BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET Watchtower
Watchtower
BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET
tu’un sâví
ǒ
  • ʼ
  • a̱
  • e̱
  • i̱
  • ǐ
  • o̱
  • ǒ
  • u̱
  • BIBLIA
  • NDIʼI TUTU
  • REUNIÓN
  • nwt Hechos 1:1-28:31
  • Hechos

Kǒo video ndíka̱a̱ yóʼo.

Káʼnu koo iniún, kǒo kívi kana ña̱ video.

  • Hechos
  • Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Hechos

HECHOS ÑA̱ KE̱ʼÉ NA̱ APÓSTOL

1 Libro ña̱ nu̱ú ña̱ ka̱ʼyíi̱ ku̱xa̱a̱ ndaʼún, Teófilo, nu̱ú ña̱kán na̱túʼi̱n xíʼún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱náʼa̱ra 2 nda̱a̱ ki̱vi̱ tá ku̱a̱nuʼúra chí ndiví, tándi̱ʼi xi̱niñúʼura espíritu santo ña̱ xa̱ʼndara chiñu nu̱ú na̱ apóstol na̱ nda̱kaxinra. 3 Tándi̱ʼi ni̱xo̱ʼvi̱ra, tasaá ku̱a̱ʼání yichi̱ ki̱tara nu̱úna ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-inina ña̱ ndixa kúú ña̱ tákura. Ta 40 ki̱vi̱ kúú ña̱ xi̱ninara, ta na̱túʼunra xíʼinna xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱. 4 Tá nda̱kutáʼanra xíʼinna, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Va̱ása kitandó ñuu Jerusalén. Va̱ʼaka kundatundó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n yivái̱ taxira ndaʼa̱ndó, ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ xíʼinndó. 5 Saáchi ta̱ Juan sa̱ndákuchira na̱ yiví xíʼin ti̱kui̱í, soo ndóʼó si̱lóʼo ki̱vi̱ kúma̱ní ta ndakuchindó xíʼin espíritu santo”.

6 Tasaá, tá xa̱a̱ nda̱takana xíʼinra, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “Táta, ¿á xa̱a̱ ndasaviún reino ña̱ ñuu Israel tiempo vitin?”. 7 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Iinlá yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví kúú ta̱ kivi ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ tiempo ña̱ kuu ña̱yóʼo, ta ndóʼó va̱ása xíniñúʼu kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ tiempo yóʼo. 8 Soo ndakiʼinndó ndee̱ tá ná kixaa̱ espíritu santo sa̱tándó. Ta natúʼunndó xa̱ʼíi̱* chí ñuu Jerusalén, xíʼin iníí chí Judea xíʼin Samaria, ta nda̱a̱ iníísaá nu̱ú ñuʼú”. 9 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, tá xítokana saá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí ndiví. Ta iin vi̱kó nda̱kasiñara nu̱úna. 10 Ta na̱kán xíto káxi va̱ʼana tá ku̱a̱ʼa̱nra chí ndiví, ta iin kama ki̱ta u̱vi̱ ta̱a na̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ yaa yatin nu̱ú ndítana kán 11 ta na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna: “Ndóʼó na̱ ta̱a na̱ ñuu Galilea, ¿nda̱chun ndítandó yóʼo ña̱ xítondó chí ndiví? Ta̱ Jesús ta̱ ni̱xi̱yo xíʼinndó ta̱ nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱n chí ndiví, nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱nindó ku̱a̱ʼa̱nra chí ndiví saátu kunindó ndikóra”.

12 Tándi̱ʼi ndi̱kóna ñuu Jerusalén ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nna yuku̱* ña̱ naní Olivo, iin yuku̱ ña̱ ndíka̱a̱ yatin chí ñuu Jerusalén, ña̱ ndíka̱a̱ ki̱ʼva iin kilómetro.* 13 Tá ki̱xaa̱na, saá nda̱ana cuarto ña̱ íyo chí ni̱nu nu̱ú xa̱a̱ kíndo̱ona. Kán ndíka̱a̱ ta̱ Pedro, ta̱ Juan, ta̱ Santiago xíʼin ta̱ Andrés, ta̱ Felipe xíʼin ta̱ Tomás, ta̱ Bartolomé xíʼin ta̱ Mateo, ta̱ Santiago se̱ʼe ta̱ Alfeo, ta̱ Simón ta̱ kéʼé chiñu xíʼin ndinuʼu-ini, ta saátu ta̱ Judas se̱ʼe ta̱ Santiago. 14 Inkáchi nda̱kutáʼan ndiʼina ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ xíʼin savaka ná si̱ʼí, saátu ñá María siʼí ta̱ Jesús xíʼin na̱ ñanira.

15 Ta ki̱vi̱ kán, ta̱ Pedro nda̱kundichira nu̱ú na̱ ñanira (ki̱ʼva 120 na̱ yiví xi̱kuuna) ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: 16 “Ñaniyó, tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ David tá xi̱niñúʼu espíritu santo ta̱yóʼo, xi̱niñúʼu xi̱nuña. Chi ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta̱ Judas ña̱ kuniʼira yichi̱ nu̱ú na̱ tiin ta̱ Jesús. 17 Iin ta̱ xi̱ndika̱a̱ xíʼinyó xi̱kuura ta nda̱kaxinnara ña̱ kachíñura xíʼinyó. 18 (Ta̱ ta̱a yóʼo sa̱tára* iin ñuʼú xíʼin xu̱ʼún ña̱ ki̱ʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra, ta tá nda̱kavara ta ni̱nda̱tá ti̱xinra ta ke̱e xitira. 19 Ndiʼi na̱ ndóo ñuu Jerusalén na̱kunda̱a̱-inina ta chi̱núuna ki̱vi̱ña ña̱ kunaníña ñuʼú ña̱ Akéldama, ta tu̱ʼun miína kúni̱ kachiña ‘ñuʼú ña̱ sa̱tána xíʼin ni̱i̱’). 20 Saáchi ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú tutu ña̱ Salmo: ‘Ta veʼera ná kindo̱o miíña ta ni iinna ná kǒo kundoo iniña’, ta ‘Chiñu ña̱ nda̱kiʼinra inkana ná ndakiʼinña’. 21 Ña̱kán, xíniñúʼu ndaka̱xinyó iin ta̱a na̱ xi̱xika xíʼinyó ndiʼi tiempo tá ke̱ʼé tátayó Jesús chiñura 22 nda̱a̱ tá nda̱kuchira i̱xaa ta̱ Juan ta nda̱a̱ ki̱vi̱ ni̱xi̱yora xíʼinyó ta nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱nra chí ndiví, ta̱ ta̱a yóʼo kúú ta̱ xíniñúʼu koo testigo xíʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱takura”.

23 Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ u̱vi̱na: ta̱ José, ta̱ xi̱naní Barsabás ta xi̱ka̱ʼa̱ntuna xíʼinra Justo, xíʼin ta̱ Matías. 24 Tándi̱ʼi, saá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta ka̱china: “Jehová,* yóʼó kúú ta̱ xíni̱ ndáa ki̱ʼva íyo níma̱ ndiʼi na̱ yiví, na̱ʼa̱ nu̱úndi̱ ndáa u̱vi̱ ta̱a yóʼo kúú na̱ nda̱kaxiún 25 ña̱ va̱ʼa ndi̱ʼvina nu̱ú ta̱ Judas ta koona apóstol ta kachíñuna nu̱ún, ta̱ Judas sa̱ndákoora chiñura ta ke̱ʼéra ña̱ kúni̱ miíra”. 26 Tasaá ki̱xáʼana ndúkúna iin seña* nu̱ú Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina ndáana kúú na̱ ndaka̱xinna, ta ni̱na̱ʼa̱ña nu̱úna ña̱ xíniñúʼu ndaka̱xinna ta̱ Matías; ta nda̱kutáʼanra xíʼin na̱ 11 apóstol.

2 Tá ni̱xi̱yo Vikó ña̱ Pentecostés, iin nda̱kutáʼan ndiʼi na̱ discípulo. 2 Ta iin kama ni̱ni̱ʼi chí ndiví nda̱a̱ táki̱ʼva íxaa ta̱chí ña̱ ndeéní káni, ta ndeéní ni̱ni̱ʼi veʼe nu̱ú ndóona. 3 Ta xi̱nina ka̱na ñuʼu̱* ña̱ íyo táki̱ʼva íyo yáa̱* ta nda̱taʼvíña ta iin iinña xi̱kunúuña xi̱ní iin tá iinna. 4 Ta ndiʼina nda̱kiʼin ña̱ espíritu santo ta ki̱xáʼana káʼa̱nna xa̱a̱ síín síín tu̱ʼun, nda̱a̱ táki̱ʼva ta̱xi ña̱ espíritu santo ña̱ ka̱ʼa̱nna.

5 Ta tiempo saá chí ñuu Jerusalén ki̱xaa̱ na̱ judío na̱ íxato̱ʼóní Ndióxi̱ na̱ ki̱xi ndiʼi ñuu. 6 Tasaá, tá xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ni̱ʼi kán, nda̱kutáʼan ku̱a̱ʼání na̱ yiví ta kǒo níkunda̱a̱-inina ndáaña keʼéna saáchi na̱ discípulo káʼa̱nna tu̱ʼun mií na̱yóʼo. 7 Ta nda̱kanda̱ní-inina* ta ka̱china: “Kotondó ndiʼi na̱ káʼa̱n yóʼo, ¿á su̱ví na̱ Galilea kúúna? 8 Tá saá, ¿nda̱chun va̱ʼa xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna tu̱ʼunyó ña̱ káʼa̱nyó tá ka̱kuvíyó? 9 Ta na̱ yiví na̱ ki̱xaa̱ xíʼinyó yóʼo kúúna na̱ ñuu Partos, Media, Elam, Mesopotamia, Judea, Capadocia, Ponto, xíʼin na̱ ki̱xi chí Asia, 10 Frigia xíʼin Panfilia, Egipto, na̱ ki̱xi chí Libia ña̱ ndíka̱a̱ yatin chí Cirene, saátu na̱ ki̱xi chí Roma, savana kúúna na̱ judío ta savana kúúna na̱ nda̱kundiku̱n ña̱ sánáʼa̱ na̱ judío, 11 saátu ki̱xaa̱ sava na̱ ki̱xi chí Creta xíʼin Arabia, ta ndiʼi miíyó xíniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna tu̱ʼun miíyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ kéʼé Ndióxi̱”. 12 Ta ndiʼina nda̱kanda̱-ini ta xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼin táʼanna: “¿Ndáaña kúu yóʼo?”. 13 Soo, inkana xi̱kusi̱kindaana na̱ discípulo ta xi̱kachina: “Na̱ xíʼi kúúna”.

14 Soo ta̱ Pedro nda̱kundichira xíʼin na̱ u̱xu̱ iin apóstol, ta ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví kán: “Ndóʼó na̱ ta̱a na̱ Judea xíʼin na̱ ñuu Jerusalén, viíní kuniso̱ʼondó tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼi̱n ta kunda̱a̱-inindó xíʼin ña̱yóʼo. 15 Mií ña̱ nda̱a̱, na̱ yiví yóʼo su̱ví na̱ xíʼi kúúna nda̱a̱ táki̱ʼva ndákanixi̱níndó, chi kúyatin ka̱a i̱i̱n xi̱ta̱a̱n kúúña. 16 Chi ña̱ kúu yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Joel xa̱ʼa̱: 17 ‘Ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi taxii̱ espíritu santo ndaʼa̱ ndiʼi na̱ yiví, káchi Ndióxi̱. Se̱ʼe ta̱a válína xíʼin se̱ʼe ñaʼá válína natúʼunna xa̱ʼíi̱, ta se̱ʼena na̱ kúa̱an kunina visión* ta na̱ xa̱a̱ kúchée nu̱úna xa̱nína, 18 ta ki̱vi̱ saá nda̱a̱ ta̱ káchíñu ndáʼvi nu̱úi̱ xíʼin ná káchíñu ndáʼvi nu̱úi̱ taxii̱ espíritu santo ndaʼa̱na, ta na̱kán natúʼunna xa̱ʼíi̱. 19 Ta chí ndiví keʼíi̱ ña̱ʼa ña̱ ndakanda̱-inina xíʼin, ta nu̱ú ñuʼú keʼíi̱ milagro: koo ni̱i̱, koo ñuʼu̱ ta koo yi̱ʼma̱.* 20 Ñu̱ʼu* kunaá nu̱úña ta tí yo̱o̱ ndukúáʼarí nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ni̱i̱, ta ndiʼi ña̱yóʼo kuuña tá kúma̱níka kixaa̱ ki̱vi̱ káʼnu Jehová.* 21 Ta ndiʼi na̱ xíniñúʼu ki̱vi̱ Jehová* ña̱ káʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna, ka̱kuna’.

22 ”Na̱ ta̱a na̱ ñuu Israel, kuniso̱ʼondó ña̱yóʼo: Nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ xíni̱ndó, ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret mií Ndióxi̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼá-ñaʼá. Ta mií Ndióxi̱ kúú ta̱ xi̱niñúʼu ta̱yóʼo ña̱ ke̱ʼéra milagro, ta ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ nda̱kanda̱-inindó xíʼin. 23 Ta̱yóʼo kúú ta̱ ti̱inndó ta nda̱taxindóra ndaʼa̱ na̱ ta̱a na̱ kǒo ley kúúmií ña̱ va̱ʼa katikaanara ndaʼa̱ yitu̱n ta kaʼnínara. Ndióxi̱ xa̱a̱ xíni̱vara ña̱ saá kundoʼo ta̱ Jesús ta ta̱xira ña̱ saá keʼéna xíʼinra. 24 Soo Ndióxi̱ sa̱kǎkurara tá ni̱xi̱ʼi̱ra saáchi sa̱ndátakurara, saáchi kǒo ndee̱ ña̱ xáʼní na̱ yiví ña̱ tiinñara kundika̱a̱ra ndaʼa̱ña. 25 Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ David xa̱ʼa̱ra: ‘Jehová* íyora xíʼi̱n ndiʼi tiempo, ta̱kán íyora chí ndaʼa̱ kúaʼi̱ ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndakavai̱ nda̱a̱ ni iin yichi̱. 26 Ña̱kán ni̱kusi̱íní-inii̱ ta xíʼin ña̱ si̱í-ini ni̱ka̱ʼi̱n. Tá tákui̱ kandíxakai̱ yóʼó, 27 saáchi va̱ása sandákoún yi̱ʼi̱* ini Ya̱vi̱* nu̱ú ndúxu̱nna, saátu ni va̱ása taxiún ña̱ ta̱ʼyi̱ ku̱ñui̱ kán, chi nda̱kú íyo inii̱ xíʼún. 28 Ta ni̱na̱ʼún yichi̱ ña̱ táxi ña̱ táku nu̱úi̱. Sakútún níma̱i̱ xíʼin ña̱ si̱í-ini’.

29 ”Ñaniyó, taxindó ná ka̱ʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ yiváyó ta̱ David ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá, ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta ni̱ndu̱xu̱nra, ta ya̱vi̱ nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra nda̱a̱ tiempo vitin íyoña xíʼinyó. 30 Ta̱kán iin profeta xi̱kuura, ta xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra ña̱ iin se̱ʼera koo nu̱ú xáʼndachíñura, 31 ta xi̱nira ña̱ nda̱taku ta̱ Cristo ta xa̱a̱ ya̱chi̱ka ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta ka̱chira ña̱ va̱ása ndo̱ora kundika̱a̱ra Ya̱vi̱* nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nra ta ni va̱ása ta̱ʼyi̱ ku̱ñura. 32 Ndióxi̱ sa̱ndátakura ta̱ Jesús, ta ndiʼiyó xíni̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 33 Ta ta̱kán ku̱a̱ʼa̱nra koora chí ndaʼa̱ kúaʼa Ndióxi̱ ta nda̱kiʼinra espíritu santo i̱xaa yivára ña̱ xi̱niñúʼu ndakiʼinra. Ña̱kán ta̱xira espíritu santo ndaʼa̱ndi̱ táki̱ʼva xítondó ta xíniso̱ʼondó vitin. 34 Saáchi ta̱ David kǒo níndaara chí ndiví, soo miíra káchira: ‘Jehová* ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin tátai̱: “Koo chí ndaʼa̱ kúaʼi̱ 35 nda̱a̱ ná chindúʼi̱ na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó ti̱xin xa̱ʼún”’.* 36 Ña̱kán, ndiʼi na̱ ñuu Israel ná kunda̱a̱-inina ta ná kandíxana, Ndióxi̱ nda̱sara ta̱ Jesús táta ta saátu Cristo, ta̱ ka̱tikaandó ndaʼa̱ yitu̱n”.

37 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ni̱xo̱ʼvi̱ní níma̱na ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna ta̱ Pedro xíʼin inkaka na̱ apóstol: “Ñaniyó, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼéndi̱?”. 38 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro xíʼinna: “Ndikó-inindó ta iin tá iin ndóʼó ndakuchindó xíʼin ki̱vi̱ ta̱ Jesucristo ña̱ va̱ʼa ndoo ku̱a̱chindó, tasaá ndakiʼinndó espíritu santo.* 39 Saáchi Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra taxira espíritu santo ndaʼa̱ndó ta saátu ndaʼa̱ se̱ʼendó, ta saátu ndaʼa̱ na̱ ndóo xíká xíʼin ndaʼa̱ na̱ kána Jehová* Ndióxi̱yó”. 40 Ta ku̱a̱ʼáníka tu̱ʼun ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ta nda̱kani ndiʼiraña nu̱úna ta ta̱xira consejo ndaʼa̱na: “Sandákoondó na̱ kéʼé ña̱ kini yóʼo ña̱kán va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ndó”. 41 Ta ndiʼi na̱ va̱ʼaní xi̱niso̱ʼo ña̱ na̱túʼunra nda̱kuchina. Ki̱vi̱ saá ki̱ʼva 3,000 kúú na̱ nda̱kutáʼan xíʼin na̱ discípulo. 42 Ta chi̱ka̱a̱na ndee̱ ña̱ sa̱kuaʼana ña̱ xi̱sanáʼa̱ na̱ apóstol, ta ta̱vána tiempo ña̱ koona xíʼin táʼanna* ta saátu ña̱ inkáchi kuxuna xíʼin ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱.

43 Ta ndiʼi na̱ xi̱ni ña̱yóʼo ki̱xáʼana íxato̱ʼóna Ndióxi̱, ta na̱ apóstol ki̱xáʼana kéʼéna ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ña̱ xi̱ndakanda̱-ini* na̱ yiví xíʼin, ta saátu xi̱keʼéna milagro. 44 Ndiʼi na̱ sa̱kán ndu̱u discípulo inkáchi xi̱ndakutáʼanna ta xi̱ndataʼvína ndiʼi ña̱ xi̱kuumiína xíʼin táʼanna, 45 ta ni̱xi̱kóna ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xi̱kuumiína saátu ñuʼúna ta xi̱taxina xu̱ʼún kán ndaʼa̱ na̱ xi̱kuma̱níña nu̱ú. 46 Ta ndiʼi ki̱vi̱ xi̱ndatakana ini ña̱ templo. Ta xa̱a̱ síín síín veʼe xi̱ndakutáʼanna ña̱ xi̱xixina, ta xi̱taxina ña̱ xi̱xixina ndaʼa̱ inkana ta xíʼin ña̱ si̱í-ini xi̱keʼénaña ta saátu xíʼin ndiʼi níma̱na 47 xi̱ndasakáʼnuna Ndióxi̱ ta xi̱kusi̱íkaví-ini na̱ yiví xíʼinna. Ta ndiʼi ki̱vi̱ xi̱sandátaka Jehová* na̱ yiví ña̱ ndakutáʼanna xíʼin na̱ discípulo, ta na̱yóʼo kúú na̱ sa̱kǎkura.

3 Ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Juan ku̱a̱ʼa̱nna chí templo hora ña̱ káʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱, ki̱ʼva ka̱a u̱ni̱ xi̱ku̱aá, 2 ta kán níndúʼu iin ta̱a ta̱ kǒo kívi kaka nda̱a̱ tá ka̱kuvíra, ta ndiʼi ki̱vi̱ xi̱chindúʼúnara chí yéʼé ña̱ templo ña̱ naní Liviní, ña̱ va̱ʼa ndukúra ña̱ʼa* nu̱ú na̱ xi̱kiʼvi templo. 3 Ta ndi̱ku̱n tá xi̱nira ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Juan ña̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí ki̱ʼvina templo, ki̱xáʼara ndúkúra ña̱ʼa nu̱úna. 4 Soo ta̱ Pedro ta̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼin ta̱ Juan, xi̱to káxira nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Koto nu̱úndi̱”. 5 Ta ta̱kán xi̱to káxira nu̱úna ña̱ taxina ña̱ʼa ndaʼa̱ra. 6 Ta̱ Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kǒo plata kúúmiíi̱ ni oro, soo taxii̱ ña̱ kúúmiíi̱ ndaʼún. Xíʼin ki̱vi̱ ta̱ Jesucristo ta̱ ñuu Nazaret káʼi̱n xíʼún: kaka”. 7 Tasaá ti̱inra ndaʼa̱ kúaʼara ta nda̱niʼirara. Ta ndi̱ku̱n nda̱ʼa xa̱ʼa̱ra, 8 ta iin nda̱vara ta nda̱kundichira, ta ki̱xáʼara xíkara ta ni̱ki̱ʼvira xíʼinna ini templo, ta ndávara ta ndásakáʼnura Ndióxi̱. 9 Ta ndiʼi na̱ yiví xi̱ninara ña̱ xíkara ta ndásakáʼnura Ndióxi̱. 10 Tasaá ki̱ʼinna kuenta ña̱ xi̱kuura ta̱a ta̱ xi̱ndúʼu chí yéʼé ña̱ templo ña̱ naní Liviní ta xi̱ndukúra ña̱ʼa nu̱ú inkana, ta iin ni̱ndi̱ka̱ kóʼó yuʼúna ta saátu iin ku̱a̱ʼa̱n-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u kán.

11 Tá tíinka ta̱ ta̱a kán ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Juan, na̱ yiví xínuna ki̱xaa̱na nu̱ú ndítana, nu̱ú naní Yichi̱ ta̱ Salomón.* Ta na̱ yiví kán iin nda̱kanda̱-inina.* 12 Tá xi̱ni ta̱ Pedro ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó na̱ ta̱a na̱ ñuu Israel, ¿nda̱chun ndákanda̱ní-inindó* ta nda̱chun xítondó nu̱úndi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ xíʼin ndee̱ miíndi̱ á xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kú íyo inindi̱ xíʼin Ndióxi̱ kúú ña̱ sa̱ndáʼandi̱ ta̱ ta̱a yóʼo? 13 Ndióxi̱ ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac xíʼin ta̱ Jacob, Ndióxi̱ na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ndu̱káʼnu ta̱ Jesús ta̱ káchíñu nu̱úra i̱xaara, ta̱ nda̱taxindó ndaʼa̱ inkana ña̱ kaʼnínara, ta̱ ku̱ndasíndó xi̱nindó nu̱ú ta̱ Pilato, ni xi̱kuni̱ ta̱yóʼo sañárara. 14 Saá íyoña, ndóʼó ku̱ndasíndó xi̱nindó ta̱a ta̱ yi̱i̱, ta̱ kǒo ku̱a̱chi,* ta ni̱ka̱ʼa̱nndó ña̱ ná sañána iin ta̱ xáʼní, 15 ta xa̱ʼníndó ta̱ táxi ña̱ táku.* Soo Ndióxi̱ sa̱ndátakurara ta ndi̱ʼi̱ xi̱nindi̱ ña̱yóʼo. 16 Ta xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ Jesús xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandi̱ ki̱vi̱ra kúú ña̱ va̱ʼa nda̱ʼa ta̱a ta̱ xítondó yóʼo ta̱ xíni̱ndó. Chi xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandi̱ ta̱ Jesús kúú ña̱ va̱ʼa nda̱ʼa ta̱ ta̱a yóʼo nu̱úndó. 17 Ñaniyó, kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ke̱ʼéndó saá xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo kúnda̱a̱-inindó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ xáʼndachíñu nu̱úndó. 18 Soo siaʼa kúú ña̱ sa̱xínu Ndióxi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra tá xi̱niñúʼura ndiʼi na̱ profeta ña̱ ka̱ʼa̱nna: ña̱ xo̱ʼvi̱ní ta̱ Cristo.

19 ”Tasaá ndikó-inindó ta ndikóndó nu̱ú Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa ná ndoo ku̱a̱chindó, tasaá mií Jehová* sandíkora-inindó 20 ta miíra chindaʼá ta̱ Cristo ta̱ nda̱kaxinra ki̱xi nu̱úndó: ta̱ Jesús. 21 Ta̱kán xíniñúʼu koora chí ndiví nda̱a̱ tá ná kixaa̱ tiempo ña̱ ndasavií Ndióxi̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ xíʼin na̱ profetara na̱ ni̱xi̱yo tá ya̱chi̱. 22 Nda̱a̱ ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Jehová* Ndióxi̱ndó ndaka̱xinra iin profeta ta̱ kana ti̱xin na̱ ñanindó ta̱ koo táki̱ʼva íyo yi̱ʼi̱. Ta xíniñúʼu kuniso̱ʼondó ndiʼi ña̱ ka̱ʼa̱nra ta keʼéndóña. 23 Ta nda̱a̱ ndáaka na̱ kǒo xíín kuniso̱ʼo ña̱ ka̱ʼa̱n ta̱ Profeta kán, ndiʼi-xa̱ʼa̱vana’. 24 Nda̱a̱ tá tiempo ta̱ Samuel ndiʼika na̱ profeta na̱ ki̱xi chí nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱ntuna xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱vi̱ yóʼo. 25 Ndóʼó kúú na̱ se̱ʼe na̱ profeta ta ndakiʼinndó ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ trato ña̱ ki̱ndoo Ndióxi̱ xíʼin na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán: ‘Ta xa̱ʼa̱ se̱ʼún kúú ña̱ ndakiʼin ndiʼi na̱ yiví na̱ kundoo nu̱ú ñuʼú yóʼo ña̱ va̱ʼa’. 26 Tándi̱ʼi nda̱kaxin Ndióxi̱ ta̱ Jesús ta̱ káchíñu nu̱úra, siʼnaka nu̱ú ndóʼó chi̱ndaʼárara ña̱ ndakiʼinndó ña̱ va̱ʼa tasaá kuxíká iin tá iinndó nu̱ú ña̱ kini ña̱ kéʼéndó”.

4 Tá káʼa̱nka ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Juan xíʼin na̱ ñuu, ku̱yatin na̱ su̱tu̱ nu̱úna saátu ta̱ capitán ña̱ templo* xíʼin na̱ saduceo. 2 Ta sáa̱kavína saáchi na̱ apóstol sánáʼa̱na na̱ ñuu ta káʼa̱nna nu̱ú ndiʼina ña̱ nda̱taku ta̱ Jesús. 3 Tasaá ti̱innana ta nda̱kasinana nda̱a̱ inka ki̱vi̱ saáchi xa̱a̱ ñuúva kúúña. 4 Soo ku̱a̱ʼání na̱ xi̱niso̱ʼo ña̱ na̱túʼunna, ka̱ndíxana ña̱yóʼo; ta ki̱ʼva 5,000 ta̱a xi̱kuuna.

5 Ta inka ki̱vi̱ chí ñuu Jerusalén nda̱taka na̱ chíñu xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* ta saátu na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* 6 ta saátu ta̱ káʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ ta̱ naní Anás xíʼin ta̱ Caifás, ta̱ Juan, ta̱ Alejandro xíʼin ndiʼika na̱ kúú táʼan ta̱ káʼnuka nu̱ú ta̱ su̱tu̱ káʼnu. 7 Ka̱nindichina ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Juan ma̱ʼñú na̱kán ta ki̱xáʼana ndáka̱tu̱ʼunnana: “¿Ndáana ta̱xi ndee̱ ndaʼa̱ndó ña̱ kéʼéndó ña̱yóʼo?”. 8 Ta ki̱xi espíritu santo sa̱tá ta̱ Pedro, ta nda̱kuiinra yuʼúna:

“Ndóʼó na̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ñuu xíʼin ndóʼó na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱, 9 tá vitin ndáka̱tu̱ʼunndó ndi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ ke̱ʼéndi̱ xíʼin ta̱ ta̱a ta̱ kǒo kívi kaka ta kúni̱ndó kunda̱a̱-inindó ndáana sa̱ndáʼa-ñaʼá, 10 kunda̱a̱-ini ndiʼi ndóʼó xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel chi ta̱ ta̱a yóʼo nda̱ʼara xíʼin ki̱vi̱ ta̱ Jesucristo ta̱ ñuu Nazaret, ta̱ ka̱tikaandó ndaʼa̱ yitu̱n soo Ndióxi̱ sa̱ndátakurara. Ta xa̱ʼa̱ ta̱kán kúú ña̱ va̱ʼa nda̱ʼa ta̱ níndichi nu̱úndó yóʼo vitin. 11 Ña̱yóʼo kúú ‘yu̱u̱ ña̱ kǒo níxi̱ndayáʼvi nu̱ú ndóʼó na̱ íxava̱ʼa veʼe, ta ña̱yóʼo ni̱xa̱a̱ña ndu̱uña yu̱u̱ ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka’.* 12 Kǒo ni iinna kivi sakǎku miíyó, saáchi kǒo inka ki̱vi̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo ña̱ níndaka̱xin Ndióxi̱ ña̱ kivi sakǎku miíyó”.

13 Tá xi̱nina ña̱ ndakúní-ini ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Juan, ta xi̱nina ña̱ su̱ví na̱ ta̱a ndíchi va̱ʼa kúúna ta ni su̱ví na̱ níkaʼvi va̱ʼa* kúúna, nda̱kanda̱ní-inina.* Ta ki̱ʼinna kuenta ña̱ xi̱kitáʼanna xíʼin ta̱ Jesús. 14 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nina ta̱a ta̱ nda̱ʼa kán xíʼinna, kǒo ni iinña níkivi ka̱ʼa̱nna contrana. 15 Tasaá xa̱ʼndana chiñu nu̱úna ña̱ ná keena ti̱xin nu̱ú ndátaka na̱ Sanedrín ta na̱yóʼo ki̱xáʼana nátúʼunna xíʼin táʼan miína. 16 Ta xi̱kachina: “¿Ndáaña keʼéyó xíʼin na̱ ta̱a yóʼo? Chi nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu Jerusalén náʼa̱ káxivaña ña̱ ke̱ʼéna iin milagro ña̱ káʼnuní, ta kǒo kívi ka̱ʼa̱nyó ña̱ su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúúña. 17 Ña̱ va̱ʼa ná kǒo kunda̱a̱-ini ku̱a̱ʼáka na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ná sayíʼvíyóna. Ta ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ná kǒo ka̱ʼa̱nkana xíʼin nda̱a̱ ni iin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ ta̱a yóʼo”.

18 Tasaá ka̱nanana ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ ná kǒo ka̱ʼa̱nkana ni ná kǒo sanáʼa̱kana ni iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ Jesús. 19 Soo ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Juan nda̱kuiinna yuʼúna: “Tá ña̱ va̱ʼa kúúña nu̱ú Ndióxi̱ ña̱ kuniso̱ʼondi̱ ña̱ káʼa̱n ndóʼó nu̱úka ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, kotoka miíndó. 20 Soo ndi̱ʼi̱ kǒo kívi sandákoondi̱ ka̱ʼa̱nndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱nindi̱ xíʼin ña̱ xi̱niso̱ʼondi̱”. 21 Tasaá, tándi̱ʼi sa̱yíʼví tukunana, sa̱ñánana saáchi kǒo níndani̱ʼína ku̱a̱china ña̱ kivi taxina castigo ndaʼa̱na ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱yi̱ʼvína nu̱ú na̱ ñuu chi ndiʼina xi̱ndasakáʼnuna Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u kán. 22 Saáchi ta̱a ta̱ nda̱ʼa xíʼin milagro yóʼo yáʼaka 40 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíra.

23 Tándi̱ʼi ni̱sa̱ñána, ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ndóo na̱ inkaka discípulo ta na̱túʼunna xíʼinna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱ xíʼinna. 24 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo, inkáchi nda̱takana ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta ka̱china:

“Táta ta̱ káʼnu, yóʼó kúú ta̱ i̱xava̱ʼa ndiví xíʼin ñuʼú xíʼin tá mar ta saátu ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña, 25 ta xíʼin espíritu santo ña̱ kúúmiíún ni̱ka̱ʼún xíʼin ta̱ David ta̱ ka̱chíñu nu̱ún, ta̱ táʼanndi̱ ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá: ‘¿Nda̱chun ni̱sa̱a̱ní na̱ yiví na̱ xa̱a̱ síín síín ñuu ta ki̱xáʼana ndákanixi̱nína ña̱ʼa ña̱ va̱ása ndáyáʼvi? 26 Na̱ rey na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú yóʼo xa̱a̱ nda̱kuitana ta saátu na̱ chíñu iin nda̱kutáʼanna ña̱ kanitáʼanna xíʼin Jehová* ta saátu xíʼin ta̱ nda̱kaxinra’.* 27 Ta saá ku̱u, saáchi ta̱ Herodes xíʼin ta̱ Poncio Pilato saátu na̱ kǒo kúú judío xíʼin na̱ ñuu Israel iin nda̱kutáʼanna ñuu yóʼo ña̱ ndu̱una contra ta̱ Jesús, ta̱ yi̱i̱, ta̱ káchíñu nu̱ún, ta̱ nda̱kaxiún, 28 nda̱takana ña̱ keʼéna ña̱ ni̱ka̱ʼún kuu. Xíʼin ndeún ke̱ʼún ña̱yóʼo ña̱ kooña nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ miíún. 29 Ta vitin, Jehová,* kiʼin kuenta xíʼin ña̱ káʼa̱nna keʼéna, ta chindeétáʼan xíʼin na̱ káchíñu nu̱ún ña̱ ndakú ná koo inina ña̱ ndakundeéna natúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼún, 30 tá sáka̱ún ndaʼún ña̱ sándaʼún na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ta saátu ña̱ kuu milagro xíʼin ña̱ʼa ña̱ ndákanda̱-ini* na̱ yiví xíʼin, ta ña̱yóʼo kúuña xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ Jesús, ta̱ yi̱i̱, ta̱ káchíñu nu̱ún”.

31 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼin Ndióxi̱, ni̱ta̱an veʼe nu̱ú nda̱takana, ta ndiʼina nda̱kiʼin espíritu santo ta ndu̱ndakú-inina ta ki̱xáʼana nátúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱.

32 Ta ku̱a̱ʼání na̱ discípulo inkáchi ni̱xi̱yo níma̱na, ta ña̱ʼa ña̱ xi̱kuumiína nda̱a̱ ni iinna kǒo níxika̱ʼa̱n ña̱ xi̱kuuña kuenta miína, chi xi̱ndataʼvínaña xíʼin táʼanna. 33 Ta na̱ apóstol xíʼin ndiʼi ndee̱ xi̱natúʼunna xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱taku ta̱ táta Jesús. Ta Ndióxi̱ ta̱xira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ ndiʼi na̱yóʼo. 34 Ta ndiʼi na̱ xi̱ñuʼu xíʼinna kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa níkuma̱ní nu̱úna, saáchi ndiʼi na̱ xi̱kuumií ñuʼú á veʼe ni̱xi̱kónaña ta xu̱ʼún ña̱ xi̱kiʼinna xi̱xa̱ʼa̱nna xíʼinña 35 ta xi̱taxinaña ndaʼa̱ na̱ apóstol. Ta na̱yóʼo xi̱ndataʼvínaña ta xi̱taxinaña ndaʼa̱ iin tá iin na̱ xi̱xiniñúʼuña nu̱ú. 36 Ña̱kán ta̱ José, iin ta̱ levita ta̱ ka̱ku chí Chipre ta̱ xi̱ka̱ʼa̱n na̱ apóstol xíʼin ña̱ xi̱naníra Bernabé (ña̱yóʼo kúni̱ kachiña “ta̱ sándi̱ko-ini inkana”), 37 ni̱xi̱kóra iin ñuʼú ña̱ xi̱kuumiíra ta ni̱xa̱ʼa̱nra ta̱xira xu̱ʼún ndaʼa̱ na̱ apóstol.

