼún ndi̱ʼi̱?”. Ta ta̱vánara kán.
35 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Jesús ña̱ ta̱vána ta̱ ta̱a kán, ta tá nda̱kutáʼanra xíʼinra ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á kándíxaún ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a?”. 36 Ta nda̱kuiinra yuʼúra: “¿Ndáa ta̱ kúúra táta? Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ña̱ va̱ʼa kandíxai̱ra”. 37 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúra: “Yóʼó xa̱a̱ xi̱nivaúnra. Xa̱a̱ suvi kúú ta̱ káʼún xíʼin yóʼova”. 38 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ ta̱a kán: “Kándíxavai̱ yóʼó táta”. Ta xi̱kuxítíra nu̱úra. 39 Ta ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ki̱xai̱ ñuyǐví yóʼo ña̱ va̱ʼa ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví ta na̱ kǒo túvi nu̱ú va̱ʼa ndakotona ta na̱ túvi nu̱ú kindo̱o kúáa nu̱úna”. 40 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ fariseo na̱ ñúʼu xíʼinra kán ña̱yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “¿Á ndákanixi̱níún xa̱ʼa̱ndi̱ ña̱ kúúndi̱ na̱ kúáa nu̱ú?”. 41 Ta ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Tá na̱ kúáa nu̱ú níxi̱yondó kǒo ku̱a̱chi kuumiíndó. Soo miíndó káʼa̱n: ‘Ndi̱ʼi̱ xítovandi̱’, ña̱kán ndísondó ku̱a̱chi”.
10 “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ va̱ása kíʼvi chí yéʼé ña̱ corra nu̱ú ñúʼu tí ndikachi,* ta kíʼvina chí inka táʼví, iin na̱ kui̱ʼná kúúna. 2 Soo ta̱ kíʼvi chí yéʼé corra kúú ta̱ pastor tí ndikachi yóʼo. 3 Ta nu̱ú ta̱yóʼo kúú ña̱ xúná ta̱ ndáa yéʼé corra tíyóʼo, tí ndikachi yóʼo xíniso̱ʼorí ña̱ káʼa̱n ta̱yóʼo. Ta̱ pastor yóʼo káʼa̱nra ki̱vi̱rí ña̱ kánararí ta ndíku̱nrí ku̱a̱ʼa̱nrí sa̱tára. 4 Ta tá ndíʼi távára ndiʼi ndikachi sa̱na̱ra, siʼnaka miíra ku̱a̱ʼa̱n nu̱úrí. Ta tíyóʼo ndíku̱nríra ku̱a̱ʼa̱nrí chi xíni̱rí tu̱ʼunra. 5 Nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása ku̱ʼu̱nrí sa̱tá na̱ kǒo xíni̱rí, chi kunurí nu̱úna xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo ndakunirí tu̱ʼunna”. 6 Ta̱ Jesús xi̱niñúʼura ña̱ ilustración yóʼo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna soo na̱kán kǒo níkunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna.
7 Ña̱kán tuku ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, yi̱ʼi̱ kúú yéʼé nu̱ú yáʼa tí ndikachi. 8 Yi̱ʼi̱ kúú mií ta̱ ndixa kúú pastor nu̱ú ndiʼi na̱ káʼa̱n ña̱ kúúna pastor na̱ ndixa soo iin na̱ kui̱ʼná kúúna, ta tí ndikachi yóʼo kǒo xíniso̱ʼorí ña̱ káʼa̱nna. 9 Yi̱ʼi̱ kúú yéʼé; na̱ va̱xi nu̱úi̱ ka̱kuna; kivi ki̱ʼvina ta saátu kivi keena ña̱ nandukúna ña̱ kuxuna. 10 Na̱ kui̱ʼná va̱xi kuitína ña̱ ixakúiʼnána, kaʼnína xíʼin ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱na. Yi̱ʼi̱ va̱xii̱ ña̱ va̱ʼa kutaku tí ndikachi ndiʼi tiempo. 11 Yi̱ʼi̱ kúú pastor ta̱ va̱ʼaní, ta iin pastor ta̱ va̱ʼaní nda̱a̱ ndataxira miíra* ña̱ kuvira xa̱ʼa̱ ndikachi sa̱na̱ra. 12 Ta̱ káchíñu ña̱ ndáara tí ndikachi xa̱ʼa̱ ña̱ su̱ví xi̱toʼorí kúúra, tá xítora va̱xi tí lobo, sándakoora tí ndikachi ta xínura ku̱a̱ʼa̱nra. Tasaá tí lobo yóʼo tíinrí tí ndikachi ta xa̱a̱ síín síín nu̱ú ku̱a̱ʼa̱n ndiʼirí. 13 Ta̱ káchíñu ña̱ ndáara tí ndikachi xínura saáchi xa̱ʼa̱ xu̱ʼún kuitíva káchíñura ta va̱ása ndíʼi̱-inira xa̱ʼa̱ tí ndikachi. 14 Yi̱ʼi̱ kúú pastor ta̱ va̱ʼaní. Xíni̱ va̱ʼi̱ ndikachi sa̱na̱i̱ ta saátu miírí xíni̱rí yi̱ʼi̱, 15 nda̱a̱ táki̱ʼva xíni̱ yivái̱ yi̱ʼi̱ ta saátu yi̱ʼi̱ xíni̱i̱ yivái̱; ta yi̱ʼi̱ ndataxii̱ miíi̱ ña̱ kuvii̱ xa̱ʼa̱ tí ndikachi.
16 ”Íyo inkaka ndikachi sa̱na̱i̱, ta kǒorí ñúʼu ti̱xin ña̱ corra yóʼo; ku̱ʼu̱ntui̱ ndakiʼi̱n tíyóʼova, ta tíyóʼo kuniso̱ʼorí ña̱ káʼi̱n. Ta iin ndakutáʼan ndiʼirí ta iinlá nduu pastor tíyóʼo. 17 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ kúʼvi̱-ini yivái̱ xínira yi̱ʼi̱: saáchi yi̱ʼi̱ ndataxii̱ ña̱ tákui̱ xa̱ʼa̱ inkana ta saá tuku ndakiʼi̱nña. 18 Kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ yiví kíndaaña ndaʼíi̱, chi ña̱ kúni̱ miíi̱ kúú ña̱ ndátaxii̱ña. Íyo nda̱yí* ndaʼíi̱ ña̱ ndataxii̱ña ta saátu íyo nda̱yí ndaʼíi̱ ña̱ ndakiʼin xa̱á tukui̱ña. Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n yivái̱ xíʼi̱n”.
19 Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, tuku kǒo níkitáʼanka ña̱ káʼa̱n na̱ judío xa̱ʼa̱ra. 20 Ku̱a̱ʼání na̱kán xi̱kachina: “Ta̱chí ndi̱va̱ʼa kúúmiíra, ta̱ sána kúúra. ¿Nda̱chun xíniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nra?”. 21 Inkana xi̱ka̱ʼa̱n: “Tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nra su̱ví ña̱ káʼa̱n iin na̱ kúúmií ta̱chí ndi̱va̱ʼa kúúña. Kǒo kivi kuná iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa nduchúnu̱ú iin na̱ kúáa nu̱ú”.
22 Ta tiempo saá na̱ judío xi̱keʼéna Vikó ki̱vi̱ ña̱ nda̱taxina ña̱ templo ndaʼa̱ Ndióxi̱* chí ñuu Jerusalén. Ta tiempo vi̱xin xi̱kuuña, 23 ta ini templo kán xíka ta̱ Jesús chí nu̱ú naní Yichi̱ ta̱ Salomón.* 24 Tasaá na̱ judío xi̱kunditana nu̱úra ta ki̱xáʼana káʼa̱nna xíʼinra: “¿Nda̱chun kǒo xíún ka̱ʼún xíʼinndi̱ ndáa ta̱a kúún? Tá ndixa ta̱ Cristo kúún ka̱ʼa̱n mií ña̱ nda̱a̱ xíʼinndi̱”. 25 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna: “Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó soo ndóʼó kǒo kándíxandó. Ña̱ʼa ña̱ kéʼíi̱ xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ yivái̱ náʼa̱ña ndáa ta̱a kúi̱. 26 Soo ndóʼó kǒo kándíxandó saáchi su̱ví ndikachi sa̱na̱i̱ kúúndó. 27 Tí kúú ndikachi sa̱na̱i̱ xíniso̱ʼovarí ña̱ káʼi̱n; ta yi̱ʼi̱ xíni̱i̱rí ta tíkán ndíku̱nrí yi̱ʼi̱. 28 Yi̱ʼi̱ taxii̱ kutakurí ndiʼi tiempo; ta nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱rí, ta kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ kindaarí ndaʼíi̱. 29 Ndáyáʼviníka ña̱ ta̱xi yivái̱ ndaʼíi̱ nu̱ú ndiʼika ña̱ʼa, ta nda̱a̱ ni iinna kǒo kivi kindaa tí ndikachi ndaʼa̱ yivái̱. 30 Yi̱ʼi̱ xíʼin yivái̱ iin kúúndi̱”.*
31 Ta tuku ki̱ʼin na̱ judío yu̱u̱ ña̱ kaninara. 32 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Ku̱a̱ʼání ña̱ʼa va̱ʼa ni̱na̱ʼi̱ nu̱úndó ña̱ ke̱ʼíi̱ xíʼin ndee̱ yivái̱. Ta, ¿ndáa xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ kúni̱ndó kuunndó yu̱u̱ yi̱ʼi̱?”. 33 Ta nda̱kuiin na̱ judío yuʼúra: “Va̱ása kúni̱ndi̱ kuunndi̱ yu̱u̱ yóʼó xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ʼa ke̱ʼún; chi xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása íxato̱ʼún Ndióxi̱ kúúña, chi iin ta̱ava kúún ta káʼún ña̱ kúún iin ndióxi̱”. 34 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna: “¿Á kǒo níka̱ʼyi̱ nu̱ú Ley ña̱ kúúmiíndó ‘Yi̱ʼi̱ ni̱ka̱ʼi̱n: “ndióxi̱ kúú ndóʼó”’? 35 Ta kúnda̱a̱-iniyó ña̱ kǒo kivi nasa̱ma ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. Tá mií Ndióxi̱ nda̱a̱ na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa na̱ chi̱ndaʼára tu̱ʼunra ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú káʼa̱nra ña̱ kúúna ndióxi̱, 36 ¿nda̱chun káʼa̱nndó xíʼi̱n ña̱ va̱ása íxato̱ʼíi̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ káʼi̱n ña̱ kúi̱ se̱ʼe Ndióxi̱, ta miíra nda̱sayi̱i̱ yi̱ʼi̱ ta chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ va̱xii̱ ñuyǐví yóʼo? 37 Tá kǒo kéʼíi̱ ña̱ kúni̱ yivái̱, va̱ása kandíxandó yi̱ʼi̱. 38 Soo tá kéʼíi̱ ña̱ kúni̱ra, ni kǒo kandíxavandó yi̱ʼi̱, kandíxandó xa̱ʼa̱ ña̱ xítondó ña̱ kéʼíi̱. Saá kúú ña̱ kunda̱a̱-inindó ña̱ ndiʼi tiempo kítáʼan yivái̱ xíʼi̱n ta saátu miíi̱ kítáʼi̱n xíʼin yivái̱”. 39 Ta tuku xi̱kuni̱na tiinnara soo kǒo níkivi tiinnara chi ku̱a̱ʼa̱nra nu̱úna.
40 Ta tuku nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí inka táʼví yuʼú tá yu̱ta Jordán, nu̱ú xi̱sandákuchi ta̱ Juan na̱ yiví tá xa̱ʼa̱, ta kán ki̱ndoora. 41 Ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví ni̱xa̱ʼa̱n xi̱toñaʼá ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “Kǒo nda̱a̱ ni iin milagro níkeʼé ta̱ Juan, soo ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta̱ ta̱a yóʼo ña̱ nda̱a̱ kúúña”. 42 Ta kán ku̱a̱ʼánína ki̱xáʼana kándíxana ta̱ Jesús.
11 Iin ta̱a ta̱ xi̱naní Lázaro ndeéníndóʼora ta ta̱ ñuu Betania xi̱kuura, ta ñuu kán kúú nu̱ú ni̱xi̱yotu ñá María xíʼin ku̱ʼvi̱ñá ñá Marta. 2 Ñá María yóʼo kúú ñá sa̱káa aceite tá xáʼa̱n támi xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús* ta xíʼin yixí xi̱níñá sa̱ndáyaañá* xa̱ʼa̱ra. Ta̱ ndeéndóʼo kúú ta̱ Lázaro ku̱ʼvañá. 3 Ña̱kán ná ku̱ʼvara chi̱ndaʼáná tu̱ʼun ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú ta̱ Jesús ta káchiná: “Táta, ta̱ migoún ta̱ kúʼvi̱ní-iniún xíniún ndeéníndóʼora”. 4 Soo tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Jesús ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra: “Xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱ʼin kue̱ʼe̱ ta̱ Lázaro su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kuvira kúúña, chi ña̱ va̱ʼa ná kunina ndee̱ Ndióxi̱ kúúña ta saátu ña̱ va̱ʼa ná kunina ndee̱ ña̱ kúúmií se̱ʼera”.
5 Ta̱ Jesús xi̱kuʼvi̱ní-inira xi̱xinira ñá Marta xíʼin ñá ku̱ʼvi̱ñá ta saátu ta̱ ku̱ʼvañá ta̱ Lázaro. 6 Soo tá xi̱niso̱ʼora ña̱ ndeéndóʼo ta̱ Lázaro, ni̱ndo̱ora inka u̱vi̱ ki̱vi̱ka chí nu̱ú ni̱xi̱yora. 7 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: “Ná ku̱ʼu̱n tukuyó chí Judea”. 8 Soo na̱ discípulora ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Maestro,* sa̱kán loʼo tiempo kúú ña̱ xi̱kuni̱ na̱ Judea kuunna yu̱u̱ yóʼó, ¿á tuku kúni̱ún ku̱ʼún kán?”. 9 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “¿Á su̱ví iin ki̱vi̱ 12 hora kúú ña̱ túvi? Na̱ xíka tá túvika va̱ása ndákavana xíʼin ni iin ña̱ʼa chi túunva ñuʼu̱ ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo nu̱úna. 10 Soo na̱ xíka tá ñuú ndákavana saáchi kǒo ñuʼu̱ íyo xíʼinna”.
11 Tándi̱ʼi, saá ni̱ka̱ʼa̱nkara ña̱yóʼo: “Ta̱ migoyó Lázaro ta̱ ni̱ki̱si̱va kúúra, soo ku̱ʼi̱n chí kán ña̱ va̱ʼa ndaniʼi̱ra”. 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n na̱ discípulora xíʼinra: “Táta, tá ta̱ kísi̱ kúúra, ña̱kán chindeétáʼan xíʼinra ña̱ nduva̱ʼara”. 13 Soo ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ Jesús ka̱ʼa̱nra xíʼinna kúú ña̱ ni̱xi̱ʼi̱va ta̱ Lázaro. Soo na̱kán nda̱kanixi̱nína ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kísi̱ra, ña̱ ndákindee̱vara. 14 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n káxi ta̱ Jesús xíʼinna: “Ni̱xi̱ʼi̱va ta̱ Lázaro, 15 ta kúsi̱í-inii̱ xa̱ʼa̱ ndóʼó ña̱ kǒi̱ níxi̱yo kán, chi ña̱ keʼíi̱ kán chindeéña ndóʼó ña̱ kandíxakandó Ndióxi̱. Ná ku̱ʼu̱nyó kuniyóra”. 16 Ña̱kán ta̱ Tomás, ta̱ xi̱ka̱ʼa̱nna kúáti xíʼin, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin inkaka na̱ discípulo: “Saátu miíyó ná ku̱ʼu̱nyó ta kuviyó xíʼinra”.