5 Iin ta̱a ta̱ xi̱naní Ananías xíʼin ñá síʼira ñá Safira ni̱xi̱kóna iin ñuʼú. 2 Soo miíra ki̱ndoo xíʼin iin táʼví xu̱ʼún ta kǒo níka̱ʼa̱nra xíʼin nda̱a̱ ni iinna, chi iinlá xíʼin ñá síʼira ni̱ka̱ʼa̱nra. Tasaá nda̱kiʼinra inka táʼví xu̱ʼún ta ni̱xa̱ʼa̱nra ta̱xiraña ndaʼa̱ na̱ apóstol. 3 Soo ta̱ Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ananías, ¿nda̱chun ta̱xiún ña̱ chi̱ka̱a̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa iniún ña̱ sa̱ndáʼviún ña̱ espíritu santo ta ki̱ndoo se̱ʼún xíʼin iin táʼví xu̱ʼún ña̱ ni̱xi̱kóún ñuʼú? 4 ¿Á su̱ví ñuʼú miíún níxi̱kuuña tá kúma̱níka xi̱kóúnña? Soo tá ni̱xi̱kóúnña, ¿á su̱ví kivi keʼún nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ miíún xíʼin xu̱ʼún kán? ¿Nda̱chun kúú ña̱ nda̱kanixi̱níún keʼún ña̱yóʼo? Su̱ví na̱ ta̱a kúú na̱ nísandáʼviún; chi Ndióxi̱ kúú ta̱ sa̱ndáʼviún”. 5 Tá ndi̱ku̱n xi̱niso̱ʼo ta̱ Ananías tu̱ʼun yóʼo, ndu̱vara nu̱ú ñuʼú ta ni̱xi̱ʼi̱ra. Ta ndiʼi na̱ na̱kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndeéní ni̱yi̱ʼvína. 6 Tasaá nda̱kundita na̱ ta̱a na̱ válíka, ta nda̱sukúndaanara xíʼin iin ti̱ko̱to̱, ta ta̱vánara ta ni̱xa̱ʼa̱nna sa̱ndúxu̱nnara.

7 Ni̱ya̱ʼa ki̱ʼva u̱ni̱ hora saá ni̱ki̱ʼvi ñá síʼira, ta kǒo xíni̱ñá xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u kán. 8 Ta̱ Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n, ¿á ña̱yóʼo kúú ndiʼi xu̱ʼún ña̱ ki̱ʼin u̱vi̱ saándó xa̱ʼa̱ ñuʼú ña̱ ni̱xi̱kóndó?”. Ñákán nda̱kuiinñá yuʼúra: “Ña̱yóʼo kúú ndiʼivaña”. 9 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro xíʼinñá: “¿Nda̱chun ki̱ndoondó ña̱ sandáʼvindó espíritu santo Jehová?* Na̱ ni̱xa̱ʼa̱n sa̱ndúxu̱n yiíún xa̱a̱ ki̱xaa̱na chí yéʼé, ta saátu tavána yóʼóva”. 10 Ta ndi̱ku̱n ndu̱vañá nu̱ú ta̱ Pedro ta ni̱xi̱ʼi̱ñá. Tá ni̱ki̱ʼvi na̱ ta̱a na̱ válíka, xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱vañá nda̱ni̱ʼína, tasaá ta̱vánañá ta sa̱ndúxu̱nnañá yatin sii̱n yiíñá. 11 Ña̱kán, ndiʼi na̱ congregación xíʼin ndiʼika na̱ na̱kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ndeéní ni̱yi̱ʼvína.

12 Ta na̱ apóstol ku̱a̱ʼání milagro xi̱keʼéna ta xi̱keʼétuna ña̱ʼa ña̱ xi̱ndakanda̱-ini* na̱ ñuu xíʼin, ta na̱yóʼo xi̱ndatakana chí nu̱ú naní Yichi̱ ta̱ Salomón. 13 Ña̱ nda̱a̱ kúúña ni iin na̱ yiví kǒo ní ixandakú-inina ña̱ ndakutáʼanna xíʼinna, soo na̱ ñuu va̱ʼaní xi̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ na̱yóʼo. 14 Ta ndu̱ku̱a̱ʼákava na̱ xi̱kandíxa tátayó, ku̱a̱ʼání xi̱kuu ta̱a xíʼin ñaʼá. 15 Ta na̱ yiví xi̱tavána na̱ xi̱kuumií kue̱ʼe̱ chí calle ña̱ náʼnu ta xi̱chindoonana nu̱ú xi̱to válí, ña̱ va̱ʼa tá ná ya̱ʼa ta̱ Pedro ndaʼa loʼona xíʼin ku̱nda̱tíra.* 16 Ta saátu ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ ndóo yatin nu̱ú ndíka̱a̱ ñuu Jerusalén xi̱xa̱ʼa̱nna xíʼin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ta saátu na̱ xi̱sandóʼoní na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa, ta ndiʼina xi̱ndaʼana.

17 Soo ta̱ su̱tu̱ káʼnu xíʼin ndiʼika na̱ kítáʼan xíʼinra, na̱yóʼo xi̱kuu na̱ xi̱ndiku̱n ña̱ xi̱sanáʼa̱ na̱ saduceo, ndeéní ki̱xáʼana sáa̱na. 18 Tasaá ti̱inna na̱ apóstol ta ta̱annana veʼeka̱a ña̱ ñuu kán. 19 Soo tá kúúña ñuú, Jehová* chi̱ndaʼára iin ángel ta xu̱nára yéʼé ña̱ veʼeka̱a ta ta̱várana ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: 20 “Kúáʼanndó chí templo ta ndakundeéndó natúʼunndó xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ kutakuna ndiʼi tiempo”. 21 Tándi̱ʼi xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo, tá xa̱a̱ ni̱tu̱vi ni̱ki̱ʼvina chí templo ta ki̱xáʼana sánáʼa̱na.

Tá ki̱xaa̱ ta̱ su̱tu̱ káʼnu xíʼin ndiʼika na̱ kítáʼan xíʼinra, sa̱ndátakana na̱ Sanedrín* ta saátu sa̱ndátakana ndiʼi na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* na̱ ñuu Israel. Tasaá xa̱ʼndana chiñu ña̱ ná kixi na̱ apóstol na̱ ñúʼu veʼeka̱a nu̱úna. 22 Soo, tá ni̱xa̱ʼa̱n na̱ ndáa ña̱ templo chí veʼeka̱a, kǒona níndani̱ʼína. Tasaá ndi̱kóna ta na̱túʼunna xíʼinna. 23 Ka̱china: “Tá ni̱xa̱a̱ndi̱ ndási kútu̱va veʼeka̱a ta na̱ ndáa kán ndítana yéʼé, soo tá xu̱nándi̱ña kǒo ni iinna ndíka̱a̱”. 24 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ capitán ña̱ templo* xíʼin na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ ña̱yóʼo, ndeéní nda̱kanda̱-inina saáchi va̱ása xíni̱na ndáaka ña̱ kuu. 25 Soo iinna ki̱xaa̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna: “Kotondó, ta̱a na̱ ta̱ánndó veʼeka̱a xa̱a̱ chí templo ñúʼuna sánáʼa̱na na̱ yiví”. 26 Tasaá ta̱ capitán xíʼin na̱ ndáa xíʼinra, nda̱kiʼinnana ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna soo kǒo ní ixandi̱va̱ʼana xíʼinna saáchi xi̱yi̱ʼvína ña̱ kuun na̱ ñuu yu̱u̱na.

27 Tasaá nda̱kiʼinnana ta ni̱xa̱a̱na xíʼinna nu̱ú na̱ Sanedrín. Ta ta̱ su̱tu̱ káʼnu ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana. 28 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Káxiní ni̱xi̱yo chiñu ña̱ xa̱ʼndandi̱ nu̱úndó ña̱ va̱ása sanáʼa̱kandó xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ ta̱a kán. Soo xa̱a̱ iníí chí ñuu Jerusalén xíni̱na xa̱ʼa̱ ña̱ sánáʼa̱ndó. Ta ndóʼó kúni̱ndó ná kundisondi̱ ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ ta̱a yóʼo”. 29 Ta̱ Pedro xíʼin na̱ inka apóstol nda̱kuiinna: “Xíniñúʼu kuniso̱ʼondi̱ ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ chi ta̱yóʼo kúú ta̱ xáʼndachíñu nu̱úndi̱ nu̱úka ña̱ kuniso̱ʼondi̱ ña̱ káʼa̱n na̱ yiví. 30 Ndióxi̱ na̱ táʼanndi̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá kúú ta̱ sa̱ndátaku ta̱ Jesús, ta̱ ka̱tikaandó ndaʼa̱ yitu̱n, ta̱ xa̱ʼníndó. 31 Ta ndu̱káʼnura i̱xaa Ndióxi̱ ña̱ koora chí ndaʼa̱ kúaʼara. Nda̱kaxinrara ña̱ sakǎkura na̱ yiví ta saátu ña̱ taxira kutakuna.* Ndióxi̱ ke̱ʼéra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa ná ndikó-ini na̱ ñuu Israel tasaá ndoo ku̱a̱china. 32 Ndi̱ʼi̱ xi̱nindi̱ ña̱yóʼo ta saátu espíritu santo Ndióxi̱ ña̱ táxira ndaʼa̱ na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nra kúú ña̱ chíndeétáʼan xíʼinndi̱ ña̱ nátúʼunndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”.

33 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo, ndeéní ni̱sa̱a̱na ta xi̱kuni̱na kaʼnína na̱ discípulo. 34 Soo iin ta̱ fariseo ta̱ xi̱naní Gamaliel, ta̱ xi̱kuu maestro ña̱ Ley ta̱ íxato̱ʼóní ndiʼi na̱ ñuu, nda̱kundichira nu̱ú na̱ Sanedrín ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná tavána na̱ apóstol iin rato loʼo. 35 Tándi̱ʼi saá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ndóo kán: “Na̱ ta̱a na̱ ñuu Israel, kuenta koondó xíʼin ña̱ kúni̱ndó keʼéndó xíʼin na̱ ta̱a yóʼo. 36 Xa̱a̱ íyo tiempo ni̱xi̱yo ta̱ Teudas ta xi̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kúúra iin ta̱ ndáyáʼviní ta ki̱ʼva 400 na̱ ta̱a nda̱kutáʼan xíʼinra. Soo tá xa̱ʼnínara, ndiʼi na̱ xi̱ndiku̱n sa̱tára xi̱nu ndiʼina ku̱a̱ʼa̱nna ta nda̱a̱ ni iinna kǒo níndo̱o. 37 Tá kéʼéna censo, saá ki̱tatu ta̱ Judas ta̱ ki̱xi chí Galilea, ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví nda̱kutáʼan xíʼinra. Saátu ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ ta̱a yóʼo, ta ndiʼi na̱ xi̱kitáʼan xíʼinra xi̱nu ndiʼina ku̱a̱ʼa̱nna. 38 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼi̱n xíʼinndó ña̱ kǒo keʼéndó nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa xíʼin na̱ ta̱a yóʼo ta sañándóna. Chi tá chiñu na̱ yiví kúú ña̱ kéʼé na̱yóʼo, ndiʼi-xa̱ʼa̱ miívaña. 39 Soo tá chiñu Ndióxi̱ kúúña, ndóʼó kǒo kuchiñundó sandíʼi-xa̱ʼa̱ndóña. Ta nda̱a̱ sana kanitáʼanndó xíʼin mií Ndióxi̱”. 40 Tasaá xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱yóʼo. Ta ka̱nana na̱ apóstol, ta ka̱ninana ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ ná kǒo ka̱ʼa̱nkana xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ Jesús, tasaá ta̱xina ku̱a̱ʼa̱nna.

41 Ta na̱yóʼo ke̱ena nu̱ú na̱ Sanedrín ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna, ta kúsi̱íkaví-inina ku̱a̱ʼa̱nna saáchi ta̱xi Ndióxi̱ ña̱ kundoʼona ña̱ kaʼan nu̱ú xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ Jesús. 42 Ta ndiʼi ki̱vi̱ xi̱xa̱ʼa̱nna ña̱ templo saátu veʼe tá veʼe, ta kǒo nísandákoona ña̱ sanáʼa̱na ni ña̱ natúʼunna tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús, ta̱ kúú Cristo.

6 Ta tiempo saá, tá ku̱a̱ʼání ku̱a̱ʼa̱n ndúu na̱ discípulo, na̱ judío na̱ káʼa̱n tu̱ʼun griego ki̱xáʼana káʼa̱n kúáchina xa̱ʼa̱ na̱ judío na̱ káʼa̱n tu̱ʼun hebreo, saáchi ná si̱ʼí ná ni̱xi̱ʼi̱ yií ná káʼa̱n tu̱ʼun griego kǒo ndákiʼinná ña̱ xíniñúʼu ndakiʼinná. 2 Tasaá na̱ u̱xu̱ u̱vi̱ apóstol sa̱ndátakana ndiʼi na̱ discípulo ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna: “Va̱ása va̱ʼa sandákoondi̱ ña̱ sanáʼa̱ndi̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ ta kixáʼandi̱ ndataʼvíndi̱ ña̱ kuxuna. 3 Ña̱kán, ñaniyó, ndaka̱xinndó u̱xa̱ ta̱a na̱ káʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱, na̱ kúúmií ña̱ ndíchi ta kúúmiína espíritu santo ña̱ ná keʼéna chiñu yóʼo. 4 Soo ndi̱ʼi̱ ndakundeékandi̱ ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼin Ndióxi̱ ta saátu sanáʼa̱ndi̱ tu̱ʼunra”. 5 Ta nu̱ú ndiʼi na̱ discípulo va̱ʼava ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna. Tasaá nda̱kaxinna ta̱ Esteban, iin ta̱a ta̱ xi̱kandíxaní Ndióxi̱ ta xi̱kuumiíra espíritu santo, ta nda̱kaxintuna ta̱ Felipe, ta̱ Prócoro, ta̱ Nicanor, ta̱ Timón, ta̱ Parmenas saátu ta̱ Nicolás, ta̱ ki̱xi chí ñuu Antioquía ta̱ nda̱kundiku̱n ña̱ sánáʼa̱ na̱ judío. 6 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinna nu̱ú na̱ apóstol, tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta chi̱núuna ndaʼa̱na xi̱nína.

7 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ku̱a̱ʼákana na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱, ta ku̱a̱ʼáka ndu̱u na̱ discípulo chí ñuu Jerusalén. Saátu ku̱a̱ʼání na̱ su̱tu̱ ki̱xáʼa kándíxa.

8 Ndióxi̱ va̱ʼaní ni̱xi̱yo inira xíʼin ta̱ Esteban ta ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱ra, ta ku̱a̱ʼání milagro xi̱keʼéra saátu xi̱keʼéra ña̱ʼa ña̱ xi̱ndakanda̱-ini* na̱ ñuu xíʼin. 9 Soo sava na̱ ta̱a na̱ xi̱ñuʼu ti̱xin ña̱ xi̱naní Sinagoga na̱ Liberto, xíʼin sava na̱ ñuu Cirene xíʼin na̱ ñuu Alejandría saátu sava na̱ ñuu Cilicia xíʼin na̱ ñuu Asia, ni̱xa̱ʼa̱nna ni̱nda̱ʼyi̱na nu̱ú ta̱ Esteban. 10 Soo kǒo níkuchiñuna xíʼin ta̱ Esteban xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchiní xi̱ka̱ʼa̱nra saáchi ña̱ espíritu santo xi̱chindeétáʼan xíʼinra. 11 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n se̱ʼéna xíʼin sava na̱ ta̱a ña̱ ná ka̱ʼa̱nna: “Xi̱niso̱ʼondi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ Moisés ta saátu xa̱ʼa̱ Ndióxi̱”. 12 Tasaá ni̱sa̱a̱ na̱ ñuu, na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* xíʼin na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley.* Ta iin kama ki̱xaa̱na nu̱ú ndíka̱a̱ra, ta ti̱innara* ta ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinra nu̱ú na̱ Sanedrín. 13 Ta kán ni̱xa̱a̱ na̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ vatá* xa̱ʼa̱ra ta ka̱china: “Ta̱ ta̱a yóʼo nina ña̱ va̱ása va̱ʼa káʼa̱nra xa̱ʼa̱ templo Ndióxi̱ ta saátu xa̱ʼa̱ Ley. 14 Xi̱niso̱ʼondi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra templo yóʼo ta nasamara costumbre ña̱ sa̱ndákoo ta̱ Moisés”.

15 Ta ndiʼi na̱ ndóo Sanedrín nda̱kotona nu̱úra ta xi̱nina ña̱ ndu̱uña táki̱ʼva káa nu̱ú iin ángel.

7 Soo ta̱ su̱tu̱ káʼnu ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱yóʼo?”. 2 Ta nda̱kuiin ta̱ Esteban: “Na̱ ñaniyó xíʼin ndóʼó na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱, kuniso̱ʼondó. Ndióxi̱ ta̱ káʼnu ki̱tara nu̱ú yiváyó ta̱ Abrahán ta̱ ni̱xi̱yo tá ya̱chi̱ tá ni̱xi̱yora chí Mesopotamia, tá kúma̱níka ku̱ʼu̱nra koora chí ñuu Harán, 3 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Kita ñuu nu̱ú íyoún, sandákoo na̱ táʼún ta kúáʼan ñuu ña̱ na̱ʼi̱ nu̱ún’. 4 Tasaá ki̱tara ñuu na̱ caldeo ta ni̱xa̱a̱ra chí ñuu Harán. Tándi̱ʼi ni̱xi̱ʼi̱ yivára, Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná kixira koora nu̱ú ñuʼú nu̱ú íyondó vitin. 5 Soo Ndióxi̱ ni loʼo ñuʼú kǒo nítaxira ndaʼa̱ra, ni iin táʼví loʼo nu̱ú kundichi xa̱ʼa̱ra. Tá kúma̱níka koo se̱ʼe ta̱ Abrahán, Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra taxira ñuʼú yóʼo ndaʼa̱ra ta saátu ndaʼa̱ na̱ se̱ʼera. 6 Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra xa̱ʼa̱ na̱ se̱ʼera ña̱ ku̱ʼu̱nna koona inka ñuu ña̱ va̱ása kúú ñuu miína, ta na̱ yiví kán ndasanana na̱ káchíñu ndáʼvi nu̱úna ta kundi̱va̱ʼana xíʼinna ki̱ʼva 400 ku̱i̱ya̱. 7 Ndióxi̱ ka̱chira: ‘Ta yi̱ʼi̱ ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuu na̱ saxóʼvi̱-ñaʼá’. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Tá ná ndiʼi kuu ña̱yóʼo, na̱kán keena ta ndasakáʼnuna yi̱ʼi̱ yóʼo’.

8 ”Saátu ki̱ndoo Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ miíra xíʼin ndiʼi na̱ ta̱a se̱ʼera ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱na.* Tasaá tá ni̱xi̱nu u̱na̱ ki̱vi̱ ña̱ ka̱ku se̱ʼera ta̱ Isaac, xa̱ʼndara nu̱ú yi̱i̱ra.* Ta̱ Isaac xi̱kuu yivá ta̱ Jacob, ta ta̱ Jacob xi̱kuura yivá 12 na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. 9 Ta na̱ táʼanyó na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá ndeéní ni̱sa̱a̱na xíʼin ta̱ José ta ni̱xi̱kónara chí ñuu Egipto. Soo Ndióxi̱ ni̱xi̱yora xíʼinra, 10 ta sa̱kǎkurara nu̱ú ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ndo̱ʼora ta ta̱xira ña̱ ndíchi ndaʼa̱ra ta chi̱ndeétáʼanra xíʼinra ña̱ va̱ʼa ná kukuni̱ ta̱ faraón ta̱ rey ñuu Egipto kunirara. Tasaá ta̱ rey yóʼo ta̱xira chiñu ndaʼa̱ra ña̱ kaʼndachíñura chí ñuu Egipto ta saátu ña̱ kiʼinra kuenta xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo veʼera. 11 Soo ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ ni̱xi̱yo so̱ko iníí ñuu Egipto xíʼin ñuu Canaán, ta ndeéní ndo̱ʼo-inina, ta na̱ táʼanyó na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá ni kǒo ña̱ kuxuna níxi̱yo. 12 Soo ta̱ Jacob na̱kunda̱a̱-inira ña̱ íyo ña̱ʼa ña̱ kuxuna chí ñuu Egipto ta ña̱ yichi̱ nu̱ú kúú ña̱ chi̱ndaʼára na̱ se̱ʼera ña̱ ku̱a̱ʼa̱nna kán. 13 Tá ni̱xa̱ʼa̱nna ña̱ yichi̱ u̱vi̱, saá kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ José xíʼin na̱ ñanira ndáa ta̱ kúúra, tasaá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ faraón xa̱ʼa̱ na̱ veʼe ta̱ José. 14 Ta ta̱ José chi̱ndaʼára tu̱ʼun ku̱a̱ʼa̱nña ña̱ ná ku̱ʼu̱n yivára ta̱ Jacob xíʼin ndiʼi na̱ táʼanra: ta ndiʼi na̱ ni̱xa̱a̱ kán 75 xi̱kuuna. 15 Tasaá ta̱ Jacob ni̱xa̱a̱ra chí ñuu Egipto ta kán ni̱xi̱ʼi̱ra, ta saátu na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá kán ni̱xi̱ʼi̱na. 16 Ta sa̱ndúxu̱nnana nu̱ú ñuʼú ña̱ sa̱tá* ta̱ Abrahán nu̱ú na̱ se̱ʼe ta̱ Hamor chí Siquem.

17 ”Tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí xi̱nu tiempo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Abrahán, na̱ ñuu kán ki̱xáʼa xáʼnuna ta ndu̱ku̱a̱ʼánína chí ñuu Egipto, 18 ta ki̱xáʼa xáʼndachíñu inka ta̱ rey chí ñuu Egipto, ta ta̱yóʼo va̱ása xíni̱ra ta̱ José. 19 Ta ta̱ rey kán sa̱ndáʼvira na̱ ñuuyó ta i̱xandúxara xíʼinna ña̱ ná sandákoondaʼa̱na na̱ va̱lí se̱ʼena ña̱ va̱ʼa ná kuvina. 20 Ta tiempo saá ka̱ku ta̱ Moisés, ta liviní ni̱xi̱yora.* Ta u̱ni̱ yo̱o̱ xi̱ndaa na̱ yivárara chí veʼena. 21 Soo, tá sa̱ndákoonara, ñá se̱ʼe ta̱ faraón sa̱kúaʼnuñára táki̱ʼva ni̱xi̱yo se̱ʼe miíñá. 22 Ta̱ Moisés sa̱kuaʼara ndiʼi ña̱ ndíchi ña̱ xi̱sanáʼa̱ na̱ ñuu Egipto. Tu̱ʼun ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nra ni̱xi̱yoní ndee̱ña ta saátu xi̱keʼéra ña̱ʼa náʼnu.

23 ”Tá ni̱xi̱nura 40 ku̱i̱ya̱, ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora na̱ ñanira na̱ ñuu Israel. 24 Tá xi̱nira íxandi̱va̱ʼa iin ta̱ ñuu Egipto xíʼin iin ta̱ ñuu Israel, nda̱kiʼinra tu̱ʼun ta̱yóʼo ta xa̱ʼníra ta̱ ñuu Egipto. 25 Ta nda̱kanixi̱níra ña̱ kunda̱a̱-ini na̱ ñanira ña̱ xíniñúʼu Ndióxi̱ miíra ña̱ sakǎkurana, soo na̱kán kǒo níkunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ ke̱ʼéra. 26 Ta inka ki̱vi̱ ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ñúʼu u̱vi̱ na̱ kánitáʼan ta xi̱kuni̱ra ña̱ ná ndakutáʼan va̱ʼana. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: ‘Ndóʼó na̱ ta̱a, ¿nda̱chun íxandi̱va̱ʼandó xíʼin táʼanndó ta ñanivandó?’. 27 Soo ta̱ íxandi̱va̱ʼa xíʼin ta̱ táʼanra, chi̱ndaʼára ta̱ Moisés ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘¿Ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼún ña̱ kaʼndachíñún nu̱úndi̱ ta saátu ña̱ ndatiún ku̱a̱chi xíʼinndi̱? 28 ¿Á kúni̱ún kaʼníún yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱ʼníún ta̱ ñuu Egipto kuni?’. 29 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Moisés ña̱yóʼo xi̱nura ku̱a̱ʼa̱nra ta ni̱xa̱a̱ra ni̱xi̱yora ñuu Madián, ta kán ni̱xi̱yo u̱vi̱ se̱ʼera.

30 ”Tá ni̱ya̱ʼa 40 ku̱i̱ya̱, chí yuku̱* Sinaí ki̱ta iin ángel nu̱úra tañu iin tú iñú tú xíxi̱. 31 Tá xi̱ni ta̱ Moisés ña̱yóʼo nda̱kanda̱ní-inira.* Tá ku̱yatinra ña̱ va̱ʼaka kuniraña, xi̱niso̱ʼora tu̱ʼun Jehová* ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n: 32 ‘Yi̱ʼi̱ kúú Ndióxi̱ na̱ táʼún na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá, Ndióxi̱ ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac xíʼin ta̱ Jacob’. Ta ki̱xáʼa kísin ta̱ Moisés ta kǒo níxiinkara kotora. 33 Jehová* ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Tavá ndu̱xa̱ún, saáchi nu̱ú ñuʼú yi̱i̱ kúú nu̱ú níndichiún. 34 Mií ña̱ ndixa kúú ña̱ xítoi̱ ña̱ íxandi̱va̱ʼanína xíʼin na̱ ñui̱ chí ñuu Egipto, ta xíniso̱ʼi̱ ña̱ kúsuchíní-inina kánana ña̱kán va̱xii̱ sakǎkui̱na. Ta vitin, naʼa, ta chindaʼíi̱ yóʼó ku̱ʼún ñuu Egipto’. 35 Ta̱ Moisés yóʼo ku̱ndasína xi̱ninara ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: ‘¿Ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼún ña̱ kaʼndachíñún nu̱úndi̱ ta saátu ña̱ ndatiún ku̱a̱chi xíʼinndi̱?’. Soo Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ta̱ ángel ta̱ xi̱ni ta̱ Moisés tañu tú iñú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés ña̱ ná kuniʼira yichi̱ nu̱ú na̱ ñuura ta sakǎkurana. 36 Ta ta̱vára na̱ ñuu Israel chí ñuu Egipto, ta ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ ndákanda̱-inina xíʼin ta ke̱ʼétura milagro ñuu Egipto, chí mar Rojo ta saátu chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí ki̱ʼva 40 ku̱i̱ya̱.

37 ”Ta̱yóʼo kúú ta̱ Moisés ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin na̱ ñuu Israel: ‘Ndióxi̱ ndaka̱xinra iin profeta ta̱ kana ti̱xin na̱ ñanindó ta koora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yi̱ʼi̱’. 38 Ta̱yóʼo kúú ta̱ ni̱xi̱yo xíʼin na̱ ñuu Israel chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ ángel xíʼin chí yuku̱ Sinaí ta saátu ni̱xi̱yora xíʼin na̱ táʼanyó na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. Ta̱yóʼo kúú ta̱ nda̱kiʼin tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ táku ña̱ va̱ʼa ta̱xiraña ndaʼa̱yó. 39 Na̱ táʼanyó na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá kǒo níxiinna kuniso̱ʼonara, ku̱ndasína xi̱ninara ta xi̱kuni̱na keʼéna ña̱ xi̱keʼé na̱ ñuu Egipto 40 ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Aarón: ‘Ixava̱ʼa ndióxi̱ ña̱ kuniʼi yichi̱ nu̱úyó. Chi kǒo kúnda̱a̱-iniyó ndáaña ndo̱ʼo ta̱ Moisés ta̱ ta̱vá miíyó chí ñuu Egipto’. 41 Ta tiempo saá i̱xava̱ʼana iin ña̱ íyo táki̱ʼva káa iin si̱ndi̱ki̱ loʼo tí oro, ta ni̱so̱kóna* ña̱ʼa nu̱úña ta ke̱ʼéna iin vikó ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnunaña. 42 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱xíká Ndióxi̱ nu̱úna ta kǒo nísasira nu̱úna ña̱ ndasakáʼnuna ña̱ʼa ña̱ íyo chí ndiví, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú libro na̱ Profeta: ‘Na̱ ñuu Israel, su̱ví yi̱ʼi̱ kúú ta̱ níso̱kóndó ña̱ʼa nu̱ú ti̱xin 40 ku̱i̱ya̱ ña̱ xi̱ñuʼundó chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí. 43 Chi veʼe ndióxi̱ ña̱ Moloc xíʼin ki̱mi ña̱ ndióxi̱ Refán kúú ña̱ xi̱niʼindó ni̱xi̱kandó, ta ña̱yóʼo kúú ña̱ i̱xava̱ʼandó ña̱ ndasakáʼnundóña. Ta chindaʼíi̱ ndóʼó ku̱ʼu̱nndó nda̱a̱ xíkáka nu̱ú na̱ ñuu Babilonia’.

44 ”Na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá xi̱kuumiína ña̱ tabernáculo chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí, ta Ndióxi̱ xa̱ʼndara chiñu nu̱ú ta̱ Moisés ña̱ keʼéraña nda̱a̱ táki̱ʼva káa ña̱ xi̱nira. 45 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá nda̱kiʼinna ña̱ tabernáculo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna xíʼin ta̱ Josué tá ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ñuʼú na̱ inka ñuu na̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ i̱xaa Ndióxi̱. Ta kán ni̱xi̱yoña xíʼinna nda̱a̱ tiempo ta̱ David. 46 Ta va̱ʼaní ni̱xi̱yo ini Ndióxi̱ xíʼinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra keʼéra iin veʼe nu̱ú koo Ndióxi̱ ta̱ Jacob. 47 Soo ta̱ Salomón kúú ta̱ i̱xava̱ʼaña. 48 Soo Ndióxi̱ ta̱ káʼnu va̱ása íyora veʼe ña̱ íxava̱ʼa na̱ yiví. Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta: 49 ‘Chí ndiví kúú nu̱ú xáʼndachíñui̱ ta ñuʼú kúú tayi̱ nu̱ú ndákindee̱ xa̱ʼíi̱. ¿Ndáa veʼe kúú ña̱ ixava̱ʼandó koi̱?, káchi Jehová.* ¿Á ndáa míí kúú nu̱ú koi̱ ña̱ ndakindei̱? 50 ¿Á su̱ví xíʼin ndaʼíi̱ kúú ña̱ ke̱ʼíi̱ ndiʼi ña̱ʼa yóʼo?’.

51 Ndóʼó na̱ ta̱a na̱ so̱ʼoní, níma̱ndó xíʼin so̱ʼondó ndásiña, ta ni iin yichi̱ kǒo xíínndó kuniso̱ʼondó ña̱ espíritu santo. Kéʼéndó nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼé na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. 52 Saáchi, ¿ndáa na̱ profeta kúú na̱ va̱ása ní ixandi̱va̱ʼa na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá xíʼin? Ña̱ nda̱a̱ kúúña, na̱kán xa̱ʼnína na̱ na̱túʼun xa̱ʼa̱ ña̱ kixaa̱ iin ta̱ nda̱kúní-ini, ta̱ ni̱xi̱kóndó ta xa̱ʼníndó. 53 Ndióxi̱ xi̱niñúʼura na̱ ángel ña̱ ta̱xina Ley ndaʼa̱ndó, soo kǒo xíniso̱ʼondóña”.

54 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ndeéní ni̱sa̱a̱na, tasaá xi̱tona nu̱úra ta ki̱xáʼana ndákaxí nu̱ʼuna. 55 Soo ta̱kán nda̱kiʼinra espíritu santo, ta xi̱tora chí ndiví ta xi̱nira ña̱ káʼnu ña̱ kúúmií Ndióxi̱ ta xi̱nitura ta̱ Jesús níndichira chí ndaʼa̱ kúaʼa Ndióxi̱, 56 ta ka̱chira: “Kotondó, xítoi̱ ña̱ núná chí ndiví ta xítoi̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a ña̱ níndichira chí ndaʼa̱ kúaʼa Ndióxi̱. 57 Tasaá na̱kán ndeéní ka̱nana xíʼin ndiʼi ndee̱na, ta nda̱kasina so̱ʼona ta ni̱ka̱ti ndiʼina nu̱úra. 58 Tándi̱ʼi ta̱vánara ñuu kán, ki̱xáʼana kúunna yu̱u̱ra. Ta na̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ síkí xa̱ʼa̱ra chi̱ndoona ti̱ko̱to̱na xa̱ʼa̱ iin ta̱ loʼo ta̱ naní Saulo. 59 Tá kúunkana yu̱u̱ra, ta̱ Esteban ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira: “Táta Jesús, ndakiʼin espíritui̱”. 60 Tasaá xi̱kuxítíra ta ndeéní ka̱nara: “Jehová,* kǒo taxiún castigo ndaʼa̱na xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi yóʼo”. Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, ni̱xi̱ʼi̱vara.*

8 Ta nu̱ú ta̱ Saulo va̱ʼava ke̱ʼéna ña̱ xa̱ʼnína ta̱ Esteban.

Ta tiempo saá ki̱xáʼana kúndi̱va̱ʼana xíʼin na̱ congregación na̱ ndóo chí ñuu Jerusalén. Ta ndiʼi na̱ discípulo xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna chí Judea xíʼin Samaria, soo na̱ apóstol va̱ása níxinuna. 2 Sava na̱ ta̱a na̱ nda̱kúní ni̱xi̱yo ini xíʼin Ndióxi̱ nda̱kiʼinna ta̱ Esteban ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ña̱ sandúxu̱nnara ta xa̱kunína xa̱ʼa̱ra. 3 Ta ta̱ Saulo ndeéní ki̱xáʼara kúndi̱va̱ʼara xíʼin na̱ congregación. Xi̱kiʼvira veʼe tá veʼe ña̱ tavára na̱ ta̱a xíʼin ná si̱ʼí ta káñuurana ku̱a̱ʼa̱nra ña̱ taánrana veʼeka̱a.

4 Soo na̱ discípulo na̱ nda̱kiʼin ku̱a̱ʼa̱n, iníí nátúʼunna tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ku̱a̱ʼa̱nna. 5 Ta ta̱ Felipe ni̱xa̱ʼa̱nra ña̱ ñuu Samaria ta na̱túʼunra xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo. 6 Ta ndiʼi na̱ yiví va̱ʼaní xi̱xiniso̱ʼona ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n ta̱ Felipe; ta xi̱xitona milagro ña̱ xi̱keʼéra. 7 Ku̱a̱ʼánína xi̱kuumiína ta̱chí ndi̱va̱ʼa ta ña̱yóʼo tá xi̱keeña ndeéní xi̱ndaʼyi̱ kóʼóña. Ta ku̱a̱ʼání na̱ kǒo kívi kanda̱ xíʼin na̱ kǒo kívi kaka, nda̱ʼavana. 8 Ta ndiʼi na̱ yiví ña̱ ñuu kán ndeéní ni̱kusi̱í-inina.

9 Ta ñuu kán ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ xi̱naní Simón, tá kúma̱níka kuu ña̱yóʼo, xi̱keʼéra ña̱ magia ta iin xi̱ndakanda̱-ini* na̱ ñuu Samaria xíʼin ña̱yóʼo, ta xi̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xi̱kuura iin ta̱ ndáyáʼviní. 10 Ta ndiʼina xi̱kiʼinnína kuenta xíʼin ña̱ xi̱keʼéra, nda̱a̱ na̱ va̱lí iinsaá nda̱a̱ na̱ chée, ta xi̱kachina: “Íyoní ndee̱ Ndióxi̱ xíʼin ta̱ ta̱a yóʼo”. 11 Ta ndiʼina xi̱kiʼinna kuenta xíʼin ña̱ xi̱keʼéra saáchi xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo xi̱keʼéra ña̱ magia nu̱úna, ta xi̱ndakanda̱ní-inina xíʼin ña̱yóʼo. 12 Soo tá na̱túʼun ta̱ Felipe xíʼinna tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ ta saátu xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ Jesucristo, ka̱ndíxanara, ta na̱ ta̱a xíʼin ná si̱ʼí nda̱kuchina. 13 Saátu ta̱ Simón ni̱xa̱a̱ra ka̱ndíxara, ta tándi̱ʼi nda̱kuchira kǒo nísandákoora ta̱ Felipe. Ta xi̱ndakanda̱ní-inira xíʼin milagro ta saátu xíʼin ndiʼika ña̱ʼa ña̱ xi̱keʼé ta̱yóʼo xa̱ʼa̱ ndee̱ ña̱ nda̱kiʼinra.

14 Ta na̱ apóstol na̱ ndóo chí ñuu Jerusalén, tá xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱xa̱a̱ na̱ ñuu Samaria ka̱ndíxana tu̱ʼun Ndióxi̱, chi̱ndaʼána ta̱ Pedro xíʼin ta̱ Juan ku̱a̱ʼa̱n nu̱úna. 15 Tá ni̱xa̱a̱ na̱yóʼo, ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Samaria ña̱kán va̱ʼa ndakiʼinna espíritu santo, 16 saáchi nda̱kuchi kuitína xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ táta Jesús soo kúma̱níva ndakiʼinna espíritu santo. 17 Tasaá chi̱núu ndaʼa̱na xi̱ní na̱yóʼo ta ki̱xáʼana ndákiʼinna espíritu santo.

18 Tá xi̱ni ta̱ Simón ña̱ chínúu na̱ apóstol ndaʼa̱na xi̱ní na̱ yiví ta ndákiʼinna espíritu santo, ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra taxira xu̱ʼún ndaʼa̱na 19 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Saátu yi̱ʼi̱ taxindó ndee̱ yóʼo ndaʼíi̱ ta nda̱a̱ ndáaka na̱ ná chinúu ndaʼíi̱ xi̱ní ndakiʼinna espíritu santo”. 20 Soo ta̱ Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ná kuviún xíʼin xu̱ʼún ña̱ kúúmiíún, saáchi nda̱kanixi̱níún satáún* ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ndi̱.* 21 Kǒo xíniñúʼu ndakiʼún ña̱yóʼo, saáchi níma̱ún va̱ása nda̱kú íyoña nu̱ú Ndióxi̱. 22 Ña̱kán ndikó-iniún ta sandákoo yichi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ku̱a̱ʼún, ka̱ʼa̱n xíʼin Jehová* ta nasama ña̱ va̱ása va̱ʼa ndíka̱a̱ níma̱ún ña̱ va̱ʼa ná koo káʼnu-inira xa̱ʼún; 23 chi xítoi̱ ña̱ íyoún táki̱ʼva íyo veneno ña̱ o̱va̱, ta núʼniún ndaʼa̱ ku̱a̱chi”. 24 Ta nda̱kuiin ta̱ Simón yuʼúra: “Ka̱ʼa̱n-ndáʼvindó xíʼin Jehová* xa̱ʼíi̱ ña̱ va̱ʼa ná va̱ása kundoʼi̱ ni iin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nndó yóʼo”.

25 Tándi̱ʼi na̱túʼunna xa̱ʼa̱ Jehová* ndiʼi ñuu, ndi̱kóna ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Jerusalén ta nátúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa ku̱a̱ʼa̱nna ndiʼi ñuu ña̱ kíndo̱o chí Samaria.

26 Soo ta̱ ángel Jehová* ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Felipe ta ka̱chira xíʼinra: “Kúáʼan chí sur, yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n ñuu Jerusalén ta nda̱a̱ ñuu Gaza”. (Ña̱yóʼo kúú yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí). 27 Tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra. Ta nda̱kutáʼanra xíʼin iin ta̱ chíñu* ta̱ ñuu Etiopía, iin ta̱ xi̱kuumií iin chiñu káʼnu nu̱ú ñá Candace, ñá reina ñuu Etiopía, ta xi̱kiʼinra kuenta xíʼin ndiʼi xu̱ʼún ñáyóʼo. Ta chí ñuu Jerusalén ni̱xa̱ʼa̱nra ña̱ ndasakáʼnura Ndióxi̱, 28 soo ta̱ xa̱a̱ ndi̱kóva kúúra. Ta kánuura sa̱tá carretara* ku̱a̱ʼa̱nra ta ndeé káʼvira libro ta̱ profeta Isaías ku̱a̱ʼa̱nra. 29 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ espíritu santo xíʼin ta̱ Felipe: “Kúáʼan, ta kuyatin nu̱ú carreta káa”. 30 Ta̱ Felipe xi̱nura ta ku̱yatinra ta xi̱niso̱ʼora ña̱ ndeéní káʼvira libro ta̱ profeta Isaías. Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Á ndixa kúnda̱a̱-iniún xíʼin ña̱ káʼviún?”. 31 Ta̱kán nda̱kuiinra: “¿Ndáa ki̱ʼva kunda̱a̱-inii̱ xíʼinña tá kǒo ni iinna sánáʼa̱ yi̱ʼi̱?”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼin ta̱ Felipe ña̱ ná ndaara koora xíʼinra. 32 Ta táʼví ña̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ káʼvira kúú ña̱yóʼo: “Nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna xíʼin ndikachi* tí ku̱a̱ʼa̱nna kaʼnína; ta nda̱a̱ táki̱ʼva íxaa iin ndikachi loʼo ña̱ íyo táxi̱n yuʼúrí tá xáʼndana yixí sa̱tárí saá ni̱xi̱yora. 33 Va̱ása níxi̱yo nda̱kú-inina xíʼinra tá ti̱inna ku̱a̱chi xíʼinra, ta i̱xandi̱va̱ʼanína xíʼinra. ¿Ndáana natúʼun xa̱ʼa̱ra ndáa míí ki̱xira? Chi ndiʼi-xa̱ʼa̱vara ta kǒokara koo nu̱ú ñuʼú yóʼo”.

34 Tasaá ta̱ chíñu yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Felipe: “Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n, ndáʼvii̱, ¿ndáana káʼa̱n ta̱ profeta yóʼo xa̱ʼa̱? ¿Á xa̱ʼa̱ miíra káʼa̱nra á xa̱ʼa̱ inka ta̱ava káʼa̱nra?”. 35 Tasaá ki̱xáʼa káʼa̱n ta̱ Felipe, ta ki̱xáʼara xíʼin táʼví tu̱ʼun Ndióxi̱ yóʼo, ta nda̱kani ndiʼira tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús nu̱úra. 36 Tá ku̱a̱ʼa̱nna chí yichi̱, ni̱xa̱a̱na nu̱ú ñúʼu ku̱a̱ʼání ti̱kui̱í ta ta̱ chíñu yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Koto, yóʼo ñúʼu ti̱kui̱í. ¿Ndáaña sási nu̱úi̱ ña̱ ndakuchii̱?”. 37 * 38 Ta xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná kundichi tú carreta, ta ta̱ chíñu yóʼo xíʼin ta̱ Felipe ni̱ki̱ʼvina ini ti̱kui̱í. Tasaá sa̱ndákuchi ta̱ Felipe ta̱ ta̱a yóʼo. 39 Tá ke̱ena ini ti̱kui̱í, ndi̱ku̱n espíritu santo Jehová* níʼiña yichi̱ nu̱ú ta̱ Felipe ku̱a̱ʼa̱nra inka ñuu, tasaá ta̱ chíñu yóʼo kǒo níndakutáʼankara xíʼinra. Ta ta̱ chíñu yóʼo ndeéní kúsi̱í-inira ku̱a̱ʼa̱nra. 40 Soo ta̱ Felipe chí ñuu Asdod ni̱xa̱a̱ra, ta ndákundeéra nátúʼunra xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa ku̱a̱ʼa̱nra ñuu tá ñuu, iinsaá nda̱a̱ ni̱xa̱a̱ra ñuu Cesarea.

9 Soo ta̱ Saulo xi̱ ixandi̱va̱ʼaníra xíʼin na̱ discípulo ta̱ táta Jesús ta xi̱kuni̱ra kaʼnírana. Ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ta̱ su̱tu̱ káʼnu 2 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná kaʼyíra carta ku̱ʼu̱n nu̱ú na̱ ñuu Damasco, ña̱kán va̱ʼa taxina tiinra nda̱a̱ ndáaka ta̱a á ñaʼá na̱ ki̱xáʼa ndíku̱n Yichi̱ Ndióxi̱* yóʼo, ta ku̱ʼu̱nna xíʼinra chí ñuu Jerusalén.

3 Tá ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Damasco ta xa̱a̱ ku̱nu̱mí xa̱a̱ra, iin kama nda̱ye̱ʼe̱ iin ñuʼu̱ chí ndiví sa̱tára, 4 ta nda̱kavara nu̱ú ñuʼú ta xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n iinna xíʼinra: “Saulo, Saulo, ¿nda̱chun ndíku̱ún sa̱tái̱?”. 5 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra: “¿Ndáa ta̱ kúún táta?”. Ta nda̱kuiinra yuʼúra: “Ta̱ Jesús kúi̱, ta̱ ndíku̱ún sa̱tá. 6 Soo vitin ndakundichi ta kúáʼan chí ñuu kán ta kán ka̱ʼa̱nna xíʼún ndáaña keʼún”. 7 Ta na̱ ta̱a na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra táxi̱nkaví ki̱ndoona ta kǒo níkivi ka̱ʼa̱nna, saáchi xi̱niso̱ʼona ña̱ káʼa̱n iinna soo kǒo níxinina ndáana kúúna. 8 Ta ta̱ Saulo nda̱koora nu̱ú ñuʼú kán, ta ni núnáva nduchúnu̱úra soo kǒo níkivi kotora. Tasaá ti̱inna ndaʼa̱ra ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Damasco. 9 Ki̱ʼva u̱ni̱ ki̱vi̱ kúú ña̱ kǒo níkivi kotora, ni kǒo níxixira ta ni kǒo níxiʼira nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa.

10 Ta chí ñuu Damasco ni̱xi̱yo iin ta̱ discípulo ta̱ xi̱naní Ananías, ta ta̱ táta Jesús ka̱narara ti̱xin iin visión:* “Ananías”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Yóʼo íyoi̱ táta”. 11 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ táta Jesús xíʼinra: “Ndako̱o, ta kúáʼan yichi̱ ña̱ naní Recta ta kúáʼan veʼe ta̱ Judas ta kán nandukún iin ta̱a ta̱ ñuu Tarso ta̱ naní Saulo. Chi káʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ 12 ta ti̱xin iin visión xi̱nira iin ta̱a ta̱ naní Ananías ña̱ kíʼvira ta chínúu ndaʼa̱ra sa̱tára ña̱ va̱ʼa ndatu̱vi nu̱úra”. 13 Soo ta̱ Ananías nda̱kuiinra yuʼúra: “Táta, xa̱a̱ ku̱a̱ʼánína nátúʼun xa̱ʼa̱ ta̱ ta̱a yóʼo saátu xa̱ʼa̱ ña̱ i̱xandi̱va̱ʼaníra xíʼin na̱ discípuloún* chí ñuu Jerusalén. 14 Ta yóʼo ki̱xaa̱ra i̱xaa na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ ña̱ va̱ʼa tiinra* ndiʼi na̱ kándíxa yóʼó”. 15 Soo ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan, chi nda̱kaxii̱n ta̱ ta̱a yóʼo ña̱ natúʼunra xa̱ʼíi̱ xíʼin na̱ ñuu, xíʼin na̱ rey ta saátu xíʼin na̱ se̱ʼe na̱ ñuu Israel. 16 Yi̱ʼi̱ ka̱ʼa̱n káxii̱ xíʼinra ndiʼi ña̱ kundoʼora xa̱ʼa̱ ki̱víi̱”.

17 Tasaá ta̱ Ananías ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra, ta ni̱ki̱ʼvira ini veʼe nu̱ú ndíka̱a̱ ta̱ Saulo ta chi̱núu ndaʼa̱ra sa̱tára ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Saulo, ñani, ta̱ táta Jesús, ta̱ ki̱ta nu̱ún tá va̱xiún yichi̱, chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa ná ndaʼa nu̱ún ta ndakiʼún espíritu santo”. 18 Ta ndi̱ku̱n saá ke̱e iin ña̱ʼa nduchúnu̱úra ta nda̱kavaña ta nda̱ʼava nu̱úra. Tasaá ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra ndakuchira, 19 ta xi̱xi loʼora tasaá nda̱kiʼinra ndee̱ra.

Tasaá ki̱ndoora loʼo ki̱vi̱ xíʼin na̱ discípulo na̱ ndóo chí ñuu Damasco 20 ta ndi̱ku̱n ki̱xáʼara nátúʼunra chí sinagoga xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ kúúra se̱ʼe Ndióxi̱. 21 Soo ndiʼi na̱ xi̱xiniso̱ʼo ña̱yóʼo xi̱ndakanda̱ní-inina* ta xi̱kachina: “¿Á su̱ví ta̱ ta̱a yóʼo kúú ta̱ xi̱ ixandi̱va̱ʼa xíʼin na̱ xi̱ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ táta Jesús chí ñuu Jerusalén? ¿Á su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ tiinrana kúú ña̱ ki̱xaa̱ra yóʼo ña̱ ku̱ʼu̱nna xíʼinra nu̱ú na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱?”. 22 Soo ta̱ Saulo va̱ʼaníka ki̱xáʼa sákuaʼara natúʼunra xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta xa̱ʼa̱ ña̱ káxiní xi̱sanáʼa̱ra na̱ ñuu Damasco ña̱ kúú ta̱ Jesús ta̱ Cristo, iin xi̱ndasaka̱ xi̱ní na̱ judío xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.

23 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo na̱ judío ndu̱kúna ndáa ki̱ʼva kaʼnínara. 24 Soo ta̱ Saulo na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱na keʼéna xíʼinra. Ta na̱kán, ñuú xíʼin káʼñu* xi̱ndaana yéʼé ña̱ ñuu kán ña̱ va̱ʼa kaʼnínara, 25 soo na̱ discípulora sa̱núunara tá ñuú, ta ti̱xin iin canasta chi̱ka̱a̱nara ña̱ va̱ʼa sanúunara ti̱xin iin ya̱vi̱ ña̱ kándíka nama̱ kán.

26 Tá ki̱xaa̱ra ñuu Jerusalén, chi̱ka̱a̱níra ndee̱ ña̱ ndakutáʼanra xíʼin na̱ discípulo, soo ndiʼina ni̱yi̱ʼvína xi̱ninara saáchi kǒo níkandíxanara ña̱ kúúra discípulo. 27 Tasaá ta̱ Bernabé ni̱xa̱ʼa̱nra chi̱ndeérara ta nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra nu̱ú na̱ apóstol. Ta na̱túʼun ndiʼira xíʼinna ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Saulo tá va̱xira chí yichi̱ ña̱ xi̱nira ta̱ táta Jesús ta na̱túʼuntura xíʼinna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin ta̱ Saulo, ta saátu ña̱ ndakú ni̱xi̱yo inira na̱túʼunra xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús chí ñuu Damasco. 28 Tasaá ni̱ndo̱o ta̱ Saulo xíʼinna ñuu Jerusalén ta ndakúní ni̱xi̱yo inira na̱túʼunra xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús. 29 Xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ta ndeéní xi̱natúʼun táʼanra xíʼin na̱ xi̱ka̱ʼa̱n tu̱ʼun griego. Soo na̱kán ku̱a̱ʼá yichi̱ xi̱kuni̱na kaʼnínara. 30 Tá na̱kunda̱a̱-ini na̱ hermano xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí ñuu Cesarea ta chi̱ndaʼánara ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Tarso.

31 Tasaá iníí chí Judea xíʼin Galilea ta saátu ñuu Samaria, na̱ congregación va̱ʼaní ni̱xi̱yona ta ndu̱ndakúka-inina. Ta ku̱a̱ʼáka ndu̱u na̱ discípulo saáchi xi̱xiniso̱ʼona ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n Jehová* ta ndu̱ndakúkana i̱xaa espíritu santo.

32 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ka ta̱ Pedro iníí ñuu, ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora na̱ discípulo* na̱ ndóo chí ñuu Lida. 33 Ta kán xi̱nira iin ta̱a ta̱ naní Eneas, ta̱ kǒo kívi kanda̱ ta xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n u̱na̱ ku̱i̱ya̱ kándúʼura nu̱ú xi̱to. 34 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro xíʼinra: “Eneas, ta̱ Jesucristo sándaʼa yóʼó. Ndakundichi ta ndasavií xi̱toún”. Ta ndi̱ku̱n nda̱kundichira. 35 Tá xi̱ni ndiʼi na̱ íyo chí ñuu Lida xíʼin ñuu Sarón ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Eneas, ki̱xáʼana kándíxana ta̱ táta Jesús.

36 Chí ñuu Jope ni̱xi̱yo iin ñá discípula ñá xi̱naní Tabita, ta tu̱ʼun griego kúni̱ kachiña Dorcas. Ñákán ku̱a̱ʼání ña̱ʼa va̱ʼa xi̱keʼéñá ta xi̱chindeéñá na̱ ndáʼvi na̱ xi̱kuma̱ní ña̱ʼa nu̱ú. 37 Ta tiempo kán ki̱ʼin kue̱ʼe̱ miíñá ta ni̱xi̱ʼi̱ñá. Tasaá chi̱chiñá i̱xaana ta sa̱ndáanañá cuarto ña̱ íyo chí ni̱nu. 38 Ta ña̱ ñuu Lida yatin chí ñuu Jope kíndo̱oña, tá xi̱niso̱ʼo na̱ discípulo ña̱ ni̱xa̱a̱ ta̱ Pedro ñuu kán, chi̱ndaʼána u̱vi̱ ta̱a ña̱ ná ku̱ʼu̱nna ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinra: “Ixaa ña̱ ma̱ní kama ku̱ʼún xíʼinndi̱”. 39 Ta ndi̱ku̱n ku̱a̱ʼa̱n ta̱ Pedro xíʼinna. Tá ni̱xa̱a̱ra kán nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí cuarto ña̱ íyo chí piso u̱vi̱. Ta ndiʼi ná ni̱xi̱ʼi̱ yií xákuná ki̱xaa̱ná nu̱úra, ta ni̱na̱ʼa̱ná nu̱úra ndiʼi ti̱ko̱to̱ ña̱ i̱xava̱ʼa ñá Dorcas tá xi̱takuñá. 40 Tasaá ta̱ Pedro ta̱vára ndiʼina, xi̱kuxítíra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱. Tándi̱ʼi nda̱kotora nu̱ú kándúʼu ñá Tabita ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tabita, ndako̱o”. Ta tá nda̱kunáñá nduchúnu̱úñá, ndi̱ku̱n xi̱niñá ta̱ Pedro ta nda̱kooñá. 41 Ta ti̱inra ndaʼa̱ñá ña̱ va̱ʼa ndakundichiñá. Tasaá ka̱nara na̱ discípulo xíʼin ná ni̱xi̱ʼi̱ yií ta ni̱na̱ʼa̱rañá nu̱úna ña̱ xa̱a̱ nda̱takuñá. 42 Ta ndiʼi na̱ ñuu Jope na̱kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta ku̱a̱ʼánína ka̱ndíxa ta̱ táta Jesús. 43 Ta ku̱a̱ʼá ki̱vi̱ ki̱ndoo ta̱ Pedro chí ñuu Jope xíʼin iin ta̱ xi̱kachíñu xíʼin ñii̱ kití, ta̱ naní Simón.

10 Chí ñuu Cesarea ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ xi̱naní Cornelio, iin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado* ta xi̱kitáʼanra xíʼin na̱ xi̱naní regimiento italiano.* 2 Ta ta̱yóʼo xi̱ndasakáʼnura Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi na̱ veʼera. Xi̱chindeéra na̱ xi̱kuma̱ní ña̱ʼa nu̱ú, ta ndiʼi tiempo xi̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼin Ndióxi̱. 3 Kúyatin ka̱a u̱ni̱ xi̱ku̱aá káxiní xi̱nira iin visión* ña̱ ki̱ta iin ángel Ndióxi̱ nu̱úra ta ni̱ki̱ʼvira nu̱ú ndíka̱a̱ra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Cornelio”. 4 Ta̱ Cornelio xi̱to* va̱ʼara nu̱ú ta̱ ángel kán ta ndeékaví ni̱yi̱ʼvíra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáaña kúni̱ún táta?”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Oración ña̱ kéʼún xíʼin ña̱ chíndeétáʼún xíʼin na̱ ndáʼvi xa̱a̱ na̱kunda̱a̱-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ña, ta ndákaʼánra xa̱ʼa̱ña. 5 Ña̱kán chindaʼá sava na̱ ta̱a ná ku̱ʼu̱nna ña̱ ñuu Jope ta ná kixi iin ta̱a ta̱ naní Simón xíʼinna á ta̱ káʼa̱ntuna Pedro xíʼin. 6 Veʼe ta̱ Simón ta̱ káchíñu xíʼin ñii̱ kití íyora, ta ta̱kán yatin yuʼú mar íyo veʼera”. 7 Ndi̱ku̱n tá ku̱a̱ʼa̱n ta̱ ángel ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra, ka̱nara u̱vi̱ na̱ káchíñu nu̱úra xíʼin iin ta̱ soldado ta̱ kándíxaní Ndióxi̱, 8 ta na̱túʼunra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo xíʼinna ta chi̱ndaʼárana ku̱a̱ʼa̱nna ñuu Jope.

9 Tá inka ki̱vi̱, tá ku̱a̱ʼa̱nna chí yichi̱ ta xa̱a̱ kúyatin xa̱a̱na ñuu, ta̱ Pedro nda̱ara xi̱ní veʼe ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ ki̱ʼva ka̱a u̱xu̱ u̱vi̱ káʼñu. 10 Soo ki̱xáʼa kúni̱níra kuxura. Tá sa̱kán kéʼéna ña̱ kuxuna, ta̱kán xi̱nira iin visión 11 ta xi̱nira ña̱ núná chí ndiví ta xi̱nira iin ña̱ káa táki̱ʼva káa iin sábana ña̱ lino ta tíinna ku̱mí saá ti̱tu̱nña ña̱ va̱xinuuña nu̱ú ñuʼú yóʼo. 12 Ta nu̱ú sábana kán ñúʼu ndiʼi kití tí íyo ku̱mí xa̱ʼa̱ saátu kití tí ñúu mií nu̱ú ñuʼú xíʼin kití tí ndáchí. 13 Tasaá xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Pedro, ndako̱o, kaʼnírí ta kuxurí”. 14 Soo ta̱ Pedro nda̱kuiinra: “Va̱ása táta. Chi va̱ása xíxii̱ kití tí yaku̱a̱”. 15 Ta tuku ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Va̱ása ka̱ʼún ña̱ yaku̱a̱ xíʼin ña̱ʼa ña̱ xa̱a̱ ndu̱u limpio i̱xaa Ndióxi̱”. 16 Ta tuku ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ yichi̱ u̱ni̱, ta ndi̱ku̱n ndi̱kó sábana ku̱a̱ʼa̱nña chí ndiví.

17 Ta̱ Pedro ni̱xi̱kaní-inira ta ndákanikavíxi̱níra ndáaña kúni̱ kachi ña̱ visión kán. Ta na̱ ta̱a na̱ chi̱ndaʼá ta̱ Cornelio ku̱a̱ʼa̱n, ndáka̱tu̱ʼunnína ndáa míí kíndo̱o veʼe ta̱ Simón ta xa̱a̱ yéʼéra kúú ña̱ ndítavana. 18 Ka̱nana ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna á kán íyo ta̱ Simón ta̱ naní Pedro. 19 Tá ndákanikaxi̱ní ta̱ Pedro xa̱ʼa̱ ña̱ visión kán, espíritu santo ka̱chiña xíʼinra: “Koto, u̱ni̱ kúú na̱ ta̱a na̱ ndáka̱tu̱ʼun xa̱ʼún. 20 Ña̱kán, kúanuu ta kúáʼan xíʼinna ta kǒo kaka-iniún chi yi̱ʼi̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼána”. 21 Tasaá nu̱u ta̱ Pedro nu̱ú ndíta na̱ ta̱a kán ta ka̱chira: “Yóʼo ki̱xai̱, yi̱ʼi̱ kúú ta̱ nándukúndó. ¿Nda̱chun ki̱xaa̱ndó?”. 22 Ta na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna: “Ta̱ Cornelio iin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado, iin ta̱a ta̱ va̱ʼa, ta̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ ta ndiʼi na̱ judío káʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱ra. Ndióxi̱ chi̱ndaʼára iin ángel ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Cornelio ña̱ ná kanara yóʼó ku̱ʼún veʼera ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼora ña̱ ka̱ʼún xíʼinra”. 23 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro xíʼinna ña̱ ná ki̱ʼvina ini veʼe ta ta̱xira nu̱ú ku̱su̱nna.

Tá inka ki̱vi̱ nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinna, ta sava na̱ hermano na̱ ñuu Jope ku̱a̱ʼa̱nna xíʼinra. 24 Tá ni̱ya̱ʼa iin ki̱vi̱ ni̱xa̱a̱ra ñuu Cesarea. Ta̱ Cornelio xa̱a̱ ndátura ña̱ xa̱a̱na ta xa̱a̱ sa̱ndátakara ndiʼi na̱ táʼanra xíʼin na̱ migora na̱ kítáʼan va̱ʼa xíʼinra. 25 Tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Pedro ini veʼe, ta̱ Cornelio ni̱xa̱a̱ra nu̱úra ta xi̱kuxítíra nu̱úra ña̱ ndasakáʼnurara. 26 Soo ta̱ Pedro nda̱niʼirara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndakundichi. Iin ta̱a táʼan miívaún kúi̱”. 27 Tá káʼa̱nkara xíʼin ta̱kán, saá ni̱ki̱ʼvira ta xi̱nira ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví nda̱taka kán. 28 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó xa̱a̱ xíni̱vandó ña̱ káʼa̱n ley ña̱ kǒo kivi kutáʼan na̱ judío xíʼin na̱ kǒo kúú judío ni kǒo kivi kuyatinna nu̱úna. Soo Ndióxi̱ ni̱na̱ʼa̱ra nu̱úi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kundasíi̱ kunii̱ inka na̱ yiví. 29 Ña̱kán tá ni̱xa̱a̱na na̱ndukúna yi̱ʼi̱ nda̱kiʼi̱n va̱xii̱ xíʼinna ta kǒo níxi̱ka-inii̱. Ta vitin kúni̱i̱ kunda̱a̱-inii̱, ¿nda̱chun ka̱nandó yi̱ʼi̱?”.

30 Ta ta̱ Cornelio nda̱kuiinra: “Xa̱a̱ íyo ku̱mí ki̱vi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin Ndióxi̱ veʼi̱ yóʼo ta mií hora yóʼo, kúyatin ka̱a u̱ni̱ xi̱ku̱aá, ta iin kama ki̱xaa̱ iin ta̱a ta̱ ndíxi ti̱ko̱to̱ yéʼe̱ nu̱úi̱ 31 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Cornelio xa̱a̱ xi̱niso̱ʼova Ndióxi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼinra ta ndákaʼánra xa̱ʼa̱ ña̱ chíndeétáʼún xíʼin na̱ ndáʼvi. 32 Ña̱kán chindaʼá iinna ná ku̱ʼu̱nna ñuu Jope ta ná kixi ta̱ Simón xíʼinna, ta̱ káʼa̱nna Pedro xíʼin. Veʼe ta̱ Simón ta̱ káchíñu xíʼin ñii̱ kití íyora, ta ta̱kán yatin yuʼú mar íyo veʼera’. 33 Tasaá ndi̱ku̱n kama chi̱ndaʼíi̱ na̱ ku̱xa̱a̱ nandukú yóʼó, ta tíxa̱ʼviníún xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱xaún. Ta vitin ndóondi̱ yóʼo ña̱ kuniso̱ʼondi̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová* xíʼún”.

34 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ Pedro ña̱yóʼo, ki̱xáʼara káʼa̱nra: “Vitin kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ va̱ása ndáka̱xin Ndióxi̱ na̱ yiví 35 nda̱a̱ ndáaka ñuuna ndákiʼinvarana tá ndixa íxato̱ʼónara ta kéʼéna ña̱ va̱ʼa nu̱úra. 36 Ta chi̱ndaʼára tu̱ʼunra nu̱ú na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ kiviva ndakutáʼanna xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesucristo. Ta ta̱yóʼo kúú táta ndiʼina. 37 Ndóʼó xíni̱vandó ña̱ tándi̱ʼi ni̱xi̱ka ta̱ Juan na̱túʼunra xíʼin na̱ yiví ña̱ ná ndakuchina, ña̱yóʼo kúú ña̱ ki̱xáʼa káʼa̱nna xa̱ʼa̱ iníí chí Judea saátu chí Galilea: 38 xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret kúú ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nna. Ndióxi̱ nda̱kaxinrara xíʼin espíritu santo ta ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱ra ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ke̱ʼéra ña̱ʼa va̱ʼa ta sa̱ndáʼara ndiʼi na̱ xi̱xoʼvi̱ xi̱ ixaa ta̱ Ndi̱va̱ʼa, saáchi Ndióxi̱ ni̱xi̱yora xíʼinra. 39 Ta ndi̱ʼi̱ xi̱nindi̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra chí Judá xíʼin chí ñuu Jerusalén, soo na̱kán ka̱tikaanara ndaʼa̱ yitu̱n ta xa̱ʼnínara. 40 Ta Ndióxi̱ sa̱ndátakurara tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ta ta̱xira ña̱ ná kuni na̱ yivíra 41 soo su̱ví ndiʼina, chi ni̱na̱ʼa̱rara nu̱ú ndi̱ʼi̱ na̱ xi̱xi xíʼinra ta xi̱ʼindi̱ xíʼinra tándi̱ʼi nda̱takura. Ta xa̱a̱ ya̱chi̱ka nda̱kaxin Ndióxi̱ ndi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa kunindi̱ ta ka̱ʼa̱nndi̱ xa̱ʼa̱ra. 42 Ta saátu xa̱ʼndara chiñu nu̱úndi̱ ña̱ ná ku̱ʼu̱nndi̱ natúʼunndi̱ xíʼin na̱ ñuu ta ndakani va̱ʼandi̱ nu̱úna ña̱ mií Ndióxi̱ kúú ta̱ nda̱kaxinñaʼá ña̱ tiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ táku ta saátu xíʼin na̱ ni̱xi̱ʼi̱. 43 Ndiʼi na̱ profeta káʼa̱nna xa̱ʼa̱ra, ña̱ xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱yóʼo kúú ña̱ ixakáʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱ yiví tá kándíxanara”.

44 Tá káʼa̱nka ta̱ Pedro ña̱yóʼo, nu̱u espíritu santo xi̱ní ndiʼi na̱ ndóo xíniso̱ʼo tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nra. 45 Ta na̱ discípulo na̱ ni̱ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱* na̱ ni̱xa̱a̱ xíʼin ta̱ Pedro nda̱kanda̱ní-inina* tá xi̱nina ndákiʼin na̱ yiví na̱ inka ñuu espíritu santo 46 chi na̱kán xi̱niso̱ʼona ña̱ káʼa̱nna ku̱a̱ʼá tu̱ʼun ta ndásakáʼnuna Ndióxi̱. Tándi̱ʼi, saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pedro: 47 “Na̱yóʼo nda̱kiʼinna espíritu santo nda̱a̱ táki̱ʼva nda̱kiʼin miíyóña. ¿Á kivi kasi iinna nu̱úna ña̱ ndakuchina?”. 48 Tasaá xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná ndakuchina xíʼin ki̱vi̱ ta̱ Jesucristo. Ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná kindo̱ora xíʼinna ku̱a̱ʼá ki̱vi̱.

11 Na̱ apóstol xíʼin na̱ hermano na̱ ndóo chí Judea na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ inka ñuu ña̱ ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxana tu̱ʼun Ndióxi̱. 2 Ña̱kán, tá ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Pedro ñuu Jerusalén, na̱ káʼa̱nní xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱* na̱ yiví ki̱xáʼana káʼa̱n kúáchina xíʼinra. 3 Ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Ni̱ki̱ʼviún veʼe na̱ ta̱a na̱ kǒo níta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱* ta xi̱xiún xíʼinna”. 4 Tasaá ta̱ Pedro ki̱xáʼara ndákanira nu̱úna. Ta ka̱chira xíʼinna:

5 “Ñuu Jope ndíka̱i̱ káʼi̱n xíʼin Ndióxi̱ tá xi̱nii̱ iin visión.* Xi̱nii̱ iin ña̱ káa táki̱ʼva káa iin sábana ña̱ lino, ña̱ va̱xinuuña chí ndiví ta tíinna ku̱mí saá ti̱tu̱nña, ta ni̱xa̱a̱ña nda̱a̱ nu̱ú ndíka̱i̱. 6 Ta xi̱to káxi va̱ʼi̱ ta xi̱nii̱ nu̱ú sábana kán ñúʼu ndiʼi kití tí íyo ku̱mí xa̱ʼa̱ tí íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo, saátu kití yukú xíʼin kití tí ñúu mií nu̱ú ñuʼú xíʼin kití tí ndáchí. 7 Saátu xi̱niso̱ʼi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n: ‘Pedro, ndako̱o, kaʼnírí ta kuxurí’. 8 Soo yi̱ʼi̱ nda̱kuii̱n: ‘Va̱ása táta. Chi va̱ása xíxii̱ kití tí yaku̱a̱’. 9 Ta tuku ni̱ka̱ʼa̱n iinna xíʼi̱n chí ndiví ta ka̱china: ‘Va̱ása ka̱ʼún ña̱ yaku̱a̱ xíʼin ña̱ʼa ña̱ xa̱a̱ ndu̱u limpio i̱xaa Ndióxi̱’. 10 Ta tuku saá ku̱u yichi̱ u̱ni̱, ta nda̱kiʼin ndiʼinaña ku̱a̱ʼa̱nña chí ndiví. 11 Ta ndi̱ku̱n mií saá, u̱ni̱ na̱ ta̱a na̱ ki̱xi chí Cesarea na̱ chi̱ndaʼána nandukú yi̱ʼi̱ ni̱xa̱a̱na veʼe nu̱ú ndóondi̱. 12 Ña̱ espíritu santo ni̱ka̱ʼa̱nña ña̱ ná kǒo kaka-inii̱ ta ku̱ʼi̱n xíʼinna. Ta ni̱xa̱ʼa̱ntu i̱ñu̱ na̱ hermano yóʼo xíʼi̱n ta ni̱ki̱ʼvindi̱ veʼe ta̱ ta̱a kán.

13 ”Ta̱kán na̱túʼunra xíʼinndi̱ ña̱ xi̱nira iin ángel veʼera ta ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: ‘Chindaʼá sava na̱ ta̱a ná ku̱ʼu̱nna ñuu Jope ta ná kixi iin ta̱a ta̱ naní Simón xíʼinna á ta̱ káʼa̱ntuna Pedro xíʼin, 14 ta ta̱kán ka̱ʼa̱nra xíʼún ndáa ki̱ʼva keʼún ña̱ va̱ʼa ka̱kún ta saátu na̱ veʼún’. 15 Soo tá sa̱kán ki̱xáʼíi̱ káʼi̱n, espíritu santo nu̱uña xi̱ní na̱kán, nda̱a̱ táki̱ʼva nu̱uña xi̱ní miíyó tá ya̱chi̱. 16 Ta ndi̱ku̱n mií saá nda̱kaʼíi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n ta̱ táta Jesús: ‘Ta̱ Juan sa̱ndákuchira na̱ yiví xíʼin ti̱kui̱í, soo ndóʼó ndakuchindó xíʼin espíritu santo’. 17 Ña̱kán, tá táʼan ña̱ ndákiʼin miíyó na̱ kándíxa ta̱ táta Jesucristo kúú ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱kán, ¿ndáa ta̱ kúú yi̱ʼi̱ ña̱ kasii̱ nu̱ú Ndióxi̱?”.

18 Tá xi̱niso̱ʼona ndiʼi ña̱yóʼo, kǒoka inka ña̱ʼa níka̱ʼa̱nna ta nda̱sakáʼnuna Ndióxi̱. Ta ka̱china: “Ña̱kán nda̱a̱ na̱ yiví na̱ inka ñuu táxi Ndióxi̱ ña̱ ndandikó-inina ña̱ va̱ʼa ni̱ʼína ña̱ kutakuna”.

19 Ta na̱ xi̱nu ku̱a̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱xáʼa íxandi̱va̱ʼana xíʼinna tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Esteban ni̱xa̱a̱na nda̱a̱ Fenicia, Chipre xíʼin Antioquía. Soo xíʼin na̱ judío kuití kúú ña̱ xi̱natúʼunna tu̱ʼun Ndióxi̱. 20 Soo ni̱xi̱yo sava na̱ ta̱a na̱ ñuu Chipre xíʼin na̱ ñuu Cirene na̱ ni̱xa̱ʼa̱n ñuu Antioquía ta ki̱xáʼana nátúʼunna tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ táta Jesús xíʼin na̱ káʼa̱n tu̱ʼun griego. 21 Ta ni̱xi̱yo Jehová* xíʼinna, ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxa ta nda̱kundiku̱nna ta̱ táta Jesús.

22 Na̱ congregación ña̱ ñuu Jerusalén na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta chi̱ndaʼána ta̱ Bernabé ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Antioquía. 23 Tá ni̱xa̱a̱ra, xi̱nira ña̱ ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa nda̱kiʼinna i̱xaa Ndióxi̱, ta ni̱kusi̱íní-inira ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼina ña̱ ná ndakundeéna kundiku̱nna ta̱ táta Jesús xíʼin ndiʼi níma̱na 24 saáchi ta̱ Bernabé iin ta̱a va̱ʼa xi̱kuura ta xi̱kuumiíra espíritu santo ta xi̱kandíxaníra Ndióxi̱. Ta ku̱a̱ʼánína ki̱xáʼa kándíxa ta̱ táta Jesús. 25 Tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Tarso ña̱ nandukú va̱ʼara ta̱ Saulo. 26 Tá nda̱ni̱ʼírara, nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí ñuu Antioquía. Ta iníí ku̱i̱ya̱ nda̱takana xíʼin na̱ congregación ta sa̱náʼa̱na ku̱a̱ʼání na̱ yiví. Chí ñuu Antioquía kúú nu̱ú ta̱xi Ndióxi̱ yichi̱ nu̱ú na̱ discípulo ña̱ ndakunanína cristiano, ta kán kúú yichi̱ nu̱ú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna saá xíʼinna.