17 Tá ni̱xa̱a̱ ta̱ Jesús kán, na̱kunda̱a̱-inira xa̱a̱ ku̱mí ki̱vi̱ ndíka̱a̱ ta̱ Lázaro ini ya̱vi̱. 18 Ta ñuu Betania yatin ndíka̱a̱ña xíʼin ñuu Jerusalén, ki̱ʼva u̱ni̱ kilómetro kíndo̱oña.* 19 Ku̱a̱ʼání na̱ judío ki̱xina xi̱tona ñá Marta xíʼin ñá María ña̱ va̱ʼa sandíkona-ininá xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ku̱ʼvaná. 20 Tá na̱kunda̱a̱-ini ñá Marta ña̱ va̱xi ta̱ Jesús, ni̱xa̱ʼa̱nñá nda̱kutáʼanñá xíʼinra; soo ñá María ni̱ndo̱oñá chí veʼeva. 21 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ñá Marta xíʼin ta̱ Jesús: “Táta, tá níxi̱yoún yóʼo, va̱ása kuviví ku̱ʼvai̱. 22 Soo xíni̱vai̱ nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ndúkúyó nu̱ú Ndióxi̱, taxivaraña ndaʼa̱yó”. 23 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinñá: “Ndatakuva ku̱ʼvaún”. 24 Ñá Marta nda̱kuiinñá yuʼúra: “Kúnda̱a̱va-inii̱ ña̱ ndako̱ora tá ná ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, ña̱ ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi”. 25 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ sándataku na̱ yiví ta yi̱ʼi̱ kúú ta̱ táxi ña̱ tákuna. Na̱ kándíxa yi̱ʼi̱, ni ná kuvina, ndikó tukuvana koona; 26 ta ndiʼi na̱ táku ta kándíxana yi̱ʼi̱ nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása kuvina. ¿Á kándíxaún ña̱yóʼo?”. 27 Ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Táta kándíxavai̱, yóʼó kúú ta̱ Cristo, ta̱ kúú se̱ʼe Ndióxi̱, ta̱ xi̱niñúʼu kixi ñuyǐví yóʼo”. 28 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nñá ña̱yóʼo, ni̱xa̱ʼa̱nñá ka̱nañá ku̱ʼvi̱ñá ñá María ta ni̱ka̱ʼa̱n se̱ʼéñá xíʼinñá: “Yóʼo ki̱xaa̱ ta̱ Jesús* ta kánara yóʼó”. 29 Tá xi̱niso̱ʼo ñá María ña̱yóʼo, nda̱kundichiñá ta ni̱xa̱ʼa̱nñá nu̱úra.
30 Ta̱ Jesús ta̱ʼán ki̱ʼvivíra ñuu kán, chi ndíka̱a̱kara mií nu̱ú nda̱kutáʼan ñá Marta xíʼinvara. 31 Tá xi̱ni na̱ judío na̱ ni̱xa̱a̱ sándi̱ko-ini ñá María ña̱ nda̱kundichiñá ta kama ki̱tañá ku̱a̱ʼa̱nñá, nda̱kundiku̱nna ku̱a̱ʼa̱nna sa̱táñá chi nda̱kanixi̱nína ña̱ ku̱a̱ʼa̱nñá kuakuñá nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nvara. 32 Tasaá ni̱xa̱a̱ ñá María nu̱ú ndíka̱a̱ ta̱ Jesús, tá xi̱niñára xi̱kuxítíñá nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Táta, tá níxi̱yoún yóʼo, va̱ása kuviví ku̱ʼvai̱”. 33 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ña̱ xákuñá ta saátu na̱ judío na̱ ni̱xa̱a̱ xíʼinñá xákuna, nda̱a̱ níma̱ra ni̱ta̱ʼví ta ni̱ndi̱ʼi̱ní-inira. 34 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáa míí chi̱ka̱a̱ndóra?”. Ta nda̱kuiinna yuʼúra: “Táta, naʼa ta kuniúnra”. 35 Tasaá ki̱xáʼa ta̱ Jesús xákura. 36 Tá xi̱ni na̱ judío ña̱yóʼo ki̱xáʼana káʼa̱nna: “Kotondó, ndeéní xi̱kuʼvi̱-inira xi̱xinirara”. 37 Soo savana xi̱kachina: “Tá va̱ʼa sa̱ndáʼa ta̱ ta̱a yóʼo iin ta̱ kúáa nu̱ú, ¿á kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa níkivi keʼéra ña̱ va̱ása kuvi ta̱ Lázaro?”.
38 Ta̱ Jesús, tándi̱ʼi ni̱ta̱ʼví tuku nda̱a̱ níma̱ra, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n ta̱ Lázaro. Ta iin kaváva xi̱kuuña, ta iin yu̱u̱ kúú ña̱ xi̱ndasi yuʼúña. 39 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “Sáku̱taʼandó yu̱u̱ yóʼo”. Soo ñá Marta ñá ku̱ʼva ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ yóʼo, ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Táta, xa̱a̱ xáʼa̱nvara, saáchi xa̱a̱ ku̱míví ki̱vi̱ kúúña”. 40 Ta ta̱ Jesús ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrañá: “¿Á su̱ví ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún tá kándíxaún Ndióxi̱ kuniún ndee̱ ña̱ kúúmiíra?”. 41 Ña̱kán sa̱kútaʼana yu̱u̱. Tasaá nda̱niʼi ta̱ Jesús nu̱úra chí ndiví ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Yivá, táxii̱ tíxa̱ʼvi ndaʼún ña̱ xi̱niso̱ʼún ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n. 42 Kúnda̱a̱va-inii̱ ña̱ ndiʼi yichi̱ xíniso̱ʼún ña̱ káʼi̱n, soo káʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ ndíta xíʼi̱n yóʼo, ña̱ va̱ʼa ná kandíxana ña̱ miíún kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱”. 43 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, ndeé va̱ʼa ka̱nara: “Lázaro, kita”. 44 Ta ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ yóʼo ki̱tara ta nda̱sukúndaa venda ndaʼa̱ra xíʼin xa̱ʼa̱ra, ta saátu nda̱sukúndaa ti̱ko̱to̱* nu̱úra. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndaxínndóra ña̱ va̱ʼa ná ku̱ʼu̱nra”.
45 Ña̱kán, ku̱a̱ʼání na̱ judío na̱ ki̱xi xi̱to ñá María tá xi̱nina ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús ka̱ndíxanara. 46 Soo savana nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna ta na̱túʼunna xíʼin na̱ fariseo xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús. 47 Ña̱kán na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ fariseo sa̱ndátakana na̱ Sanedrín* ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “¿Ndáaña keʼéyó? Chi ta̱ ta̱a yóʼo ku̱a̱ʼání milagro kéʼéra. 48 Tá ná taxiyó ña̱ keʼékara saá, ndiʼina kandíxañaʼá ta na̱ chíñu ñuu Roma kixina ta kindaana temployó xíʼin na̱ ñuuyó ndaʼa̱yó”. 49 Ta xíʼin na̱kán ndíka̱a̱ iin ta̱ naní Caifás, ta ta̱kán kúú ta̱ su̱tu̱ káʼnu ku̱i̱ya̱ saá, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó ni loʼo kǒo kúnda̱a̱-inindó. 50 Á kǒo kíʼinndó kuenta ña̱ va̱ʼa miíndó kúúña tá ná kuvi iin ta̱a xa̱ʼa̱ na̱ ñuu nu̱úka ña̱ ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ ñuu”. 51 Soo su̱ví xi̱ní miíra níkana ña̱ ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, chi xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra su̱tu̱ káʼnu ku̱i̱ya̱ saá, Ndióxi̱ xi̱niñúʼurara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kuvi ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ ñuu. 52 Ta su̱ví xa̱ʼa̱ kuití na̱ ñuu kuvira, chi kuvira ña̱ va̱ʼa sandátakara na̱ se̱ʼe Ndióxi̱ na̱ ku̱a̱ʼa̱n ndóo inka ñuu ta si̱ín iinlá xa̱a̱na nduuna. 53 Ta nani ki̱vi̱ saá ki̱xáʼana kíndo̱ona ndáa ki̱ʼva kaʼnínara.
54 Ña̱kán ta̱ Jesús va̱ása níxi̱kakara nu̱ú ndóo ku̱a̱ʼá na̱ judío ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ñuu ña̱ xi̱naní Efraín, ña̱ ni̱xi̱yo yatin chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, ta kán ni̱xi̱yora xíʼin na̱ discípulora. 55 Xa̱a̱ ku̱yatin ña̱ Pascua ña̱ xi̱keʼé na̱ judío, ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ xi̱ndoo ndiʼi ñuu xi̱xa̱ʼa̱nna chí ñuu Jerusalén tá kúma̱níka koo ña̱ Pascua ña̱ va̱ʼa ndaya̱kúnna miína táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ Ley ta̱ Moisés. 56 Ta ki̱xáʼana nándukúna ta̱ Jesús. Ta xi̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanna ini templo: “¿Ndáaña ndákanixi̱níndó á va̱ása kixivíra vikó yóʼo?”. 57 Soo na̱ su̱tu̱ náʼnu xíʼin na̱ fariseo xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nna, tá iinna ná kunda̱a̱-ini ndáa míí ndíka̱a̱ ta̱ Jesús ná natúʼunna xíʼinna ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna tiinnara.
12 I̱ñu̱ ki̱vi̱ tá kúma̱níka koo ña̱ Pascua, ta̱ Jesús ki̱xaa̱ra chí ñu̱u̱ Betania, nu̱ú ni̱xi̱yo ta̱ Lázaro ta̱ sa̱ndátakura. 2 Ta kán ke̱ʼéna ña̱ kuxura. Ta ñá Marta ta̱xiñá ña̱ kuxuna ta xíʼin na̱ xíxi kán ndíka̱a̱ ta̱ Lázaro. 3 Tasaá ñá María ki̱ʼinñá ki̱ʼva iin sava litro* tá aceite tá xáʼa̱n támi tá yaʼviní ta tá nardo nina kúúrá, ta ki̱xáʼañá sákaañárá xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús. Tándi̱ʼi, xíʼin yixí xi̱níñá sa̱ndáyaañá* xa̱ʼa̱ra. Ta ini veʼe ndeéní chu̱túña xíʼin xiko̱ ña̱ xáʼa̱n támi. 4 Soo iin ta̱ discípulora, ta̱ Judas Iscariote ta̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí xi̱kóñaʼá, ni̱ka̱ʼa̱nra: 5 “Va̱ʼaka níxi̱kóyó aceite tá xáʼa̱n támi yóʼo ki̱ʼva 300 denario,* ta xu̱ʼún kán taxiyóña ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi”. 6 Ta̱ Judas kǒo níka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ndixa ndíʼi̱-inira xa̱ʼa̱ na̱ ndáʼvi, ni̱ka̱ʼa̱nra saá xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuura iin ta̱ kui̱ʼná: saáchi miíra xi̱kiʼin kuenta xíʼin ña̱ caja xu̱ʼún, ta xi̱ ixakúiʼnára xu̱ʼún ña̱ xi̱chika̱a̱na kán. 7 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús: “Táxi̱n koún xíʼinñá; saáchi vitin kúú ña̱ kéʼéñá xíʼi̱n ña̱ keʼéna tá xa̱a̱ ná kuvii̱ ta sandúxu̱nna yi̱ʼi̱. 8 Saáchi na̱ ndáʼvi ndiʼiva tiempo koona xíʼinndó, soo yi̱ʼi̱ su̱ví ndiʼiví tiempo koi̱ xíʼinndó”.
9 Ku̱a̱ʼání na̱ judío na̱kunda̱a̱-inina ña̱ ndíka̱a̱ ta̱ Jesús chí Betania ta ki̱xaa̱na ña̱ kotonara, soo su̱ví iinlá ta̱kán va̱xina kotona chi va̱xituna kotona ta̱ Lázaro ta̱ sa̱ndátakura. 10 Ta na̱ su̱tu̱ náʼnu ki̱ndoona ña̱ kaʼnítuna ta̱ Lázaro 11 saáchi xa̱ʼa̱ ta̱kán ku̱a̱ʼání na̱ judío ni̱xa̱ʼa̱n kán ta ki̱xáʼana kándíxana ta̱ Jesús.
12 Ta inka ki̱vi̱, na̱ yiví na̱ ni̱xa̱a̱ ña̱ koo vikó kán na̱kunda̱a̱-inina ña̱ xa̱a̱ va̱xi ta̱ Jesús chí ñuu Jerusalén. 13 Tasaá ki̱ʼinna ndaʼa̱ yitu̱n tú ñu̱u̱ ta ki̱tana ña̱ ndakiʼinnara ta ki̱xáʼana kánana: “Ndióxi̱, káʼa̱n-ndáʼvindi̱ xíʼún, sakǎkura. Jehová* ná taxi ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ ta̱ va̱xi xíʼin ki̱vi̱ra, ta̱ Rey na̱ ñuu Israel”. 14 Tá nda̱ni̱ʼí ta̱ Jesús iin tí burro loʼo, xi̱kunúura sa̱tárí, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ña xa̱ʼa̱ra: 15 “Va̱ása yi̱ʼvíún ñá se̱ʼe Sion. Koto, ta̱ rey miíún va̱xira nu̱ún, ta kánuura sa̱tá iin tí burro loʼo”. 16 Tá xa̱ʼa̱, na̱ discípulora kǒo níkunda̱a̱-inina xíʼin ña̱yóʼo. Soo tá ndu̱káʼnu ta̱ Jesús, saá nda̱kaʼánna nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xa̱ʼa̱ra saá kúú ña̱ ke̱ʼéna xíʼinra.
17 Ta na̱ yiví na̱ xi̱ni tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin ta̱ Lázaro ña̱ ná kitara ini ya̱vi̱ nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra tá sa̱ndátakurara, na̱kán na̱túʼunna xíʼin inkakana xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u. 18 Ña̱kán kúú ña̱ ke̱e na̱ yiví nda̱kiʼinnara, saáchi xi̱niso̱ʼona xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra milagro kán. 19 Ña̱kán na̱ fariseo ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanna: “Xi̱nindó, ña̱ nda̱kanixi̱níyó keʼéyó kǒoña xínuví. Ndiʼina ku̱a̱ʼa̱n sa̱tára”.
20 Ta xíʼin sava na̱ yiví na̱ ki̱xaa̱ vikó kán ña̱ ndasakáʼnuna Ndióxi̱ ñúʼu sava na̱ griego. 21 Na̱kán ku̱yatinna nu̱ú ta̱ Felipe, ta̱ ñuu Betsaida ña̱ ndíka̱a̱ chí Galilea, ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Táta, kúni̱ndi̱ kunindi̱ ta̱ Jesús”. 22 Ta ta̱ Felipe ni̱xa̱ʼa̱nra ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Andrés, tasaá ta̱ Andrés xíʼin ta̱ Felipe ni̱xa̱ʼa̱nna ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Jesús.