27 Ta tiempo saá, sava na̱ profeta ke̱ena ñuu Jerusalén ta ni̱xa̱ʼa̱nna ñuu Antioquía. 28 Iin ta̱ profeta ta̱ naní Ágabo nda̱kundichira ta espíritu santo chi̱ndeétáʼan xíʼinra ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xa̱a̱ ku̱nu̱mí kixi so̱ko nu̱ú ndiʼi na̱ yiví, ta ku̱uña tá tiempo ni̱xi̱yo ta̱ Claudio. 29 Tasaá na̱ discípulo ni̱ka̱ʼa̱n táʼanna ña̱ chindaʼána ña̱ʼa ña̱ kúma̱ní nu̱ú na̱ hermano na̱ ñuu Judea, ta iin iinna ta̱xina ña̱ kúúmiívana. 30 Tasaá ke̱ʼévana. Chi̱ndaʼána ña̱ʼa yóʼo ku̱a̱ʼa̱nña xíʼin ta̱ Bernabé xíʼin ta̱ Saulo ña̱ taxinaña ndaʼa̱ na̱ anciano.

12 Ta mií tiempo saá ta̱ rey Herodes ki̱xáʼara íxandi̱va̱ʼara xíʼin sava na̱ congregación. 2 Ta xíʼin espada xa̱ʼníra ta̱ Santiago ñani ta̱ Juan, 3 tá xi̱nira ña̱ ni̱kusi̱íní-ini na̱ judío xíʼin ña̱yóʼo saátu ti̱inra ta̱ Pedro ta chi̱ka̱a̱rara veʼeka̱a. (Ta ndiʼi ña̱yóʼo ku̱uña tá ni̱xi̱yo Vikó ña̱ si̱táva̱ʼa ña̱ kǒo yuxa̱n iyá xíʼin). 4 Tasaá ti̱inrara ta chi̱ka̱a̱rara veʼeka̱a ta ku̱mí nda̱taʼvíra na̱ soldado ta ku̱mína kundaañaʼá iin iin yichi̱, chi xi̱kuni̱ra tiinra ku̱a̱chi xíʼinra nu̱ú na̱ ñuu tá ná ya̱ʼa vikó ña̱ Pascua. 5 Tasaá chi̱ka̱a̱na ta̱ Pedro veʼeka̱a, soo na̱ congregación ndákundeékavína káʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ra.

6 Ta ñuú kán tá kúma̱níka ndatiin ta̱ Herodes ku̱a̱chi xíʼinra nu̱ú na̱ ñuu, ta̱ Pedro kísi̱ra ma̱ʼñú u̱vi̱ na̱ soldado ta núʼni ndaʼa̱ra xíʼin cadena xíʼin na̱ soldado, ta saátu ni̱xi̱yo na̱ xi̱ndaa chí yéʼé veʼeka̱a. 7 Soo iin kama ki̱ta iin ángel Jehová* nu̱úra, ta iin nda̱ye̱ʼe̱ veʼeka̱a kán. Tasaá sa̱kánda̱ra ta̱ Pedro ña̱ ndakáxi-inira ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kama koún ndako̱o”. Ta ni̱sa̱ñá cadena ndaʼa̱ra. 8 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ ángel xíʼinra: “Ndakundixi ti̱ko̱to̱ún, ta ndataán ndu̱xa̱ún xa̱ʼún”. Ta ke̱ʼéra ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra. Tándi̱ʼi tuku ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndakundixi ti̱ko̱to̱ún ta kundiku̱n yi̱ʼi̱ ku̱ʼu̱nyó”. 9 Tasaá ki̱ta ta̱ Pedro ta ndíku̱nra ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinra soo kǒo níkiʼinra kuenta á ña̱ ndixa kúú ña̱ kéʼé ta̱ ángel kán, chi nda̱kanixi̱níra ña̱ iin visión* kúú ña̱ xítora.* 10 Tá ni̱ya̱ʼana nu̱ú grupo na̱ nu̱ú na̱ ndáa kán ta saátu na̱ grupo u̱vi̱, ta ni̱xa̱a̱na nda̱a̱ yéʼé ña̱ ka̱a ña̱ ñuu kán ta ña̱yóʼo ni̱xu̱ná miívaña. Tasaá ke̱ena ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí iin calle. Ta iin kama ku̱a̱ʼa̱n ta̱ ángel ta ni̱ndo̱o mií ta̱ Pedro. 11 Tasaá ki̱ʼin ta̱ Pedro kuenta xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u kán ta ka̱chira: “Vitin kúnda̱a̱ káxi inii̱ ña̱ mií Jehová* chi̱ndaʼára iin ángel ta sa̱kǎkura yi̱ʼi̱ nu̱ú ta̱ Herodes xíʼin ndiʼi ña̱ xi̱kuni̱ na̱ judío kundoʼi̱”.

12 Tá xi̱nira ndiʼi ña̱ ku̱u yóʼo nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra veʼe ñá María siʼí ta̱ Juan, ta̱ xi̱ka̱ʼa̱nna Marcos xíʼin, ta kán kúú nu̱ú nda̱taka ku̱a̱ʼání na̱ discípulo ña̱ káʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱. 13 Tá ka̱nindaʼa̱ra yéʼé, iin ñá káchíñu kán ñá naní Rode ni̱xa̱ʼa̱nñá xi̱toñá ndáana kúúna. 14 Tá nda̱kuniñá tu̱ʼun ta̱ Pedro, ni̱kusi̱íkaví-iniñá ta nu̱úka ña̱ kunáñá yéʼé nu̱úra xi̱nuñá ni̱xa̱ʼa̱nñá ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinna ña̱ níndichi ta̱ Pedro chí yéʼé. 15 Ta na̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinñá: “Ñá sánava kúún”. Soo, xa̱ʼa̱ ña̱ tuku ta tuku ni̱ka̱ʼa̱nñá ña̱ nda̱a̱va kúúña, na̱kán ki̱xáʼana káʼa̱nna: “Iin ángel kúúra”.* 16 Soo ta̱ Pedro nda̱kundeéra ka̱ni ndaʼa̱ra yéʼé. Tá xu̱nána yéʼé ta xi̱ninara ndeéní nda̱kanda̱-inina.* 17 Ta ta̱kán ni̱xi̱ka ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa ná kǒo ka̱ʼa̱nna ta na̱túʼun ndiʼira xíʼinna ndáa ki̱ʼva ta̱vá Jehová* miíra veʼeka̱a. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Natúʼunndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Santiago ta saátu xíʼin na̱ hermano”. Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra inka ñuu.

18 Tá ni̱tu̱vi inka ki̱vi̱, na̱ soldado ni kǒo xíni̱kana ndáaña keʼéna saáchi kǒo níkunda̱a̱-inina ndáaña ku̱u xíʼin ta̱ Pedro. 19 Ta̱ Herodes na̱ndukú va̱ʼarara; soo xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níndani̱ʼírara, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun va̱ʼara na̱ ndáa kán, tasaá xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná taxina castigo ndaʼa̱na. Tándi̱ʼi, ta̱ Herodes ke̱era chí Judea saá ni̱xa̱a̱ra chí Cesarea ta kán ki̱ndoora loʼo tiempo.

20 Soo ta̱yóʼo xi̱kuni̱ra kanitáʼanra xíʼin na̱ ñuu Tiro xíʼin na̱ ñuu Sidón. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, nda̱kutáʼanna ni̱xa̱ʼa̱nna ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼin ta̱ Blasto, ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin veʼe ta̱ rey, ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ ná ndakutáʼan viína xíʼin ta̱ rey Herodes. Chi ñuu nu̱ú xi̱xaʼndachíñu ta̱yóʼo kúú nu̱ú xi̱xa̱ʼa̱nna xi̱satána* ña̱ʼa ña̱ kuxuna. 21 Tá ki̱xaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ndakutáʼanna xíʼin ta̱ Herodes, ta̱yóʼo nda̱kundixira ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxira tá xáʼndachíñura, ta xi̱koora nu̱ú xáʼndachíñura ta ki̱xáʼara káʼa̱nndosóra nu̱ú ndiʼina. 22 Tasaá na̱ yiví na̱ nda̱taka kán ki̱xáʼana kána kóʼóna: “Tu̱ʼun iin ndióxi̱ kúú ña̱yóʼo ta su̱ví tu̱ʼun iin na̱ yiví kúúña”. 23 Ta ndi̱ku̱n iin kama ta̱xi ángel Jehová* iin kue̱ʼe̱ ndaʼa̱ ta̱yóʼo, saáchi kǒo níndasakáʼnura Ndióxi̱. Ta ni̱xi̱ʼi̱ra ta xa̱xí ti̱kuxí* miíra.

24 Soo tu̱ʼun Jehová* iníí na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ña ta ku̱a̱ʼáka ndu̱una.

25 Tá sa̱ndíʼi ta̱ Bernabé xíʼin ta̱ Saulo ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nna chi̱ndeétáʼanna xíʼin na̱ kúma̱ní ña̱ʼa nu̱ú chí ñuu Jerusalén, saá ndi̱kóna ta nda̱kiʼinna ta̱ Juan ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, ta̱ xi̱ka̱ʼa̱nna Marcos xíʼin.

13 Chí congregación ña̱ Antioquía ni̱xi̱yo na̱ profeta xíʼin na̱ maestro: ta̱ Bernabé, ta̱ Symeón, ta̱ xi̱ka̱ʼa̱nna Niger xíʼin, ta̱ Lucio ta̱ ñuu Cirene, ta̱ Manaén, ta̱ ka̱ʼvi xíʼin ta̱ Herodes ta̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú ku̱a̱ʼání ñuu, ta saátu ta̱ Saulo. 2 Tá ndásakáʼnuna Jehová* ta va̱ása xíxina,* ña̱ espíritu santo ni̱ka̱ʼa̱nña xíʼinna: “Chindoo síínndó ta̱ Bernabé xíʼin ta̱ Saulo ña̱ va̱ʼa keʼéna chiñu ña̱ taxii̱ ndaʼa̱na”. 3 Tasaá, tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta kǒo níxixina, chi̱núuna ndaʼa̱na xi̱nína ta ni̱nda̱yínana.*

4 Ta na̱ ta̱a na̱ chi̱ndaʼá ña̱ espíritu santo yóʼo, ni̱xa̱a̱na chí Seleucia ta kán nda̱ana barco ta ku̱a̱ʼa̱nna chí Chipre. 5 Tá ni̱xa̱a̱na chí ñuu Salamina, ki̱xáʼana nátúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ chí sinagoga na̱ judío. Ta ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Juan xíʼinna ña̱ chindeétáʼanra xíʼinna.

6 Tándi̱ʼi ni̱ya̱ʼana iníí ña̱ isla saá ni̱xa̱a̱na nda̱a̱ ñuu Pafos, ta kán nda̱kutáʼanna xíʼin iin ta̱ judío ta̱ xi̱naní Bar-Jesús, ta̱ xi̱keʼé ña̱ tási ta xi̱kuura iin profeta vatá. 7 Ta̱kán xi̱kitáʼanra xíʼin ta̱ chíñu Sergio Paulo, iin ta̱a ta̱ ndíchiní ni̱xi̱yo. Ta̱yóʼo ka̱nara ta̱ Bernabé xíʼin ta̱ Saulo saáchi xi̱kuni̱níra kuniso̱ʼora tu̱ʼun Ndióxi̱. 8 Soo ta̱ Elimas, ta̱ tási (chi saá kúni̱ kachi ki̱vi̱ra), ki̱xáʼara sásira nu̱úna chi kǒo níxikuni̱ra ña̱ kandíxa ta̱ chíñu kán Ndióxi̱. 9 Tasaá ta̱ Saulo ta̱ xi̱naní Pablo, nda̱kiʼinra espíritu santo, ta xi̱to káxira nu̱úra 10 ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Yóʼó kúún iin ta̱a ta̱ sándaʼvi ta kéʼún ña̱ kini, ta kúún se̱ʼe ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta kúndasíún xíniún ndiʼi ña̱ va̱ʼa, ¿nda̱a̱ amaví kúú ña̱ sandákoún ña̱ ka̱ʼún ña̱ vatá* xa̱ʼa̱ yichi̱ Jehová?* 11 Jehová* ndatiinra ku̱a̱chi xíʼún ta kindo̱o kúáún ta va̱ása kuniún ñu̱ʼu* iin tiempo”. Ta ndi̱ku̱n saá ku̱naá nu̱úra ta kǒo níkivi kotokara, ta ki̱xáʼara nándukúra iinna ña̱ va̱ʼa tiinna ndaʼa̱ra ku̱ʼu̱nra. 12 Tá xi̱ni ta̱ chíñu kán ña̱ ku̱u, ni̱xa̱a̱ra ka̱ndíxara Ndióxi̱, chi nda̱kanda̱ní-inira* xíʼin ndiʼi ña̱ sánáʼa̱ Jehová.*

13 Ta̱ Pablo ke̱era xíʼin na̱ kítáʼan xíʼinra ña̱ ñuu Pafos tasaá nda̱ana barco ta ni̱xa̱a̱na nda̱a̱ ñuu Perga ña̱ kíndo̱o chí Panfilia. Soo ta̱ Juan sa̱ndákoorana ta ndi̱kóra chí ñuu Jerusalén. 14 Ta na̱kán ke̱ena chí ñuu Perga ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna ta ni̱xa̱a̱na nda̱a̱ ñuu Antioquía ña̱ Pisidia. Ta kán ni̱ki̱ʼvina ini ña̱ sinagoga ki̱vi̱ sábado ta xi̱kundoona. 15 Tándi̱ʼi xi̱niso̱ʼona ña̱ ka̱ʼvina Ley xíʼin ña̱ ka̱ʼyí na̱ Profeta nu̱ú ndiʼina, na̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ sinagoga ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna: “Ñaniyó, tá kúni̱ndó ka̱ʼa̱nndó iin tu̱ʼun ña̱ chika̱a̱ ndee̱ xíʼin na̱ ñuu, ka̱ʼa̱nndóña xíʼinna”. 16 Tasaá nda̱kundichi ta̱ Pablo, ta ni̱xi̱ka ndaʼa̱ra nu̱úna ña̱ va̱ʼa ná koo táxi̱n yuʼúna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna:

“Ndóʼó na̱ ta̱a ñuu Israel xíʼin ndiʼika na̱ íxato̱ʼó Ndióxi̱, kuniso̱ʼondó. 17 Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, nda̱kaxinra na̱ táʼanyó na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. Ta nda̱sarana iin ñuu ña̱ íyoní ndee̱ tá ni̱xi̱yona ñuu Egipto, ta xíʼin ndee̱ra ta̱várana ñuu kán. 18 Ta kúyatin 40 ku̱i̱ya̱ ku̱ndeé-inira* nu̱úna nu̱ú ñuʼú yi̱chí. 19 Tándi̱ʼi sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra u̱xa̱ ñuu ña̱ kíndo̱o chí Canaán, saá nda̱taxira ñuʼú kán ndaʼa̱na ña̱ kooña ñuʼúna. 20 Ta ndiʼi ña̱yóʼo ku̱uña ki̱ʼva 450 ku̱i̱ya̱.

”Tándi̱ʼi, saá ta̱xira na̱ kaʼndachíñu nu̱úna iinsaá nda̱a̱ tá tiempo ni̱xi̱yo ta̱ profeta Samuel. 21 Ta saá kúú ña̱ xi̱kuni̱na koo iin rey nu̱úna, ta Ndióxi̱ ta̱xira ta̱ Saúl se̱ʼe ta̱ Quis ña̱ kaʼndachíñura nu̱úna ki̱ʼva 40 ku̱i̱ya̱, ta̱yóʼo ki̱xira ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Benjamín. 22 Tándi̱ʼi va̱ása nítaxikara ña̱ kaʼndachíñu ta̱ Saúl nu̱úna tasaá ta̱xira ta̱ David ña̱ koora rey, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo: ‘Ta̱ David se̱ʼe ta̱ Jesé iin ta̱a ta̱ sákusi̱íní-inii̱ kúúra. Ta̱yóʼo keʼéra ndiʼi ña̱ kúni̱i̱’. 23 Ta ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱ ta̱a yóʼo, Ndióxi̱ ta̱xira ta̱ Jesús iin ta̱ sakǎku na̱ ñuu Israel, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra. 24 Ta tá kúma̱níka kixaa̱ ta̱yóʼo, ta̱ Juan na̱túʼunra xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel ña̱ ná ndakuchina ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱na ña̱ ndíkó-inina. 25 Tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí sandíʼi ta̱ Juan chiñu ña̱ kéʼéra, ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘¿Ndáa ta̱ ndákanixi̱níndó kúi̱? Su̱ví yi̱ʼi̱ kúú ta̱kán. Soo xíniñúʼu kunda̱a̱-inindó chí sa̱tái̱ va̱xi iinra ta ni va̱ása ndáyáʼvi̱i̱ ña̱ tavái̱ ndu̱xa̱nra’.

26 ”Ñaniyó, na̱ va̱xi ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Abrahán xíʼin ndóʼó na̱ íxato̱ʼó Ndióxi̱, nu̱ú miíyó kúú ña̱ va̱xi tu̱ʼun yóʼo ña̱ va̱ʼa ka̱kuyó. 27 Saáchi na̱ ndóo ñuu Jerusalén xíʼin na̱ xáʼndachíñu nu̱úna kǒo níndakunina ta̱ sakǎku miíyó, soo tá ti̱inna ku̱a̱chi xíʼinra sa̱xínuna tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ Profeta ña̱ káʼvina ndiʼi ki̱vi̱ sábado. 28 Ta ni kǒo níndani̱ʼína xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼnínara, ta ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Pilato ña̱ ná kaʼnírara. 29 Ta tá ni̱xi̱nu ndiʼi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xa̱ʼa̱ra, sa̱núunara ndaʼa̱ yitu̱n ta sa̱ndúxu̱nnara ti̱xin ya̱vi̱. 30 Soo Ndióxi̱ sa̱ndátakurara, 31 ta ku̱a̱ʼání ki̱vi̱ ki̱tara nu̱ú na̱ ni̱xa̱ʼa̱n xíʼinra chí Galilea nda̱a̱ chí ñuu Jerusalén. Ta na̱yóʼo kúú na̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ra vitin xíʼin na̱ ñuu.

32 ”Ña̱kán kúú ña̱ nátúʼunndi̱ xíʼinndó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin na̱ táʼanndi̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. 33 Ndióxi̱ sa̱xínura ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kivi ndakiʼin miíyó na̱ kúú se̱ʼera ña̱ va̱ʼa, xa̱ʼa̱ ña̱kán sa̱ndátakura ta̱ Jesús; nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú salmo u̱vi̱: ‘Yóʼó kúún se̱ʼi̱; ta vitin kúi̱ yiváún’. 34 Ndióxi̱ sa̱ndátakurara ta va̱ása ndikókara koora táki̱ʼva íyo na̱ yiví ña̱ kivi kuvira ta ta̱ʼyi̱ra. Ndióxi̱ ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱yóʼo tá ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Na̱ʼi̱ ña̱ ndixa kúʼvi̱-inii̱ xínii̱ ndóʼó táki̱ʼva ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin ta̱ David’. 35 Saátu káchi inka salmo: ‘Va̱ása taxiún ña̱ ta̱ʼyi̱ ku̱ñu ta̱ nda̱kúní íyo ini xíʼún’. 36 Soo ta̱ David nda̱sakáʼnura Ndióxi̱* ndiʼi tiempo ña̱ xi̱takura, ta ni̱xi̱ʼi̱vara* ta ni̱ndu̱xu̱nra xíʼin na̱ táʼanra na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ta ni̱ta̱ʼyi̱vara, 37 soo ta̱ sa̱ndátaku Ndióxi̱ va̱ása níta̱ʼyi̱ ta̱kán.

38 ”Ña̱kán, ñaniyó, kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nndi̱ xíʼinndó chi xa̱ʼa̱ ta̱kán va̱ʼa ndoo ku̱a̱chindó 39 ta xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús, ndiʼi na̱ kándíxañaʼá, Ndióxi̱ ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱na, chi tá níxiñuʼundó ti̱xin Ley ta̱ Moisés kǒo kiviví ndoo ku̱a̱chindó. 40 Ña̱kán kuenta koondó ña̱ ná kǒo kundoʼondó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ Profeta: 41 ‘Kunda̱a̱-inindó, ndóʼó na̱ kúsi̱kindaa, ndakanda̱-inindó xíʼinña ta kuvindó, saáchi tiempo ña̱ tákundó kúú ña̱ kéʼíi̱ ña̱ʼa ña̱ kǒo kandíxandó ni ná ndakani va̱ʼanaña nu̱úndó’”.

42 Tá xa̱a̱ kéena ku̱a̱ʼa̱nna, na̱ yiví ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinna ña̱ ná natúʼunkana xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíʼinna inka ki̱vi̱ sábado. 43 Tá ndi̱ʼi reunión ña̱ ni̱xi̱yo ti̱xin ña̱ sinagoga, ku̱a̱ʼání na̱ judío xíʼin na̱ nda̱kundiku̱n ña̱ sánáʼa̱ na̱ judío nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna sa̱tá ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé, ta na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ta chi̱ka̱a̱na ndee̱ xíʼinna ña̱ ná kǒo sandákoona kundiku̱nna Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa kǒo sandákoora ña̱ na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ʼaní-inira xíʼinna.

44 Ta ña̱ inka sábado ndiʼi na̱ ñuu kán nda̱kutáʼanna ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼona tu̱ʼun Jehová.* 45 Tá xi̱ni na̱ judío ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán, ndeéní ni̱sa̱a̱na ta ki̱xáʼana káʼa̱nna ña̱ su̱ví ña̱ ndáa kúú ña̱ káʼa̱n ta̱ Pablo ta ki̱xáʼana káʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nra. 46 Tasaá ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé ndakúní ni̱xi̱yo inina ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna: “Siʼnaka xíʼin ndóʼó xi̱niñúʼu natúʼunndi̱ xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱ndasíndóña ta nda̱kanixi̱níndó ña̱ va̱ása ndáyáʼvindó ña̱ ni̱ʼíndó ña̱ kutakundó ndiʼi tiempo..., va̱ʼaka ku̱ʼu̱nndi̱ nu̱ú na̱ inka ñuu. 47 Jehová* xa̱ʼndara chiñu nu̱úndi̱ tá ka̱chira: ‘Nda̱kaxii̱n yóʼó ña̱ koún ñuʼu̱ nu̱ú na̱ ñuyǐví, ña̱ va̱ʼa natúʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ku na̱ yiví iníísaá nu̱ú ñuʼú’”.

48 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ yiví na̱ inka ñuu ña̱yóʼo, ni̱kusi̱íní-inina ta ki̱xáʼana káʼa̱nna ña̱ va̱ʼaní tu̱ʼun Jehová,* ta ndiʼi na̱ xi̱kuni̱ kutaku ndiʼi tiempo ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxana. 49 Ta tu̱ʼun Jehová* iníí ñuu ni̱xa̱xa̱ña. 50 Soo na̱ judío chi̱ka̱a̱na xi̱ní ná ñaʼá ná va̱ʼaní káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ná ndásakáʼnu Ndióxi̱, ta saátu ke̱ʼéna xíʼin na̱ ta̱a na̱ kúchée nu̱ú na̱ ñuu kán ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ ná kundi̱va̱ʼana xíʼin ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé ta ta̱vánana ñuu kán. 51 Tasaá, na̱kán ki̱sina xa̱ʼa̱na ña̱ va̱ʼa ná ko̱yo yákáña* ta saá na̱ʼa̱na ña̱ xa̱a̱ na̱túʼunna xíʼinna ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Iconio. 52 Ta na̱ discípulo ni̱kusi̱íkaví-inina ta nda̱kiʼinna espíritu santo.

14 Ta chí ñuu Iconio inkáchi ni̱ki̱ʼvina ini ña̱ sinagoga na̱ judío ta va̱ʼakaví ni̱ka̱ʼa̱nna, ña̱kán ku̱a̱ʼání na̱ judío xíʼin na̱ griego ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxana. 2 Soo na̱ judío na̱ kǒo níkandíxa, sa̱sáa̱na na̱ yiví na̱ inka ñuu ña̱ ná koona contra xíʼin ta̱ Pablo ta saátu xíʼin ta̱ Bernabé. 3 Tasaá ku̱a̱ʼá tiempo ni̱xi̱yona kán, ta Jehová* ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱na ña̱ va̱ása yi̱ʼvína natúʼunna xíʼin inkana xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira, ta chi̱ndeétáʼanra xíʼinna ña̱ ke̱ʼéna milagro xíʼin ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ ndákanda̱-ini* na̱ yiví xíʼin. 4 Soo na̱ ñuu kán nda̱taʼvína: savana nda̱kutáʼan xíʼin na̱ judío ta savana nda̱kutáʼan xíʼin na̱ apóstol. 5 Ta na̱ yiví na̱ inka ñuu xíʼin na̱ kúú judío nda̱kutáʼanna xíʼin na̱ chíñu ña̱ kundi̱va̱ʼana xíʼin ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé ta kuunna yu̱u̱na. 6 Soo tá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, xi̱nuna ku̱a̱ʼa̱nna ñuu Listra xíʼin ñuu Derbe, ñuu ña̱ kíndo̱o chí Licaonia, xíʼin ndiʼika ñuu ña̱ íyo yatin kán. 7 Ta kán nda̱kundeéna na̱túʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa.

8 Ta chí ñuu Listra ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ kǒo kívi kaka. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ saá káara ka̱kura, nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán kakara. 9 Ta̱kán xíniso̱ʼokavíra ña̱ káʼa̱n ta̱ Pablo, xa̱ʼa̱ ña̱kán xi̱to káxi ta̱ Pablo nu̱úra, ta xi̱nira ña̱ va̱ʼava ndaʼara xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxaníra Ndióxi̱, 10 tasaá ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndakundichi”. Ta̱ ta̱a kán iin nda̱vara ta nda̱kundichira ta ki̱xáʼara xíkara. 11 Tá xi̱ni na̱ yiví kán ña̱ ke̱ʼé ta̱ Pablo ki̱xáʼana káʼa̱nna tu̱ʼun licaónica ta káchina: “Na̱ ndióxi̱ ndu̱una na̱ yiví ta ki̱xaa̱na nu̱úyó”. 12 Tasaá ki̱xáʼana káʼa̱nna Zeus xíʼin ta̱ Bernabé, soo Hermes xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Pablo chi nina ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱ka̱ʼa̱n. 13 Ta ta̱ su̱tu̱ ña̱ templo ña̱ Zeus, ña̱ kíndo̱o chí nu̱ú kíʼvina ña̱ ñuu kán, ki̱xaa̱ra chí yéʼé kán xíʼin si̱ndi̱ki̱ xíʼin yita, chi miíra xíʼin na̱ yiví xi̱kuni̱na kaʼnína si̱ndi̱ki̱ kán ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuna ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé.

14 Tá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ apóstol Pablo xíʼin ta̱ Bernabé xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱tána ti̱ko̱to̱na, ta kamakaví xi̱nuna ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ñúʼu ku̱a̱ʼá na̱ yiví kán ta ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nna: 15 “Na̱ táʼanyó, ¿nda̱chun kéʼéndó ña̱yóʼo? Na̱ yiví kúútu ndi̱ʼi̱va, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo miíndó saá íyondi̱. Nátúʼunndi̱ xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinndó ña̱ va̱ʼa ná sandákoondó ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéndó ta ndikóndó nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ táku, ta̱ i̱xava̱ʼa ndiví, ñuʼú, mar, xíʼin ndiʼika ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña. 16 Tá tiempo xi̱naʼá, Ndióxi̱ ta̱xira ña̱ ná keʼé na̱ yiví ña̱ kúni̱ miína, 17 soo ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ke̱ʼéra ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ra. Ta sa̱kúunra sa̱vi̱ ta va̱ʼaní ka̱na ña̱ʼa ña̱ chi̱ʼina, tasaá ku̱a̱ʼání ña̱ kuxuna ta̱xira ndaʼa̱na nda̱a̱ chu̱tú-inina ta ni̱kusi̱íní-inina”. 18 Ni ni̱ka̱ʼa̱nna ndiʼi ña̱yóʼo, chi̱ka̱a̱níkana ndee̱ ña̱ va̱ʼa kasina nu̱ú na̱ yiví kán ña̱ ná kǒo ndasakáʼnunana.

19 Tasaá ki̱xaa̱ sava na̱ judío na̱ ki̱xi chí ñuu Antioquía xíʼin na̱ ki̱xi chí ñuu Iconio ta sa̱xínu̱na-ini na̱ yiví ña̱ ná koona contra ta̱ Pablo, tasaá ku̱unna yu̱u̱ra ta ka̱ñuunara ni̱xa̱ʼa̱nna nda̱a̱ yuʼú ñuu chi nda̱kanixi̱nína ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱vara. 20 Soo tá nda̱taka na̱ discípulo nu̱úra, ta̱kán nda̱koora ta ni̱ki̱ʼvira xíʼinna chí ñuu kán. Tá inka ki̱vi̱ nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Bernabé chí ñuu Derbe. 21 Tándi̱ʼi na̱túʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa chí ñuu kán ta ku̱a̱ʼání ndu̱u na̱ discípulo i̱xaana, saá ndi̱kóna chí ñuu Listra, ñuu Iconio xíʼin ñuu Antioquía. 22 Ta kán nda̱sandakúna-ini na̱ discípulo ta chi̱ka̱a̱na ndee̱ xíʼinna ña̱ ná kandíxakana Ndióxi̱ ta ka̱china xíʼinna: “Xíniñúʼu ya̱ʼayó nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ña̱ va̱ʼa ki̱ʼviyó ti̱xin Reino Ndióxi̱”. 23 Ta iin iin congregación nda̱kaxinna na̱ koo anciano, ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta va̱ása níxixina,* ta sa̱ndákoonana ndaʼa̱ Jehová* ña̱ kundaarana, chi ta̱yóʼo kúú ta̱ ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxana.

24 Ta ni̱ya̱ʼana chí Pisidia tasaá ni̱xa̱a̱na chí Panfilia 25 ta tándi̱ʼi na̱túʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ chí ñuu Perga, nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Atalia. 26 Ta chí kán nda̱ana barco ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí Antioquía, ta ñuu kán kúú nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱n na̱ hermano xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱yóʼo ña̱ ná taxira ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱na xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ xa̱a̱ sa̱xínuna vitin.

27 Tá ni̱xa̱a̱na sa̱ndátakana ndiʼi na̱ congregación, ta na̱túʼunna xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niñúʼu Ndióxi̱ mií na̱yóʼo ña̱ ke̱ʼéna ku̱a̱ʼá ña̱ʼa. Ta saátu na̱túʼunna xíʼinna ña̱ chi̱ndeétáʼan Ndióxi̱ xíʼin na̱ kǒo kúú judío ña̱ va̱ʼa ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxanara. 28 Ta ku̱a̱ʼání tiempo ni̱xi̱yona xíʼin na̱ discípulo.

15 Tasaá sava na̱ ta̱a ke̱ena chí Judea ta ki̱xáʼana sánáʼa̱na na̱ hermano ta káchina: “Tá ná kǒo kaʼndandó nu̱ú yi̱i̱ndó* táki̱ʼva káʼa̱n Ley ta̱ Moisés kǒo kivi ka̱kundó”. 2 Soo ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé kǒo níkitáʼan tu̱ʼunna xíʼinna, ta ndeéní ni̱na̱ána xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, tasaá na̱ hermano chi̱ndaʼána ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé xíʼin savakana ña̱ ná ku̱ʼu̱nna nu̱ú na̱ apóstol xíʼin nu̱ú na̱ anciano na̱ ndóo ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.

3 Ta na̱ congregación ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé ta chí yichi̱ sa̱ndákoonana ta ndi̱kóna. Tasaá na̱yóʼo nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna ta ni̱xa̱a̱na chí Fenicia xíʼin Samaria. Ta ndeéní ni̱kusi̱í-ini na̱ hermano yóʼo chi na̱túʼunna xíʼinna xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ inka ñuu ña̱ ki̱xáʼana ndásakáʼnuna Ndióxi̱. 4 Tá ni̱xa̱a̱na ñuu Jerusalén, na̱ congregación, na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano viíní nda̱kiʼinnana, ta na̱túʼunna xíʼinna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼéna i̱xaa Ndióxi̱. 5 Soo sava na̱ xi̱ndiku̱n ña̱ sánáʼa̱ na̱ fariseo na̱ ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxa ta̱ Jesucristo nda̱kunditana ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “Xíniñúʼu ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱na* ta xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ná kundiku̱nna Ley ta̱ Moisés”.

6 Ta na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano nda̱takana ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 7 Tá xa̱a̱ naʼání na̱túʼunna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta̱ Pedro nda̱kundichira ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ñaniyó, xa̱a̱ xíni̱ndó ña̱ tá ya̱chi̱ví ta̱vá Ndióxi̱ yi̱ʼi̱ ti̱xin ndiʼi ndóʼó ña̱ va̱ʼa natúʼi̱n tu̱ʼun va̱ʼa* xíʼin na̱ yiví na̱ inka ñuu ta kandíxana. 8 Ndióxi̱ ta̱ xíni̱ níma̱ na̱ yiví, ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ kíndo̱o-inira xíʼinna ta ta̱xira espíritu santo ndaʼa̱na, nda̱a̱ táki̱ʼva i̱xaara xíʼin miíyó. 9 Ta nu̱ú ta̱kán inkáchi ni̱xi̱yoyó xíʼinna, ta ta̱vára ña̱ yaku̱a̱ ña̱ xi̱ndika̱a̱ níma̱na xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxanara. 10 Tá saá, ¿nda̱chun xítondosóndó Ndióxi̱ ta ku̱a̱ʼání ña̱ʼa káʼa̱nndó keʼé na̱ discípulo? Chi ni miíyó ni na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, kǒo níkivi keʼé ña̱yóʼo. 11 Miíyó kándíxayó ña̱ ka̱kuyó saátu na̱kán kándíxana ña̱ ka̱kuna xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa-ini tátayó Jesús”.

12 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ndiʼina ku̱táxi̱n yuʼúna. Ta ki̱xáʼana xíniso̱ʼona ña̱ nátúʼun ta̱ Bernabé xíʼin ta̱ Pablo, xa̱ʼa̱ milagro ña̱ ke̱ʼéna i̱xaa Ndióxi̱ nu̱ú na̱ yiví na̱ inka ñuu xíʼin ña̱ʼa ña̱ nda̱kanda̱-inina* xíʼin. 13 Tá sa̱ndíʼina ni̱ka̱ʼa̱nna, ta̱ Santiago ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ñaniyó, kuniso̱ʼondó. 14 Ta̱ Symeón na̱túʼun ndiʼira xíʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ ña̱ nda̱kaʼánra xa̱ʼa̱ na̱ inka ñuu ta ti̱xin na̱kán tavára iin ñuu ña̱ va̱ʼa kuniʼi ki̱vi̱ra. 15 Ta ña̱yóʼo kítáʼanña xíʼin tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ Profeta, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ña: 16 ‘Tá ná ndiʼi kuu ña̱yóʼo, ndikói̱ ta keʼé tukui̱ veʼe ta̱ David ña̱ xa̱a̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱. Ta ndasaxa̱á tukui̱ña 17 xa̱ʼa̱ ña̱kán na̱ yiví na̱ ni̱ndo̱o, vií va̱ʼa ná nandukúna Jehová* xíʼin ndiʼi na̱ yiví na̱ inka ñuu, na̱ yiví na̱ níʼi ki̱víi̱. Saá káchi Jehová* ta̱ kéʼé ña̱yóʼo, 18 ña̱ xa̱a̱ xíni̱na xa̱ʼa̱ tá xi̱naʼá’. 19 Ña̱kán ña̱ ndákanixi̱níi̱ kúú ña̱ ná kǒo sandákavayó-ini na̱ yiví na̱ xa̱a̱ ki̱xáʼa ndíkó nu̱ú Ndióxi̱. 20 Ña̱ va̱ʼaka keʼéyó kúú ña̱ ná kaʼyíyó tutu ku̱ʼu̱n nu̱úna ña̱ ná kǒo kuxuna ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ ndióxi̱ vatá, ni ná kǒo keʼéna ku̱a̱chi kini,* ni ná kǒo kuxuna kití tí xíʼi̱ ta kǒo xíta̱ ndiʼi ni̱i̱rí,* ta ni ná kǒo kuniñúʼuna ni̱i̱. 21 Nda̱a̱ tá tiempo xi̱naʼá íyo na̱ nátúʼun xa̱ʼa̱ libro ta̱ Moisés ñuu tá ñuu, saáchi ndiʼi sábado káʼvinaña ti̱xin ña̱ sinagoga”.

22 Tasaá na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano xíʼin ndiʼika na̱ congregación, nda̱kaxinna sava na̱ ta̱a na̱ ñúʼu xíʼinna ña̱ va̱ʼa chindaʼánana ña̱ ku̱ʼu̱nna ñuu Antioquía xíʼin ta̱ Pablo saátu xíʼin ta̱ Bernabé. Chi̱ndaʼána ta̱ Judas ta̱ xi̱naní Barsabás ta saátu ta̱ Silas, ta na̱yóʼo iin chiñu káʼnu xi̱kuumiína nu̱ú na̱ hermano. 23 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼyína ta chi̱ndaʼánaña ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna:

“Ndi̱ʼi̱ na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano, káʼyíndi̱ tutu ña̱ ku̱xa̱a̱ nu̱úndó ñaniyó, ndóʼó na̱ kǒo kúú judío na̱ ndóo chí Antioquía, Siria xíʼin Cilicia: Chíndeéníndi̱ ndóʼó.* 24 Na̱kunda̱a̱-inindi̱ ña̱ sava na̱ ñúʼu xíʼinndi̱, na̱ va̱ása níxaʼndandi̱ chiñu nu̱ú, ni̱xa̱a̱na nu̱úndó ta ke̱ʼéna ndóʼó ña̱ kúni̱na sakána xi̱níndó. 25 Ta ndiʼindi̱ nda̱kutáʼan tu̱ʼunndi̱ ña̱ nda̱kaxinndi̱ sava na̱ ta̱a ta chi̱ndaʼándi̱na ku̱xa̱a̱ xíʼin na̱ kúʼvi̱ní-inindi̱ xínindi̱, ta̱ Bernabé xíʼin ta̱ Pablo, 26 na̱ sa̱ndákoo ndiʼi ña̱ʼa, ña̱ va̱ʼa kundiku̱nna tátayó Jesucristo. 27 Ña̱kán chi̱ndaʼándi̱ ta̱ Judas xíʼin ta̱ Silas ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼondó tu̱ʼun ña̱ ka̱ʼa̱n na̱yóʼo ña̱ inkáchi íyoña xíʼin tutu ña̱ chi̱ndaʼándi̱ ku̱xa̱a̱ nu̱úndó. 28 Saáchi miíndi̱ xíʼin ña̱ espíritu santo va̱ʼava túvindi̱ ña̱ kǒo ndukúndi̱ ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa nu̱úndó, chi ña̱yóʼo kuití kúú ña̱ káʼa̱nndi̱ xíʼinndó: 29 ña̱ ná kǒo kuxundó ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ ndióxi̱ vatá, ta ni ña̱ ná kǒo kuniñúʼundó ni̱i̱, ta ni kǒo kuxundó kití tí xíʼi̱ ta kǒo xíta̱ ndiʼi ni̱i̱rí, ni ná kǒo keʼéndó ku̱a̱chi kini.* Tá ná kǒo keʼéndó ña̱yóʼo, va̱ʼaní kundoondó. Ndakutáʼanyó”.

30 Tándi̱ʼi ni̱nda̱yínana, na̱ ta̱a yóʼo nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí Antioquía. Ta kán sa̱ndátakana ndiʼi na̱ discípulo ta ta̱xina carta ndaʼa̱na. 31 Tá ka̱ʼvinaña ni̱kusi̱íní-inina xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní káʼa̱nña. 32 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuu ta̱ Judas xíʼin ta̱ Silas profeta, chi̱ka̱a̱nína ndee̱ xíʼin na̱ hermano chi ku̱a̱ʼání discurso ta̱xina ta nda̱sandakúna-inina. 33 Ta kán xi̱ndoona loʼo tiempo, tándi̱ʼi, na̱ hermano ni̱nda̱yínana ta nda̱ndikóna chí nu̱ú ki̱xina. 34 * 35 Soo ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Bernabé ni̱ndo̱ona chí ñuu Antioquía, ta kán nda̱kutáʼanna xíʼin inkakana ta ki̱xáʼana sánáʼa̱na na̱ yiví ta nátúʼunna xíʼinna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa,* ña̱ kúú tu̱ʼun Jehová.*

36 Tá ni̱ya̱ʼa loʼo ki̱vi̱, ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Bernabé: “Ndi̱ku̱n ná ndikóyó kotoyó na̱ hermano na̱ ndóo ndiʼi ñuu nu̱ú na̱túʼunyó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Jehová* ña̱ va̱ʼa kotoyó á ndóo va̱ʼana”. 37 Ta̱ Bernabé xi̱kuni̱ra ku̱ʼu̱n ta̱ Juan xíʼinna, ta̱ xi̱ka̱ʼa̱nna Marcos xíʼin. 38 Soo ta̱ Pablo kǒo níxiinra ku̱ʼu̱n ta̱yóʼo xíʼinna saáchi sa̱ndákoorana chí Panfilia, ta kǒo níxa̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ natúʼunna xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. 39 Tasaá ndeéní ni̱nda̱ʼyi̱ nu̱ú táʼanna ta ni̱sa̱a̱na nu̱ú táʼanna ta ta̱ʼví-táʼanna. Ta̱ Bernabé nda̱kiʼinra ta̱ Marcos ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra ta nda̱ana barco ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Chipre. 40 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱n na̱ hermano xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo xíʼin Jehová* ña̱ ná kundaarara, saá nda̱kiʼinra ta̱ Silas ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra. 41 Ta ni̱ya̱ʼara chí Siria xíʼin Cilicia ta kán nda̱sandakúra-ini na̱ congregación.

16 Tasaá ni̱xa̱a̱ra ñuu Derbe tándi̱ʼi saá ni̱xa̱ʼa̱nra ñuu Listra. Ta kán ni̱xi̱yo iin ta̱ discípulo ta̱ xi̱naní Timoteo. Ta̱kán xi̱kuura se̱ʼe iin ñaʼá ñá judía ñá xi̱ndiku̱n ta̱ Jesús, soo yivára ta̱ griego xi̱kuura. 2 Ta na̱ hermano ñuu Listra xíʼin na̱ ñuu Iconio va̱ʼaní xi̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ra. 3 Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xi̱kuni̱ra ku̱ʼu̱n ta̱ Timoteo xíʼinra, tasaá nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra ña̱ ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱ra,* ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼo na̱ judío ña̱ natúʼunna xíʼinna, saáchi ndiʼina xi̱xini̱ ña̱ yivára ta̱ griego xi̱kuura. 4 Tá ku̱a̱ʼa̱nna ñuu tá ñuu, xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ hermano ña̱ xíniñúʼu kundiku̱nna ña̱ nda̱kaxin na̱ apóstol xíʼin na̱ anciano na̱ ni̱xi̱yo chí ñuu Jerusalén. 5 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo na̱ congregación va̱ʼaníka ki̱xáʼana kándíxana Ndióxi̱, ta ndiʼi ki̱vi̱ ku̱a̱ʼáka xi̱nduuna.

6 Ta saátu ni̱ya̱ʼana chí Frigia xíʼin Galacia, saáchi ña̱ espíritu santo va̱ása nítaxiña ku̱ʼu̱nna natúʼunna xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ chí Asia. 7 Tá ni̱xa̱a̱na Misia xi̱kuni̱na ki̱ʼvina Bitinia, soo espíritu ta̱ Jesús* va̱ása nítaxiña ki̱ʼvina. 8 Tasaá ni̱ya̱ʼana chí Misia ta ni̱xa̱a̱na chí ñuu Troas. 9 Tá ñuú, ta̱ Pablo xi̱nira iin visión:* iin ta̱a ta̱ Macedonia xi̱kundichira nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼinra: “Naʼa chí Macedonia ta chindeétáʼan xíʼinndi̱”. 10 Tá ndi̱ku̱n ndi̱ʼi xi̱nira visión, xi̱kuni̱ndi̱ ku̱ʼu̱nndi̱ chí Macedonia, saáchi na̱kunda̱a̱-inindi̱ ña̱ mií Ndióxi̱ kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinndi̱ ña̱ ku̱ʼu̱nndi̱ natúʼunndi̱ xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa ñuu kán.

11 Tasaá nda̱andi̱ barco ta ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí ñuu Troas ta ni̱xa̱a̱ nda̱kúndi̱ chí Samotracia. Ta inka ki̱vi̱ nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí Neápolis, 12 ta ñuu kán ke̱endi̱ ta ni̱xa̱a̱ndi̱ colonia ña̱ Filipos, ña̱yóʼo iin ñuu káʼnuní ña̱ kíndo̱o chí Macedonia kúúña. Ta loʼo ki̱vi̱ ki̱ndoondi̱ ñuu kán. 13 Ta ki̱vi̱ sábado ke̱endi̱ chí yéʼé ñuu kán ta ni̱xa̱ʼa̱nndi̱ yatin yuʼú yu̱ta, chi nda̱kanixi̱níndi̱ ña̱ chí kán íyo iin nu̱ú ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼin Ndióxi̱. Tasaá xi̱kundoondi̱ ta ki̱xáʼandi̱ káʼa̱nndi̱ xíʼin ná si̱ʼí ná nda̱taka kán. 14 Ta kán ni̱xi̱yo iin ñaʼá ñá xi̱naní Lidia ta xíniso̱ʼoñá ña̱ nátúʼunndi̱, ñáyóʼo ñá ñuu Tiatira xi̱kuuñá ta xi̱xikóñá ti̱ko̱to̱ ña̱ color ndíʼi* ta xi̱ndasakáʼnuñá Ndióxi̱. Ta Jehová* chi̱ndeétáʼanra xíʼinñá* ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼoñá ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo ta kandíxañá ña̱yóʼo. 15 Tándi̱ʼi nda̱kuchi ñá Lidia xíʼin na̱ veʼeñá, ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼviñá xíʼinndi̱: “Tá nda̱kú íyo inii̱ xíʼin Jehová* túvindó, naʼandó ta kindo̱ondó veʼi̱”. Ta ni̱xa̱ʼa̱nndi̱ veʼeñá chi ni̱ka̱ʼa̱nníñá xíʼinndi̱ ña̱ ku̱ʼu̱nndi̱ xíʼinñá.

16 Iin ki̱vi̱ tá ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí nu̱ú ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼin Ndióxi̱, nda̱kutáʼanndi̱ xíʼin iin ñá loʼo ñá xi̱kachíñu ndáʼvi ta xi̱kuumiíñá iin ta̱chí ndi̱va̱ʼa ña̱ xi̱chindeétáʼan xíʼinñá ña̱ kunda̱a̱-iniñá xa̱ʼa̱ ña̱ kuu chí nu̱únínu, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ʼaní xi̱kee na̱ xi̱kachíñuñá nu̱ú. 17 Ñá loʼo yóʼo xi̱kundiku̱nñá sa̱tá ta̱ Pablo xíʼin sa̱tá ndi̱ʼi̱, ta kánañá: “Na̱ ta̱a yóʼo kúú na̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ káʼnu ta nátúʼunna xíʼinndó ndáa ki̱ʼva ka̱kundó”. 18 Ta ku̱a̱ʼání ki̱vi̱ ke̱ʼéñá saá. Tándi̱ʼi, ta̱ Pablo ni̱sa̱a̱ra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa kán: “Xíʼin ki̱vi̱ ta̱ Jesucristo káʼi̱n xíʼún ña̱ ná kitaún iniñá”. Ta ndi̱ku̱n saá ki̱taña iniñá.

19 Soo tá xi̱ni na̱ xi̱kachíñuñá nu̱ú ña̱ kǒoka ña̱ ndakiʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱keʼéñá, ti̱inna ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ta káñuunana ni̱xa̱ʼa̱nna nda̱a̱ nu̱ú ya̱ʼvi nu̱ú ndóo na̱ chíñu. 20 Tá ni̱xa̱a̱na xíʼinna nu̱ú na̱ chíñu ñuu kán, ni̱ka̱ʼa̱nna: “Na̱ ta̱a yóʼo ndeéní kéʼéna na̱ ñuu. Ta na̱ judío kúúna 21 ta sánáʼa̱na costumbre ña̱ kǒo kívi keʼéyó, chi na̱ romano kúúyó”. 22 Ta na̱ ñuu ndeéní ni̱sa̱a̱na xíʼinna. Ta na̱ chíñu kán nda̱tána ti̱ko̱to̱ ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ta xa̱ʼndana chiñu ña̱ ná kaninana xíʼin yitu̱n. 23 Tasaá ka̱ninínana, ta tándi̱ʼi, ta̱ánnana veʼeka̱a ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ ndáa kán ña̱ vií va̱ʼa ná kundaarana. 24 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra, ta ni̱xa̱ʼa̱nra ta̱ánrana ini veʼeka̱a nda̱a̱ chí ma̱á va̱ʼaka, ta ka̱túnra xa̱ʼa̱na xíʼin yitu̱n.*

25 Tá ma̱ʼñú ñuú, ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ki̱xáʼana káʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta xítana yaa ña̱ ndásakáʼnunara, ta na̱ ñúʼu veʼeka̱a kán xíniso̱ʼona ña̱ xítana. 26 Ta iin kama ndeéní ni̱ta̱an, ta veʼeka̱a kán ki̱xáʼaña kánda̱ña. Ta iin kama ni̱xu̱ná ndiʼi yéʼé ta ni̱nda̱xín cadena ña̱ xi̱nuʼni ndiʼina. 27 Tá nda̱koo ta̱ ndáa veʼeka̱a kán ta xi̱nira ña̱ núná yéʼé veʼeka̱a, ta̱vára espadara ta si̱lóʼo kaʼníra miíra chi nda̱kanixi̱níra ña̱ xi̱nu ndiʼi na̱ ñúʼu veʼeka̱a kán. 28 Soo ta̱ Pablo ni̱nda̱ʼyi̱ kóʼóra:* “Va̱ása kaʼníún miíún, chi yóʼo ñúʼu ndiʼivandi̱”. 29 Tasaá ta̱ ndáa veʼeka̱a kán ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná tuunna ñuʼu̱ nu̱úra, ta xínura ni̱ki̱ʼvira ta ki̱xáʼa kísiñara ta xi̱kuxítíra nu̱ú ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas. 30 Tándi̱ʼi ta̱várana ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Táta, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa ka̱kui̱?”. 31 Na̱kán nda̱kuiinna: “Kandíxa ta̱ táta Jesús, ta ka̱kún xíʼin na̱ veʼún”. 32 Tasaá na̱túʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Jehová* xíʼinra ta saátu xíʼin ndiʼi na̱ veʼera. 33 Ta mií hora ñuú saá, ta̱ ndáa veʼeka̱a kán nda̱kiʼinrana ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra ta nda̱katara nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱na.* Ta ndi̱ku̱n nda̱kuchira xíʼin na̱ veʼera. 34 Ta ta̱xira ni̱ki̱ʼvina veʼera, ta chi̱ndósóra ña̱ʼa kuxuna nu̱ú mesa. Ta ni̱kusi̱íní-inira xíʼin ndiʼi na̱ veʼera chi ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxana Ndióxi̱.

35 Tá ni̱tu̱vi, na̱ chíñu chi̱ndaʼána na̱ ndáa kán ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ ndáa veʼeka̱a kán: “Sañá na̱ ta̱a yóʼo”. 36 Ta̱ ndáa veʼeka̱a na̱túʼunra xíʼin ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ka̱chira: “Na̱ chíñu chi̱ndaʼána sava na̱ ta̱a ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ndó ña̱ va̱ʼa sa̱ñá u̱vi̱ saándó. Ña̱kán kúáʼanndó chi xa̱a̱ ni̱sa̱ñávandó”. 37 Soo ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Nu̱ú ndiʼina ka̱nina ndi̱ʼi̱ ta ni va̱ása nítiin viína ku̱a̱chi xíʼinndi̱ ni kúúndi̱ na̱ romano ta chi̱ka̱a̱na ndi̱ʼi̱ veʼeka̱a. Ta vitin kúni̱na tavá se̱ʼéna ndi̱ʼi̱. Soo va̱ása keendi̱, ná kixi miína tavána ndi̱ʼi̱”. 38 Soo tá ndi̱kó na̱ chi̱ndaʼána ni̱xa̱ʼa̱n nu̱úna, na̱túʼun ndiʼina xíʼin na̱ chíñu xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo. Tá na̱kunda̱a̱-inina ña̱ kúúna na̱ romano, ni̱yi̱ʼvína. 39 Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nna ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ ná koo káʼnu-inina xa̱ʼa̱na, ta tándi̱ʼi ta̱vánana, ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ ná keena ñuu kán. 40 Soo tá ke̱e ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas veʼeka̱a, ni̱xa̱ʼa̱nna veʼe ñá Lidia, ta kán xi̱nina na̱ hermano ta chi̱ka̱a̱na ndee̱ xíʼinna. Tándi̱ʼi nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna.

17 Tasaá ni̱ya̱ʼana chí ñuu Anfípolis xíʼin ñuu Apolonia ta ni̱xa̱a̱na ñuu Tesalónica, nu̱ú ni̱xi̱yo iin sinagoga na̱ judío. 2 Ta ta̱ Pablo ni̱ki̱ʼvira nu̱ú ndóo na̱kán ta u̱ni̱ sábado chi̱ndeétáʼanra xíʼinna ña̱ ná kunda̱a̱ va̱ʼa inina xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱, chi ña̱yóʼo kúú ña̱ xi̱kutóoníra keʼéra. 3 Ta xi̱ndakanira nu̱úna ta xi̱sanáʼa̱rana ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo ña̱ xíniñúʼu kundoʼoníra ta kuvira tasaá ndatakura. Ta xi̱kachira xíʼinna: “Ta̱yóʼo kúú ta̱ Cristo: ta̱ Jesús, ta̱ nátúʼi̱n xa̱ʼa̱ xíʼinndó”. 4 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo savana ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxana ta nda̱kutáʼanna xíʼin ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas. Ta saátu ke̱ʼé ku̱a̱ʼání na̱ káʼa̱n tu̱ʼun griego na̱ xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱ ta saátu ku̱a̱ʼání ná ñaʼá ná xi̱kuumií chiñu náʼnu.

5 Soo na̱ judío ni̱sa̱a̱nína ta sa̱ndátakana sava na̱ ta̱a na̱ ndi̱va̱ʼa-ini na̱ xíka chí nu̱ú ya̱ʼvi, ta ndu̱ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán ta sa̱sáa̱na na̱ ñuu. Tasaá ni̱ki̱ʼvina veʼe ta̱ Jasón ña̱ nandukúna ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ña̱ ndataxina na̱yóʼo ndaʼa̱ na̱ yiví kán. 6 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níndani̱ʼínana, nda̱kiʼinna ta̱ Jasón xíʼin sava na̱ hermano ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna nu̱ú na̱ chíñu ñuu kán ta káñuunana ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna, ta xi̱ndaʼyi̱ kóʼóna: “Na̱ ta̱a na̱ sákaku ku̱a̱chi ndiʼi ñuu, nda̱a̱ yóʼo ki̱xaa̱na, 7 ta ta̱ Jasón nda̱kiʼinrana ndóona veʼera. Ta ndiʼi na̱ ta̱a yóʼo kǒo ndíku̱nna ña̱ káʼa̱n ta̱ César ta káchina ña̱ íyo inka rey: ta̱ Jesús”. 8 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ yiví na̱ ñuu kán ña̱yóʼo ta saátu na̱ chíñu, ni̱yi̱ʼvína, 9 tasaá cha̱ʼvi ta̱ Jasón xíʼin inka na̱ hermano ña̱ va̱ʼa sa̱ñána, saá ta̱xina ku̱a̱ʼa̱nna.

10 Ta mií ñuú saá, na̱ hermano chi̱ndaʼána ta̱ Pablo xíʼin ta̱ Silas ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Berea. Tá ni̱xa̱a̱na, ni̱xa̱ʼa̱nna sinagoga na̱ judío. 11 Soo na̱ judío yóʼo va̱ʼaníka xi̱kuni̱na sakúaʼana nu̱ú na̱ ñuu Tesalónica, saáchi va̱ʼaní xi̱niso̱ʼona tu̱ʼun Ndióxi̱ ta ni̱ndi̱ʼi̱ní-inina xa̱ʼa̱ña, ta ndiʼi ki̱vi̱ xi̱kaʼvikavína tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina á ndixa táki̱ʼva káchina xíʼinna saá íyoña. 12 Ña̱kán, ku̱a̱ʼánína ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxa Ndióxi̱. Saátu sava ná ñaʼá ná káʼa̱n tu̱ʼun griego ná íxato̱ʼónína ni̱xa̱a̱ná ka̱ndíxaná Ndióxi̱ ta saátu savaka na̱ ta̱a. 13 Soo tá na̱kunda̱a̱-ini na̱ judío na̱ ñuu Tesalónica xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo ña̱ xíkara nátúʼunra xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ chí ñuu Berea, ni̱xa̱ʼa̱nna sa̱sáa̱na ndiʼi na̱ yiví ñuu kán. 14 Na̱ hermano kamaní ta̱vána ta̱ Pablo ña̱ ku̱ʼu̱nra chí nu̱ú mar, soo ta̱ Silas xíʼin ta̱ Timoteo ni̱ndo̱ona ñuu kán. 15 Soo na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼin ta̱ Pablo, nda̱a̱ ñuu Atenas ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinra. Tá ndi̱kóna ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ kamaní ná ku̱ʼu̱n ta̱ Silas xíʼin ta̱ Timoteo ndakutáʼanna xíʼin ta̱ Pablo.

16 Soo tá ndátu ta̱ Pablo na̱yóʼo chí ñuu Atenas, ni̱sa̱a̱níra ña̱ xi̱nira ña̱ íyoní ndióxi̱ vatá ñuu kán. 17 Ta ki̱xáʼara sánáʼa̱ra na̱ judío ini ña̱ sinagoga ta chi̱ndeétáʼanra xíʼinna ña̱ ná kunda̱a̱ va̱ʼa inina xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱, saátu i̱xaara xíʼin inka na̱ yiví na̱ xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱. Tasaá ke̱ʼéra ndiʼi ki̱vi̱ chí nu̱ú ya̱ʼvi xíʼin na̱ yiví na̱ xi̱xika kán. 18 Soo sava na̱ filósofo na̱ epicúreo* xíʼin na̱ estoico* ki̱xáʼana nátúʼun kúáchina xíʼinra. Savana káchina: “¿Ndáaña káʼa̱nní ta̱ sána yóʼo?”. Ta savana xi̱kachina: “Xa̱ʼa̱ ndióxi̱ ña̱ inka ñuu nátúʼunra”. Xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱natúʼunra tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱. 19 Tasaá ti̱innara ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinna chí Areópago. Ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “¿Á kivi ka̱ʼún xíʼinndi̱ ndáaña kúú ña̱ xa̱á ña̱ xíkaún sánáʼún? 20 Saáchi nátúʼún xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ kǒo xíni̱ndi̱, ta kúni̱ndi̱ kunda̱a̱-inindi̱ ndáaña kúni̱ kachi ña̱ nátúʼún xa̱ʼa̱”. 21 Saáchi na̱ ñuu Atenas xíʼin na̱ inka ñuu na̱ ndóo ñuu kán, tá kǒo chiñu níxikeʼéna xi̱kutóonína natúʼunna ta kuniso̱ʼona xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xa̱á. 22 Tasaá, ta̱ Pablo xi̱kundichira ma̱ʼñú ña̱ Areópago ta ka̱chira:

“Ndóʼó na̱ ta̱a na̱ ñuu Atenas, xítoi̱ ña̱ ndíʼi̱níka-inindó xa̱ʼa̱ na̱ ndióxi̱ nu̱úka inkana. 23 Saáchi tá xíkai̱ ku̱a̱ʼi̱n xi̱nii̱ ña̱ʼa ña̱ ndásakáʼnundó, ta nda̱ni̱ʼíi̱ iin altar nu̱ú ni̱ka̱ʼyi̱: ‘Iin Ndióxi̱ ta̱ kǒo xíni̱ndi̱’. Soo yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ ndásakáʼnundó ni kǒo xíni̱ndóra. 24 Ndióxi̱ ta̱ ke̱ʼé ñuyǐví xíʼin ndiʼika ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña, ta̱yóʼo va̱ása íyora templo ña̱ íxava̱ʼa na̱ yiví chí kuenta ta̱yóʼo kúú ndiví xíʼin ñuʼú. 25 Ni va̱ása ndátura ña̱ chindeétáʼan na̱ yiví xíʼinra nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱ xíniñúʼu ña̱ʼa, saáchi miíra kúú ta̱ táxi ña̱ táku na̱ yiví, táxira ta̱chí ndákiʼinna xíʼin ndiʼika ña̱ʼa. 26 Ta iin ta̱a kuití kúú ta̱ i̱xava̱ʼara, ta ti̱xin ta̱yóʼo kúú ña̱ ki̱xi ndiʼi na̱ ñuu ña̱ va̱ʼa sandákutúna iníí nu̱ú ñuʼú, ta chi̱ndúʼúra tiempo ña̱ kuu iin iin ña̱ʼa ta chi̱ndúʼúra ki̱ʼva ndáa míí kúú nu̱ú koo na̱ yiví. 27 Ke̱ʼéra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa nandukúna Ndióxi̱, tá ná chika̱a̱na ndee̱ ña̱ nandukúnara ndani̱ʼívanara, chi mií ña̱ nda̱a̱ va̱ása xíká íyora nu̱ú iin iinyó. 28 Saáchi xa̱ʼa̱ ta̱kán kúú ña̱ tákuyó, kánda̱yó ta íyoyó. Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n sava na̱ káʼyí tutu nu̱úndó:* ‘Saáchi se̱ʼe ta̱kán kúútu miívayó’.

29 ”Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó se̱ʼe Ndióxi̱, va̱ása xíniñúʼu ndakanixi̱níyó ña̱ íyo Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ oro, ña̱ plata á yu̱u̱, á nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ña̱ íxava̱ʼa mií na̱ yiví. 30 Ndixava, Ndióxi̱ i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱na tiempo saá xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níxi̱xini̱nara, soo vitin iníí káʼa̱nra xíʼin ndiʼina ña̱ ná ndikó-inina. 31 Saáchi nda̱kaxinra iin ki̱vi̱ ña̱ kuniñúʼura ta̱ nda̱kaxinra ña̱ nda̱kúní ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú yóʼo. Ta sa̱ndátakura ta̱yóʼo tasaá kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ra nu̱ú ndiʼi na̱ yiví ña̱ ndixa kúú ña̱ kixaa̱ ki̱vi̱ yóʼo”.

32 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱, savana ki̱xáʼana kúsi̱kindaanara ta xi̱kachina: “Inka yichi̱ saá kuniso̱ʼondi̱ ña̱ káʼún”. 33 Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Pablo ku̱a̱ʼa̱nra, 34 soo sava na̱ ta̱a nda̱kutáʼanna xíʼinra ta ndu̱una discípulo ta̱ táta Jesús. Ta xíʼin na̱kán xi̱ndika̱a̱ ta̱ Dionisio, ta̱ xi̱kuu juez ña̱ Areópago ta saátu iin ñaʼá ñá xi̱naní Dámaris xíʼin inkakana.

18 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, ke̱era ñuu Atenas tasaá ni̱xa̱a̱ra chí ñuu Corinto. 2 Ta kán nda̱kutáʼanra xíʼin iin ta̱ judío ta̱ xi̱naní Áquila, ta̱ ki̱xi chí Ponto. Sa̱kán chí ñuu Italia ke̱era ki̱xaa̱ra xíʼin ñá síʼira ñá Priscila, saáchi ta̱ Claudio xa̱ʼndara chiñu nu̱ú ndiʼi na̱ judío ña̱ ná keena ñuu Roma. Ña̱kán ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Pablo nu̱ú ndóo na̱kán 3 ta xa̱ʼa̱ ña̱ inkáchi chiñu xi̱keʼéna, ni̱ndo̱ora veʼena ta ka̱chíñura xíʼinna. Chi chiñuna xi̱kuu ña̱ xi̱keʼéna veʼe válí. 4 Ta ndiʼi sábado, xi̱taxira discurso* ti̱xin ña̱ sinagoga ta sa̱xínu̱ra-ini na̱ judío xíʼin na̱ griego ña̱ ná kandíxana ña̱ káʼa̱nra.

5 Tá ke̱e ta̱ Silas xíʼin ta̱ Timoteo chí ñuu Macedonia ta ni̱xa̱a̱na nu̱ú ndíka̱a̱ ta̱ Pablo, ta ta̱yóʼo ki̱xáʼa nátúʼun ni̱ʼira xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱. Xi̱natúʼunra xíʼin na̱ judío ta xi̱sanáʼa̱rana xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ kúúra ta̱ Cristo. 6 Soo, xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níkandíxana ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nra ta xi̱ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼinra, ki̱sira ti̱ko̱to̱ra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ku̱a̱chi miívandó kúúña tá ná kuvindó. Su̱ví ku̱a̱chi yi̱ʼi̱ kooña. Vitin kixáʼíi̱ ku̱ʼi̱n nu̱ú na̱ inka ñuu”. 7 Tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra kán* ta ni̱ki̱ʼvira veʼe ta̱ Ticio Justo, iin ta̱a ta̱ xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱ xi̱kuura ta yatin nu̱ú íyo ña̱ sinagoga ni̱xi̱yo veʼera. 8 Soo ta̱ Crispo, ta̱ xi̱kuu presidente ña̱ sinagoga xíʼin ndiʼi na̱ veʼera ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxana ta̱ táta Jesús. Ta ku̱a̱ʼání na̱ ñuu Corinto xi̱niso̱ʼona ña̱ xi̱natúʼunra ta ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxana ta nda̱kuchina. 9 Ta ta̱ táta Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pablo ti̱xin iin visión* tá ñuú: “Va̱ása yi̱ʼvíún. Ndakundeé natúʼún xíʼinna ta va̱ása sandákoún ka̱ʼún xa̱ʼa̱ña, 10 saáchi yi̱ʼi̱ íyoi̱ xíʼún ta nda̱a̱ ni iinna kǒo kundi̱va̱ʼa xíʼún. Chi íyo ku̱a̱ʼá na̱ yiví ñuu yóʼo na̱ kúma̱níka kunda̱a̱-ini xa̱ʼíi̱”. 11 Ta ni̱ndo̱ora iin ku̱i̱ya̱ sava kán, ña̱ sa̱náʼa̱rana xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱.

12 Tá xi̱kuu ta̱ Galión ta̱ chíñu chí Acaya, na̱ judío nda̱kutáʼan tu̱ʼunna ña̱ kundi̱va̱ʼana xíʼin ta̱ Pablo ta nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna nu̱ú na̱ chíñu. 13 Ta xi̱ka̱ʼa̱nna: “Ta̱ ta̱a yóʼo kúni̱ra saxínu̱ra-ini na̱ yiví ña̱ ná ndasakáʼnuna Ndióxi̱, soo su̱ví tá káchi ña̱ ley”. 14 Tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo, ta̱ Galión ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ judío: “Tá ndixa iin ku̱a̱chi ndeé kúú ña̱ va̱xindó ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ xíʼi̱n, kuniso̱ʼovai̱ ña̱ ka̱ʼa̱nndó. 15 Soo tá xa̱ʼa̱ tu̱ʼun kúú ña̱ kánitáʼanndó, á xa̱ʼa̱ na̱ yiví, á xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n ley miíndó, va̱ʼaka ndatiin miíndó ku̱a̱chi. Va̱ása kúni̱i̱ ndatii̱n ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”. 16 Tasaá ta̱várana nu̱ú ndátiinna ku̱a̱chi. 17 Ta ndiʼina ti̱inna ta̱ Sóstenes ta̱ kúú presidente ña̱ sinagoga ta ki̱xáʼana káninara chí nu̱ú ndátiinna ku̱a̱chi. Soo ta̱ Galión kǒo níxiinra ki̱ʼvira xíʼinna.

18 Ta̱ Pablo ni̱ndo̱ora loʼoka ki̱vi̱ kán. Tándi̱ʼi ni̱nda̱yíra na̱ hermano ta nda̱ara barco ku̱a̱ʼa̱nra chí Siria xíʼin ta̱ Áquila xíʼin ñá Priscila. Ta chí ñuu Cencreas xa̱ʼndara yixí xi̱níra chi ke̱ʼéra iin voto. 19 Tá ni̱xa̱a̱na ñuu Éfeso, kán sa̱ndákoorana. Soo ni̱ki̱ʼvira ini ña̱ sinagoga ta ki̱xáʼara chíndeétáʼanra xíʼin na̱ judío ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-inina. 20 Ni ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ku̱a̱ʼáka tiempo ná kindo̱ora xíʼinna, soo kǒo níxiinra kindo̱ora, 21 chi ni̱nda̱yírana ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá mií Jehová* kúni̱, ndikóvai̱ kunii̱ ndóʼó”. Ta nda̱ara barco ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Éfeso 22 ta ni̱xa̱a̱ra ñuu Cesarea. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nra chi̱ndeéra* na̱ congregación.* Tándi̱ʼi nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Antioquía.

23 Tándi̱ʼi ni̱xi̱yora loʼo tiempo kán, nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ta ni̱xi̱kara ndiʼi ñuu ña̱ kíndo̱o chí Galacia xíʼin Frigia ña̱ nda̱sandakúra-ini ndiʼi na̱ discípulo.

24 Iin ta̱ judío ta̱ xi̱naní Apolos ta̱ ñuu Alejandría, ni̱xa̱a̱ra chí ñuu Éfeso. Ta̱yóʼo xi̱kuura iin ta̱a ta̱ va̱ʼaní xi̱natúʼun ta xi̱xini̱ va̱ʼara xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱. 25 Ta̱yóʼo sa̱kuaʼara xa̱ʼa̱ ña̱ sánáʼa̱ Jehová,* ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuumiíra espíritu santo va̱ʼaní xi̱natúʼunra ta xi̱sanáʼa̱ra xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús, soo iin xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱ndákuchi ta̱ Juan kúú ña̱ xi̱xini̱ra. 26 Ta va̱ása níyi̱ʼvíra ka̱ʼa̱nra ini ña̱ sinagoga, tá xi̱niso̱ʼo ñá Priscila xíʼin ta̱ Áquila xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra ta̱vá síínnara ta ki̱xáʼana ndákani viína nu̱úra xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. 27 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ra ku̱ʼu̱nra chí Acaya, na̱ hermano ka̱ʼyína tutu ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ discípulo na̱ ndóo ñuu kán ña̱ vií ná ndakiʼinnara. Tá ni̱xa̱a̱ra kán chi̱ndeétáʼanra xíʼin na̱ xa̱a̱ ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxa xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱, 28 saáchi nu̱ú ndiʼi na̱ yiví ni̱na̱ʼa̱ káxira ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ sánáʼa̱ na̱ judío, ta xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱ ni̱na̱ʼa̱ra nu̱úna xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ kúúra ta̱ Cristo.

19 Tá íyoka ta̱ Apolos ñuu Corinto, ta̱ Pablo ni̱xa̱ʼa̱nra chí yichi̱ ña̱ kíndo̱o xíká nu̱ú íyo tá mar tasaá ni̱xa̱a̱ra ñuu Éfeso. Kán nda̱kutáʼanra xíʼin sava na̱ discípulo 2 ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrana: “¿Á nda̱kiʼinndó espíritu santo tá ni̱xa̱a̱ndó ka̱ndíxandó Ndióxi̱?”. Ta na̱kán nda̱kuiinna: “Nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo espíritu santo níxiniso̱ʼondi̱ xa̱ʼa̱”. 3 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá saá, ¿ndáa ki̱ʼva nda̱kuchindó?”. Ta nda̱kuiinna: “Nda̱kuchindi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱sanáʼa̱ ta̱ Juan”. 4 Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta̱ Juan sa̱ndákuchirana ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱na ña̱ ndixa ndíkó-inina, ta xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu ña̱ ná kandíxana ta̱ va̱xi sa̱tára, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ Jesús”. 5 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo, nda̱kuchina xíʼin ki̱vi̱ ta̱ táta Jesús. 6 Tá chi̱núu ta̱ Pablo ndaʼa̱ra xi̱nína, nda̱kiʼinna espíritu santo ta ki̱xáʼana káʼa̱nna ku̱a̱ʼá tu̱ʼun ta ki̱xáʼana káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱. 7 Ta na̱yóʼo 12 ta̱a xi̱kuuna.