23 Soo nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúna: “Xa̱a̱ ki̱xaa̱ hora ña̱ ndukáʼnu ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a. 24 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, tá kǒo ndákava iin si̱ʼva̱ ña̱ trigo nu̱ú ñuʼú ta táʼyi̱ña,* iin si̱ʼva̱ saá kúúvaña. Soo tá táʼyi̱ña saá kúú ña̱ ku̱a̱ʼáka si̱ʼva̱ táxiña. 25 Na̱ kúʼvi̱-ini xíni ña̱ tákuna* ndiʼi-xa̱ʼa̱vana, soo na̱ sáa̱-ini xíni ña̱ tákuna ñuyǐví yóʼo, ndakiʼinna ña̱ kutakuna ndiʼi tiempo. 26 Tá iinna kúni̱na kachíñuna nu̱úi̱, ná kundiku̱nna yi̱ʼi̱; ta nu̱ú koi̱, kán koo na̱ káchíñu nu̱úi̱. Tá iinna káchíñuna nu̱úi̱, yivái̱ taxira bendición ndaʼa̱na. 27 Ta vitin ndeéní ndíʼi̱-inii̱. Ta ¿ndáaña kivi ka̱ʼi̱n? Yivá sakǎku yi̱ʼi̱ nu̱ú hora ña̱ yo̱ʼvi̱ní* yóʼo. Soo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ xa̱a̱ ki̱xai̱. 28 Yivá ndasakáʼnu ki̱vi̱ún”. Tasaá chí ndiví ni̱ka̱ʼa̱n iinna ta káchina: “Xa̱a̱ nda̱sakáʼnui̱ña ta tuku ndasakáʼnui̱ña”.
29 Ta na̱ yiví na̱ ndíta kán xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ta savana ki̱xáʼana káʼa̱nna ña̱ ndeéní ni̱ni̱ʼi. Ta inkana káchina: “Iin ángel ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra”. 30 Tasaá ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tu̱ʼun ña̱ xi̱niso̱ʼondó yóʼo su̱ví xa̱ʼa̱ miíi̱ níkuuña chi xa̱ʼa̱ miívandó ku̱uña. 31 Vitin xa̱a̱ tíin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin ña̱ ñuyǐví yóʼo; ta ta̱ xáʼndachíñu ñuyǐví yóʼo tavárara. 32 Soo tá ná katikaana yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ tú yitu̱n, saá kúú ña̱ kixi ndiʼi na̱ yiví nu̱úi̱”. 33 Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ndáa ki̱ʼva koo ña̱ kuvira. 34 Tasaá na̱ yiví kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Kúnda̱a̱-inindi̱ ña̱ káʼa̱n Ley xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo ña̱ koora ndiʼi tiempo. Ta ¿nda̱chun káʼún xa̱ʼa̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ña̱ katikaanara ndaʼa̱ yitu̱n? Ta ¿ndáa ta̱ kúú ta̱ se̱ʼe ta̱a ta̱ káʼún xa̱ʼa̱?”. 35 Tasaá ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱ luz kooña xíʼinndó si̱lóʼoka tiempo. Kakandó nani tá kúúmiíkandó ña̱ luz ña̱ va̱ʼa ná kǒo kixaa̱ ña̱ naá nu̱úndó; na̱ xíka nu̱ú naá kǒo xíni̱na ndáa míí ku̱a̱ʼa̱nna. 36 Nani tá kúúmiíkandó ña̱ luz, na̱ʼa̱ndó ña̱ kándíxandó ña̱ luz, ña̱ va̱ʼa ná xa̱a̱ndó koondó se̱ʼe ña̱ luz”.
Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱yóʼo, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta chi̱se̱ʼéra miíra nu̱úna. 37 Ni ku̱a̱ʼání milagro ke̱ʼéra nu̱úna, ni saá kǒo níkandíxana miíra, 38 ña̱ va̱ʼa ná xi̱nu tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías, tá ka̱chira: “Jehová,* ¿ndáana kándíxa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó? Ta ¿ndáana ni̱na̱ʼa̱ Jehová* ndee̱ra* nu̱ú?”. 39 Saátu ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaías ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ kǒo kandíxana tá ka̱chira: 40 “Nda̱kasii̱ nu̱úna ta nda̱satéʼi̱* níma̱na. Ke̱ʼíi̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa ná kǒo kotona ta ni kǒo kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ káʼi̱n xíʼinna, ña̱kán ni kǒo ndíkóna nu̱úi̱ ña̱ sandáʼi̱na”. 41 Ta̱ Isaías ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo, saáchi xi̱nira ña̱ ku̱a̱ʼání ndee̱ kúúmií ta̱yóʼo. 42 Ta ku̱a̱ʼání na̱ judío na̱ kúúmií chiñu náʼnu ka̱ndíxana miíra; soo kǒo níka̱ʼa̱nnaña nu̱ú ndiʼina xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱yi̱ʼvína xi̱xinina na̱ fariseo, chi na̱yóʼo xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ tavánana ti̱xin ña̱ sinagoga, 43 saáchi xi̱kuni̱kana kindo̱o va̱ʼana nu̱ú na̱ yiví nu̱úka ña̱ kindo̱o va̱ʼana nu̱ú Ndióxi̱.
44 Soo ta̱ Jesús ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra: “Na̱ kándíxa yi̱ʼi̱ su̱ví iinlá miíi̱ kándíxana saátu kándíxana ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱; 45 ta na̱ xíto yi̱ʼi̱ saátu xítona ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. 46 Ki̱xai̱ ñuyǐví yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ luz, ña̱kán ndiʼi na̱ kándíxa yi̱ʼi̱ kǒo kuñuʼukana nu̱ú ña̱ naá. 47 Ta na̱ xíniso̱ʼo tu̱ʼi̱n ta kǒo kéʼénaña, yi̱ʼi̱ va̱ása ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼinna; saáchi kǒo níkixii̱ ña̱ ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuyǐví, chi xa̱ʼa̱ ña̱ sakǎkui̱na kúú ña̱ ki̱xai̱. 48 Ta na̱ kúndasí yi̱ʼi̱ ta ni kǒo kándíxana tu̱ʼi̱n íyova na̱ ndatiin ku̱a̱chi xíʼinna: ta tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n kúú ña̱ ndatiin ku̱a̱chi xíʼinna ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi. 49 Saáchi kǒo káʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ miíi̱ chi yivái̱ ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ndáaña xíniñúʼu ka̱ʼi̱n saátu ndáaña xíniñúʼu sanáʼi̱. 50 Ta kúnda̱a̱-inii̱ chiñu ña̱ xáʼndara kúú ña̱ taxi kutakuna ndiʼi tiempo. Ña̱kán ndiʼi ña̱ káʼi̱n, káʼi̱nña nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n yivái̱ xíʼi̱n”.
13 Tá kúma̱níka koo vikó ña̱ Pascua, ta̱ Jesús xa̱a̱ na̱kunda̱a̱-inira ña̱ xa̱a̱ ki̱xaa̱ ki̱vi̱ ña̱ va̱ása kookara ñuyǐví yóʼo saáchi xa̱a̱ ndikóra nu̱ú íyo yivára. Ña̱kán ni̱kuʼvi̱ní-inira xi̱nira na̱ discípulora na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú yóʼo nda̱a̱ tiempo ña̱ kuvira. 2 Tá ndóona xíxina, ta̱ Ndi̱va̱ʼa xa̱a̱ chi̱ka̱a̱ra níma̱ ta̱ Judas Iscariote ta̱ kúú se̱ʼe ta̱ Simón ña̱ xi̱kóra ta̱ Jesús. 3 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ xíni̱ ta̱ Jesús ña̱ nda̱taxi yivára ndiʼi ña̱ʼa ndaʼa̱ra, ta saátu ña̱ ndikóra chí nu̱ú íyo Ndióxi̱ chi kán kúú nu̱ú ki̱xira, 4 ta nda̱kundichira, ta chi̱ndúʼúra ti̱ko̱to̱ra ña̱ kánuu chí sa̱tára iin táʼví tasaá ki̱ʼinra iin ti̱ko̱to̱* ta ka̱túnraña tokóra. 5 Tasaá ta̱ánra ti̱kui̱í ini iin xikóʼó* ta ki̱xáʼara ndákatara xa̱ʼa̱ na̱ discípulora ta ndáya̱kúnraña xíʼin ti̱ko̱to̱ ña̱ núʼni tokóra. 6 Tá ni̱xa̱a̱ra nu̱ú ta̱ Simón Pedro ta̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Táta, ¿á yóʼóva kúú ta̱ ndakata xa̱ʼíi̱?”. 7 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Vitin kǒo kúnda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼíi̱ yóʼo, soo chí nu̱únínu kunda̱a̱va-iniún”. 8 Ta̱ Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Nda̱a̱ ni iin ki̱vi̱ va̱ása ndakataún xa̱ʼíi̱”. Soo ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ndakiʼún xíʼi̱n tá ná kǒo ndakatai̱ xa̱ʼún”. 9 Ta̱ Simón Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta, tá saá su̱ví iinlá xa̱ʼíi̱ ndakataún chi saátu ndakataún ndaʼíi̱ xíʼin xi̱níi̱”. 10 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Na̱ xa̱a̱ chi̱chi xa̱a̱ limpiovana ta ndáa xa̱ʼa̱ kuitívana xíniñúʼu ndakatana. Ta ndóʼó xa̱a̱ limpiovandó, soo su̱ví ndiʼindó íyo limpio”. 11 Xa̱a̱ xíni̱vara ndáana xi̱kóñaʼá. Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra “Soo su̱ví ndiʼindó íyo limpio”.
12 Tasaá tá xa̱a̱ ndi̱ʼi nda̱katara xa̱ʼa̱na, ta nda̱kundixira ti̱ko̱to̱ra ta xi̱kundúʼu* tukura nu̱ú mesa ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “¿Á kúnda̱a̱-inindó xíʼin ña̱ ke̱ʼíi̱ xíʼinndó? 13 Ndóʼó káʼa̱nndó Maestro ta káʼa̱nndó táta xíʼi̱n, ta va̱ʼa káʼa̱nvandó chi suvi kúúvai̱. 14 Ña̱kán, tá yi̱ʼi̱ ta̱ kúú táta xíʼin Maestro va̱ʼa nda̱katai̱ xa̱ʼa̱ndó, saátu xíniñúʼu keʼé ndóʼó xíʼin táʼanndó. 15 Yi̱ʼi̱ sa̱ndákoi̱ yichi̱ nu̱úndó ña̱kán va̱ʼa keʼéndó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼíi̱ xíʼinndó. 16 Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ kúú esclavo va̱ása káʼnukana nu̱ú na̱ káchíñuna nu̱ú ta ni iin na̱ níʼi tu̱ʼun ku̱a̱ʼa̱nna va̱ása káʼnukana nu̱ú na̱ chi̱ndaʼá-ñaʼá. 17 Vitin xa̱a̱ xíni̱ndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, si̱íní koondó tá ná keʼéndóña. 18 Soo su̱ví xa̱ʼa̱ ndiʼi ndóʼó káʼi̱n; chi xíni̱vai̱ na̱ nda̱kaxii̱n. Ña̱yóʼo ku̱uña ña̱kán va̱ʼa xi̱nu ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ káchi: ‘Ta̱ xi̱xixi si̱táva̱ʼi̱ ndu̱ura contra xíʼi̱n’. 19 Xa̱a̱ vitinka káʼi̱n ña̱yóʼo xíʼinndó tá kúma̱níka kuuña, ña̱kán tá ná kunindó kuu ña̱yóʼo kunda̱a̱-inindó ña̱ xa̱ʼa̱ yi̱ʼi̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. 20 Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ ndákiʼin nda̱a̱ ndáaka na̱ chíndaʼíi̱ ndákiʼintuna yi̱ʼi̱va, ta na̱ ndákiʼin yi̱ʼi̱ ndákiʼintuna ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱va”.
21 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱yóʼo, ni̱ndi̱ʼi̱ní-inira ta ka̱chira: “Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, iin ndóʼó ndataxindó yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱”. 22 Tasaá na̱ discípulora ki̱xáʼana nda̱kotona nu̱ú táʼanna, ta ni kǒo níkunda̱a̱-inina ndáana kúú na̱ káʼa̱nra xa̱ʼa̱. 23 Iin ta̱ discípulo ta̱ Jesús ta̱ kúʼvi̱ní-inira xínira íyora xíʼinra nu̱ú mesa. 24 Tasaá ta̱ Simón Pedro ke̱ʼéra seña xíʼin xi̱níra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱yóʼo: “¿Ndáana kúú na̱ káʼa̱nra xa̱ʼa̱?”. 25 Tasaá ta̱yóʼo ku̱yatinkara nu̱ú ta̱ Jesús ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Táta, ¿ndáana kúúna?”. 26 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Jesús: “Ta̱ taxii̱ iin táʼví si̱táva̱ʼa ña̱ sandáxii̱ ini iin ko̱ʼo̱ ndaʼa̱, ta̱yóʼo kúúra”. Tasaá, tándi̱ʼi sa̱ndáxira ña̱ si̱táva̱ʼa, saá ta̱xiraña ndaʼa̱ ta̱ Judas ta̱ kúú se̱ʼe ta̱ Simón Iscariote. 27 Tándi̱ʼi ki̱ʼin ta̱ Judas iin táʼví ña̱ si̱táva̱ʼa kán, saá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Ndi̱va̱ʼa inira. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra: “Ña̱ kéʼún, kamaka keʼúnña”. 28 Soo nda̱a̱ ni iin na̱ ndóo nu̱ú mesa kán kǒo níkunda̱a̱-inina nda̱chun kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra saá. 29 Savana nda̱kanixi̱nína xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kiʼin ta̱ Judas kuenta xíʼin caja nu̱ú xi̱ñuʼu xu̱ʼún, ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra “Satá* ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuyó vikó”, á ña̱ ná taxitura ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi. 30 Ña̱kán tá nda̱kiʼinra iin táʼví ña̱ si̱táva̱ʼa ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra. Ta xa̱a̱ ñuúva kúúña.
31 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱nra, tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna: “Vitin xa̱a̱ ndúkáʼnu ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a, ta xa̱ʼa̱ ta̱kán ndúkáʼnutu Ndióxi̱. 32 Mií Ndióxi̱ kúú ta̱ ndasakáʼnu-ñaʼá, ta xa̱a̱ ku̱nu̱míva ndasakáʼnurara. 33 Se̱ʼe miíi̱, si̱lóʼoka tiempo koi̱ xíʼinndó. Nandukúndó yi̱ʼi̱; soo táʼan ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin na̱ judío kúú ña̱ káʼi̱n xíʼin ndóʼó vitin: ‘Ndóʼó va̱ása kivi ku̱ʼu̱nndó nu̱ú ku̱ʼu̱n yi̱ʼi̱’. 34 Xáʼndai̱ iin chiñu xa̱á nu̱úndó: ña̱ ná kuʼvi̱-inindó kunitáʼanndó; nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱kuʼvi̱-inii̱ xi̱nii̱ ndóʼó, saátu kuʼvi̱-ini ndóʼó kunitáʼanndó. 35 Tasaá kúú ña̱ kunda̱a̱-ini ndiʼina ña̱ kúúndó discípuloi̱: tá kúʼvi̱-inindó xínitáʼanndó”.