8 Ta ni̱ki̱ʼvira ini sinagoga, ta ndakúní ni̱xi̱yo inira ña̱ ta̱xira discurso nu̱úna ki̱ʼva u̱ni̱ yo̱o̱, ta chi̱ndeétáʼanra xíʼinna ña̱ ná kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱. 9 Soo savana so̱ʼoní ni̱xi̱yona ta kǒo níxiinna kandíxana, ta va̱ása va̱ʼa níxika̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ Yichi̱ Ndióxi̱* nu̱ú na̱ yiví. Ña̱kán, sa̱ndákoorana ta kǒo nítaxikara ña̱ kutáʼan na̱ discípulo xíʼinna. Ta ndiʼi ki̱vi̱ xi̱taxira discurso nu̱ú xi̱ndakutáʼan ku̱a̱ʼá na̱ yiví nu̱ú ni̱xi̱yo escuela ña̱ Tirano. 10 Ta ki̱ʼva u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ ke̱ʼéra saá, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndiʼi na̱ ni̱xi̱yo chí Asia, saátu na̱ judío xíʼin na̱ griego, xi̱niso̱ʼona xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús.

11 Ta Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ta̱ Pablo ña̱ ke̱ʼéra ku̱a̱ʼá milagro. 12 Ta nda̱a̱ xi̱xa̱ʼa̱nna xíʼin ti̱ko̱to̱* ña̱ xi̱xiniñúʼu ta̱ Pablo á ti̱ko̱to̱ ña̱ xi̱tikaa nu̱úra ta tá xi̱tiin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ña̱yóʼo xi̱ndaʼavana, nda̱a̱ ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa xi̱keeña inina. 13 Soo sava na̱ judío xi̱kuni̱na kuniñúʼuna ki̱vi̱ ta̱ táta Jesús ña̱ tavána ta̱chí ndi̱va̱ʼa ña̱ xi̱kuumií na̱ yiví. Ta ndiʼi nu̱ú xi̱xa̱ʼa̱nna xi̱kachina: “Xíʼin ki̱vi̱ ta̱ Jesús káʼi̱n xíʼinndó, ta̱ nátúʼun ta̱ Pablo xa̱ʼa̱, ña̱ ná keendó inina”. 14 Ta na̱ xi̱keʼé ña̱yóʼo kúú na̱ u̱xa̱ saá se̱ʼe ta̱ su̱tu̱ káʼnu judío ta̱ xi̱naní Esceva. 15 Soo iin ña̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa ni̱ka̱ʼa̱nña xíʼinna: “Xíni̱i̱ ndáa ta̱ kúú ta̱ Jesús ta xíni̱i̱ ndáa ta̱ kúú ta̱ Pablo. Soo ndóʼó, ¿ndáana kúúndó?”. 16 Tasaá ta̱ ta̱a ta̱ kúúmií ta̱chí ndi̱va̱ʼa ka̱nitáʼanra xíʼin iin tá iinna ta ku̱chiñura xíʼin ndiʼina. Ta ke̱ena veʼe kán ta xi̱nu chálána ku̱a̱ʼa̱nna ta tu̱kue̱ʼe̱na.* 17 Ta ndiʼina na̱kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u, nda̱a̱ na̱ judío xíʼin na̱ griego na̱ ni̱xi̱yo ñuu Éfeso. Ña̱kán ndiʼina ndeéní ni̱yi̱ʼvína, ta ku̱a̱ʼákana na̱kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ táta Jesús. 18 Ta ku̱a̱ʼání na̱ ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxa Ndióxi̱, xi̱xa̱ʼa̱nna xi̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ku̱a̱china ta xi̱ndakunina ña̱ xi̱keʼéna. 19 Ta ku̱a̱ʼání na̱ xi̱keʼé magia nda̱kayana librona ta xa̱ʼminaña nu̱ú ndiʼina. Ta̱vána ki̱ʼva xíʼinña, ta ki̱ʼva 50,000 xu̱ʼún ña̱ plata xi̱kuu ya̱ʼviña. 20 Ta tu̱ʼun Jehová* ku̱a̱ʼáníka ñuu ni̱xa̱a̱na na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ña, ta ku̱a̱ʼáníkana ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxaña.

21 Tándi̱ʼi ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, ta̱ Pablo nda̱kanixi̱níra ña̱ ya̱ʼara Macedonia xíʼin ñuu Acaya ta ku̱ʼu̱nra chí ñuu Jerusalén. Saátu ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tá ná ndiʼi ku̱ʼi̱n kán, saátu xíniñúʼu ku̱ʼi̱n ñuu Roma”. 22 Tasaá chi̱ndaʼára u̱vi̱ na̱ chíndeétáʼan xíʼinra ña̱ ku̱ʼu̱nna chí Macedonia, chi̱ndaʼára ta̱ Timoteo xíʼin ta̱ Erasto. Soo miíra ni̱ndo̱ora loʼoka tiempo chí Asia.

23 Ta tiempo saá ndeéní ka̱nitáʼanna xa̱ʼa̱ Yichi̱ Ndióxi̱.* 24 Ta ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ xi̱naní Demetrio ta̱ xi̱kachíñu xíʼin ka̱a ña̱ plata. Xi̱keʼéra templo válí ña̱ xi̱na̱ʼa̱ táki̱ʼva náʼa̱ templo ñá ndióxi̱ Ártemis ta ña̱yóʼo ña̱ plata xi̱kuuña. Ta na̱ xi̱kachíñu táki̱ʼva xi̱kachíñu miíra ku̱a̱ʼání xu̱ʼún xi̱kiʼinna. 25 Tasaá sa̱ndátakara na̱yóʼo xíʼin ndiʼika na̱ xi̱kachíñu xíʼin táʼan ña̱yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó na̱ táta xíni̱vandó ña̱ chiñu yóʼo kúú ña̱ táxiní xu̱ʼún ndaʼa̱yó. 26 Ta vitin xítondó ta xíniso̱ʼondó ña̱ su̱ví kuití ñuu Éfeso, chi iníísaá Asia, ta̱ Pablo yóʼo sáxi̱nu̱ra-ini na̱ yiví ña̱ káʼa̱nra xíʼinna ña̱ su̱ví ndióxi̱ ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ íxava̱ʼayó. 27 Ta i̱yoní ña̱ kéʼéra, chi su̱ví kuití xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ kúúmiíyó ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa, chi sana nda̱a̱ templo ñá ndióxi̱ Ártemis kundasína kunina. Chi ndiʼina chí Asia xíʼin iníísaá ñuyǐví ndásakáʼnunañá, ta xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n ta̱ Pablo va̱ása ndasakáʼnukanañá”. 28 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo, na̱ ta̱a kán ndeéní ni̱sa̱a̱na ta ki̱xáʼana kána kóʼóna:* “Káʼnuní ñá Ártemis ñá ndásakáʼnu na̱ ñuu Éfeso”.

29 Ta ni̱sa̱a̱ní na̱ ñuu kán, ta ndiʼina xínuna ni̱ki̱ʼvina chí ini teatro ta káñuuna ta̱ Gayo xíʼin ta̱ Aristarco ku̱a̱ʼa̱nna, ta u̱vi̱ saá na̱yóʼo na̱ ke̱e chí Macedonia xi̱kuuna ta xi̱kitáʼanna xíʼin ta̱ Pablo. 30 Ta̱ Pablo xi̱kuni̱ra ki̱ʼvira nu̱ú ñúʼu na̱ yiví kán, soo na̱ discípulo va̱ása nítaxina ki̱ʼvira. 31 Ta sava na̱ kíʼin kuenta xíʼin vikó xíʼin ña̱ sísikína, na̱ va̱ʼaní ni̱xi̱yo ini xíʼinra, chi̱ndaʼána tu̱ʼun ku̱a̱ʼa̱n nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinra ña̱ ná kǒo ku̱ʼu̱nra ña̱ teatro kán. 32 Ta savana xi̱ndaʼyi̱ kóʼóna ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nna iin ña̱ʼa ta savana xi̱ka̱ʼa̱nna inkaña, ta ndiʼi na̱ nda̱taka kán iin ni̱sa̱ka̱ xi̱nína ta ku̱a̱ʼání na̱ ni̱xa̱a̱ kán ni va̱ása xíni̱na ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ nda̱takana. 33 Ta ma̱ʼñú ku̱a̱ʼání na̱ yiví kán ta̱vána ta̱ Alejandro, ta na̱ judío chi̱ndaʼánara chí nu̱ú na̱ yiví kán. Ta ta̱ Alejandro ni̱xi̱ka ndaʼa̱ra ña̱ kúni̱ra ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ra nu̱ú na̱ ñuu. 34 Soo tá ki̱ʼinna kuenta ña̱ kúúra ta̱ judío, ndiʼina inkáchi ki̱xáʼana kánana. Ta ki̱ʼva u̱vi̱ hora ni̱ka̱ʼa̱nna: “Káʼnuní ñá Ártemis ñá ndásakáʼnu na̱ ñuu Éfeso”.

35 Tá ku̱chiñu ta̱ chíñu káʼnu ñuu kán sa̱yáa̱ra yuʼú ndiʼi na̱ ñuu kán, ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndóʼó na̱ ta̱a na̱ ñuu Éfeso, ¿á íyo iin na̱ yiví na̱ va̱ása kúnda̱a̱-ini ña̱ miíyó na̱ ñuu Éfeso kúú na̱ ndáa ña̱ templo ñá ndióxi̱ káʼnu Ártemis xíʼin na̱ʼnáñá ña̱ nda̱kava chí ndiví? 36 Nda̱a̱ ni iinna va̱ása kívi ka̱ʼa̱n ña̱ su̱ví saá íyoña, ña̱kán táxi̱n koondó ta kundatu loʼondó. 37 Na̱ ta̱a na̱ ki̱xaa̱ xíʼinndó yóʼo su̱ví na̱ íxakuíʼná templo kúúna ta ni va̱ása níka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xa̱ʼa̱ ndióxi̱yó. 38 Ña̱kán, tá ta̱ Demetrio á iin na̱ yiví na̱ káchíñu xíʼin ka̱a ña̱ plata kúú na̱ kúni̱ taxi iin ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ iinna, xa̱a̱ íyova iin ki̱vi̱ ña̱ ndátaka na̱ ndátiin ku̱a̱chi ta íyotu na̱ chíñuva. Ta nu̱ú na̱kán kúú ña̱ xíniñúʼu ku̱ʼu̱nndó ña̱ taxindó ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ táʼanndó. 39 Soo tá ndóʼó inkava ña̱ʼa kúni̱ndó keʼéndó, na̱ chíñu xíniñúʼu ndakayana ndiʼi na̱ yiví ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nu̱úna. 40 Saáchi i̱yoní chika̱a̱na ku̱a̱chi miíyó ña̱ íyoyó contra na̱ chíñu xa̱ʼa̱ ña̱ kúu yóʼo vitin, ta va̱ása ni̱ʼíyó ña̱ ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kúu yóʼo”. 41 Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼina ña̱ ná ku̱ʼu̱nna.

20 Tá nda̱kundoo táxi̱n na̱ yiví kán, ta̱ Pablo ka̱nara na̱ discípulo ta chi̱ka̱a̱ra ndee̱ xíʼinna ta ni̱nda̱yírana, tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Macedonia. 2 Tándi̱ʼi ni̱ya̱ʼara ñuu tá ñuu ta chi̱ka̱a̱níra ndee̱ xíʼin na̱ discípulo na̱ ni̱xi̱yo kán tasaá ni̱xa̱a̱ra chí Grecia. 3 U̱ni̱ yo̱o̱ ni̱xi̱yora kán; soo tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí ndaara barco ña̱ ku̱ʼu̱nra chí Siria, na̱ judío ki̱ndoona ña̱ kaʼnínara, ña̱kán va̱ʼaka nda̱ndikóra chí Macedonia. 4 Ta na̱yóʼo kúú na̱ ni̱xa̱ʼa̱n xíʼinra: ta̱ Sópater se̱ʼe ta̱ Pirro ta̱ ñuu Berea, ta̱ Aristarco xíʼin ta̱ Segundo na̱ ñuu Tesalónica, ta̱ Gayo ta̱ ñuu Derbe, ta̱ Timoteo, ta saátu ta̱ Tíquico xíʼin ta̱ Trófimo na̱ ñuu Asia. 5 Na̱kán kama nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna ta xi̱ndatuna ndi̱ʼi̱ chí ñuu Troas. 6 Tándi̱ʼi ni̱xi̱yo Vikó ña̱ si̱táva̱ʼa ña̱ kǒo yuxa̱n iyá xíʼin, chí ñuu Filipos nda̱andi̱ barco ta nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱, ta tá ni̱ya̱ʼa u̱ʼu̱n ki̱vi̱ nda̱kutáʼanndi̱ xíʼinna chí ñuu Troas. Ta kán ni̱xi̱yondi̱ u̱xa̱ ki̱vi̱.

7 Ki̱vi̱ nu̱ú ña̱ kíxáʼa semana* tá nda̱takandi̱ ña̱ kuxundi̱, ta̱ Pablo ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼin na̱ nda̱taka kán, saáchi inka ki̱vi̱ xa̱a̱ ku̱ʼu̱nra. Ta naʼákaví ta̱xira discurso nda̱a̱ ku̱uña sava ñuú, 8 ña̱kán ku̱a̱ʼání lámpara ni̱xi̱yo chí cuarto ni̱nu nu̱ú nda̱takandi̱. 9 Ta chí ventana íyo iin ta̱ loʼo ta̱ naní Eutico ta iin ni̱ki̱si̱ naára tá táxi ta̱ Pablo discurso. Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ki̱si̱níra nda̱a̱ ña̱ piso u̱ni̱ ke̱era nda̱kavara, ta tá nda̱niʼinara xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱vara. 10 Soo ta̱ Pablo nu̱ura, tasaá nda̱kiʼinrara ta nu̱mirara. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Va̱ása yi̱ʼvíndó. Tákuvara”. 11 Tándi̱ʼi, nda̱a tukura ta ta̱ʼvíra si̱táva̱ʼa ta ki̱xáʼara xíxira. Ta naʼá va̱ʼaka na̱túʼunra xíʼinna nda̱a̱ ni̱tu̱vi, tasaá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra. 12 Ta tákuva ta̱ loʼo yóʼo nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna ta ndeéní ni̱kusi̱í-inina xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.

13 Ta ndi̱ʼi̱ nda̱andi̱ barco ta nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí ñuu Asón, ta kán nda̱kutáʼanndi̱ xíʼin ta̱ Pablo. Chi ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinndi̱ chi miíra xi̱kuni̱ra ku̱ʼu̱n xáʼára nda̱a̱ kán. 14 Ña̱kán, tá nda̱kutáʼanra xíʼinndi̱ chí ñuu Asón, sa̱ndáandi̱ra barco ta nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí ñuu Mitilene. 15 Tá inka ki̱vi̱ nda̱andi̱ barco ta nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱, ta ki̱xaa̱ndi̱ chí Quíos. Ta inka ki̱vi̱ ni̱ya̱ʼandi̱ iin rato loʼo chí Samos, ta tá ni̱ya̱ʼa inka ki̱vi̱ ni̱xa̱a̱ndi̱ ñuu Mileto. 16 Ta̱ Pablo kǒo níxiinra ya̱ʼara chí ñuu Éfeso ña̱ va̱ʼa ná kǒo kuachi̱kara chí Asia. Saáchi ndíʼi̱ní-inira ña̱ xa̱a̱ra ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ra ki̱vi̱ ña̱ íyo Vikó ña̱ Pentecostés.

17 Nda̱a̱ chí ñuu Mileto chi̱ndaʼára tu̱ʼun ku̱a̱ʼa̱n chí ñuu Éfeso ña̱ ná kixi na̱ anciano ña̱ congregación. 18 Tá nda̱kutáʼanna xíʼinra, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndóʼó xíni̱ va̱ʼavandó ndáa ki̱ʼva ni̱xi̱yoi̱ xíʼinndó tá ni̱xa̱i̱ ña̱ yichi̱ nu̱ú chí Asia. 19 Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo iin esclavo saá ni̱xi̱yoi̱ nu̱ú ta̱ táta Jesús ta vitání ni̱xi̱yo inii̱, ta na̱ judío xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kutáʼan tu̱ʼunna ña̱ kúni̱na kundi̱va̱ʼana xíʼi̱n nda̱a̱ xa̱kui̱ ta ndo̱ʼoní-inii̱. 20 Ta ni saá kǒo níxi̱ka-inii̱ ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinndó ni ña̱ sanáʼi̱ ndóʼó nu̱ú ndiʼina ni ña̱ ku̱ʼi̱n veʼe tá veʼe. 21 Ta ña̱ ke̱ʼíi̱ kúú ña̱ nda̱kanii̱ nu̱ú na̱ judío xíʼin na̱ griego xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼu ndikó-inina ta ndikóna nu̱ú Ndióxi̱ saátu ña̱ xíniñúʼu kandíxana ta̱ táta Jesús. 22 Soo vitin, ña̱ espíritu santo chíndaʼá yi̱ʼi̱ ña̱ ku̱ʼi̱n ñuu Jerusalén, ni kǒo xíni̱i̱ ndáaña kundoʼi̱ kán, 23 ñuu tá ñuu nu̱ú ku̱a̱ʼi̱n ña̱ espíritu santo tuku ta tuku káʼa̱nña xíʼi̱n ña̱ chika̱a̱na yi̱ʼi̱ veʼeka̱a ta kixiní tu̱ndóʼo nu̱úi̱. 24 Soo va̱ása ndáyáʼvi ña̱ tákui̱ nu̱úi̱, ña̱ kúni̱i̱ kúú ña̱ sandíʼi̱ chiñu ña̱ xíniñúʼu keʼíi̱ ña̱ ta̱xi ta̱ táta Jesús ndaʼíi̱, ña̱ ndakani ndiʼi̱ xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa* xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱.

25 ”Soo vitin kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ni iin ndóʼó na̱ na̱túʼi̱n xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ xíʼin kǒo ndikókandó kunindó yi̱ʼi̱. 26 Ña̱kán ka̱nai̱ ndóʼó, ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-inindó ña̱ va̱ása ndísoi̱ ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ni̱i̱ ni iin na̱ yiví, 27 chi va̱ása níxi̱ka-inii̱ ña̱ natúʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kúni̱ Ndióxi̱. 28 Kundaandó miíndó ta kundaandó ndikachi* sa̱na̱ Ndióxi̱, chi espíritu santo nda̱kaxinña ndóʼó ña̱ kuundó anciano ña̱ kundaandó na̱ congregación Ndióxi̱, chi na̱yóʼo kúú na̱ sa̱tára* xíʼin ni̱i̱ se̱ʼera. 29 Kúnda̱a̱-inii̱, tá xa̱a̱ ná ku̱ʼi̱n, ki̱ʼvi sava na̱ íyo táki̱ʼva íyo lobo tí ndi̱va̱ʼa-ini ta kundi̱va̱ʼanína xíʼin ndikachi sa̱na̱ Ndióxi̱, 30 ta na̱ kítáʼan xíʼin miívandó kúú sava na̱ ka̱ʼa̱n ña̱ va̱ása va̱ʼa ta sandáʼvina na̱ discípulo ña̱ kundiku̱nna sa̱tána.

31 ”Ña̱kán, kundito va̱ʼa nu̱úndó ta ndakaʼánndó chi ki̱ʼva u̱ni̱ ku̱i̱ya̱, ni loʼo kǒo nísandákoi̱ ña̱ taxii̱ consejo ndaʼa̱ iin tá iinndó, ta ndiʼi ki̱vi̱ xi̱keʼíi̱ ña̱yóʼo, ta nda̱a̱ xa̱kui̱ tá ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó. 32 Ta vitin sandákoi̱ ndóʼó ña̱ ná kundaa Ndióxi̱ ndóʼó ta saátu tu̱ʼunra ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira, ta tu̱ʼunra yóʼo kúú ña̱ ndasandakú-inindó, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ ndakiʼinndó ña̱ va̱ʼa xíʼin ndiʼi na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱. 33 Va̱ása níkutói̱ plata ni oro ni ti̱ko̱to̱ inka na̱ yiví. 34 Ndóʼó xíni̱ndó, xíʼin ndaʼa̱ miíi̱ kúú ña̱ ka̱chíñui̱ ña̱ va̱ʼa ni̱ʼíi̱ ña̱ kuniñúʼi̱ saátu ña̱ kuniñúʼu na̱ xi̱kitáʼan xíʼi̱n. 35 Xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼíi̱, ni̱na̱ʼi̱ nu̱úndó ña̱ saá kúú ña̱ xíniñúʼu ndeéní kachíñundó ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanndó xíʼin na̱ íxama̱níña nu̱ú ta xíniñúʼu ndakaʼánndó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ táta Jesús: ‘Kúsi̱íka-iniyó tá táxiyó ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana nu̱úka ña̱ ndakiʼinyóña’”.

36 Tá sa̱ndíʼira ni̱ka̱ʼa̱nra, xi̱kuxítíra xíʼin ndiʼina ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱. 37 Tasaá ndiʼina ki̱xáʼana xákuna ta nu̱mina ta̱ Pablo ta chi̱tóna nu̱úra,* 38 saáchi ndeéní ku̱suchí-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kǒo ndikókana kuninara. Tándi̱ʼi, ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinra nda̱a̱ nu̱ú nda̱ara barco.

21 Tá ni̱ndo̱o na̱kán, ndi̱ʼi̱ nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ ta ku̱suchíkaví-inindi̱, saá nda̱andi̱ barco ta nda̱kiʼin nda̱kúndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí Cos. Ta inka ki̱vi̱ ni̱xa̱ʼa̱nndi̱ chí Rodas ta kán nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí Pátara. 2 Tá nda̱ni̱ʼíndi̱ iin barco tú ku̱a̱ʼa̱n chí ñuu Fenicia, nda̱andi̱nú ta nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱. 3 Tándi̱ʼi, xíká xi̱nindi̱ isla ña̱ Chipre, tasaá ni̱ndo̱oña chí ndaʼa̱ yítin ta nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí Siria. Ta ni̱xa̱a̱ndi̱ chí Tiro chi kán kúú nu̱ú sa̱núuna ña̱ʼa ña̱ ndíso tú barco. 4 Ta kán na̱ndukúndi̱ na̱ discípulo ta nda̱ni̱ʼíndi̱na, ta u̱xa̱ ki̱vi̱ ni̱ndo̱ondi̱ ñuu kán. Soo ña̱ espíritu santo kúú ña̱ xi̱chindeétáʼan xíʼin na̱kán ña̱ tuku ta tuku xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Pablo ña̱ ná kǒo ku̱ʼu̱nra ñuu Jerusalén. 5 Tá ni̱ya̱ʼa ki̱vi̱ yóʼo, saá nda̱kiʼin tukundi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱. Ndiʼina, nda̱a̱ ná si̱ʼí xíʼin na̱ va̱lí, ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinndi̱ nda̱a̱ nu̱ú ke̱endi̱ ñuu kán. Tasaá xi̱kuxítíndi̱ yuʼú playa ta ni̱ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼin Ndióxi̱, 6 ta ni̱nda̱yí táʼanndi̱. Ndi̱ʼi̱ nda̱andi̱ barco ta na̱kán ndi̱kóna veʼena.

7 Nda̱a̱ chí Tiro ke̱endi̱ ta ni̱xa̱a̱ndi̱ chí ñuu Tolemaida. Ta kán chi̱ndeéndi̱* na̱ hermano ta ni̱xi̱yondi̱ xíʼinna iin ki̱vi̱. 8 Ta inka ki̱vi̱ nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ ta ni̱xa̱a̱ndi̱ chí Cesarea. Ni̱xa̱ʼa̱nndi̱ veʼe ta̱ Felipe ta̱ nátúʼun xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱, ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱kitáʼan xíʼin na̱ u̱xa̱ ta̱a na̱ nda̱kaxinna, ta ni̱ndo̱ondi̱ xíʼinra. 9 Ta̱ ta̱a yóʼo ni̱xi̱yo ku̱mí ná kúa̱an válí se̱ʼera ta xi̱natúʼunná xa̱ʼa̱ ña̱ koo chí nu̱únínu. 10 Xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ki̱vi̱ ndóondi̱ kán tá ni̱xa̱a̱ iin ta̱ profeta ta̱ ki̱xi chí Judea ta̱ xi̱naní Ágabo. 11 Ki̱xira nu̱ú ndóondi̱ ta ki̱ʼinra cinturón ta̱ Pablo ta ka̱túnra xa̱ʼa̱ra xíʼin ndaʼa̱ra ta ka̱chira: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n espíritu santo: ‘Siaʼa kúú ña̱ katún na̱ judío ta̱ xíʼin kuenta cinturón yóʼo chí ñuu Jerusalén, ta ndataxinara ndaʼa̱ na̱ yiví na̱ ñuyǐví yóʼo’”. 12 Tá xi̱niso̱ʼondi̱ ña̱yóʼo xíʼin na̱ sava na̱ ndóo kán, ki̱xáʼandi̱ káʼa̱n-ndáʼvindi̱ xíʼinra ña̱ ná kǒo ku̱ʼu̱nra ñuu Jerusalén. 13 Tasaá, ta̱ Pablo nda̱kuiinra: “¿Nda̱chun xákundó ta kúni̱ndó sandákavandó-inii̱? Va̱ása kaka-inindó chí xa̱a̱ íyo tu̱ʼvai̱ ña̱ katúnna yi̱ʼi̱ ta saátu íyo tu̱ʼvai̱ ña̱ kuvii̱ xa̱ʼa̱ ta̱ táta Jesús chí ñuu Jerusalén”. 14 Xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níkivi saxínu̱ndi̱-inira, va̱ʼaka kǒo níka̱ʼa̱nkandi̱ xíʼinra ta ka̱chindi̱: “Ná koo ña̱ kúni̱ mií Jehová”.*

15 Tá ni̱ya̱ʼa ki̱vi̱ yóʼo, nda̱taán va̱ʼandi̱ ña̱ʼandi̱ ta nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí ñuu Jerusalén. 16 Sava na̱ discípulo na̱ ñuu Cesarea ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼinndi̱, ta níʼina ndi̱ʼi̱ ni̱xa̱ʼa̱nndi̱ veʼe iin ta̱ nu̱ú ni̱xa̱a̱ ku̱u discípulo ta̱ xi̱naní Mnasón ta̱ ñuu Chipre, saáchi kán kúú nu̱ú ki̱ndoovandi̱. 17 Tá ni̱xa̱a̱ndi̱ ñuu Jerusalén, na̱ hermano ni̱kusi̱íní-inina ña̱ nda̱kiʼinna ndi̱ʼi̱. 18 Ta inka ki̱vi̱ ta̱ Pablo ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinndi̱ ña̱ kotondi̱ ta̱ Santiago. Ta kán ndóo ndiʼi na̱ anciano. 19 Ta̱ Pablo chi̱ndeérana* ta ki̱xáʼara nátúʼunra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ ña̱ xi̱niñúʼurara tá ni̱xi̱kara na̱túʼunra xíʼin na̱ kǒo kúú judío.

20 Tándi̱ʼi xi̱niso̱ʼona ña̱yóʼo ki̱xáʼana ndásakáʼnuna Ndióxi̱, tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna: “Ñani, kúnda̱a̱va-iniún ña̱ íyo ku̱a̱ʼání na̱ judío na̱ ndíku̱n ta̱ Jesús ta ndiʼi na̱yóʼo ndeéní ndíku̱nna Ley. 21 Soo na̱kán xi̱niso̱ʼona ña̱ xíkaún sánáʼún na̱ judío na̱ ndóo xíʼin na̱ kǒo kúú judío ña̱ ná sandákoona Ley ta̱ Moisés, ta káʼún xíʼinna ña̱ ná kǒo kaʼndana nu̱ú yi̱i̱* se̱ʼena ni kǒo kundiku̱nna costumbre ña̱ xa̱a̱ íyo. 22 Tá saá, ¿ndáaña keʼéyó? Na̱kán kunda̱a̱va-inina ña̱ ki̱xaún. 23 Ña̱kán, keʼé ña̱ ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼún. Yóʼo íyo ku̱mí ta̱a na̱ ki̱ndoo keʼé iin ña̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱. 24 Ndakiʼinna ná ku̱ʼu̱nna xíʼún, ta ndaya̱kúnndó miíndó nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley ta̱ Moisés, ta chaʼvi ña̱ va̱ʼa ná kaʼndana yixí xi̱nína. Tasaá ndiʼi na̱ yiví kunda̱a̱-inina ña̱ su̱ví ña̱ ndixa kúú ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼún, saáchi viíva kéʼún ndiʼi ña̱ʼa ta ndíku̱ún ña̱ káʼa̱n Ley. 25 Ta na̱ kǒo kúú judío na̱ ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxa Ndióxi̱, chi̱ndaʼándi̱ tutu ku̱a̱ʼa̱n nu̱úna nu̱ú káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kaxinndi̱, ña̱ ná kǒo kuxuna ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ na̱ ndióxi̱ vatá, ta ni ná kǒo kuniñúʼuna ni̱i̱, ta ni ná kǒo kuxuna kití tí xíʼi̱ ta kǒo xíta̱ ndiʼi ni̱i̱rí, ta ni ná kǒo keʼéna ku̱a̱chi kini”.*

26 Tá inka ki̱vi̱ ta̱ Pablo nda̱kiʼinra na̱yóʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra ta nda̱yakúnna miína nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley ta̱ Moisés. Tándi̱ʼi ni̱ki̱ʼvira ini ña̱ templo ña̱ va̱ʼa natúʼunra ama kúú ña̱ xi̱nu ki̱vi̱ ña̱ ndiʼi ndaya̱kúnna miína nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley ta̱ Moisés. Ta ama kúú ña̱ ku̱ʼu̱nna nu̱ú ta̱ su̱tu̱ ña̱ va̱ʼa taxira ña̱ʼa ndaʼa̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ iin iin na̱yóʼo.

27 Tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí xi̱nu u̱xa̱ ki̱vi̱, na̱ judío na̱ ki̱xi chí Asia xi̱ninara ini ña̱ templo ta sa̱sáa̱na ndiʼi na̱ yiví na̱ nda̱taka kán. Tasaá ti̱innara 28 ta ka̱na kóʼóna:* “Ndóʼó na̱ ta̱a na̱ ñuu Israel, chindeétáʼanndó xíʼinndi̱. Ta̱yóʼo kúú ta̱a ta̱ xíka sánáʼa̱ ndiʼi na̱ yiví ndiʼi ñuu ta káʼa̱nra ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ ñuuyó, xa̱ʼa̱ Ley ta saátu xa̱ʼa̱ veʼe yóʼo. Ta nda̱a̱ sa̱kíʼvira na̱ griego ti̱xin templo ña̱ íxayaku̱a̱ra veʼe ña̱ yi̱i̱ yóʼo”. 29 Xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo chi tá ya̱chi̱ xi̱nina ta̱ Pablo ña̱ xíkara chí ñuu xíʼin ta̱ Trófimo ta̱ ñuu Éfeso ta nda̱kanixi̱nína ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinra ini templo. 30 Ndiʼi na̱ ñuu kán ni̱sa̱a̱na. Na̱ yiví kán xínuna ni̱xa̱a̱na ta ti̱inna ta̱ Pablo ta ñúunara ña̱ ki̱tara chí templo. Ta ndi̱ku̱n nda̱kasina yéʼé. 31 Tá ki̱xáʼana kúni̱na kaʼnínara, íyo iin na̱ ni̱xa̱ʼa̱n na̱túʼun xíʼin ta̱ kúú comandante nu̱ú na̱ soldado ña̱ kininí kéʼé ndiʼi na̱ yiví na̱ ñuu Jerusalén. 32 Ta ndi̱ku̱n sa̱ndátakara na̱ soldado xíʼin na̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ta xínura ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ñúʼuna. Tá xi̱ni na̱ yiví kán ta̱ comandante xíʼin na̱ soldado kǒo níkanikana ta̱ Pablo.

33 Ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ku̱yatinra, ta ti̱inrara ta xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná katúnnara xíʼin u̱vi̱ cadena. Tándi̱ʼi, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ndáa ta̱ kúúra ta ndáaña ke̱ʼéra. 34 Soo sava na̱ yiví kán, xa̱a̱ síín síín ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nna. Xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káʼa̱nna kǒo níkivi kunda̱a̱-inira ndáaña kúú míí ña̱ ndixa ku̱u, ta xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná kuniʼina ta̱ Pablo ku̱ʼu̱nra nu̱ú ndóo na̱ soldado. 35 Soo tá ni̱xa̱a̱ra nu̱ú íyo escalera, na̱ soldado kán xi̱ndisonara ni̱ya̱ʼara xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní kini kéʼé na̱ yiví kán, 36 saáchi na̱ yiví ndíku̱nna ku̱a̱ʼa̱nna sa̱tára ta kána kóʼóna: “Kaʼníra”.

37 Tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí chika̱a̱nara nu̱ú ndóo na̱ soldado, ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ comandante na̱ soldado: “¿Á kivi ka̱ʼi̱n iin ña̱ʼa?”. Ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á káʼún tu̱ʼun griego? 38 ¿Á su̱ví yóʼó kúú ta̱ ñuu Egipto, ta sa̱kán loʼo tiempo kúú ña̱ nda̱kutáʼún xíʼin na̱ yiví ña̱ koona contra xíʼin na̱ chíñu ta nda̱kiʼún 4,000 na̱ xáʼní ku̱a̱ʼa̱nna xíʼún chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí?”. 39 Ta̱ Pablo nda̱kuiinra: “Míí ña̱ nda̱a̱ iin ta̱ judío kúi̱, ta̱ ñuu Tarso kúi̱, iin ñuu ña̱ ndáyáʼviní ña̱ kíndo̱o chí Cilicia. Ña̱kán káʼi̱n xíʼún ña̱ ná taxiún ka̱ʼi̱n xíʼin na̱ ñuu yóʼo”. 40 Tá ta̱xira ña̱ ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo, ta̱yóʼo xi̱kundichira nu̱ú escalera ta ni̱xi̱ka ndaʼa̱ra nu̱ú na̱ ñuu. Tá kǒo nda̱a̱ ni iinkana níka̱ʼa̱n, ki̱xáʼara káʼa̱nra tu̱ʼun hebreo xíʼinna:

22 “Ñaniyó xíʼin ndóʼó na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱, kuniso̱ʼondó vitin ña̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼíi̱”. 2 Tá xi̱niso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra tu̱ʼun hebreo xíʼinna, ni iinkana kǒo níka̱ʼa̱n. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nkara xíʼinna: 3 “Yi̱ʼi̱ ta̱ judío kúi̱. Ka̱kui̱ ñuu Tarso ña̱ kíndo̱o chí Cilicia, soo ñuu yóʼo kúú nu̱ú ka̱ʼvii̱ ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Gamaliel yi̱ʼi̱. Ta sa̱náʼa̱na yi̱ʼi̱ ña̱ ndeéní kundiku̱i̱n Ley na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ta xíʼin ndiʼi-inii̱ kúú ña̱ ndásakáʼnui̱ Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé miíndó vitin. 4 Ta na̱ ni̱xi̱ka Yichi̱ Ndióxi̱,* xi̱nandukúi̱na ña̱ kaʼníi̱na ta xi̱katúi̱n ta̱a xíʼin ñaʼá ta xi̱chikai̱na veʼeka̱a, 5 ta na̱ su̱tu̱ xíʼin ndiʼi na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* xíni̱na xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ta na̱kán kúútu na̱ ta̱xi carta ndaʼíi̱ ña̱ ku̱ʼi̱n tii̱n na̱ hermano na̱ ndóo ñuu Damasco, ta ni̱xa̱ʼi̱n ña̱ katúi̱nna kixina xíʼi̱n chí ñuu Jerusalén ña̱ ndakiʼinna castigo.

6 ”Soo, tá va̱xii̱ chí yichi̱ tá xa̱a̱ kúyatin xa̱i̱ chí ñuu Damasco tá sava ki̱vi̱, iin kama ki̱ta iin ñuʼu̱ káʼnu chí ndiví ta nda̱ye̱ʼe̱ña nu̱úi̱. 7 Tasaá ndu̱vai̱ nu̱ú ñuʼú ta xi̱niso̱ʼi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n iinna xíʼi̱n: ‘Saulo, Saulo, ¿nda̱chun ndíku̱ún sa̱tái̱?’. 8 Ta nda̱kuii̱n yuʼúra: ‘¿Ndáa ta̱ kúún táta?’. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret kúi̱, ta̱ ndíku̱ún sa̱tá’. 9 Ta na̱ ta̱a na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼi̱n xi̱nina ñuʼu̱ kán, soo kǒo níxiniso̱ʼona ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼi̱n. 10 Tasaá ni̱ka̱ʼi̱n: ‘¿Ndáaña xíniñúʼu keʼíi̱ táta?’. Ta̱ táta Jesús nda̱kuiinra yuʼíi̱: ‘Ndako̱o, ta kúáʼan chí ñuu Damasco ta kán ka̱ʼa̱nna xíʼún ndiʼi ña̱ xíniñúʼu keʼún’. 11 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níkivi kotoi̱ ña̱ ndeéní nda̱ye̱ʼe̱ ñuʼu̱ kán nu̱úi̱, xa̱ʼa̱ ña̱kán na̱ ta̱a na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼi̱n tíinna ndaʼíi̱ ku̱a̱ʼa̱nna, tasaá ni̱xa̱i̱ chí ñuu Damasco.

12 ”Tándi̱ʼi, iin ta̱a ta̱ naní Ananías, iin ta̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley, ta ndiʼi na̱ judío na̱ ndóo kán káʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱ra, 13 ki̱xira xi̱tora yi̱ʼi̱. Ta xi̱kundichira yatin xíʼi̱n ta ni̱ka̱ʼa̱nra: ‘Ñani Saulo, ná ndaʼa nu̱ún’. Ta ndi̱ku̱n saá nda̱niʼi̱ nu̱úi̱ ta xi̱nii̱ra. 14 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Ndióxi̱ na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá nda̱kaxinra yóʼó ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ra, ña̱ va̱ʼa ná kuniún ta̱ Jesús ta̱ nda̱kúní íyo ini, ta kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼa̱nra, 15 saáchi ka̱ʼún xa̱ʼa̱ra nu̱ú ndiʼi na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niún xíʼin ña̱ xi̱niso̱ʼún. 16 Tá saá, ¿nda̱chun ndátún? Ndako̱o ta ndakuchiún ta kuniñúʼu ki̱vi̱ra ña̱ ndakataún ku̱a̱chiún’.

17 ”Tá ndi̱kói̱ ñuu Jerusalén ta ki̱xáʼíi̱ káʼi̱n xíʼin Ndióxi̱ ini templo, xi̱nii̱ iin visión* 18 ta xi̱nii̱ra. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Kama koún ta kama kitaún ñuu Jerusalén, saáchi kǒo kuniso̱ʼona ña̱ ka̱ʼún xa̱ʼíi̱’. 19 Ta ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinra: ‘Táta, na̱kán xíni̱ va̱ʼavana ña̱ ni̱xi̱kai̱ sinagoga tá sinagoga ña̱ xi̱chikai̱na veʼeka̱a ta xi̱kanii̱ na̱ xi̱kandíxa yóʼó. 20 Tá xáʼnína ta̱ Esteban ta̱ xi̱kuu testigoún, kán xi̱ndika̱i̱, ta va̱ʼava ña̱ xi̱keʼéna nu̱úi̱ ta xi̱ndai̱ ti̱ko̱to̱ na̱ xa̱ʼní-ñaʼá’. 21 Ta ni saá, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Kúáʼan, chi chindaʼíi̱ yóʼó ku̱ʼún ñuu xíká’”.

22 Ta na̱ yiví kán va̱ása nítaxikana ka̱ʼa̱nra. Tasaá ka̱na kóʼóna* ta ka̱china: “Kaʼní ta̱ ta̱a yóʼo. Xíniñúʼu kuvira”. 23 Xa̱ʼa̱ ña̱ kána kóʼóna, xátana ti̱ko̱to̱na ta xátana yáká,* 24 ta̱ comandante na̱ soldado xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná chika̱a̱na ta̱ Pablo veʼe nu̱ú ndóo na̱ soldado. Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná kaninara,* saáchi xi̱kuni̱ra kunda̱a̱ káxi inira ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xi̱ndaʼyi̱ kóʼó na̱ yiví kán xa̱ʼa̱ra. 25 Soo tá ka̱túnna ta̱ Pablo ña̱ kaninara,* ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado: “¿Á káʼa̱n ley ña̱ va̱ʼa kanindó iin ta̱ ñuu Roma tá kúma̱níka tiinna ku̱a̱chi xíʼinra?”. 26 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ña̱yóʼo, ni̱xa̱ʼa̱nra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ comandante na̱ soldado ta ka̱chira: “¿Ndáaña ndákanixi̱níún keʼún? Saáchi ta̱ ta̱a yóʼo ta̱ ñuu Roma kúúra”. 27 Ña̱kán, ta̱ comandante na̱ soldado ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱úra ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n, ¿á ta̱ ñuu Roma kúún?”. Ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Ta̱ ñuu kán kúúvai̱”. 28 Ta̱ comandante na̱ soldado ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Yi̱ʼi̱ ku̱a̱ʼání xu̱ʼún cha̱ʼvii̱ ña̱ va̱ʼa koi̱ ta̱ ñuu Roma”. Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Soo yi̱ʼi̱ tá xa̱a̱ ka̱kuvíi̱ kúi̱ ta̱ ñuu Roma”.

29 Ta ndi̱ku̱n saá, na̱ ta̱a na̱ ku̱a̱ʼa̱n nda̱ka̱tu̱ʼun-ñaʼá ta saxóʼvi̱nara ku̱xíkána nu̱úra. Ta̱ comandante na̱ soldado ndeéní ni̱yi̱ʼvíra tá na̱kunda̱a̱-inira ña̱ kúúra ta̱ ñuu Roma saáchi miíra xa̱ʼnda chiñu ña̱ katúnnara xíʼin cadena.

30 Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ra kunda̱a̱ káxi inira ndáa ku̱a̱chi kúú ña̱ káʼa̱n na̱ judío xa̱ʼa̱ra, ña̱kán tá inka ki̱vi̱ sa̱ñárara ta xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná ndataka na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ ta saátu ndiʼi na̱ Sanedrín. Tasaá níʼira ta̱ Pablo ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱úna.

23 Ta̱ Pablo xi̱to káxira nu̱ú na̱ Sanedrín ta ka̱chira: “Ñaniyó, Ndióxi̱ xíni̱ra ña̱ kǒo ña̱ kini kéʼíi̱ ta nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin va̱ʼa íyo ña̱ xínitúni̱i̱”. 2 Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ su̱tu̱ káʼnu Ananías ña̱yóʼo, xa̱ʼndara chiñu nu̱ú na̱ ndíta yatin xíʼinra ña̱ ná kanina yuʼú ta̱ Pablo. 3 Tasaá ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndióxi̱ kanira yóʼó, ta̱ vatá.* ¿Á xi̱kundúʼún ña̱ tiún ku̱a̱chi xíʼi̱n nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ Ley, soo miíún yáʼandosóún ña̱ káʼa̱n Ley ta xáʼndaún chiñu ña̱ ná kanina yi̱ʼi̱?”. 4 Na̱ íyo yatin xíʼinra kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “¿Á ta̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa kúún xíʼin ta̱ su̱tu̱ káʼnu Ndióxi̱?”. 5 Ta̱ Pablo nda̱kuiinra yuʼúna: “Ñaniyó, va̱ása xíni̱i̱ ña̱ kúúra su̱tu̱ káʼnu. Saáchi tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: ‘Kǒo ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼún xa̱ʼa̱ na̱ kúchée nu̱ú na̱ ñuu’”.

6 Xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱ ta̱ Pablo ña̱ savana xi̱kuuna na̱ saduceo ta inkana xi̱kuuna na̱ fariseo, ndeé va̱ʼa ni̱ka̱ʼa̱nra nu̱ú na̱ Sanedrín: “Ñaniyó, yi̱ʼi̱ kúi̱ ta̱ fariseo, se̱ʼe na̱ fariseo. Vitin ndátiinna ku̱a̱chi xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxai̱ ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱”. 7 Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, na̱ fariseo xíʼin na̱ saduceo ki̱xáʼana ndáʼyi̱ nu̱ú táʼanna ta ndiʼi na̱ yiví kán nda̱taʼvína, 8 chi na̱ saduceo káʼa̱nna ña̱ kǒo ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta ni kǒo na̱ ángel,* soo na̱ fariseo kándíxana ndiʼi ña̱yóʼo. 9 Ta ki̱xáʼana kána kóʼóna.* Tasaá nda̱kuita sava na̱ maestro na̱ sánáʼa̱ ley* na̱ kítáʼan xíʼin na̱ fariseo ta ki̱xáʼana ndeékaví ndáʼyi̱ nu̱ú táʼanna. Xi̱kachina: “Kǒo ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼé ta̱ ta̱a yóʼo. Saáchi sana na̱ ángel ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra”.* 10 Tá xi̱ni ta̱ comandante na̱ soldado ña̱ ndeéka ndáʼyi̱ nu̱ú táʼanna, ni̱yi̱ʼvíra ña̱ kaʼnína ta̱ Pablo. Ña̱kán, xa̱ʼndara chiñu nu̱ú na̱ soldado ña̱ ná tavána ta̱ Pablo ña̱ ku̱ʼu̱nra xíʼinna chí nu̱ú ndóo na̱ soldado.

11 Soo mií ñuú saá ki̱ta ta̱ táta Jesús nu̱ú ta̱ Pablo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ndakú koo iniún. Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva na̱túʼun ndiʼún xa̱ʼíi̱ chí ñuu Jerusalén saátu natúʼún xa̱ʼíi̱ chí ñuu Roma”.

12 Tá ni̱tu̱vi, na̱ judío nda̱kutáʼanna ta ki̱ndoona ña̱ va̱ása kuxuna ta ni va̱ása koʼona nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa nda̱a̱ ná kaʼnína ta̱ Pablo, soo tá ná kǒo keʼéna ña̱yóʼo ná kixi chiʼña sa̱tána. 13 Yáʼa 40 ta̱a kúú na̱ ki̱ndoo keʼé ña̱yóʼo. 14 Ta ni̱xa̱ʼa̱nna xi̱tona na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna: “Ki̱ndoondi̱ ña̱ va̱ása kuxundi̱ ni loʼo ña̱ʼa nda̱a̱ tá ná kaʼníndi̱ ta̱ Pablo, soo tá ná kǒo keʼéndi̱ ña̱yóʼo ná kixi chiʼña sa̱tándi̱. 15 Ña̱kán ka̱ʼa̱nndó xíʼin ta̱ comandante na̱ soldado saátu na̱ Sanedrín ná ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná chindaʼárara kixira nu̱úndó, nda̱a̱ táki̱ʼva keʼé na̱ kúni̱ kunda̱a̱ va̱ʼa ini xa̱ʼa̱ra saá keʼéndó. Tá kúma̱níka kixaa̱ra xa̱a̱ koo tu̱ʼvandi̱ ña̱ kaʼníndi̱ra”.

16 Soo tá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ loʼo se̱ʼe ñá ku̱ʼva ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱ndoona keʼéna, saá ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú ndóo na̱ soldado ta na̱túʼunra xíʼin ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 17 Tasaá ka̱na ta̱ Pablo ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kúáʼan xíʼin ta̱ loʼo yóʼo nu̱ú ta̱ comandante na̱ soldado, saáchi íyo iin ña̱ʼa ka̱ʼa̱nra xíʼinra”. 18 Ña̱kán nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra ta ni̱xa̱a̱ra xíʼinra nu̱ú ta̱ comandante na̱ soldado. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ta̱ Pablo ta̱ ndíka̱a̱ veʼeka̱a ka̱nara yi̱ʼi̱ ña̱ ni̱xa̱ʼi̱n nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n ña̱ ná kuniʼi̱ ta̱ loʼo yóʼo kixii̱ nu̱ún chi íyo iin ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼún”. 19 Ta̱ comandante na̱ soldado ti̱inra ndaʼa̱ra ta ta̱vá síínrara ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara: “¿Ndáaña kúni̱ún ka̱ʼún xíʼi̱n?”. 20 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Na̱ judío ki̱ndoona ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼún ña̱ ná taxiún ku̱ʼu̱n ta̱ Pablo nu̱ú na̱ Sanedrín taa̱n, nda̱a̱ táki̱ʼva keʼé na̱ kúni̱ kunda̱a̱ va̱ʼa ini xa̱ʼa̱ra saá kúni̱na keʼéna. 21 Soo kǒo taxiún ña̱ saxínu̱na-iniún, saáchi yáʼaka 40 ta̱a kúú na̱ xa̱a̱ kúúmiína na̱ íyo tu̱ʼva ña̱ tiinnara. Ta na̱kán ki̱ndoona ña̱ va̱ása kuxuna ta ni va̱ása koʼona nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa nda̱a̱ tá ná kaʼnína ta̱ Pablo, soo tá ná kǒo keʼéna ña̱yóʼo ná kixi chiʼña sa̱tána. Ta xa̱a̱ ndátu tu̱ʼvana ña̱ ná keʼún ña̱ káʼa̱nna”. 22 Ta̱ comandante ta̱xira ña̱ ná ku̱ʼu̱n ta̱ loʼo kán, soo tá kúma̱níka ku̱ʼu̱nra ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kǒo ka̱ʼún xíʼin ni iinna ña̱ na̱túʼún xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”.

23 Tasaá ka̱nara u̱vi̱ na̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ná koo tu̱ʼva 200 na̱ soldado ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna chí Cesarea ki̱ʼva ka̱a i̱i̱n ñuú. Ta ná ku̱ʼu̱n 70 soldado na̱ yósó kuáyi̱ ta saátu ná ku̱ʼu̱n 200 soldado na̱ níʼi lanza xíʼinndó. 24 Ña̱ va̱ʼa ná kǒo ña̱ʼa kundoʼo ta̱ Pablo, ná koo tu̱ʼva kuáyi̱ ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nra xíʼinndó ña̱ ndataxindóra ndaʼa̱ ta̱ chíñu Félix”. 25 Tasaá ka̱ʼyíra iin carta ña̱ káchi siaʼa:

26 “Yi̱ʼi̱ ta̱ Claudio Lisias kúú ta̱ káʼyí carta yóʼo ña̱ ku̱xa̱a̱ña ndaʼún, yóʼó ta̱ chíñu Félix ta̱ íxato̱ʼíi̱: Chíndeéi̱ yóʼó.* 27 Na̱ judío ti̱inna ta̱ ta̱a yóʼo ta si̱lóʼo kaʼnínara. Tá na̱kunda̱a̱-inii̱ ña̱ kúúra ta̱ ñuu Roma, ndi̱ku̱n ni̱xa̱ʼi̱n xíʼin na̱ soldadoi̱ ta sa̱kǎkui̱ra ndaʼa̱na. 28 Xi̱kuni̱i̱ kunda̱a̱-inii̱ ndáa ku̱a̱chi kúú ña̱ chíka̱a̱nara, ña̱kán ni̱xa̱ʼi̱n xíʼinra nu̱ú na̱ Sanedrín. 29 Na̱kunda̱a̱-inii̱ ña̱ chíka̱a̱na ku̱a̱chira ña̱ káʼa̱nra ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ley, soo kǒo níkeʼéra nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼu kuvira xa̱ʼa̱ á ña̱ ku̱ʼu̱nra veʼeka̱a xa̱ʼa̱ña. 30 Soo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ña̱ ki̱ndoona ña̱ kaʼnínara, tasaá ndi̱ku̱n chi̱ndaʼíi̱ra ku̱xa̱a̱ra nu̱ún ta saátu xa̱ʼndai̱ chiñu nu̱ú na̱ chíka̱a̱ ku̱a̱chira ña̱ ná ka̱ʼa̱nna ndáa ku̱a̱chi kúú ña̱ kúúmiíra nu̱ún”.

31 Ta na̱ soldado yóʼo xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra, ña̱kán tá ñuú nda̱kiʼinna ta̱ Pablo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna chí ñuu Antípatris. 32 Tá inka ki̱vi̱ na̱ soldado ndi̱kóna veʼe nu̱ú ndóona ta na̱ soldado na̱ yósó kuáyi̱ kúú na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra. 33 Tá ni̱xa̱a̱ na̱ soldado na̱ yósó kuáyi̱ chí Cesarea, ta̱xina carta ndaʼa̱ ta̱ chíñu ta saátu nda̱taxina ta̱ Pablo ndaʼa̱ra. 34 Tasaá ka̱ʼvira carta ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ndáa ñuu ta̱ Pablo. Tasaá na̱kunda̱a̱-inira ña̱ kúúra ta̱ Cilicia. 35 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Kuniso̱ʼi̱ ndiʼi ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼún tá ná kixaa̱ na̱ chíka̱a̱ ku̱a̱chi yóʼó”. Tándi̱ʼi, xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná chika̱a̱nara veʼe nu̱ú xáʼndachíñu ta̱ Herodes ta kundaanara.

24 Tá ni̱ya̱ʼa u̱ʼu̱n ki̱vi̱, ta̱ su̱tu̱ káʼnu Ananías ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼin sava na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* ta saátu xíʼin ta̱ káʼa̱nndosó* ta̱ naní Tértulo, ta ta̱xina ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo nu̱ú ta̱ chíñu. 2 Tá ka̱nana ta̱ naní Tértulo, ki̱xáʼara táxira ku̱a̱chi ta káchira:

“Kúnda̱a̱-inindi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa yóʼó kúú ña̱ va̱ʼaní ndóondi̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní xíni̱ún kaʼndachíñún, va̱ʼaní ku̱a̱ʼa̱n ndúu ñuu yóʼo. 3 Táta Félix, yóʼó kúú ta̱ íxato̱ʼóníndi̱ ta ndiʼi yichi̱ táxiníndi̱ tíxa̱ʼvi ndaʼún ta saátu kéʼéna ndiʼi ñuu. 4 Soo va̱ása kúni̱ndi̱ kindaandi̱ ku̱a̱ʼání tiempo ndaʼún, káʼa̱n-ndáʼvindi̱ xíʼún ña̱ ná kuniso̱ʼo loʼún ña̱ ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼún chi va̱ʼaní-iniún. 5 Na̱kunda̱a̱-inindi̱ ña̱ iin kue̱ʼe̱va kúú ta̱ ta̱a yóʼo nu̱úndi̱. Ndásakára xi̱ní ndiʼi na̱ judío ña̱ ná koona contra xíʼin na̱ chíñu ta ta̱yóʼo kúú ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ grupo na̱ naní nazareno. 6 Ta saátu kǒo íxato̱ʼóra templo, ña̱kán ti̱inndi̱ra. 7 * 8 Tá ná kixáʼún nda̱ka̱tu̱ʼúnra, kunda̱a̱va-iniún xa̱ʼa̱ ndiʼi ku̱a̱chi ña̱ táxindi̱ xa̱ʼa̱ra”.

9 Tasaá ki̱xáʼa ndiʼi na̱ judío káʼa̱nna, ña̱ nda̱a̱va kúú ndiʼi ku̱a̱chi ña̱ táxina xa̱ʼa̱ra. 10 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ chíñu kán xíʼin ta̱ Pablo ña̱ ná ka̱ʼa̱nra. Tasaá nda̱kuiinra:

“Kúnda̱a̱va-inii̱ ña̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo tíún ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuu yóʼo, ña̱kán kúsi̱í-inii̱ ña̱ káʼi̱n xa̱ʼíi̱ nu̱ún vitin. 11 Táki̱ʼva xa̱a̱ kíʼún kuenta, sa̱kán íyo 12 ki̱vi̱ ni̱xa̱ʼi̱n ñuu Jerusalén ña̱ ndasakáʼnui̱ Ndióxi̱. 12 Na̱yóʼo kǒo níndani̱ʼína yi̱ʼi̱ ña̱ nátúʼun kúáchii̱ xíʼin nda̱a̱ ni iin na̱ yiví ini ña̱ templo, ni ña̱ sákanitáʼi̱n na̱ yiví chí sinagoga á chí ñuu. 13 Ta ndiʼi ña̱ʼa ña̱ chíka̱a̱na ku̱a̱chi yi̱ʼi̱, kǒo nda̱a̱ ni iinna níxini yi̱ʼi̱ ña̱ ndixa kéʼíi̱ña. 14 Soo ña̱ káʼa̱nna xíʼin ña̱ kúú religión xa̱á, ña̱kán kúú ña̱ ndíku̱i̱n vitin ta ndásakáʼnui̱ Ndióxi̱ na̱ táʼi̱n na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá, ta kándíxai̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú Ley ta saátu ña̱ ka̱ʼyí na̱ Profeta. 15 Yi̱ʼi̱ kándíxai̱ Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva kándíxa na̱ ta̱a yóʼo Ndióxi̱, kándíxai̱ ña̱ sandátakura na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ʼa* ta saátu na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa. 16 Ña̱kán chíka̱a̱níi̱ ndee̱ ña̱ vií ná koo ña̱ xínitúni̱i̱ nu̱ú Ndióxi̱ ta saátu nu̱ú na̱ yiví. 17 Xa̱a̱ ku̱a̱ʼáva ku̱i̱ya̱ ni̱ya̱ʼa, soo ndi̱kói̱ ña̱ taxii̱ ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ñui̱ ta saátu ndaʼa̱ Ndióxi̱. 18 Ta yi̱ʼi̱ xa̱a̱ nda̱yakúi̱n* miíi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley ta̱ Moisés, soo tá ndíka̱i̱ ini templo kéʼíi̱ ndiʼi ña̱ʼa yóʼo saá kúú ña̱ nda̱ni̱ʼína yi̱ʼi̱. Ni kǒo ku̱a̱ʼá na̱ yiví ñúʼu xíʼi̱n ta ni kǒo sákakui̱ ku̱a̱chi. Soo kán ñúʼu sava na̱ judío na̱ ki̱xi chí Asia 19 ta na̱kánva kúú na̱ xíniñúʼu kundoo yóʼo ña̱ taxina ku̱a̱chi xa̱ʼíi̱ nu̱ún, tá ndixa íyo iin ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼíi̱. 20 Tá kǒo, na̱ ta̱a na̱ ndóo yóʼo ná ka̱ʼa̱nna ndáa ku̱a̱chi kúú ña̱ nda̱ni̱ʼína ke̱ʼíi̱ tá ni̱xa̱ʼi̱n nu̱ú na̱ Sanedrín, 21 chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n kuitíi̱ kúúña: ‘Vitin ndátiinna ku̱a̱chi xíʼi̱n nu̱úndó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxai̱ ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱’”.

22 Soo ta̱ Félix, ta̱ xi̱xini̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva ni̱xi̱yo Yichi̱ Ndióxi̱, kǒo níxiinra tiinra ku̱a̱chi kán, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼina: “Tá ná kixaa̱ ta̱ comandante na̱ soldado ta̱ naní Lisias, saá kotoi̱ ndáaña keʼíi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nndó”. 23 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ña̱ ná kundaara ta̱ Pablo soo ná taxira keʼéra sava ña̱ʼa, ta saátu ná taxira ña̱ kixi na̱ kítáʼan xíʼinra ña̱ taxina ña̱ xíniñúʼura.

24 Tá ni̱ya̱ʼa sava ki̱vi̱ saá ki̱xaa̱ ta̱ Félix xíʼin ñá síʼira ñá Drusila, ta ñá judía xi̱kuuñá, ta ka̱nara ta̱ Pablo ña̱ ná kixira nu̱úra ta xi̱niso̱ʼora ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxara ta̱ Cristo Jesús. 25 Soo tá ki̱xáʼa ta̱ Pablo káʼa̱nra xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ʼnu̱na-inina xíʼin ña̱ kéʼéna, ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi chí nu̱únínu, ta̱ Félix ni̱yi̱ʼvíra ta ka̱chira: “Xa̱a̱ va̱ʼa ku̱ʼún. Kúáʼan tasaá kanai̱ yóʼó inka yichi̱ tá xa̱a̱ ná koo tiempo nu̱úi̱”. 26 Soo saátu xi̱kuni̱ra ña̱ ná taxi ta̱ Pablo xu̱ʼún ndaʼa̱ra. Ña̱kán xi̱kana ni̱ʼinírara ta xi̱natúʼunra xíʼinra. 27 Ni̱ya̱ʼa u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ ta nda̱kiʼin ta̱ Porcio Festo chiñu ña̱ xi̱kuumií ta̱ Félix. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ Félix kindo̱o va̱ʼara nu̱ú na̱ judío, kǒo nítavára ta̱ Pablo veʼeka̱a.

25 Tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ ña̱ ni̱xa̱a̱ ta̱ Festo chí Judea ta ndu̱ura ta̱ chíñu, ke̱era chí Cesarea ta ku̱a̱ʼa̱nra ñuu Jerusalén. 2 Ta na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ ta saátu na̱ judío na̱ ndáyáʼvika ni̱xa̱a̱na ta̱xina ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo. Ta ki̱xáʼana káʼa̱n-ndáʼvina xíʼin ta̱ Festo 3 ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ kaʼndara chiñu ña̱ kixi ta̱ Pablo chí ñuu Jerusalén. Soo na̱kán nda̱kutáʼan tu̱ʼunna ña̱ kaʼnína ta̱ Pablo chí yichi̱. 4 Soo ta̱ Festo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kindo̱o ta̱ Pablo veʼeka̱a chí Cesarea chi miíra kamava ndikóra chí kán. 5 Ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndóʼó na̱ kúúmií iin chiñu káʼnu ná ku̱ʼu̱nyó, ta tá ndixa ke̱ʼé ta̱ ta̱a kán iin ña̱ va̱ása va̱ʼa taxindó ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ra”.

6 Tá ni̱xi̱yora ki̱ʼva 8 á 10 ki̱vi̱ xíʼinna, saá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Cesarea. Tá inka ki̱vi̱ nda̱kundúʼura* nu̱ú tíinna ku̱a̱chi ta xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná kixina xíʼin ta̱ Pablo nu̱úra. 7 Tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Pablo kán, na̱ judío na̱ ki̱xi chí ñuu Jerusalén nda̱kutúna nu̱úra ta ki̱xáʼana táxina ku̱a̱ʼání ku̱a̱chi ndeé xa̱ʼa̱ra soo kǒo prueba níʼina.

8 Soo ta̱ Pablo nda̱kuiinra xa̱ʼa̱ra ta ka̱chira: “Kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼíi̱ nu̱ú ña̱ Ley ni nu̱ú ña̱ templo ta ni nu̱ú ta̱ César”. 9 Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ Festo kindo̱o va̱ʼara xíʼin na̱ judío nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Pablo: “¿Á kúni̱ún ku̱ʼún ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa tii̱n ku̱a̱chi xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo?”. 10 Soo ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Nu̱ú ndátiin ta̱ César ku̱a̱chi kúú ña̱ ki̱xai̱ ta yóʼo kúú nu̱ú xíniñúʼu ndatiinna ku̱a̱chi xíʼi̱n. Kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼíi̱ xíʼin na̱ judío nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ kúnda̱a̱-iniún. 11 Tá ndixa ke̱ʼíi̱ iin ña̱ va̱ása va̱ʼa ta xíniñúʼu kuvii̱ xa̱ʼa̱ña, va̱ása ka̱ʼi̱n xíʼinndó ña̱ ná kǒo kaʼníndó yi̱ʼi̱. Soo tá ña̱ káʼa̱n na̱ ta̱a yóʼo xa̱ʼíi̱ su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúúña, nda̱a̱ ni iinna va̱ása xíniñúʼu ndataxi yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ miína. Kúni̱i̱ ku̱ʼi̱n ña̱ ná tiin ta̱ César ku̱a̱chi xíʼi̱n”. 12 Tándi̱ʼi ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun ta̱ Festo na̱ táxi consejo ndaʼa̱ra, saá nda̱kuiinra yuʼúra: “Ni̱ka̱ʼún ña̱ kúni̱ún ndatiin ta̱ César ku̱a̱chi xíʼún, ta va̱ʼa ku̱ʼu̱nvaún nu̱úra”.

13 Tá ni̱ya̱ʼa sava ki̱vi̱, ta̱ rey Agripa xíʼin ñá síʼira ñá Berenice ni̱xa̱a̱na chí Cesarea ña̱ kotona ta̱ Festo. 14 Xa̱ʼa̱ ña̱ kindo̱ona sava ki̱vi̱ kán, ta̱ Festo na̱túʼunra xíʼin ta̱ rey Agripa xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo. Ta ka̱chira:

“Yóʼo ndíka̱a̱ iin ta̱a ta̱ ni̱ndo̱o veʼeka̱a i̱xaa ta̱ Félix, 15 tá ni̱xi̱yoi̱ ñuu Jerusalén, na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱* nu̱ú na̱ judío na̱túʼunna xíʼi̱n xa̱ʼa̱ra ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ña̱ ná tii̱n ku̱a̱chi xíʼinra ta ka̱ʼi̱n ña̱ xíniñúʼu kuvira. 16 Soo nda̱kuii̱n yuʼúna nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ley na̱ ñuu Roma, ña̱ kǒo kivi ndi̱ku̱n taxiyó iin na̱ yiví ndaʼa̱ inkana chi siʼnaka xíniñúʼu kuniso̱ʼoyó ndáaña ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ miína nu̱ú na̱ chíka̱a̱ ku̱a̱chiñaʼá. 17 Ña̱kán tá ki̱xaa̱na yóʼo, inka ki̱vi̱ kamaní xi̱koi̱ nu̱ú tíinna ku̱a̱chi ta xa̱ʼndai̱ chiñu ña̱ ná kixina xíʼinra nu̱úi̱. 18 Tasaá nda̱kundita na̱ táxi ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ra, soo kǒo níka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ nda̱kanixi̱níi̱ ke̱ʼéra. 19 Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n kuitína xa̱ʼa̱ kúú ña̱ kǒo kítáʼan tu̱ʼunna xíʼinra xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva ndásakáʼnura ndióxi̱ra,* ta saátu va̱ása kítáʼan tu̱ʼunna xíʼinra xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ soo ta̱ Pablo káʼa̱nra ña̱ tákuvara. 20 Ta yi̱ʼi̱ kǒo níkunda̱a̱-inii̱ ndáa ki̱ʼva tii̱n ku̱a̱chi kán, ña̱kán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼíi̱nra á kúni̱ra ku̱ʼu̱nra ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa tiinna ku̱a̱chi xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 21 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo ña̱ xi̱kuni̱ra tiin ta̱ César ku̱a̱chi xíʼinra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kúni̱ra kundatura ndáaña ka̱ʼa̱n ta̱ Augusto xa̱ʼa̱ra, xa̱ʼndai̱ chiñu ña̱ ná kundika̱a̱ra veʼeka̱a nda̱a̱ ná chindaʼíi̱ra ku̱ʼu̱nra nu̱ú ta̱ César”.

22 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Agripa xíʼin ta̱ Festo: “Saátu yi̱ʼi̱ kúni̱i̱ kuniso̱ʼi̱ ña̱ ka̱ʼa̱n ta̱ ta̱a kán”. Ta nda̱kuiinra yuʼúra: “Taa̱n kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼa̱nra”. 23 Tá inka ki̱vi̱ ni̱xa̱a̱ ta̱ Agripa xíʼin ñá Berenice ta ndeéní ku̱u ni̱xa̱a̱na, ta ni̱ki̱ʼvina nu̱ú ndátaka ku̱a̱ʼání na̱ yiví ta ni̱ki̱ʼvitu na̱ comandante na̱ soldado xíʼinna ta saátu na̱ ta̱a na̱ ndáyáʼviní na̱ ndóo ñuu kán. Tasaá xa̱ʼnda ta̱ Festo chiñu ña̱ ná kixina xíʼin ta̱ Pablo nu̱úra. 24 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Festo: “Yóʼó ta̱ rey Agripa xíʼin ndiʼika ndóʼó na̱ ndóo yóʼo, kotondó ta̱ ta̱a yóʼo. Chí ñuu Jerusalén xíʼin ñuu yóʼo, ndiʼi na̱ judío káʼa̱nna xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo ña̱ xíniñúʼu kuvira. 25 Soo yi̱ʼi̱ ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ kǒo ña̱ʼa níkeʼéra ña̱ xíniñúʼu kuvira xa̱ʼa̱. Ña̱kán tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kúni̱ra ku̱ʼu̱nra nu̱ú ta̱ Augusto, va̱ʼaka nda̱kanixi̱níi̱ chindaʼíi̱ra ku̱ʼu̱nra nu̱ú ta̱kán. 26 Soo kǒo mií ña̱ kaʼyívíi̱ xa̱ʼa̱ra ku̱ʼu̱n nu̱ú ta̱ César.* Ña̱kán ka̱nai̱ra ki̱xaa̱ra nu̱úndó ta saatu nu̱ú yóʼó ta̱ rey Agripa, ña̱kán va̱ʼa tá ná ndiʼi nda̱ka̱tu̱ʼúnra, ni̱ʼíi̱ ña̱ kaʼyíi̱ xa̱ʼa̱ra. 27 Saáchi nu̱ú yi̱ʼi̱, tá chíndaʼána iin ta̱ ndíka̱a̱ veʼeka̱a xíniñúʼu ka̱ʼa̱nna ndáaña kúú ku̱a̱chira”.

26 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Agripa xíʼin ta̱ Pablo: “Kivi ka̱ʼún xa̱ʼún”. Tasaá sa̱ndáka̱a̱ ta̱ Pablo ndaʼa̱ra ta ki̱xáʼara káʼa̱nra xa̱ʼa̱ra:

2 “Rey Agripa, kúsi̱íní-inii̱ ña̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼíi̱ nu̱ún vitin xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ chíka̱a̱ na̱ judío ku̱a̱chi yi̱ʼi̱, 3 saáchi xíni̱ va̱ʼún ndiʼi costumbre na̱ judío ta xíni̱tún xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ kánitáʼanna xa̱ʼa̱. Ña̱kán káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼún ña̱ ná kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún.

4 ”Ndiʼi ña̱ ke̱ʼíi̱ tá ni̱xi̱yo loʼi̱ nu̱ú na̱ ñui̱ xíʼin nu̱ú na̱ ñuu Jerusalén, ndiʼi na̱ judío 5 na̱ xi̱xini̱ yi̱ʼi̱ tá ya̱chi̱ xíni̱na xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Tá na̱ kúni̱ ka̱ʼa̱n kúúna kivi ka̱ʼa̱nvana ña̱ xi̱keʼíi̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ fariseo, saáchi na̱ fariseo ku̱a̱ʼáníka ña̱ káʼa̱nna ña̱ xíniñúʼu keʼé na̱ yiví ña̱ kundiku̱nna Ndióxi̱. 6 Soo vitin ndátiinna ku̱a̱chi xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxai̱ xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin na̱ táʼanyó na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. 7 Ta na̱ 12 tribu na̱ ñuu Israel kándíxatu na̱yóʼova xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ keʼéra ta ndásakáʼnunara iníí ki̱vi̱ xíʼin iníí ñuú. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxai̱ ndiʼi ña̱yóʼo na̱ judío táxina ku̱a̱chi xa̱ʼíi̱ táta rey.

8 ”¿Nda̱chun kǒo kívi kandíxandó ña̱ sandátaku Ndióxi̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱? 9 Yi̱ʼi̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa xi̱keʼíi̱ chi va̱ása níxikuni̱i̱ ña̱ natúʼunna xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ Jesús ta̱ ñuu Nazaret. 10 Ña̱yóʼo kúú mií ña̱ ke̱ʼíi̱ chí ñuu Jerusalén. Ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ ña̱ ná taxina taíi̱n na̱ discípulo* veʼeka̱a ta ku̱a̱ʼánína ta̱íi̱n veʼeka̱a. Ta va̱ʼava ña̱ xi̱keʼéna nu̱úi̱ tá xi̱xaʼnínana. 11 Ta tuku ta tuku xi̱xa̱ʼi̱n ndiʼi ña̱ sinagoga ña̱ ixandi̱va̱ʼi̱ xíʼinna ña̱ ná sandákoona ña̱ kandíxana Ndióxi̱. Xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní xi̱sa̱i̱ xi̱xinii̱na, xi̱xa̱ʼi̱n nda̱a̱ inka ñuu ña̱ kundi̱va̱ʼi̱ xíʼinna.

12 ”Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱xa̱ʼi̱n chí ñuu Damasco, saáchi na̱ náʼnuka nu̱ú na̱ su̱tu̱ kúú na̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ña̱ ná ku̱ʼi̱n keʼíi̱ ña̱ xa̱a̱ kéʼévai̱, 13 ta tá ku̱a̱ʼi̱n chí yichi̱ tá kúúña sava ki̱vi̱,* táta rey, chí ndiví ki̱ta iin ñuʼu̱* ña̱ ndeéní yéʼe̱ nu̱úka ñu̱ʼu,* ta nda̱kasiña yi̱ʼi̱ xíʼin na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼi̱n. 14 Tá ndu̱va ndiʼindi̱ nu̱ú ñuʼú, xi̱niso̱ʼi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n iinna xíʼi̱n tu̱ʼun hebreo: ‘Saulo, Saulo, ¿nda̱chun ndíku̱ún sa̱tái̱? Sátukue̱ʼún miívaún,* saáchi táki̱ʼva kéʼé iin kití tí kée xa̱ʼa̱ nu̱ú yitu̱n tú níʼi xi̱toʼorí saá kéʼún’. 15 Ta ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinra: ‘¿Ndáa ta̱ kúún táta?’. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Ta̱ Jesús kúi̱, ta̱ ndíku̱ún sa̱tá. 16 Soo ndakundichi. Chi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ ki̱tai̱ nu̱ún: ña̱ ndaka̱xii̱n yóʼó ña̱ koún ta̱ kachíñu nu̱úi̱ ta ka̱ʼún xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱niún xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ taxii̱ kuniún ña̱ káʼa̱n xa̱ʼíi̱. 17 Ta sakǎkui̱ yóʼó nu̱ú na̱ ñuu yóʼo xíʼin nu̱ú na̱ va̱ása kúú judío, na̱ chindaʼíi̱ yóʼó ku̱ʼún nu̱ú 18 ña̱ va̱ʼa ndakunáún nu̱úna, ña̱ va̱ʼa ná keena nu̱ú naá ta ki̱ʼvina nu̱ú ñuʼu̱ ta ná keena ndaʼa̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta koona ndaʼa̱ Ndióxi̱, ña̱ va̱ʼa ná ndoo ku̱a̱china ta xa̱ʼa̱ ña̱ kandíxana yi̱ʼi̱, Ndióxi̱ taxira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱na ta ndasayi̱i̱rana táki̱ʼva xa̱a̱ kéʼéra xíʼin inka na̱ nda̱kú-ini’.