36 Ta̱ Simón Pedro ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Táta, ¿ndáa míí ku̱ʼún?”. Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Nu̱ú ku̱ʼu̱n yi̱ʼi̱ va̱ása kivi ku̱ʼún xíʼi̱n vitin, soo tándi̱ʼi kundiku̱nvaún yi̱ʼi̱”. 37 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro xíʼinra: “Táta, ¿nda̱chun kǒo kivi ku̱ʼi̱n xíʼún vitin? Ta xa̱a̱ íyo tu̱ʼvai̱ ña̱ kuvii̱ xa̱ʼún”. 38 Ta nda̱kuiin ta̱ Jesús yuʼúra: “¿Á ndixa kúú ña̱ xa̱a̱ íyo tu̱ʼvaún ña̱ kuviún xa̱ʼíi̱? Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼún, tá kúma̱níka kana iin chele, yóʼó u̱ni̱ yichi̱ ka̱ʼún ña̱ va̱ása xíni̱ún yi̱ʼi̱”.
14 “Kǒo kundi̱ʼi̱-inindó. Kandíxandó Ndióxi̱ ta kandíxatundó yi̱ʼi̱va. 2 Veʼe yivái̱ íyo ku̱a̱ʼáva nu̱ú kundoondó. Tá su̱ví saá íyoña, ¿á ka̱ʼi̱n xíʼinndó ña̱ ku̱ʼi̱n ndasaviíi̱ nu̱ú koondó? 3 Tá xa̱a̱ ná ku̱ʼi̱n ta ndasaviíi̱ nu̱ú koondó, ndikói̱ ta ndakiʼi̱n ndóʼó ña̱ ku̱ʼu̱nndó xíʼi̱n veʼi̱, ña̱ koondó yatin xíʼi̱n, ña̱kán nu̱ú íyo yi̱ʼi̱ kán kootu ndóʼóva. 4 Ta xa̱a̱ xíni̱vandó yichi̱ ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ndó chí nu̱ú ku̱ʼi̱n”.
5 Ta̱ Tomás ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta, va̱ása xíni̱ndi̱ ndáa míí ku̱ʼún. ¿Ndáaña keʼéndi̱ ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inindi̱ ndáa yichi̱ kúúña?”.
6 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Yi̱ʼi̱ kúú yichi̱, yi̱ʼi̱ kúú ña̱ nda̱a̱ ta kúúmiíi̱ ña̱ táku. Nda̱a̱ ni iinna kǒo kivi xa̱a̱ nu̱ú yivái̱ tá su̱ví xa̱ʼa̱ yi̱ʼi̱ kúúña. 7 Tá xíni̱ndó yi̱ʼi̱, kuxini̱tundó yivái̱. Ta vitin xa̱a̱ kúnda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ra ta xa̱a̱ xi̱nindóra”.
8 Ta̱ Felipe ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta, na̱ʼa̱ yiváún nu̱úndi̱, tasaá va̱ʼa kunindi̱”.
9 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Felipe, xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo íyoi̱ xíʼinndó yóʼo, ta ¿á ni saá kǒo xíni̱ún yi̱ʼi̱? Na̱ xa̱a̱ xi̱ni yi̱ʼi̱ xa̱a̱ xi̱nituna yivái̱. ¿Nda̱chun kúú ña̱ káʼún ‘Na̱ʼa̱ yiváún nu̱úndi̱’? 10 ¿Á kǒo kándíxaún ña̱ kítáʼi̱n xíʼin yivái̱ ta yivái̱ kítáʼanra xíʼi̱n? Ña̱ káʼi̱n xíʼinndó su̱ví ña̱ ndákanixi̱ní miíi̱ kúúña, chi yivái̱ ta̱ kítáʼan xíʼi̱n kúú ta̱ xíniñúʼu yi̱ʼi̱ ña̱ kéʼéra chiñura. 11 Kandíxandó yi̱ʼi̱ tá káʼi̱n xíʼinndó ña̱ kítáʼi̱n xíʼin yivái̱ ta yivái̱ kítáʼanra xíʼi̱n. Tá kǒo kándíxandó ña̱ káʼi̱n, kandíxandó yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ kéʼíi̱. 12 Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, na̱ kándíxa yi̱ʼi̱ keʼétuna chiñu ña̱ kéʼé yi̱ʼi̱. Ta na̱kán náʼnukava koo chiñu ña̱ keʼéna, saáchi yi̱ʼi̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼi̱n chí nu̱ú yivái̱. 13 Ta nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná ndukúndó xa̱ʼa̱ ki̱víi̱, keʼévai̱ña ña̱kán va̱ʼa ndasakáʼnundó Ndióxi̱. 14 Tá ná ndukúndó iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ ki̱víi̱, keʼévai̱ña.
15 ”Tá kúʼvi̱-inindó xínindó yi̱ʼi̱, kuniso̱ʼovandó chiñu ña̱ xáʼndai̱. 16 Ta yi̱ʼi̱ ka̱ʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼin yivái̱ ta ta̱kán taxira iin ña̱ chindeétáʼan xíʼinndó ta kooña xíʼinndó ndiʼi tiempo: 17 ña̱ espíritu santo ña̱ kúúmií ña̱ nda̱a̱, ta na̱ ñuyǐví yóʼo kǒo kívi ndakiʼinnaña chi va̱ása xítonaña ta ni va̱ása xíni̱naña. Ta ndóʼó xíni̱vandóña chi íyoña xíʼinndó ta kíndo̱oña xíʼinndó. 18 Va̱ása sandákoondaʼíi̱ ndóʼó. Ndikóvai̱ nu̱úndó. 19 Ndáa si̱lóʼova tiempo, ta na̱ ñuyǐví yóʼo va̱ása kunikana yi̱ʼi̱ soo ndóʼó kunivandó yi̱ʼi̱, saáchi yi̱ʼi̱ tákui̱ ta ndóʼó kutakuvandó. 20 Ta ki̱vi̱ saá kunda̱a̱-inindó ña̱ kítáʼi̱n xíʼin yivái̱, ta ndóʼó kítáʼanndó xíʼi̱n ta yi̱ʼi̱ kítáʼi̱n xíʼin ndóʼó. 21 Na̱ kándíxa chiñu ña̱ xáʼndai̱ ta kéʼénaña na̱kán kúú na̱ kúʼvi̱-ini xíni yi̱ʼi̱. Ta na̱ kúʼvi̱-ini xíni yi̱ʼi̱, yivái̱ kuʼvi̱-inira kunirana, ta saátu yi̱ʼi̱ kuʼvi̱-inii̱ kunii̱na ta káxi va̱ʼa na̱ʼi̱ miíi̱ nu̱úna.
22 Ta̱ Judas* (su̱ví ta̱ Judas Iscariote) ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Táta, ¿nda̱chun iinlá nu̱ú ndi̱ʼi̱ kúni̱ún káxi va̱ʼa na̱ʼu̱n miíún ta va̱ása keʼún saá xíʼin na̱ ñuyǐví?”.
23 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Tá iinna kúʼvi̱-inina xínina yi̱ʼi̱, kuniso̱ʼona tu̱ʼun ña̱ káʼi̱n. Ta yivái̱ kuʼvi̱-inira kunirana, ta u̱vi̱ saándi̱ kixindi̱ nu̱úna ta koondi̱ xíʼinna. 24 Na̱ va̱ása kúʼvi̱-ini xíni yi̱ʼi̱ va̱ása xíniso̱ʼona tu̱ʼi̱n. Tu̱ʼun ña̱ xíniso̱ʼondó su̱ví tu̱ʼun miíi̱ kúúña, chi tu̱ʼun yivái̱ ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱va kúúña.
25 ”Ña̱ íyoi̱ xíʼinndó vitin kúú ña̱ káʼa̱nkai̱ ña̱yóʼo xíʼinndó. 26 Soo ña̱ chindeétáʼan xíʼinndó kúú ña̱ espíritu santo ña̱ chindaʼá yivái̱ xa̱ʼa̱ ki̱víi̱, ña̱yóʼo sanáʼa̱ña ndóʼó ndiʼi ña̱ʼa ta sandákaʼánña ndóʼó ndiʼi ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó. 27 Taxikai̱ ña̱ táxi̱n koo inindó nda̱a̱ táki̱ʼva íyondó xíʼi̱n vitin. Va̱ása táxii̱ña ndaʼa̱ndó táki̱ʼva kéʼé na̱ ñuyǐví yóʼo. Va̱ása kundi̱ʼi̱ní-inindó ta va̱ása yi̱ʼvíndó. 28 Xa̱a̱ xi̱niso̱ʼondó ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó: ‘Xa̱a̱ ku̱ʼi̱n soo ndikóvai̱ nu̱úndó’. Tá kúʼvi̱-inindó xínindó yi̱ʼi̱, kusi̱í-inindó ña̱ ku̱ʼi̱n nu̱ú yivái̱, saáchi káʼnukava yivái̱ nu̱ú yi̱ʼi̱. 29 Xa̱a̱ káʼi̱n ña̱yóʼo xíʼinndó tá kúma̱níka kuuña, ña̱kán va̱ʼa kandíxandó tá ná kunindó kuu ña̱yóʼo. 30 Va̱ása ku̱a̱ʼáka ka̱ʼi̱n xíʼinndó, saáchi xa̱a̱ va̱xi ta̱ xáʼndachíñu ñuyǐví yóʼo, soo ta̱kán kǒo kuchiñura xíʼi̱n. 31 Soo ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-ini na̱ ñuyǐví ña̱ kúʼvi̱-inii̱ xínii̱ yivái̱, kéʼíi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo chiñu ña̱ xa̱ʼndara nu̱úi̱. Ndakunditandó, ná ku̱ʼu̱nyó.
15 ”Yi̱ʼi̱ kúú yitu̱n tú uva tú ndixa ta yivái̱ kúú ta̱ chíʼi. 2 Ta̱kán xáʼndara ndiʼi ndaʼa̱nú ña̱ kúúmiíi̱ ña̱ kǒo táxi ku̱i̱ʼi, ta ndiʼi ña̱ táxi ku̱i̱ʼi ndásaviíraña ña̱ va̱ʼa taxi ku̱a̱ʼákaña ku̱i̱ʼi. 3 Ta ndóʼó xa̱a̱ vií íyondó tíxa̱ʼvi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó. 4 Inkáchi kutáʼanndó xíʼi̱n ta yi̱ʼi̱ inkáchi kutáʼi̱n xíʼinndó. Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndaʼa̱ iin yitu̱n tú uva kǒo kívi taxi iinlá miíña ku̱i̱ʼi, chi xíniñúʼu inkáchi kutáʼanña xíʼin yitu̱n tú uva, saátu ndóʼó kǒo kívi keʼéndó ña̱ va̱ʼa tá va̱ása inkáchi kítáʼanndó xíʼi̱n. 5 Yi̱ʼi̱ kúú yitu̱n tú uva ta ndóʼó kúú ndaʼa̱nú. Na̱ inkáchi kítáʼan xíʼi̱n ta yi̱ʼi̱ inkáchi kítáʼi̱n xíʼinna na̱kán ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa kéʼéna. Saáchi tá kǒo kítáʼanndó xíʼi̱n, kǒo kívi keʼéndó ni iin ña̱ʼa. 6 Chi tá iinna kǒo kítáʼanna xíʼi̱n, íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndaʼa̱ iin yitu̱n ña̱ xáʼndana ta yíchi̱ña. Ta ndákayanaña ta chíka̱a̱naña nu̱ú ñuʼu̱ ta xíxi̱ña. 7 Ta tá inkáchi ná kutáʼanndó xíʼi̱n ta keʼéndó ña̱ káʼi̱n, ndukúndó nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ndó ta ndakiʼinvandóña. 8 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ndásakáʼnu yivái̱: tá ndiʼi tiempo ná keʼéndó ña̱ va̱ʼa ta na̱ʼa̱ndó ña̱ kúúndó discípuloi̱. 9 Nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-ini yivái̱ xínira yi̱ʼi̱, saátu yi̱ʼi̱ kúʼvi̱-inii̱ xínii̱ ndóʼó; ta ndiʼi tiempo keʼéndó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ yiví na̱ kúʼvi̱-inii̱ xínii̱. 10 Tá kéʼéndó chiñu ña̱ xáʼndai̱, ndiʼi tiempo kuʼvi̱-inii̱ kunii̱ ndóʼó, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé yi̱ʼi̱ chiñu ña̱ xáʼnda yivái̱ nu̱úi̱ ta ndiʼi tiempo kúʼvi̱-inira xínira yi̱ʼi̱.
11 ”Ni̱ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo xíʼinndó ña̱ va̱ʼa ná kusi̱í-inindó nda̱a̱ táki̱ʼva kúsi̱í-ini yi̱ʼi̱. 12 Ña̱yóʼo kúú chiñu ña̱ xáʼndai̱: ña̱ kuʼvi̱-inindó kunitáʼanndó nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-ini yi̱ʼi̱ xínii̱ ndóʼó. 13 Na̱ ndátaxi mií ña̱ kuvina xa̱ʼa̱ na̱ migona na̱yóʼo kúú na̱ ndixa náʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inina xíninana. 14 Ndóʼó kúúndó migoi̱ tá kéʼéndó ña̱ xáʼndai̱ nu̱úndó. 15 Yi̱ʼi̱ kǒo káʼa̱nkai̱ xíʼinndó ña̱ kúúndó esclavo, saáchi na̱ esclavo kǒo xíni̱na ña̱ kéʼé ta̱ káchíñuna nu̱ú. Káʼi̱n xíʼinndó ña̱ kúúndó migoi̱ saáchi na̱túʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n yivái̱ xíʼi̱n. 16 Ndóʼó kǒo níndaka̱xinndó yi̱ʼi̱, miívai̱ kúú ta̱ nda̱kaxin ndóʼó. Ta ta̱xii̱ chiñu ndaʼa̱ndó ña̱ ná ku̱ʼu̱nndó ta keʼéndó ña̱ va̱ʼa,* ta ña̱yóʼo kooña ndiʼi tiempo. Tasaá yivái̱ taxira ndaʼa̱ndó nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná ndukúndó nu̱úra xa̱ʼa̱ ki̱víi̱.
17 ”Xáʼndai̱ chiñu yóʼo nu̱úndó ña̱ va̱ʼa kuʼvi̱-inindó kunitáʼanndó. 18 Tá na̱ ñuyǐví yóʼo sáa̱-inina xínina ndóʼó, xa̱a̱ kúnda̱a̱va-inindó chi siʼnaka yi̱ʼi̱ ni̱sa̱a̱-inina xi̱nina nu̱úka ndóʼó. 19 Tá ná koondó táki̱ʼva íyo na̱ ñuyǐví yóʼo kuʼvi̱va-inina kunina ndóʼó. Soo yi̱ʼi̱ nda̱kaxin ndóʼó ti̱xin na̱ ñuyǐví yóʼo ta kǒo íyondó táki̱ʼva íyo na̱yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo na̱ ñuyǐví sáa̱-inina xínina ndóʼó. 20 Ndakaʼánndó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó: na̱ kúú esclavo va̱ása káʼnukana nu̱ú na̱ káchíñuna nu̱ú. Chi tá na̱kán i̱xandi̱va̱ʼana xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱-inina xínina yi̱ʼi̱, saátu keʼéna xíʼin ndóʼó; soo tá na̱kán xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n saátu kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n ndóʼó. 21 Xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandó yi̱ʼi̱ keʼéna ndiʼi ña̱ʼa yóʼo xíʼinndó, chi kǒo xíni̱na ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. 22 Tá kǒi̱ níkixi ñuyǐví yóʼo ta va̱ása níka̱ʼi̱n xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, va̱ása kuumiína ku̱a̱chi. Soo vitin kǒo kívi ka̱ʼa̱nna ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmiína. 23 Na̱ sáa̱-ini xíni yi̱ʼi̱ saátu sáa̱-inina xínina yivái̱. 24 Tá kǒo níxinina milagro ña̱ ke̱ʼíi̱ ña̱ ta̱ʼán keʼé ni iinna, va̱ása kuumiívína ku̱a̱chi; soo vitin xa̱a̱ xi̱nivana yi̱ʼi̱ ta sáa̱-inina xínina yi̱ʼi̱ ta saátu sáa̱-inina xínina yivái̱. 25 Soo ña̱yóʼo ku̱uña ña̱ va̱ʼa ná xi̱nu ña̱ va̱xi nu̱ú Ley na̱kán: ‘Ni̱sa̱a̱-inina xi̱nina yi̱ʼi̱ ni kǒo níkeʼíi̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa’. 26 Tá ná chindaʼíi̱ espíritu santo ña̱ kúúmií ña̱ nda̱a̱ ña̱ kúú kuenta yivái̱, ña̱yóʼo kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinndó ña̱ kunda̱a̱ káxi inindó xa̱ʼíi̱; 27 ta saátu ndóʼó xíniñúʼu natúʼunndó xa̱ʼíi̱ xíʼin inkana ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina, saáchi ni̱xi̱yondó xíʼi̱n nda̱a̱ tá ki̱xáʼíi̱ sánáʼi̱.
16 ”Káʼi̱n ña̱yóʼo xíʼinndó ña̱ va̱ʼa ná kǒo sandákoondó ña̱ kandíxandó yi̱ʼi̱. 2 Tavána ndóʼó ti̱xin ña̱ sinagoga. Kixaa̱ tiempo* ta ndiʼi na̱ kaʼní ndóʼó ndakanixi̱nína ña̱ kéʼéna chiñu nu̱ú Ndióxi̱. 3 Soo keʼéna ndiʼi ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ kúma̱níka kuxini̱na yivái̱ ta saátu yi̱ʼi̱. 4 Káʼi̱n ña̱yóʼo xíʼinndó ña̱kán tá xa̱a̱ ná kixaa̱ tiempo ña̱ kuuña, ndakaʼánndó ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼi̱nña xíʼinndó.
”Va̱ása níka̱ʼi̱nña xíʼinndó tá xa̱ʼa̱, chi íyokavai̱ xíʼinndó. 5 Soo vitin ku̱a̱ʼi̱n nu̱ú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱, ta nda̱a̱ ni iinndó kǒo ndáka̱tu̱ʼun yi̱ʼi̱ ‘¿Ndáa míí ku̱ʼún?’. 6 Soo na̱ kúsuchíní-iniva kúúndó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo xíʼinndó. 7 Soo ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó: ña̱ va̱ʼa miívandó kúú ña̱ ku̱ʼi̱n. Saáchi tá ná kǒo ku̱ʼi̱n, espíritu santo ña̱ chindeétáʼan xíʼinndó va̱ása kixiña nu̱úndó; soo tá ná ku̱ʼi̱n chindaʼíi̱ña kixiña nu̱úndó. 8 Tá ná kixaa̱ña na̱ʼa̱ káxiña ku̱a̱chi na̱ ñuyǐví. Ta na̱ʼa̱ña nu̱úna ña̱ kéʼíi̱ ña̱ nda̱kú, ta saátu na̱ʼa̱ña nu̱ú na̱ ñuyǐví ndáana kúú na̱ tíin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin. 9 Na̱ʼa̱ káxiña ku̱a̱chi na̱ ñuyǐví, saáchi na̱yóʼo va̱ása kándíxana yi̱ʼi̱; 10 ta na̱ʼa̱ña nu̱ú na̱ ñuyǐví ña̱ kéʼíi̱ ña̱ nda̱kú saáchi ku̱a̱ʼi̱n nu̱ú yivái̱. Tasaá va̱ása kunikandó yi̱ʼi̱. 11 Ta saátu na̱ʼa̱ káxiña ndáana kúú na̱ tíin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin saáchi xa̱a̱ nda̱tiinra ku̱a̱chi xíʼin ta̱ xáʼndachíñu ñuyǐví yóʼo.
12 ”Íyo ku̱a̱ʼáka ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó, soo vitin kǒo kunda̱a̱-inindó xíʼinña. 13 Soo tá ná kixaa̱ espíritu santo ña̱ kúúmií ña̱ nda̱a̱, kuniʼiña yichi̱ nu̱úndó ña̱ kunda̱a̱ va̱ʼa inindó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ nda̱a̱, saáchi va̱ása ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ miíña, chi ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ xíniso̱ʼoña ta ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí kixi. 14 Tá ná chindaʼá Ndióxi̱ espíritu santora, saá kúú ña̱ ndukáʼnui̱. Saáchi ña̱yóʼo ndakiʼinña ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinña ta natúʼunña xíʼinndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 15 Ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xíni̱ yivái̱, ni̱ka̱ʼa̱nraña xíʼi̱n. Ña̱kán ni̱ka̱ʼi̱n ña̱ ndakiʼin espíritu santo ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinña ta natúʼunña xíʼinndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 16 Si̱lóʼo kúma̱ní ta va̱ása kunikandó yi̱ʼi̱, soo saátu si̱lóʼo kúma̱ní ta kunivandó yi̱ʼi̱”.
17 Tasaá ki̱xáʼa sava na̱ discípulora káʼa̱n xíʼin táʼanna: “¿Ndáaña kúni̱ra ka̱ʼa̱nra xíʼinyó tá káchira ‘Si̱lóʼo kúma̱ní ta va̱ása kunikandó yi̱ʼi̱, soo saátu si̱lóʼo kúma̱ní ta kunivandó yi̱ʼi̱’, ta saátu tá káchira ‘Saáchi ku̱a̱ʼi̱n nu̱ú yivái̱’?”. 18 Xi̱kachina: “¿Ndáaña kúni̱ra ka̱ʼa̱nra tá káchira ‘Si̱lóʼo kúma̱ní’? Va̱ása xíni̱yó ndáaña káʼa̱nra xa̱ʼa̱”. 19 Ta̱ Jesús na̱kunda̱a̱-inira ña̱ xi̱kuni̱na nda̱ka̱tu̱ʼunnara, ta ka̱chira xíʼinna: “¿Á ndáka̱tu̱ʼun táʼanndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo saáchi ni̱ka̱ʼi̱n: ‘Si̱lóʼo kúma̱ní ta va̱ása kunikandó yi̱ʼi̱, soo saátu si̱lóʼo kúma̱ní ta kunivandó yi̱ʼi̱’? 20 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ kuakundó ta kusuchí-inindó, soo na̱ ñuyǐví yóʼo kusi̱í-inina; ndóʼó xo̱ʼvi̱vandó soo tándi̱ʼi na̱ kusi̱í-iniva koondó. 21 Tá kíxaa̱ hora ña̱ kaku se̱ʼe iin ñá ñaʼá, xóʼvi̱níñá. Soo tá xa̱a̱ ka̱kuña kǒo ndákaʼánkavíñá xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xo̱ʼvi̱ñá saáchi ndeéní kúsi̱í-iniñá ña̱ ka̱ku ña̱ loʼo se̱ʼeñá. 22 Ta saá kúú ña̱ kundoʼotu ndóʼóva. Vitin kúsuchíkaví-inindó; soo ndikóvai̱ kunii̱ ndóʼó ta kusi̱íkaví-inindó ta nda̱a̱ ni iinna kǒo kindaa ña̱ kusi̱í-inindó ndaʼa̱ndó. 23 Ta ki̱vi̱ saá ni kǒo nda̱ka̱tu̱ʼunndó yi̱ʼi̱ ni iin ña̱ʼa. Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná ndukúndó nu̱ú yivái̱ xa̱ʼa̱ ki̱víi̱, taxivaraña ndaʼa̱ndó. 24 Nda̱a̱ vitin ni iin ña̱ʼa ta̱ʼán ndukúndó xa̱ʼa̱ ki̱víi̱. Ndukúndóña ta ndakiʼinvandóña, ña̱ va̱ʼa kusi̱íní-inindó.
25 ”Xi̱niñúʼi̱ ilustración ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n ña̱yóʼo xíʼinndó. Soo chí nu̱únínu va̱ása kuniñúʼukai̱ ilustración ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó, chi ka̱ʼa̱n káxivai̱ xíʼinndó ndáa ki̱ʼva íyo yivái̱. 26 Ta ki̱vi̱ saá ndukúndó ña̱ kúni̱ndó nu̱ú yivái̱ xa̱ʼa̱ ki̱víi̱. Soo su̱ví xíʼin ña̱yóʼo kúni̱ kachii̱ ña̱ yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ndukú ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ndó. 27 Saáchi yivái̱ kúʼvi̱níva-inira xínira ndóʼó, saáchi ndóʼó ni̱kuʼvi̱ní-inindó xi̱nindó yi̱ʼi̱ ta ka̱ndíxandó ña̱ chi̱ndaʼá yivái̱ yi̱ʼi̱. 28 Ki̱xii̱ ñuyǐví yóʼo saáchi yivái̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. Ta vitin sandákoi̱ ñuyǐví yóʼo ta ku̱ʼi̱n nu̱ú yivái̱”.
29 Na̱ discípulora ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Vitin kúú ña̱ káxi káʼún, ta kǒo ilustración xíniñúʼún. 30 Vitin kúú ña̱ kúnda̱a̱-inindi̱ ña̱ xíni̱ún ndiʼi ña̱ʼa ta va̱ása xíniñúʼu nda̱ka̱tu̱ʼunna yóʼó. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ kándíxandi̱ ña̱ chi̱ndaʼá Ndióxi̱ yóʼó”. 31 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “¿Á kándíxandó vitin? 32 Kuniso̱ʼondó ña̱yóʼo, va̱xi tiempo, ta vitin kúú ña̱ xa̱a̱ ki̱xaa̱ña, ta xa̱a̱ síín síín ku̱ʼu̱nndó. Ta iin iinndó ku̱ʼu̱nndó veʼendó ta iinlá miíi̱ sandákoondó. Soo va̱ása íyo mitúʼi̱n, chi yivái̱ íyora xíʼi̱n. 33 Káʼi̱n ña̱yóʼo xíʼinndó ña̱ va̱ʼa ni̱ʼíndó ña̱ táxi̱n koo inindó xa̱ʼa̱ yi̱ʼi̱. Koova tu̱ndóʼo nu̱úndó ñuyǐví yóʼo. Soo ndakú koo inindó, chi yi̱ʼi̱ xa̱a̱ ku̱chiñuvai̱ xíʼin ñuyǐví yóʼo”.
17 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱yóʼo nda̱niʼira nu̱úra chí ndiví ta ka̱chira: “Yivá xa̱a̱ ki̱xaa̱ hora. Ndasakáʼnu se̱ʼún ña̱ va̱ʼa ná ndasakáʼnura yóʼó, 2 nda̱a̱ táki̱ʼva ta̱xiún ndee̱ ndaʼa̱ra ña̱ kaʼndachíñura nu̱ú ndiʼi na̱ yiví, ta na̱ ta̱xiún ndaʼa̱ra taxira kutakuna ndiʼi tiempo. 3 Ña̱ va̱ʼa kutakuna ndiʼi tiempo xíniñúʼu kuxini̱ va̱ʼana iinlá yóʼó* ta̱ kúú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta saátu xíniñúʼu kuxini̱ va̱ʼana ta̱ chi̱ndaʼún, ta̱ Jesucristo. 4 Xa̱a̱ sa̱ndíʼi̱ chiñu ña̱ xa̱ʼndaún nu̱úi̱ ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱sakáʼnui̱ yóʼó nu̱ú ñuʼú yóʼo. 5 Ña̱kán, yivá, taxi ná koi̱ yatin xíʼún ta ndukáʼnu tukui̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yoi̱ xíʼún tá kúma̱níka kuva̱ʼa ña̱ ñuyǐví yóʼo.
6 ”Sa̱náʼi̱ ki̱vi̱ún nu̱ú na̱ ta̱xiún ndaʼíi̱ ñuyǐví yóʼo. Chi kuenta miíún xi̱kuuna ta ta̱xiúnna ndaʼíi̱ ta xi̱niso̱ʼona tu̱ʼún. 7 Vitin kúnda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱ ña̱ kuenta miíún kúúña; 8 saáchi ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱ ta na̱yóʼo ka̱ndíxavanaña, ta vitin kúnda̱a̱-inina ta kándíxana ña̱ miíún kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. 9 Káʼi̱n xa̱ʼa̱ na̱yóʼo; va̱ása káʼi̱n xa̱ʼa̱ na̱ ñuyǐví, chi xa̱ʼa̱ na̱ ta̱xiún ndaʼíi̱ káʼi̱n, chi kuenta miíún kúúna; 10 ta ndiʼi ña̱ kúúmiíi̱ kuenta miíún kúúña ta ndiʼi ña̱ kúúmiíún kuenta yi̱ʼi̱ kúúña, ta yi̱ʼi̱ ndu̱káʼnui̱ i̱xaa na̱yóʼo.
11 ”Yi̱ʼi̱ kǒokai̱ íyo ñuyǐví yóʼo, soo na̱yóʼo íyona ñuyǐví yóʼo, ta yi̱ʼi̱ ku̱xa̱i̱ nu̱ún. Yivá miíi̱ ta̱ yi̱i̱, kundaa miína xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ún ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱, ña̱ va̱ʼa iin ná nduuna nda̱a̱ táki̱ʼva íyo miíyó chi iin kúúyó.* 12 Tá ni̱xi̱yoi̱ xíʼinna xi̱kiʼi̱n kuenta xíʼinna xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ún ña̱ ta̱xiún ndaʼíi̱; ta xi̱ndai̱ miína ta ni iinna kǒo níndiʼi-xa̱ʼa̱, soo iinva kúú ta̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ná xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú tu̱ʼún. 13 Ta vitin ku̱xa̱i̱ nu̱ún, ta káʼi̱n ña̱yóʼo tá íyokai̱ ñuyǐví yóʼo ña̱ va̱ʼa ná kusi̱í-inina nda̱a̱ táki̱ʼva kúsi̱í-ini yi̱ʼi̱. 14 Na̱túʼi̱n xíʼinna xa̱ʼa̱ tu̱ʼún, soo na̱ ñuyǐví yóʼo sáa̱-inina xíninana saáchi su̱ví kuenta na̱ ñuyǐví kúúna, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yi̱ʼi̱ su̱ví kuenta na̱ ñuyǐví kúi̱.
15 ”Kǒo káʼi̱n xíʼún ña̱ ná taváúnna ñuyǐví yóʼo, chi ña̱ káʼi̱n xíʼún kúú ña̱ ná kundaúnna nu̱ú ta̱ Ndi̱va̱ʼa. 16 Na̱yóʼo su̱ví kuenta na̱ ñuyǐví kúúna, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yi̱ʼi̱ su̱ví kuenta na̱ ñuyǐví kúi̱. 17 Kuniñúʼu tu̱ʼún ña̱ va̱ʼa ndasayi̱únna; saáchi tu̱ʼún ña̱ nda̱a̱ kúúña. 18 Nda̱a̱ táki̱ʼva chi̱ndaʼún yi̱ʼi̱ ñuyǐví yóʼo, saátu yi̱ʼi̱ chi̱ndaʼíi̱na ñuyǐví yóʼo. 19 Ta xa̱ʼa̱ na̱yóʼo kúú ña̱ va̱ása sándakoi̱ ña̱ kúi̱ ta̱ yi̱i̱, ña̱ va̱ʼa ná nduyi̱i̱tu na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱.
20 ”Va̱ása káʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ iinlá na̱yóʼo, chi káʼa̱ntui̱ xíʼún xa̱ʼa̱ na̱ kandíxa yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ natúʼun na̱yóʼo xíʼinna, 21 ña̱ va̱ʼa ndiʼi na̱yóʼo iin ná nduuna. Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo miíún yivá, inkáchi kítáʼún xíʼi̱n ta yi̱ʼi̱ inkáchi kítáʼi̱n xíʼún, ta saátu na̱yóʼo inkáchi ná kutáʼanna xíʼinyó; ña̱kán va̱ʼa ná kunda̱a̱-ini na̱ ñuyǐví ña̱ miíún kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. 22 Ndu̱káʼnuna i̱xai̱ nda̱a̱ táki̱ʼva i̱xaa miíún xíʼi̱n, ña̱kán iin ná koona táki̱ʼva íyo miíyó chi iin kúúyó: 23 ta inkáchi kutáʼi̱n xíʼinna ta yóʼó inkáchi kutáʼún xíʼi̱n ña̱ va̱ʼa inkáchi ná kutáʼanna. Ña̱kán va̱ʼa ná kunda̱a̱-ini na̱ ñuyǐví ña̱ miíún kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ ta ni̱kuʼvi̱-iniún xi̱niún na̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱kuʼvi̱-iniún xi̱niún yi̱ʼi̱. 24 Yivá, kúni̱i̱ ña̱ inkáchi ná koo na̱ ta̱xiún ndaʼíi̱ xíʼi̱n, ña̱ va̱ʼa ná kunina ña̱ ndu̱káʼnui̱ i̱xaún, saáchi ni̱kuʼvi̱-iniún xi̱niún yi̱ʼi̱ tá kúma̱níka kuva̱ʼa ñuyǐví yóʼo. 25 Yivá ndiʼi yichi̱ kéʼún ña̱ nda̱kú, mií ña̱ nda̱a̱ na̱ ñuyǐví kúma̱níva xa̱a̱na kunda̱a̱-inina xa̱ʼún, soo yi̱ʼi̱ xíni̱vai̱ yóʼó ta na̱yóʼo xa̱a̱ na̱kunda̱a̱-inina ña̱ miíún kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. 26 Na̱túʼi̱n xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ún xíʼinna ta natúʼunkavai̱ xa̱ʼa̱ña, ña̱ va̱ʼa ná kuʼvi̱-inina kunina inka na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱kuʼvi̱-iniún xi̱niún yi̱ʼi̱ ta va̱ʼa inkáchi kutáʼi̱n xíʼinna”.
18 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱yóʼo, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora chí inka xiyo ña̱ yoso̱ ña̱ naní Cedrón ta ni̱ki̱ʼvira xíʼinna chí jardín ña̱ íyo kán. 2 Ta̱ Judas ta̱ ni̱xi̱kó ta̱ Jesús, xi̱xini̱vara lugar kán, chi ta̱ Jesús xi̱xa̱ʼa̱n ni̱ʼira xíʼin na̱ discípulora kán. 3 Ta̱ Judas ni̱xa̱a̱ra xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ soldado xíʼin na̱ ndáa na̱ su̱tu̱ na̱ náʼnuka saátu na̱ ndáa na̱ fariseo. Ta ni̱xa̱a̱na xíʼin ñuʼu̱ túun xíʼin espada xíʼin yitu̱n. 4 Xa̱a̱ kúnda̱a̱va-ini ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ndoʼora, ku̱yatinra nu̱úna ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáana nándukúndó?”. 5 Ta nda̱kuiinna yuʼúra: “Ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Yi̱ʼi̱ kúúra”. Ta kán ni̱xa̱a̱tu ta̱ Judas xíʼinna, ta̱ ni̱xi̱kóñaʼá.
6 Soo tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna “Yi̱ʼi̱ kúúra”, nda̱ndikóna chí sa̱tá ta ndu̱vana. 7 Ta tuku ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáana nándukúndó?”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret”. 8 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúna: “Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó ña̱ yi̱ʼi̱ kúúra. Ña̱kán tá yi̱ʼi̱ nándukúndó, taxindó ná ku̱ʼu̱n na̱ ta̱a yóʼo”. 9 Ndiʼi ña̱yóʼo ku̱uña ña̱ va̱ʼa xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kǒo nísandáñúʼi̱ ni iin na̱ ta̱xiún ndaʼíi̱”.
10 Tasaá ta̱ Simón Pedro níʼira iin espada ta ta̱váraña ta xa̱ʼndara so̱ʼo kúaʼa ta̱ xi̱naní Malco ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú ta̱ su̱tu̱ káʼnu. 11 Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pedro: “Chika̱a̱va̱ʼa espadaún. ¿Á va̱ása xíniñúʼu koʼi̱ copa ña̱ ta̱xi yivái̱ ndaʼíi̱?”.
12 Tasaá ni̱xa̱a̱ na̱ soldado xíʼin ta̱ xáʼndachíñu nu̱úna xíʼin na̱ chi̱ndaʼá na̱ judío ta ti̱inna ta̱ Jesús ta ka̱túnnara. 13 Siʼna ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinra nu̱ú ta̱ Anás; chi ta̱yóʼo kúú si̱so ta̱ Caifás ta̱ xi̱kuu su̱tu̱ káʼnu ku̱i̱ya̱ saá. 14 Ta mií ta̱ Caifás yóʼo kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ judío ña̱ va̱ʼa miína kúúña tá ná kuvi iin ta̱a xa̱ʼa̱ na̱ ñuu.
15 Ta̱ Simón Pedro xíʼin inka ta̱ discípulo ndíku̱nna ku̱a̱ʼa̱nna sa̱tá ta̱ Jesús. Ta ta̱ discípulo kán xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱ra ta̱ su̱tu̱ káʼnu, ni̱ki̱ʼvira xíʼin ta̱ Jesús chí yéʼé ta̱ su̱tu̱ káʼnu kán, 16 soo ta̱ Pedro ki̱ndoora chí sa̱tá, yatin chí yéʼé. Ta ta̱ inka discípulo ta̱ xíni̱ ta̱ su̱tu̱ káʼnu, ki̱tara ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá ndáa yéʼé kán ta nda̱kiʼinra ta̱ Pedro ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí ini. 17 Tasaá ñá káchíñu kán, ñá xi̱ndaa yéʼé, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunñá ta̱ Pedro: “¿Á su̱ví iin na̱ discípulo ta̱ ta̱a káa kúútu yóʼóva?”. Ta nda̱kuiinra yuʼúñá: “Su̱ví yi̱ʼi̱ kúúra”. 18 Xa̱ʼa̱ ña̱ vi̱xinní, na̱ esclavo xíʼin na̱ ndáa kán nda̱kaʼmina ñuʼu̱ ta ndítana kán ña̱ ndása̱ána. Saátu ta̱ Pedro ni̱xa̱a̱ra ndása̱ára xíʼinna.
19 Ta̱ káʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱* ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ na̱ discípulora xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ sánáʼa̱ra. 20 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Nu̱ú ndiʼiva na̱ yiví xi̱natúʼi̱n. Ta ndiʼi yichi̱ xi̱sanáʼi̱ ti̱xin ña̱ sinagoga xíʼin ti̱xin ña̱ templo nu̱ú xi̱ndakutáʼan ndiʼi na̱ judío, ta kǒo ni iin ña̱ʼa níka̱ʼa̱n se̱ʼíi̱. 21 ¿Nda̱chun ndáka̱tu̱ʼún yi̱ʼi̱? Nda̱ka̱tu̱ʼun na̱ xi̱niso̱ʼo ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinna. Káa ndóona, na̱ káa xíni̱ va̱ʼavana ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n”. 22 Tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱yóʼo, iin ta̱ ndáa kán ka̱nira xa̱ʼnda̱ nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á saá ndákuiún yuʼú ta̱ káʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱?”. 23 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Tá ni̱ka̱ʼi̱n iin ña̱ va̱ása va̱ʼa, ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ndáaña kúúña; soo, tá ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n, ¿nda̱chun kániún yi̱ʼi̱?”. 24 Tándi̱ʼi, ta̱ Anás chi̱ndaʼárara ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ Caifás ta̱ kúú su̱tu̱ káʼnu. Ta núʼnira ku̱a̱ʼa̱nra.
25 Ta ta̱ Simón Pedro níndichikavara kán ndása̱ára. Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Á su̱ví iin na̱ discípulora kúútu yóʼóva?”. Soo chi̱se̱ʼé tu̱ʼunra xa̱ʼa̱ra,* ta ka̱chira: “Su̱ví yi̱ʼi̱ kúúra”. 26 Iin ta̱ káchíñu ndáʼvi nu̱ú ta̱ su̱tu̱ káʼnu, ta̱ xi̱kuu táʼan ta̱ xa̱ʼnda ta̱ Pedro so̱ʼo, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á su̱ví yóʼó kúú ta̱ xi̱nii̱ xíʼinra chí nu̱ú íyo jardín?”. 27 Soo ta̱ Pedro tuku ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása xíni̱rara, ta ndi̱ku̱n saá ka̱na iin chele.
28 Tá xi̱ta̱a̱n inka ki̱vi̱, nda̱kiʼinna ta̱ Jesús veʼe ta̱ Caifás ta ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinna veʼe ta̱ Pilato ta̱ xáʼndachíñu chí Judea. Soo miína kǒo níki̱ʼvina veʼe ta̱ chíñu yóʼo ña̱ va̱ʼa kǒo kuyaku̱a̱na ta va̱ʼa kuxuna vikó Pascua. 29 Ña̱kán ki̱ta ta̱ Pilato nu̱ú ndítana ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Ndáa ku̱a̱chi kúúmií ta̱ ta̱a yóʼo ña̱ ki̱xaa̱ndó xíʼinra?”. 30 Nda̱kuiinna yuʼúra: “Tá kǒo ku̱a̱chi ta̱ ta̱a yóʼo, va̱ása kixivíndi̱ xíʼinra nu̱ún”. 31 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pilato xíʼinna: “Ndakiʼinndóra ná ku̱ʼu̱nra xíʼinndó ta tiinndó ku̱a̱chi xíʼinra táki̱ʼva káchi ley ña̱ kúúmiíndó”. Na̱ judío ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ndi̱ʼi̱ va̱ása kívi kaʼníndi̱ ni iin na̱ yiví”. 32 Ndiʼi ña̱yóʼo ku̱uña ña̱ va̱ʼa xi̱nu tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva kuvira.
33 Ta̱ Pilato tuku ni̱ki̱ʼvira veʼe nu̱ú xáʼndachíñura, ka̱nara ta̱ Jesús ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á yóʼó kúú rey na̱ judío?”. 34 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “¿Á ini miíún ka̱na ña̱ ndáka̱tu̱ʼún yi̱ʼi̱, á inkavana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼún xa̱ʼíi̱?”. 35 Ta̱ Pilato ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á yi̱ʼi̱va kúú ta̱ kúú judío? Na̱ ñuu miíún xíʼin na̱ su̱tu̱ náʼnu kúú na̱ nda̱taxi yóʼó ndaʼíi̱. ¿Ndáaña ke̱ʼún?”. 36 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Su̱ví ñuyǐví yóʼo kúú nu̱ú xáʼndachíñui̱. Chi tá yóʼo kúú nu̱ú xáʼndachíñui̱, na̱ kítáʼan xíʼi̱n va̱ása taxivína ña̱ tiin na̱ judío yi̱ʼi̱. Soo su̱ví yóʼo kúú nu̱ú xáʼndachíñui̱”. 37 Ña̱kán ta̱ Pilato ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Tá saá, ¿á rey kúún?”. Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Xa̱a̱ miíún kúú ta̱ káʼa̱nva ña̱ kúi̱ iin rey. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱kui̱ ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱xii̱ ñuyǐví yóʼo: ña̱ va̱ʼa natúʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱. Ta ndiʼi na̱ ndíku̱n ña̱ nda̱a̱ xíniso̱ʼona tu̱ʼi̱n”. 38 Ta̱ Pilato ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáaña kúú ña̱ nda̱a̱?”.
Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, tuku ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú na̱ judío ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kǒo ni iin ku̱a̱chi ta̱ ta̱a yóʼo ndáni̱ʼíi̱. 39 Ta miíndó kúúmiíndó costumbre ña̱ sañái̱ iin na̱ ndíka̱a̱ veʼeka̱a tá kúúña vikó ña̱ Pascua. ¿Á kúni̱ndó sañái̱ ta̱ kúú rey na̱ judío?”. 40 Ta ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna: “Va̱ása, ta̱ Barrabás sañáún”. Ta̱ Barrabás iin ta̱ kui̱ʼná xi̱kuura.
19 Tasaá ta̱ Pilato xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná kuniʼina ta̱ Jesús ku̱ʼu̱nna ta kaninara.* 2 Ta na̱ soldado i̱xava̱ʼana iin corona ña̱ iñú ta chi̱núunaña xi̱níra ta saátu nda̱kundixira iin ti̱ko̱to̱ ndíʼi* i̱xaana. 3 Ta xi̱kuyatinna nu̱úra ta xi̱kachina xíʼinra: “Ná ndukáʼnu ta̱ rey na̱ judío”. Ta saátu xi̱kanina xa̱ʼnda̱ nu̱úra. 4 Ta̱ Pilato tuku ki̱tara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví kán: “Kuniso̱ʼondó, yóʼo ta̱vái̱ra nu̱úndó ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-inindó ña̱ kǒo ni iin ku̱a̱chi ta̱ ta̱a yóʼo ndáni̱ʼíi̱”. 5 Tasaá ki̱ta ta̱ Jesús ta kánuu iin corona ña̱ iñú xi̱níra ta ndíxira ti̱ko̱to̱ ndíʼi.* Ta ta̱ Pilato ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kotondó ta̱ ta̱a yóʼo”. 6 Soo na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ soldado ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna tá xi̱ninara ta ka̱china: “Katikaara ndaʼa̱ yitu̱n, katikaara ndaʼa̱ yitu̱n”. Ta̱ Pilato ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndakiʼinndóra ná ku̱ʼu̱nra xíʼinndó ta kaʼní miíndóra, chi kǒo ni iin ku̱a̱chira ndáni̱ʼíi̱”. 7 Na̱ judío nda̱kuiinna yuʼúra: “Ndi̱ʼi̱ kúúmiívandi̱ iin ley, ta ña̱ ley yóʼo káʼa̱nña ña̱ xíniñúʼu kuvira, saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kúúra se̱ʼe Ndióxi̱”.
8 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Pilato ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna, ndeéníka ni̱yi̱ʼvíra 9 ta tuku ni̱ki̱ʼvira nu̱ú xáʼndachíñura ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Jesús: “¿Ndáa míí ñuún?”. Soo ta̱ Jesús kǒo níndakuiinra yuʼúra. 10 Tasaá ta̱ Pilato ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á va̱ása ndakuiún yuʼíi̱? ¿Á va̱ása xíni̱ún ña̱ kivi ka̱ʼi̱n ña̱ sañána yóʼó ta kivi ka̱ʼi̱n ña̱ kaʼnína yóʼó?”.* 11 Ta̱ Jesús nda̱kuiinra yuʼúra: “Tá su̱ví Ndióxi̱ nítaxi chiñu yóʼo ndaʼún kǒo ni iin ña̱ʼa kivi keʼún xíʼi̱n. Ña̱kán ta̱a ta̱ nda̱taxi yi̱ʼi̱ ndaʼún káʼnuka ku̱a̱chi ta̱yóʼo”.
12 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta̱ Pilato ki̱xáʼara nándukúra ndáa ki̱ʼva sañárara. Soo na̱ judío ndeéka ki̱xáʼana káʼa̱nna: “Tá ná sañáúnra su̱ví migo ta̱ César kúún, chi ndiʼi na̱ ndúu rey íyona contra ta̱ César”. 13 Tasaá ta̱ Pilato tá xi̱niso̱ʼora tu̱ʼun yóʼo ta̱vára ta̱ Jesús, ta xi̱kundúʼura nu̱ú tíinra ku̱a̱chi, ña̱ kúúmií piso ña̱ yu̱u̱ ta tu̱ʼun hebreo naníña Gábbatha. 14 Ki̱vi̱ ña̱ íxandúvina ña̱ Pascua kúúña, ki̱ʼva ka̱a u̱xu̱ u̱vi̱ káʼñu. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ judío: “Kotondó, ta̱ kúú rey miíndó”. 15 Ta na̱kán ndeéka ni̱ka̱ʼa̱nna: “Tavára, tavára. Katikaara ndaʼa̱ yitu̱n”. Ta ta̱ Pilato ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “Tá saá, ¿á kaʼníi̱ ta̱ kúú rey miíndó?”. Ta na̱ su̱tu̱ náʼnu va̱ʼa, nda̱kuiinna: “Kǒo inka rey nu̱úndi̱, iinlá ta̱ César kúú rey nu̱úndi̱”. 16 Tándi̱ʼi ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, nda̱taxira ta̱ Jesús ndaʼa̱na ña̱ katikaanara ndaʼa̱ yitu̱n.
Ta na̱kán nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna. 17 Ta miíra ndíso yitu̱n* tú katikaanara ta ku̱a̱ʼa̱nra chí nu̱ú naní Leke xi̱ní, ta tu̱ʼun hebreo naníña Gólgota. 18 Kán ka̱tikaanara ndaʼa̱ yitu̱n xíʼin u̱vi̱ ta̱a, iinra iin iin táʼví ta ta̱ Jesús ndíka̱a̱ ma̱ʼñú. 19 Ta ta̱ Pilato ka̱ʼyíra nu̱ú iin tabla ta chi̱núundaaranú nu̱ú yitu̱n kán. Ta nu̱ú tú kán káchiña: “Ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret, ta̱ rey na̱ judío”. 20 Ku̱a̱ʼání na̱ judío ka̱ʼvina tu̱ʼun kán saáchi nu̱ú ka̱tikaana ta̱ Jesús yatin ni̱xi̱yoña xíʼin ñuu Jerusalén. Ta tu̱ʼun kán ni̱ka̱ʼyi̱ña tu̱ʼun hebreo, latín xíʼin griego. 21 Ta na̱ su̱tu̱ náʼnu va̱ʼa nu̱ú na̱ judío ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Pilato: “Va̱ása kaʼyíún ‘Ta̱ rey na̱ judío’, chi miívara ni̱ka̱ʼa̱n ‘Yi̱ʼi̱ kúú rey na̱ judío’”. 22 Ta̱ Pilato nda̱kuiinra: “Ña̱ xa̱a̱ ka̱ʼyíi̱ kǒo kívika nasa̱maña”.
23 Tándi̱ʼi ka̱tikaana ta̱ Jesús ndaʼa̱ yitu̱n, na̱ soldado nda̱kiʼinna ti̱ko̱to̱ra ta ku̱mí táʼví nda̱taʼvínaña, iinña nda̱kiʼin iin tá iin na̱ soldado ta nda̱kiʼintuna ti̱ko̱to̱ ña̱ xi̱ndika̱a̱ ti̱xin ti̱ko̱to̱ra. Soo ña̱yóʼo kǒo níku̱kunaña* chi ni̱xi̱yo nííña. 24 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanna: “Va̱ása ndatáyóña. Ná kusíkíyó* xa̱ʼa̱ña tasaá kuniyó ndáana kindo̱o xíʼinña”. Ña̱yóʼo ku̱uña ña̱ va̱ʼa ná xi̱nu tu̱ʼun Ndióxi̱ nu̱ú káchiña: “Nda̱taʼvína ti̱ko̱to̱i̱, ta ti̱ko̱to̱ ña̱ xi̱ndika̱a̱ ti̱xin ti̱ko̱to̱i̱ si̱síkína xa̱ʼa̱ña”. Ta ña̱yóʼo kúú mií ña̱ ke̱ʼé na̱ soldado yóʼo.
25 Yatin nu̱ú íyo yitu̱n tú ka̱tikaana ta̱ Jesús, kán níndichi siʼíra xíʼin ku̱ʼvi̱ñá; saátu ñá María ñá síʼi ta̱ Clopas xíʼin ñá María Magdalena. 26 Tá xi̱ni ta̱ Jesús ña̱ níndichi siʼíra yatin kán xíʼin ta̱ discípulora ta̱ xi̱kuʼvi̱-inira xi̱xinira, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin siʼíra: “Ta̱yóʼo kúú se̱ʼún vitin”. 27 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ discípulo: “Ñáyóʼo kúú siʼún vitin”. Ta mií ki̱vi̱ saá ta̱ discípulo kán nda̱kiʼinrañá ku̱a̱ʼa̱nñá kooñá veʼera.
28 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, ta̱ Jesús na̱kunda̱a̱-inira ña̱ ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n yivára xíʼinra, tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Yíchi̱i̱ ti̱kui̱í”. Saá kúú ña̱ ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. 29 Ta kán íyo iin ki̱si ña̱ chútú xíʼin vino tá iyá, ta ki̱ʼinna iin ka̱chi̱ ta chi̱ka̱a̱naña ini vino tá iyá ta chi̱núunaña nu̱ú tú ndo̱o̱* ta sa̱kúyatinnaña yuʼúra. 30 Tá xi̱ʼi ta̱ Jesús vino tá iyá, ni̱ka̱ʼa̱nra: “Xa̱a̱ ni̱xi̱nuña”. Tándi̱ʼi nda̱kundee xi̱níra* tasaá ni̱xi̱ʼi̱ra.*
31 Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúña ki̱vi̱ ña̱ íxandúvina, na̱ judío ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Pilato ña̱ ná ka̱ʼnu̱na xa̱ʼa̱ na̱ ta̱a kán ta ná sanúunana ndaʼa̱ yitu̱n ta va̱ása kutikaakana ña̱ ki̱vi̱ sábado (saáchi iin sábado ña̱ káʼnu kúúña). 32 Ña̱kán na̱ soldado ni̱xa̱ʼa̱nna ta ni̱xa̱ʼnu̱na xa̱ʼa̱ ta̱a ta̱ nu̱ú ta saátu ni̱xa̱ʼnu̱na xa̱ʼa̱ ta̱ u̱vi̱, ta̱ xi̱tikaa xíʼinra. 33 Tá ni̱xa̱a̱na nu̱ú ta̱ Jesús xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱vara; ña̱kán kǒo níxa̱ʼnu̱na xa̱ʼa̱ra. 34 Soo iin ta̱ soldado chi̱ka̱a̱ra yitu̱n tú kúúmií ka̱a ña̱ xi̱ín nu̱ú kándíkara, ta ndi̱ku̱n ke̱e ni̱i̱ xíʼin ti̱kui̱í. 35 Ta ta̱ xi̱ni ña̱yóʼo káʼa̱nra xa̱ʼa̱ña ta ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱nra, ta kúnda̱a̱-inira ña̱ kúúña ña̱ nda̱a̱, ña̱kán va̱ʼa kandíxatu ndóʼóva. 36 Ta ndiʼi ña̱yóʼo ku̱uña ña̱ va̱ʼa ná xi̱nu ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱: “Va̱ása ka̱ʼnu̱na ni iin lekera”. 37 Ta íyo inka táʼví tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ káʼa̱n: “Kotona ta̱ ka̱anna xíʼin yitu̱n tú xi̱ín nu̱ú”.
38 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, ta̱ José ta̱ ñuu Arimatea (ta̱yóʼo xi̱kuura discípulo ta̱ Jesús, soo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱yi̱ʼvíra xi̱xinira na̱ judío kǒo níka̱ʼa̱nra xíʼin ni iinna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo) ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pilato á kivi kuniʼira ta̱ Jesús ku̱ʼu̱n xíʼinra, ta ta̱ Pilato ka̱ndíxavara. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nra ta nda̱kiʼinra ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra. 39 Ta saátu ni̱xa̱a̱ ta̱ Nicodemo, ta̱yóʼo kúú ta̱ ni̱xa̱ʼa̱n tá ñuú xi̱nira ta̱ Jesús ña̱ yichi̱ nu̱ú, ta níʼira ña̱ xáʼa̱n támi ña̱ naní mirra xíʼin ña̱ naní áloe ta ve̱eña yáʼaka 30 kilo. 40 Ta nda̱kiʼinna ta̱ Jesús ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ta nda̱sukúndaanara xíʼin ti̱ko̱to̱* ña̱ lino ta chi̱ka̱a̱na aceite tá xáʼa̱n támi ku̱ñura, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo costumbre na̱ judío tá xi̱sandúxu̱nna iin na̱ ni̱xi̱ʼi̱. 41 Yatin nu̱ú xa̱ʼnína ta̱ Jesús ni̱xi̱yo iin jardín, ta kán ni̱xi̱yo iin ya̱vi̱ xa̱á nu̱ú ndu̱xu̱n na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta ni iinna ta̱ʼán ndu̱xu̱n kán. 42 Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúña ki̱vi̱ ña̱ íxandúvi na̱ judío ta yatin kán íyo ya̱vi̱ nu̱ú ndu̱xu̱n na̱ ni̱xi̱ʼi̱, kán sa̱ndúxu̱nna ta̱ Jesús.
20 Tá xi̱ta̱a̱nní ña̱ ki̱vi̱ nu̱ú ña̱ kíxáʼa semana,* tá kúma̱níka tu̱vi, ñá María Magdalena ni̱xa̱ʼa̱nñá nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n ta̱ Jesús ta xi̱niñá ña̱ xa̱a̱ sa̱kútaʼana yu̱u̱ yuʼú ya̱vi̱ kán. 2 Ta xínuñá ku̱a̱ʼa̱nñá nandukúñá ta̱ Simón Pedro xíʼin ta̱ inka discípulo ta̱ xi̱kuni̱ní ta̱ Jesús xi̱xinira ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinna: “Kǒoka tátayó ndíka̱a̱ nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra, ta va̱ása xíni̱yó ndáa míí chi̱ka̱a̱nara”.
3 Tasaá ta̱ Pedro xíʼin ta̱ inka discípulo ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra. 4 Ta u̱vi̱ saána xínuna ku̱a̱ʼa̱nna, soo ta̱ inka discípulo kamaka xi̱nura nu̱ú ta̱ Pedro ta siʼnakara ni̱xa̱a̱ nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n ta̱ Jesús. 5 Tá ni̱xa̱a̱ra xi̱tora iniña, xi̱nira ti̱ko̱to̱* ña̱ lino, soo kǒo níki̱ʼvira. 6 Tasaá ta̱ Simón Pedro, ta̱ ndíku̱n va̱xi chí sa̱tára ni̱xa̱a̱tu ta̱kánva ta ni̱ki̱ʼvira nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra. Ta kán xi̱nira ti̱ko̱to̱ ña̱ lino. 7 Ta ti̱ko̱to̱* ña̱ nda̱kasina xi̱ní ta̱ Jesús kǒoña ndóo xíʼin ña̱ inkaka venda, chi viíva nda̱taʼnu̱ña ta inka xiyova ndóoña. 8 Tándi̱ʼi ni̱ki̱ʼvitu ta̱ inka discípulo ta̱ siʼnaka ni̱xa̱a̱ nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra ta xi̱nira ta ka̱ndíxara. 9 Saáchi ta̱ʼán kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ káchi ña̱ xíniñúʼu ndatakura. 10 Tasaá na̱ discípulo ndi̱kóna chí veʼena.
11 Soo ñá María xákuñá ki̱ndooñá chí sa̱tá nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra. Tá xákukañá xi̱toñá chí ini nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra 12 ta xi̱niñá u̱vi̱ na̱ ángel na̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ yaa ta iinra níndúʼu nu̱ú ni̱xi̱yo xi̱ní ta̱ Jesús ta inkara níndúʼu chí nu̱ú ni̱xi̱yo xa̱ʼa̱ra. 13 Ta na̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnañá: “¿Nda̱chun xákún?”. Ta ñákán nda̱kuiinñá: “Saáchi nda̱kiʼinna tátai̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ta va̱ása xíni̱i̱ ndáa míí chi̱ka̱a̱nara”. 14 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nñá ña̱yóʼo xi̱niñá ña̱ níndichi ta̱ Jesús kán, soo kǒo níndakuniñára. 15 Ta̱ Jesús ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrañá: “¿Nda̱chun xákún? ¿Ndáana nándukún?”. Ñákán nda̱kanixi̱níñá ña̱ kúúra ta̱ ndáa jardín ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Tá yóʼó kúú ta̱ nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱n xíʼún táta, ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ndáa míí chi̱ka̱únra ta ndakiʼi̱nra ku̱ʼu̱n xíʼi̱n”. 16 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “María”. Tá ndi̱kóko̱oñá, nda̱kuiinñá yuʼúra tu̱ʼun hebreo: “Rabbóni” (ña̱ kúni̱ kachi “maestro”). 17 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Va̱ása tiinkaún yi̱ʼi̱, chi kúma̱níva ku̱ʼi̱n nu̱ú yivái̱. Kúáʼan nu̱ú ndóo na̱ ñanii̱ ta ka̱ʼa̱n xíʼinna: ‘Ku̱ʼi̱n nu̱ú yivái̱ ta̱ kúú yivá ndóʼó, ku̱ʼi̱n nu̱ú Ndióxi̱ miíi̱ ta̱ kúú Ndióxi̱ ndóʼó’”. 18 Ñá María Magdalena ni̱xa̱ʼa̱nñá xi̱toñá na̱ discípulo ta ni̱ka̱ʼa̱nñá ña̱yóʼo xíʼinna: “Xi̱nii̱ ta̱ Jesús”.* Ta na̱túʼunñá xíʼinna ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá.
19 Ki̱vi̱ kán xa̱a̱ xi̱ku̱aá kúúña, ki̱vi̱ nu̱ú ña̱ kíxáʼa semana,* ta na̱ discípulo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱yi̱ʼvína xi̱xinina na̱ judío chi̱ka̱a̱na llave yéʼé veʼe nu̱ú nda̱takana. Tasaá ki̱ta ta̱ Jesús nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼandó”.* 20 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ndaʼa̱ra xíʼin kándíkara nu̱úna. Ta na̱ discípulo ndeéní ni̱kusi̱í-inina tá xi̱ninara. 21 Ta tuku chi̱ndeérana ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Nda̱a̱ táki̱ʼva chi̱ndaʼá yivái̱ yi̱ʼi̱, saátu yi̱ʼi̱ chíndaʼíi̱ ndóʼó”. 22 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo ti̱vira ta̱chí nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndakiʼinndó espíritu santo. 23 Tá ná koo káʼnu-inindó xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi iin na̱ yiví, Ndióxi̱ koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱na; tá ná kǒo ixakáʼnu-inindó xa̱ʼa̱ ku̱a̱china, Ndióxi̱ va̱ása koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱na”.
24 Soo ta̱ Tomás, iin ta̱ xi̱kitáʼan xíʼinna ña̱ xi̱kuuna u̱xu̱ u̱vi̱, ta̱ xi̱ka̱ʼa̱nna kúáti xíʼin, kǒora íyo xíʼinna tá ki̱xi ta̱ Jesús. 25 Ña̱kán na̱ inka discípulo xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Xi̱nindi̱ ta̱ Jesús”.* Soo ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá ná kǒo kuni̱i̱ nu̱ú ni̱ki̱ʼvi clavo ndaʼa̱ra ta kǒo chika̱i̱ ndaʼíi̱ nu̱ú xi̱ndika̱a̱ clavo ta saátu tá kǒo chíka̱i̱ ndaʼíi̱ kándíkara, va̱ása kandíxai̱”.
26 Tá ni̱ya̱ʼa u̱na̱ ki̱vi̱, na̱ discípulora tuku nda̱takana ini veʼe kán, ta ta̱ Tomás ndíka̱a̱ra xíʼinna. Ni ndásiva yéʼé xíʼin llave, ta̱ Jesús ni̱xa̱a̱ra nu̱úna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kúáʼandó”.* 27 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Tomás: “Chinúu nu̱ú ndaʼún yóʼo ta koto ndaʼíi̱; taxi ndaʼún ta chika̱a̱ña kándíkai̱. Va̱ása kakaka-iniún ta kandíxa”. 28 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Tomás xíʼinra: “Táta miíi̱, Ndióxi̱ miíi̱”. 29 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á kándíxaún xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niún yi̱ʼi̱? Si̱íní íyo na̱ kándíxa ni kúma̱ní kunina”.
30 Ta saátu ku̱a̱ʼáníka milagro ke̱ʼé ta̱ Jesús nu̱ú na̱ discípulo ta kǒoña níka̱ʼyi̱ nu̱ú rollo yóʼo. 31 Soo ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼyi̱ña ña̱ va̱ʼa kandíxandó ña̱ kúú ta̱ Jesús ta̱ Cristo, ta kúútura se̱ʼe Ndióxi̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandóra xa̱a̱ndó kutakundó.
21 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, yatin chí yuʼú tá mar Tiberíades, ta̱ Jesús tuku ki̱tara nu̱ú na̱ discípulora. Ta siaʼa kúú ña̱ ki̱tara nu̱úna. 2 Inkáchi níndúʼu ta̱ Simón Pedro xíʼin ta̱ Tomás (ta̱ xi̱ka̱ʼa̱nna kúáti xíʼin), xíʼin ta̱ Natanael ta̱ ñuu Caná ña̱ kíndo̱o chí Galilea, saátu na̱ ta̱a se̱ʼe ta̱ Zebedeo xíʼin u̱vi̱ka na̱ discípulora. 3 Ta̱ Simón Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ná ku̱ʼi̱n tii̱n ti̱a̱ká”. Ta na̱yóʼo nda̱kuiinna: “Ná ku̱ʼu̱nndi̱ xíʼún”. Tasaá nda̱ana ini tú barco ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna, soo mií ñuú saá kǒo nítiinna ni iin ti̱a̱ká.
4 Tá ni̱tu̱vi, ta̱ Jesús ndíka̱a̱ra yuʼú tá mar, soo na̱ discípulora kǒo níndakuninara. 5 Tasaá ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Se̱ʼe miíi̱, kǒo mií ña̱ kuxuvíndó ¿saá?”. Ta nda̱kuiinna: “Kǒoña”. 6 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Chika̱a̱ndó ñunúndó* chí sii̱n kúaʼa tú barco ta ndani̱ʼíndó sava ti̱a̱ká”. Tá chi̱ka̱a̱naña, chu̱túña xíʼin ku̱a̱ʼání ti̱a̱ká ta ni kǒo kívika tavánaña. 7 Tasaá ta̱ discípulo ta̱ xi̱kuʼvi̱ní-ini ta̱ Jesús xi̱xinira ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pedro: “Tátayó kúúra”. Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Simón Pedro ña̱ kúúra ta̱ Jesús, nda̱kundixira ti̱ko̱to̱ra, saáchi ni̱xi̱yo chálára,* ta ku̱a̱ʼa̱nra ini tá mar. 8 Soo na̱ inka discípulo ku̱a̱ʼa̱nna ini tú barco loʼo, ta ñúuna ñunú* ña̱ chútú xíʼin ti̱a̱ká, saáchi va̱ása xíká kúúña, ki̱ʼva 90 metro* ta xa̱a̱na yuʼú tá mar.
9 Tá ni̱xa̱a̱na yuʼú tá mar, xi̱nina ña̱ xíxi̱ ñuʼu̱. Ta ndósó ti̱a̱ká nu̱ú ñuʼu̱ kán xíʼin si̱táva̱ʼa. 10 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kuniʼindó sava ti̱a̱ká tí sa̱kán ti̱inndó kixi xíʼinndó”. 11 Tasaá ta̱ Simón Pedro nda̱ara ini tú barco ta ñúura ñunú nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú ki̱xaa̱ra ta chútúña xíʼin ti̱a̱ká náʼnu: ta 153 xi̱kuurí. Soo ni ku̱a̱ʼání xi̱kuurí kǒo nínda̱tá ñunú kán. 12 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Naʼandó kuxundó”. Ta nda̱a̱ ni iin na̱ discípulo kán kǒo nínda̱ka̱tu̱ʼun-ñaʼá “¿Ndáa ta̱ kúú yóʼó?”, saáchi xa̱a̱ na̱kunda̱a̱va-inina ña̱ kúúra ta̱ Jesús.* 13 Ta̱ Jesús ku̱yatinra nu̱úna ta ki̱ʼinra si̱táva̱ʼa ta ta̱xiraña ndaʼa̱na ta saátu ke̱ʼéra xíʼin ti̱a̱ká. 14 Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ yichi̱ u̱ni̱ ña̱ ki̱tara nu̱ú na̱ discípulora tá xa̱a̱ nda̱takura.
15 Tándi̱ʼi xi̱xina, ta̱ Jesús ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Simón Pedro: “Simón se̱ʼe ta̱ Juan, ¿á kúʼvi̱ka-iniún xíniún yi̱ʼi̱ nu̱úka ña̱yóʼo?”. Ta̱kán nda̱kuiinra: “Táta, xíni̱vaún ña̱ kúni̱i̱ xínii̱ yóʼó”. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Taxi ña̱ kuxu ndikachi* válí sa̱na̱i̱”. 16 Tuku ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara ña̱ yichi̱ u̱vi̱: “Simón se̱ʼe ta̱ Juan, ¿á kúʼvi̱-iniún xíniún yi̱ʼi̱?”. Ta̱kán nda̱kuiinra: “Táta, xíni̱vaún ña̱ kúni̱i̱ xínii̱ yóʼó”. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kundaa ndikachi válí sa̱na̱i̱”. 17 Ña̱ yichi̱ u̱ni̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Simón se̱ʼe ta̱ Juan, ¿á kúni̱ún xíniún yi̱ʼi̱?”. Ta̱ Pedro ku̱suchí-inira xa̱ʼa̱ ña̱ u̱ni̱ yichi̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á kúni̱ún xíniún yi̱ʼi̱?”. Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Táta, miíún kúú ta̱ xíni̱ ndiʼi ña̱ʼa; ta xíni̱vaún ña̱ kúni̱i̱ xínii̱ yóʼó”. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Taxi ña̱ kuxu ndikachi válí sa̱na̱i̱. 18 Ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼún, tá ni̱xi̱yo loʼún xi̱sakúndixiún ti̱ko̱to̱ miíún ta xi̱xikaún nu̱ú kúni̱ miíún; soo tá ná kucheún, sandáka̱ún ndaʼún ta inkana sakúndixi ti̱ko̱to̱ yóʼó ta kuniʼina yóʼó ku̱ʼu̱nna nu̱ú va̱ása kúni̱ún ku̱ʼún”. 19 Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ndáa ki̱ʼva kuvi ta̱ Pedro ta xíʼin ña̱yóʼo ndasakáʼnura Ndióxi̱. Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinra, ka̱chira: “Kundiku̱nka yi̱ʼi̱”.
20 Ta̱ Pedro ndi̱kóko̱ora ta xi̱tora chí sa̱tána ña̱ va̱xi ta̱ discípulo ta̱ xi̱kuʼvi̱-ini ta̱ Jesús xi̱xinira, ta̱yóʼo kúú ta̱ ku̱yatin nu̱ú ta̱ Jesús tá xi̱xina ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Táta, ¿ndáana kúú na̱ xi̱kó yóʼó?”. 21 Ña̱kán tá xi̱ni ta̱ Pedro ta̱yóʼo, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Jesús: “Táta, ¿ndáaña kuu xíʼin ta̱yóʼo?”. 22 Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Tá kúni̱i̱ ña̱ ná kindo̱o ta̱yóʼo nda̱a̱ ná kixii̱, ¿nda̱chun ndíʼi̱ní-iniún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo? Ndakundeé kundiku̱n yi̱ʼi̱”. 23 Ña̱kán ndiʼi na̱ hermano kán ki̱xáʼana káʼa̱nna ña̱ kǒo kuvi ta̱ discípulo kán. Soo ta̱ Jesús va̱ása níka̱ʼa̱nra ña̱ kǒo kuvi ta̱kán. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra kúúña: “Tá kúni̱i̱ ña̱ ná kindo̱o ta̱yóʼo nda̱a̱ ná kixii̱, ¿nda̱chun ndíʼi̱ní-iniún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo?”.
24 Ta̱yóʼo kúú ta̱ discípulo ta̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo ta ka̱ʼyíra xa̱ʼa̱ña, ta xíni̱yó ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱nra.
25 Ta íyo ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús, tá ná kaʼyína xa̱ʼa̱ iin tá iin ña̱yóʼo, sana ni va̱ása nani ña̱ ñuyǐví yóʼo ña̱ koo ndiʼi rollo ña̱ kaʼyína.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ndióxi̱ ta̱ mitúʼun”.
Koto glosario.
Inka variante “levo”.
Á “Rabí”.
Inka variante “levo”.
Á “Rabí”.
Inka variante “ni̱ka̱ʼa̱n válína”.
Á “Rabí”.
Inka variante “xe̱enna”.
Inka variante “ña̱ táxi uun Ndióxi̱”, “ña̱ táxi máni̱ Ndióxi̱”.
Inka variante “xi̱kí”.
Á “Ndióxi̱ kǒo kívi kuni ni iin na̱ yiví miíra”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Á “Rabí”.
Inka variante “levo”.
Ña̱ columna yóʼo ni̱xi̱yo xi̱níña ña̱ ni̱xi̱yo ku̱nda̱tí á ku̱nda̱ʼvi̱ nu̱ú va̱ʼa kaka na̱ yiví.
Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.
Inka variante “nándúʼu síi̱n”.
Inka variante “xi̱kí”.
Á “xi̱kundúʼura”.
Inka variante “kueenyó”.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ki̱ʼva 25 á 30 estadio”.
Á “Rabí”.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “kǒo ña̱ tákundó ini miíndó”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, iin na̱ yiví na̱ káʼa̱n ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ inkana.
Á “Cabaña”.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, escuela nu̱ú xi̱sanáʼa̱ na̱ rabí.
Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inindó”.
Koto glosario, circuncisión.
Koto glosario, circuncisión.
Koto glosario, circuncisión.
Sava nu̱ú manuscrito ña̱ ndáyáʼviní ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá, kǒo versículo 53 va̱xi nu̱ú ña̱ capítulo yóʼo ta ni ña̱ versículo 1 nda̱a̱ 11 kǒoña va̱xi nu̱ú ña̱ capítulo 8.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “chí ni̱nu”.
Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.
Koto glosario, samaritano.
Á “Rabí”.
Inka variante “nduví”, “ndiví”.
Inka variante “tá yuʼúra”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “na̱ yíʼvi xíni Ndióxi̱”.
Inka variante “levo”.
Á “ña̱ tákura”. Koto glosario, alma.
Inka variante “ndee̱”.
Á “Vikó ña̱ Dedicación”.
Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Juan 5:2.
Á “iin kítáʼanndi̱”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “táta”.
Inka variante “sa̱yíchi̱ñá”.
Á “Rabí”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ki̱ʼva 15 estadio”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Maestro”.
Á “tela”.
Koto glosario.
Á “medio litro”.
Inka variante “sa̱yíchi̱ñá”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “xíʼi̱ña”.
Koto glosario, alma.
Inka variante “xuxa”.
Koto glosario.
Koto glosario.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ndaʼa̱ra”.
Inka variante “nda̱satáʼyái̱”.
Á “toalla”.
Inka variante “teʼe̱”.
Inka variante “xi̱koora”.
Inka variante “Kueen”.
Nanítura Tadeo.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “taxindó ku̱i̱ʼi”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “hora”.
Á “sakúaʼa va̱ʼana xa̱ʼa̱ iinlá yóʼó”. Ña̱ tu̱ʼun griego káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼu keʼé ni̱ʼina iin ña̱ʼa.
Á “inkáchi kítáʼanyó”.
Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ta̱ Anás.
Á “ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kǒo xíni̱rara”.
Koto glosario, kani.
Á “morado”.
Á “morado”.
Á “katikaana yóʼó ndaʼa̱ yitu̱n”.
Koto glosario, yitu̱n tú sáxo̱ʼvi̱.
Inka variante “níki̱kunaña”.
Á “chika̱a̱yó suerte”. Koto glosario, chi̱ka̱a̱na suerte.
Tu̱ʼun griego, hisopo. Iin planta kúú túyóʼo.
Inka variante “na̱ku̱ndayira”, “nda̱kandiera”.
Á “kǒo níndakiʼinkara ta̱chíra”.
Á “tela”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ki̱vi̱ nu̱ú ña̱ kíxáʼa xa̱ʼa̱ semana”, ta nu̱ú na̱ judío domingo xi̱kuuña.
Á “tela”.
Á “tela”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “táta”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ki̱vi̱ nu̱ú ña̱ kíxáʼa xa̱ʼa̱ semana”, ta nu̱ú na̱ judío domingo xi̱kuuña.
Á “Ndióxi̱ ná taxi ña̱ táxi̱n koo inindó”. Tu̱ʼun yóʼo kúú ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ judío tá xi̱chindeéna inkana ta kúni̱ kachiña ña̱ ná kǒo kiʼin kue̱ʼe̱ miína, ña̱ va̱ʼaní ná kundoona ta ná kuumiína ndiʼi ña̱ xíniñúʼuna.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “táta”.
Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Juan 20:19.
Inka variante “yi̱ʼva̱ndó”.
Á “loʼova ti̱ko̱to̱ xi̱ndixira”.
Inka variante “yi̱ʼva̱ ña̱ tíinna ti̱a̱ká”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ki̱ʼva 200 codo”.
Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “táta”.
Inka variante “levo”.