19 ”Ña̱kán táta rey Agripa, ka̱ndíxavai̱ visión* ña̱ xi̱nii̱ chí ndiví, 20 ta nu̱ú na̱ ñuu Damasco kúú ña̱ siʼna ni̱xa̱ʼi̱n, tándi̱ʼi ni̱xa̱ʼi̱n nu̱ú na̱ ñuu Jerusalén saátu ni̱xa̱ʼi̱n nu̱ú ndiʼi país ña̱ Judea saátu ni̱xa̱ʼi̱n nu̱ú na̱ va̱ása kúú judío, ta na̱túʼi̱n xíʼinna ña̱ ná ndikó-inina ta ndikóna nu̱ú Ndióxi̱ ta xíʼin ña̱ kéʼéna ná na̱ʼa̱na ña̱ ndixa ndíkó-inina. 21 Ña̱kán kúú ña̱ ti̱in na̱ judío yi̱ʼi̱ ini templo ta xi̱kuni̱na kaʼnína yi̱ʼi̱. 22 Soo tíxa̱ʼvi Ndióxi̱ ña̱ chíndeétáʼanra xíʼi̱n, nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin nátúʼunkai̱ xa̱ʼa̱ra xíʼin na̱ náʼnu xíʼin na̱ va̱lí. Soo kǒo inkaka ña̱ʼa káʼi̱n, chi káʼa̱n kuitíi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ Profeta xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés kuu: 23 ña̱ kundoʼoní ta̱ Cristo ta ta̱yóʼo kúú ta̱ siʼna ndataku, ta natúʼunra xíʼin na̱ ñuu yóʼo ta sandáye̱ʼe̱ra nu̱úna ta saátu keʼéra xíʼin na̱ va̱ása kúú judío”.

24 Tá káʼa̱nka ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ra, ta̱ Festo ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ta̱ ki̱xáʼa sána kúún Pablo. Xa̱ʼa̱ ña̱ káʼviníún ki̱xáʼa sánaún”. 25 Soo ta̱ Pablo nda̱kuiinra yuʼúra: “Táta Festo ta̱ íxato̱ʼóníi̱, su̱ví ta̱ sánaví kúi̱. Chi ña̱ nda̱a̱va kúú ña̱ káʼi̱n xíʼún ta káxiva íyo ña̱ káʼi̱n xíʼún. 26 Ta kúnda̱a̱va-inii̱ ña̱ ndiʼi ña̱ káʼi̱n xíʼin ta̱ rey kúnda̱a̱va-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo. Ta su̱ví ña̱ va̱ása xíni̱ra xa̱ʼa̱ kúúña chi kǒo ni iin ña̱yóʼo níxi̱yo se̱ʼé. 27 Rey Agripa, ¿á kándíxaún ña̱ káʼa̱n na̱ Profeta? Xíni̱vai̱ ña̱ kándíxaúnña”. 28 Soo ta̱ Agripa ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pablo: “Ni va̱ása ku̱a̱ʼáví tiempo ta sáxi̱nu̱ún-inii̱ ña̱ xa̱i̱ ndu̱i̱ cristiano”. 29 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱kuiin ta̱ Pablo: “Káʼa̱nníi̱ xíʼin Ndióxi̱, á kúee ná kooña á kama ná kooña, ña̱ su̱ví iinlá yóʼó chi ndiʼi na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼi̱n vitin ná xa̱a̱na koona táki̱ʼva íyo yi̱ʼi̱, soo ná kǒo kunuʼnina xíʼin cadena ña̱ kundika̱a̱na veʼeka̱a”.

30 Tasaá nda̱kundichi ta̱ rey ta saátu ke̱ʼé ta̱ chíñu, ta saátu ke̱ʼé ñá Berenice xíʼin ndiʼika na̱ ta̱a na̱ xi̱ndoo xíʼinna. 31 Tá ke̱ena ku̱a̱ʼa̱nna ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna: “Ta̱ ta̱a yóʼo va̱ása níkeʼéra ni iin ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼu kuvira xa̱ʼa̱ á ña̱ ku̱ʼu̱nra veʼeka̱a xa̱ʼa̱”. 32 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Agripa xíʼin ta̱ Festo: “Ta̱ ta̱a yóʼo, ta̱ sa̱ñáva koora tá kǒo níka̱ʼa̱nra ña̱ ku̱ʼu̱nra tiin ta̱ César ku̱a̱chi xíʼinra”.

27 Tasaá, xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna ku̱ʼu̱nndi̱ xíʼin tú barco chí Italia, nda̱taxina ta̱ Pablo xíʼin inkaka na̱ xi̱ñuʼu veʼeka̱a ndaʼa̱ iin ta̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ta̱ xi̱naní Julio, ta̱ xi̱kitáʼan xíʼin na̱ regimiento ta̱ Augusto. 2 Ta nda̱andi̱ iin barco tú ki̱xi chí ñuu Adramitio tú xa̱a̱ ku̱nu̱mí ku̱ʼu̱n sava ñuu ña̱ ñúʼu yuʼú tá mar nu̱ú xáa̱ tú barco, ña̱ kíndo̱o chí Asia, tasaá nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ xíʼin tú barco yóʼo. Ta ku̱a̱ʼa̱n iin ta̱ naní Aristarco xíʼinndi̱, ta̱ ñuu Tesalónica ña̱ kíndo̱o chí Macedonia. 3 Ta inka ki̱vi̱ nu̱undi̱ barco ñuu Sidón. Ta ta̱ Julio va̱ʼaní ni̱xi̱yo inira xíʼin ta̱ Pablo ta ta̱xira ña̱ ná ku̱ʼu̱nra kotora na̱ migora ta ná kundaanara.

4 Ta ñuu kán ke̱endi̱ ta ni̱ya̱ʼandi̱ yatin ñuu Chipre, chi ndeéní káni ta̱chí chí nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nndi̱. 5 Tándi̱ʼi, saá nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí nu̱ú tá mar ta ni̱ya̱ʼandi̱ chí Cilicia xíʼin Panfilia tasaá ni̱xa̱a̱ndi̱ chí ñuu Mira ña̱ kíndo̱o chí Licia. 6 Ta ñuu kán, ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado xi̱nira iin barco tú ki̱xi chí ñuu Alejandría ta chí Italia ku̱a̱ʼa̱nnú ta sa̱ndáara ndi̱ʼi̱ ininú. 7 Ta tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ki̱vi̱ ñúʼundi̱ nu̱ú tá mar, i̱xayo̱ʼvi̱níña* xíʼinndi̱ ta saáví ni̱xa̱a̱ndi̱ ñuu Cnido chi kúeení ni̱xa̱ʼa̱nnú xíʼinndi̱. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káni ta̱chí, va̱ása nítaxiña ku̱ʼu̱nndi̱, va̱ʼaka ni̱ya̱ʼandi̱ chí Creta ña̱ kíndo̱o yatin chí ñuu Salmone. 8 Ta i̱xayo̱ʼvi̱níña xíʼinndi̱, ta saáví ni̱xa̱a̱ndi̱ nu̱ú naní Bellos Puertos, ña̱ kíndo̱o yatin xíʼin iin ñuu ña̱ naní Lasea.

9 Xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo ni̱ya̱ʼa ta i̱yoní káa nu̱ú ku̱ʼu̱nndi̱, chi xa̱a̱ ndi̱ʼi ki̱vi̱ ña̱ va̱ása xíxina xa̱ʼa̱ ña̱ kúúña Ki̱vi̱ ña̱ ndóo ku̱a̱china.* Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo xíʼinna: 10 “Na̱ táʼanyó, chí nu̱ú ku̱ʼu̱nyó ku̱a̱ʼání ña̱ kundoʼoyó ta ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ndiʼi-xa̱ʼa̱, su̱ví kuití ña̱ʼa ña̱ ndíso tú barco xíʼin miínú ndiʼi-xa̱ʼa̱, chi nda̱a̱ miíyó kivi kuviyó”. 11 Soo, ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado xi̱niso̱ʼokara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ káva tú barco xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ xíʼin kuenta tú barco, nu̱úka ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo. 12 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo kívi kindo̱ona koona kán tiempo ña̱ vi̱xin, ña̱kán ku̱a̱ʼána ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ kotona á kivi ku̱ʼu̱nna nu̱ú xáa̱ tú barco chí ñuu Fenice, ña̱ kíndo̱o chí Creta chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu,* ta kindo̱ona kán tiempo ña̱ vi̱xin.

13 Xa̱ʼa̱ ña̱ vitání káni ta̱chí chí sur, nda̱kanixi̱nína ña̱ xa̱a̱ ku̱chiñuvana ni̱xa̱a̱na. Tasaá nda̱niʼina ka̱a ña̱ tíin tú barco ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna yuʼú tá mar yatin chí Creta. 14 Soo loʼo tiempo ni̱ya̱ʼa, ta chí Creta kán ki̱xáʼa ndeékaví xíka ta̱chí ña̱ naní euroaquilón. 15 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káni ta̱chí kán, kǒo níkivika ku̱ʼu̱nndi̱ xíʼin tú barco, ta sa̱ñándi̱nú ta ku̱a̱ʼa̱nnú xíʼinndi̱ i̱xaa ta̱chí kán. 16 Tasaá ni̱ya̱ʼandi̱ iin isla loʼo ña̱ naní Cauda. Soo ni saá i̱xayo̱ʼvi̱níña xíʼinndi̱ ña̱ kiʼinndi̱ kuenta xíʼin tú barco loʼo tú káñuu tú barco káʼnu. 17 Tándi̱ʼi sa̱ndáananú ini tú barco, ta nda̱katún kútu̱ va̱ʼananú. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱yi̱ʼvínína ña̱ ti̱inna nu̱ú yu̱ti ña̱ íyo yuʼú tá mar chí Libia, ni̱xi̱tána yoʼo̱ ña̱ va̱ʼa ndasaloʼona ña̱ vela tasaá ki̱xáʼa ku̱a̱ʼa̱n miívana xíʼinnú. 18 Ta inka ki̱vi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káni ta̱chí nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nndi̱, ki̱xáʼana xátana sava ña̱ʼa ña̱ ñúʼu ininú ña̱ va̱ása ve̱eka koonú. 19 Tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱ saá xa̱tana yoʼo̱ ña̱ ñúʼu ini tú barco.

20 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ki̱vi̱ ña̱ kǒo ñu̱ʼu kíta ta ni kǒo ki̱mi xínindi̱ nu̱ú, ta ndeékaví káni sa̱vi̱ xíʼin ta̱chí sa̱tá tú barco, nda̱kanixi̱níndi̱ ña̱ kuvivandi̱. 21 Ta na̱ ku̱a̱ʼa̱n ininú xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo ta̱ʼán kuxuna. Tasaá, ta̱ Pablo nda̱kundichira ma̱ʼñú nu̱ú ñúʼu ndiʼina ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Na̱ táʼanyó, tá níxiniso̱ʼondó ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n ta níndo̱oyó chí Creta, kǒo ña̱ kundoʼovíyó ta ni kǒo ña̱ʼa ndiʼi-xa̱ʼa̱. 22 Soo vitin káʼi̱n xíʼinndó ña̱ ndakú koo inindó, chi nda̱a̱ ni iin ndóʼó va̱ása kuvi. Chi iinlá tú barco yóʼova ndiʼi-xa̱ʼa̱. 23 Tá ñuú, Ndióxi̱ ta̱ ndásakáʼnui̱ chi̱ndaʼára iin ángel ña̱ ki̱xira nu̱úi̱ 24 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: ‘Va̱ása yi̱ʼvíún Pablo. Xíniñúʼu ku̱ʼún nu̱ú ta̱ César; chi Ndióxi̱ sakǎkura yóʼó ta saátu ndiʼi na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼún’. 25 Ña̱kán ndakú koo inindó na̱ táʼanyó, chi kándíxavai̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ ta kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n kúú ña̱ kuuva. 26 Soo ndiʼi-xa̱ʼa̱va tú barco yóʼo ini ti̱kui̱í yatin iin isla”.

27 Ta xa̱a̱ 14 ki̱vi̱ kúú ña̱ ñúʼundi̱ nu̱ú tá mar tá naní Adria ta ku̱a̱ʼa̱nndi̱ yóʼo ta ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí káa íxaa ta̱chí. Ta tá sava* ñuú, na̱ káchíñu ini barco ki̱ʼinna kuenta ña̱ xa̱a̱ ku̱yatinna chí nu̱ú íyo ñuʼú. 28 Tasaá ta̱vána ki̱ʼva ña̱ kúnu tá mar ta ki̱ʼinna kuenta ña̱ kúúña 36 metro. Tá ni̱xa̱ʼa̱nna loʼoka, tuku ta̱vána ki̱ʼva ña̱ kúnu tá mar: ta yáʼaka 27 metro kúnurá. 29 Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱yi̱ʼvína ña̱ ti̱inndi̱ nu̱ú yu̱u̱, chí kaʼá tú barco sa̱ñána ku̱mí ka̱a ña̱ tíinnú, ta xi̱kuni̱kavína ña̱ kama ná tu̱vi. 30 Soo na̱ káchíñu xíʼin tú barco kán, xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱na kununa ku̱ʼu̱nna, ki̱xáʼana sánuuna tú barco loʼo, chi káchina ña̱ kúni̱na ku̱ʼu̱nna sanúuna ka̱a ña̱ tíin tú barco káʼnu chí nu̱únú. 31 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo xíʼin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ta saátu xíʼin mií na̱ soldado: “Va̱ása kivi ka̱kundó tá ná kǒo ndo̱o na̱ ta̱a yóʼo ini tú barco yóʼo”. 32 Ña̱kán na̱ soldado xa̱ʼndana yoʼo̱ ña̱ núʼni tú barco loʼo kán ta nda̱kavanú i̱xaana.

33 Tá si̱lóʼo kúma̱ní ña̱ tu̱vi, ta̱ Pablo ki̱xáʼara káʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kuxu loʼona. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Xa̱a̱ 14 ki̱vi̱ ndátundó ta ndíʼi̱ní-inindó ta ni loʼo ña̱ʼa ta̱ʼán kuxundó. 34 Xa̱ʼa̱ ña̱kán, káʼi̱n xíʼinndó ña̱ ná kuxundó loʼo. Ña̱ va̱ʼa miívandó káʼi̱n xíʼinndó, saáchi nda̱a̱ ni iin ndóʼó va̱ása kuvindó”. 35 Tá xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo, saá ki̱ʼinra iin si̱táva̱ʼa ta nu̱ú ndiʼina ta̱xira tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ña, ta̱ʼvíraña ta ki̱xáʼara xíxiraña. 36 Ta ndiʼina nda̱a̱ va̱ʼa ku̱nina ta ki̱xáʼana xíxi loʼona. 37 Ta ndiʼindi̱ ki̱ʼva 276 kúúndi̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼin tú barco kán. 38 Tá xa̱a̱ ndi̱ʼi xi̱xina nda̱a̱ chu̱tú-inina, tasaá xa̱tana trigo ini mar ña̱ va̱ása ve̱eka koonú.

39 Tá xa̱a̱ ni̱tu̱vi kǒo níkivi ndakunina ndáa míí ni̱xa̱a̱na, soo xi̱nivana iin playa. Ña̱kán xi̱kuni̱na kanindichinanú* kán tá kivi. 40 Tasaá xa̱ʼndana yoʼo̱ ña̱ tíin ka̱a tú barco ta sa̱kóyonaña ini mar. Ta sa̱táyatuna ña̱ remo timonero ta tándi̱ʼi nda̱niʼina ña̱ naní trinquete ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí nu̱ú playa. 41 Tá ka̱nindaanú nu̱ú ndóo iin koʼndo yu̱ti, ni̱tiinvanú, chi u̱vi̱ saá xiyo ndíka̱a̱ ti̱kui̱í. Ta ni̱tiin nu̱ú tú barco yóʼo ta va̱ása níkivika kanda̱nú, soo chí kaʼánú ki̱xáʼa cháchi válíña xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káni ti̱kui̱í mar. 42 Tasaá na̱ soldado xi̱kuni̱na kaʼnína na̱ preso ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndavana nu̱ú mar ta sa̱ñána ku̱ʼu̱nna. 43 Soo ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado xi̱kuni̱ra sakǎkura ta̱ Pablo, ña̱kán va̱ása nítaxira keʼéna ña̱ nda̱kanixi̱nína keʼéna. Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ xíni̱ kunúu mií nu̱ú ti̱kui̱í* ña̱ ná ndavana nu̱ú tá mar ta siʼnakana xa̱a̱ chí nu̱ú ñuʼú, 44 ta na̱ savaka kundiku̱nna ku̱ʼu̱nna chí sa̱tána ta kuniñúʼuna tabla á táʼví válí tú barco. Tándi̱ʼi, ndiʼina ni̱xa̱a̱ nu̱ú ñuʼú ta kǒo ña̱ níndoʼona ta ni kǒo na̱ níxi̱ʼi̱.

28 Tá xa̱a̱ ni̱ka̱ku ndiʼindi̱, na̱kunda̱a̱-inindi̱ ña̱ Malta naní isla nu̱ú ñúʼundi̱. 2 Ta na̱ ndóo isla kán, va̱ʼaní ni̱xi̱yo inina xíʼinndi̱. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kúun sa̱vi̱ ta vi̱xinní, nda̱kaʼmina ñuʼu̱ ta va̱ʼaní nda̱kiʼinna ndiʼindi̱. 3 Soo tá nda̱kaya ta̱ Pablo titu̱n ta ta̱anranú nu̱ú ñuʼu̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndu̱niʼníní ki̱ta iin ko̱o̱ ta xa̱xírí ndaʼa̱ra. 4 Tá xi̱ni na̱ yiví na̱ ndóo isla kán ña̱ tíkaa ko̱o̱ tí kue̱ʼe̱ yóʼo ndaʼa̱ra, ki̱xáʼana káʼa̱n xíʼin táʼanna: “Sana iin ta̱ xáʼní kúú ta̱ ta̱a yóʼo. Ta ni ni̱ka̱kura nu̱ú tá mar, ñá ndióxi̱ ñá ndátiin ku̱a̱chi* va̱ása nítaxiñá kutakura”. 5 Soo ta̱kán ki̱sira ndaʼa̱ra ta nda̱kava tí ko̱o̱ kán nu̱ú ñuʼu̱, ta kǒo ña̱ níndoʼora. 6 Ta na̱kán ki̱xáʼa xíto va̱ʼana á nañu ndaʼa̱ra ta iin kama nduvara ña̱ kuvira. Soo tá xi̱nina ña̱ ku̱naʼá ta kǒo ña̱ ndóʼora, tasaá na̱samana ña̱ ndákanixi̱nína ta ki̱xáʼana káʼa̱nna ña̱ kúúra iin ndióxi̱.

7 Ta yatin isla kán, ni̱xi̱yo iin ta̱a ta̱ xi̱ndayáʼviní ta ni̱xi̱yo ñuʼúra. Ta̱yóʼo Publio xi̱naníra. Va̱ʼaní nda̱kiʼinra ndi̱ʼi̱ ta ni̱xi̱yondi̱ veʼera u̱ni̱ ki̱vi̱. 8 Soo yivá ta̱ Publio kándúʼura nu̱ú xi̱to ta ndeéníndóʼora kue̱ʼe̱ kaʼní ta saátu kue̱ʼe̱ ni̱i̱,* tasaá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Pablo nu̱ú kándúʼura, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ ta chi̱núura ndaʼa̱ra sa̱tára ta sa̱ndáʼarara. 9 Tándi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, sava na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ na̱ ndóo chí isla kán ni̱xa̱ʼa̱nna xi̱tonara ta sa̱ndáʼarana. 10 Saátu ta̱xina ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ndaʼa̱ndi̱, ta tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí ndaandi̱ ku̱ʼu̱nndi̱ barco ta̱xina ndiʼi ña̱ xíniñúʼu nu̱úndi̱.

11 Tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ yo̱o̱ ña̱ xi̱ndoondi̱ chí isla kán, nda̱andi̱ iin barco ku̱a̱ʼa̱nndi̱ ta kúúmiínú na̱ʼná na̱ se̱ʼe ta̱ Zeus chí nu̱únú. Ta tú barco kán, chí Alejandría ki̱xinú ta isla kán xi̱ndichinú tiempo ña̱ vi̱xin. 12 Tándi̱ʼi, ni̱xa̱a̱ndi̱ xíʼinnú chí ñuu Siracusa ta kán ni̱xi̱yondi̱ u̱ni̱ ki̱vi̱. 13 Ta ñuu kán nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ ta ni̱xa̱a̱ndi̱ chí ñuu Regio. Tá ni̱ya̱ʼa iin ki̱vi̱ ndeéní ki̱xáʼa xíka ta̱chí ña̱ ki̱xi chí sur, ta ki̱vi̱ u̱vi̱ saá kúú ña̱ ni̱xa̱a̱ndi̱ chí ñuu Puteoli. 14 Kán nda̱kutáʼanndi̱ xíʼin na̱ hermano ta ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼinndi̱ ña̱ ná kindo̱ondi̱ xíʼinna u̱xa̱ ki̱vi̱. Tándi̱ʼi saá ke̱endi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ chí ñuu Roma. 15 Tá na̱kunda̱a̱-ini na̱ hermano kán xa̱ʼa̱ndi̱, ni̱xa̱a̱na chí lugar ña̱ naní U̱ni̱ veʼe ña̱ ndakiʼinna ndi̱ʼi̱, ta kán kúú nu̱ú xíxi na̱ yiví ta ndákindee̱na; ta sava na̱ hermano ni̱xa̱a̱na nda̱a̱ nu̱ú ya̱ʼvi ña̱ Apio ña̱ va̱ʼa ndakutáʼanna xíʼinndi̱. Tá xi̱ni ta̱ Pablo na̱yóʼo, ta̱xira tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta ndu̱ndakú-inira. 16 Tá ni̱xa̱a̱ndi̱ chí ñuu Roma, ta̱xina ña̱ kindo̱o mitúʼun ta̱ Pablo, ta iin kuití ta̱ soldado kundaañaʼá.

17 Soo tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱, saá ka̱nara na̱ xi̱ku̱a̱ʼa̱ na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ judío. Ta tá xa̱a̱ nda̱taka ndiʼina, saá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ñaniyó, kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼíi̱ nu̱ú na̱ ñuu ta ni kǒo níya̱ʼandosói̱ costumbre na̱ táʼanyó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá, ta chí ñuu Jerusalén nda̱taxina yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ na̱ ñuu Roma. 18 Ta tá ndi̱ʼi ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunna yi̱ʼi̱, xi̱kuni̱na sañána yi̱ʼi̱, saáchi kǒo níndani̱ʼína ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ kaʼnína yi̱ʼi̱. 19 Xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níkivi ndakutáʼan tu̱ʼun na̱ judío xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, va̱ʼaka ni̱ka̱ʼi̱n ku̱ʼi̱n ña̱ tiin ta̱ César ku̱a̱chi xíʼi̱n, soo su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúúmiíi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñui̱ kúúña. 20 Ña̱kán kúú ña̱ ka̱nai̱ ndóʼó ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó, saáchi ndíka̱a̱ cadena yóʼo ndaʼíi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxai̱ táʼan ña̱ kándíxa na̱ ñuu Israel”. 21 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Kǒo nda̱a̱ ni iin carta ña̱ ki̱xi chí Judea níndakiʼinndi̱ xa̱ʼún, ta nda̱a̱ ni iin na̱ hermano na̱ ni̱xa̱ʼa̱n kán kǒo nátúʼunna xa̱ʼún ta ni kǒo káʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼún. 22 Soo ña̱ ndákanixi̱ní ndi̱ʼi̱ kúúña va̱ʼaka ná kuniso̱ʼondi̱ ña̱ ka̱ʼa̱n miíún xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱níún, saáchi kúnda̱a̱-inindi̱ ña̱ inííva káʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ religión xa̱á ña̱ ndíku̱ún”.

23 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n-táʼanna ña̱ ndakutáʼan tukuna xíʼinra iin ki̱vi̱, ta ku̱a̱ʼáníka na̱ yiví ni̱xa̱ʼa̱n nu̱ú ni̱xi̱yora. Nani tá xi̱ta̱a̱n iinsaá nda̱a̱ xi̱ku̱aá, nda̱kani ndiʼira nu̱úna xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱, ta xi̱niñúʼura Ley ta̱ Moisés ta saátu ña̱ ka̱ʼyí na̱ Profeta ña̱ va̱ʼa saxínu̱ra-inina ña̱ kandíxana ta̱ Jesús. 24 Savana ka̱ndíxa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ta savana va̱ása níkandíxana. 25 Xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo kívi kindo̱ona xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, va̱ʼaka nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna. Ndáa iinlá ña̱yóʼo kuití ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo xíʼinna:

“Xa̱ʼa̱ ña̱kánva kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Isaías i̱xaa ña̱ espíritu santo xíʼin na̱ táʼanndó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá 26 ta ka̱chira: ‘Kúáʼan nu̱ú na̱ ñuu yóʼo ta ka̱ʼún xíʼinna: “Ndóʼó kuniso̱ʼondó, soo nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo kunda̱a̱-inindó. Kotovandó,* soo nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo ña̱ kunivíndó. 27 Saáchi níma̱ na̱ yiví yóʼo xa̱a̱ ku̱téʼéña.* Nda̱kasina so̱ʼona ta nda̱kasina nu̱úna ña̱ va̱ʼa ná kǒo kunina ni iin ña̱ʼa ta ni kǒo kuniso̱ʼona ni iin ña̱ʼa. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni kǒo kúnda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nna xíʼinna, ta ni kǒo ndíkóna nu̱úi̱ ña̱ sandáʼi̱na”’. 28 Ña̱kán, kunda̱a̱-inindó chi Ndióxi̱ chi̱ndaʼára tu̱ʼun ku̱a̱ʼa̱nña ña̱ sakǎkura na̱ va̱ása kúú judío. Ta na̱yóʼo kuniso̱ʼovanaña”. 29 *

30 Ta kán ndu̱kúra iin veʼe nu̱ú ni̱xi̱yora u̱vi̱ níí ku̱i̱ya̱. Ta viíkaví xi̱ndakiʼinra ndiʼi na̱ xi̱xa̱ʼa̱n nu̱úra, 31 ta xi̱natúʼunra xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ xíʼinna ta saátu ndakúní xi̱xiyo inira ña̱ xi̱sanáʼa̱rana xa̱ʼa̱ ta̱ táta Jesucristo, ta kǒo ña̱ʼa níxi̱sasi nu̱úra.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “koondó testigoi̱”.

Inka variante “xi̱kí”.

Tu̱ʼun griego, sabbatou . . . odon. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, distancia ña̱ kivi kaka na̱ judío tá kúúña ki̱vi̱ sábado.

Inka variante “xe̱enra”.

Koto glosario.

Xi̱niñúʼuna iin ña̱ʼa ña̱ kivi na̱ʼa̱ Ndióxi̱ nu̱úna ndáaña kúú ña̱ kúni̱ra.

Inka variante “ñuʼu̱ xíxi̱”.

Inka variante “láa̱”.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”, “nda̱kaʼnda-inina”.

Iin “visión” kúú iin ña̱ náʼa̱na iin ña̱ʼa nu̱ú iin na̱ yiví xíʼin iin milagro ta ña̱yóʼo íyoña táki̱ʼva íyo iin xa̱ni.

Inka variante “ñi̱ʼma̱”.

Inka variante “Ña̱ ka̱ndii”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario, alma.

Á “Hades”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.

Á “Hades”. Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta iin ña̱ náʼa̱ kuitíva kúúña. Koto glosario, ya̱vi̱ nu̱ú ñúʼu na̱ ni̱xi̱ʼi̱.

Koto glosario.

Á “nda̱a̱ ná chindúʼi̱ na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó ti̱xin xa̱ʼún nda̱a̱ táki̱ʼva koo tayi̱ nu̱ú chinúún xa̱ʼún”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ni̱ʼíndó espíritu santo”.

Koto glosario.

Á “ña̱ taxina ña̱ʼa ndaʼa̱ táʼanna”.

Inka variante “xi̱ndakaʼnda-ini”.

Koto glosario.

Inka variante “nda̱ka̱chíʼñara”, “nda̱ka̱nra”.

Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Juan 5:2.

Inka variante “nda̱kaʼnda-inina”.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inindó”.

Á “ta̱ nda̱kú-ini”.

Koto glosario, Agente Principal.

Koto glosario.

Koto glosario.

Á “ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ndáa templo”.

Á “anciano”.

Á “na̱ escriba”.

Yu̱u̱ yóʼo chínúunaña xi̱ní ti̱tu̱n nu̱ú ndákitáʼan nama̱ ña̱ va̱ʼa tuun ná kooña.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ va̱ása níxa̱ʼa̱nna kaʼvina escuela nu̱ú xi̱sanáʼa̱ na̱ rabí.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”, “nda̱kaʼnda-inina”.

Koto glosario.

Á “ta̱ Cristora”.

Koto glosario.

Inka variante “ña̱ ku̱a̱ʼa̱n-ini”.

Koto glosario.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-ini”.

Inka variante “ku̱nda̱ʼvi̱ra”, “katíra”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Á “anciano”.

Á “ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ndáa templo”.

Koto glosario, Agente Principal.

Inka variante “xi̱ndakaʼnda-ini”.

Á “anciano”.

Á “na̱ escriba”.

Á “ti̱innara xíʼin ña̱ ndúxa”.

Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Inka variante “xe̱en”.

Á “liviní ni̱xi̱yora nu̱ú Ndióxi̱”.

Inka variante “xi̱kí”.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inira”, “nda̱kaʼndaní-inira”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Á “ta̱xina”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ni̱ki̱si̱ra”.

Inka variante “ku̱a̱ʼa̱n-ini”, “nda̱kaʼnda-ini”.

Inka variante “kueún”.

Á “ña̱ kǒo níkiʼin Ndióxi̱ xu̱ʼún xa̱ʼa̱”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario, eunuco.

Á “carrora”.

Inka variante “levo”.

Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.

Koto glosario.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ ki̱xáʼana ndíku̱nna ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Cristo.

Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Hechos 2:17.

Á “na̱ santo”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “katúnra”, “chika̱a̱ra cadena”.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”, “xi̱ndakaʼndaní-inina”.

Inka variante “ndiví ñuú”.

Koto glosario.

Á “na̱ santo”.

Á “iin centurión”, ki̱ʼva 100 kúú na̱ soldado na̱ xi̱xaʼndachíñura nu̱ú.

Á “banda italiana”, ta na̱yóʼo kúú na̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ki̱ʼva 600 soldado na̱ ñuu Roma.

Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Hechos 2:17.

Inka variante “xi̱toʼni”.

Koto glosario.

Koto glosario, circuncisión.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”, “nda̱kaʼndaní-inina”.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Hechos 2:17.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Hechos 2:17.

Inka variante “xítoʼnira”.

Koto glosario.

Á “Iin ángel ta̱ Pedro kúúra”.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”, “nda̱kaʼnda-inina”.

Koto glosario.

Inka variante “xi̱xeenna”.

Koto glosario.

Inka variante “ti̱ku̱sú”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Á “íyo so̱kona”.

Á “nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna”.

Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inira”, “nda̱kaʼndaní-inira”.

Koto glosario.

Inka variante “i̱xandakú-inira”.

Á “xi̱keʼéra ña̱ xi̱kuni̱ Ndióxi̱”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ni̱ki̱si̱ra”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Inka variante “ya̱a̱ña”.

Koto glosario.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-ini”, “ndákaʼnda-ini”.

Á “ni̱xi̱yo so̱kona”.

Koto glosario.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario.

Inka variante “iin ku̱a̱ʼa̱n-inina”, “nda̱kaʼnda-inina”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Tu̱ʼun griego, pornéia. Koto glosario.

Inka variante “tí xáʼná”.

Inka variante “Káʼa̱n to̱ʼóndi̱ xíʼinndó”, “Káʼa̱n ndióxi̱ndi̱ xíʼinndó”.

Tu̱ʼun griego, pornéia. Koto glosario.

Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario, circuncisión.

Ña̱yóʼo kúú espíritu santo ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Jesús.

Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Hechos 2:17.

Á “morado”.

Koto glosario.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “xu̱ná nííra níma̱ñá”.

Koto glosario.

Koto glosario, cepo.

Inka variante “ni̱nda̱ʼyi̱ ñoora”.

Koto glosario.

Inka variante “nda̱kue̱ʼe̱na”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Á “na̱ poeta”.

Á “xi̱chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-inina”.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ ki̱tara chí sinagoga.

Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Hechos 2:17.

Koto glosario.

Inka variante “ni̱ka̱ʼa̱n to̱ʼóra xíʼin”, “ni̱ka̱ʼa̱n ndióxi̱ra xíʼin”.

Sana ni̱xa̱ʼa̱nra chí ñuu Jerusalén.

Koto glosario.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ ki̱xáʼana ndíku̱nna ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Cristo.

Á “tela”.

Inka variante “nda̱kue̱ʼe̱na”.

Koto glosario.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ ki̱xáʼana ndíku̱nna ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Cristo.

Inka variante “ndáʼyi̱ ñoona”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Ki̱vi̱ nu̱ú ña̱ kíxáʼa xa̱ʼa̱ semana”, ta nu̱ú na̱ judío domingo xi̱kuuña.

Koto glosario.

Inka variante “levo”.

Inka variante “xe̱enra”.

Á “ta̱xina beso nu̱úra”.

Inka variante “ni̱ka̱ʼa̱n to̱ʼóndi̱ xíʼin”, “ni̱ka̱ʼa̱n ndióxi̱ndi̱ xíʼin”.

Koto glosario.

Inka variante “ni̱ka̱ʼa̱n to̱ʼóra xíʼinna”, “ni̱ka̱ʼa̱n ndióxi̱ra xíʼinna”.

Koto glosario, circuncisión.

Tu̱ʼun griego, pornéia. Koto glosario.

Inka variante “ni̱nda̱ʼyi̱ ñoona”.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ ki̱xáʼana ndíku̱nna ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Cristo.

Á “anciano”.

Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Hechos 2:17.

Inka variante “ni̱nda̱ʼyi̱ ñoona”.

Inka variante “ya̱a̱”.

Koto glosario, kani.

Koto glosario, kani.

Á “nama̱ ña̱ ndu̱yaa”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ni ángel ni pnéuma”.

Inka variante “ndáʼyi̱ ñoona”.

Á “na̱ escriba”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “iin ángel á iin pnéuma”.

Inka variante “Káʼa̱n to̱ʼíi̱ xíʼún”, “Káʼa̱n ndióxi̱i̱ xíʼún”.

Á “anciano”.

Á “abogado”.

Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.

Koto glosario, ña̱ nda̱kú.

Á “nda̱katai̱”.

Inka variante “xi̱koora”.

Á “anciano”.

Á “xa̱ʼa̱ religión ña̱ kúúmiíra”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “táta”.

Á “na̱ santo”.

Inka variante “ñúú káʼñu”.

Á “luz”.

Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.

Inka variante “Sándakue̱ʼe̱ xíʼin miíún”.

Koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Hechos 2:17.

Inka variante “i̱xaxuxaña”.

Ña̱yóʼo ku̱uña tá yo̱o̱ tisri ta ña̱yóʼo kúú yo̱o̱ septiembre xíʼin octubre, tasaá kúú ña̱ kíxáʼa tiempo ña̱ kúun sa̱vi̱ ta ndeéní kánda̱ nu̱ú mar.

Inka variante “ña̱ ka̱ndii”.

Inka variante “ma̱ʼñú”.

Inka variante “chindichinaró”.

Inka variante “su̱tíá”.

Tu̱ʼun griego, Díkē. Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ñá ndióxi̱ ñá tíin ku̱a̱chi ña̱ nda̱kú.

Inka variante “kue̱ʼe̱ laku̱a̱”.

Inka variante “Kotoʼnivandó”.

Inka variante “ku̱táʼyáña”.

Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.

    Publicación ña̱ va̱xi tu̱ʼun sâví (1993-2026)
    Kita
    Yóʼo ki̱ʼviún
    • tu’un sâví
    • Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana
    • Nda̱saa kúni̱únña
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Ña̱ xíniñúʼuna
    • Política ña̱ privacidad
    • Configuración ña̱ privacidad
    • JW.ORG
    • Yóʼo ki̱ʼviún
    Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana