BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET Watchtower
Watchtower
BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET
tu’un sâví
ǒ
  • ʼ
  • a̱
  • e̱
  • i̱
  • ǐ
  • o̱
  • ǒ
  • u̱
  • BIBLIA
  • NDIʼI TUTU
  • REUNIÓN
  • nwt Romanos 1:1-16:27
  • Romanos

Kǒo video ndíka̱a̱ yóʼo.

Káʼnu koo iniún, kǒo kívi kana ña̱ video.

  • Romanos
  • Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Biblia tu̱ʼun sâví Ña̱ ku̱vaʼa xa̱ʼa̱ na̱ kundoo ñuyǐví xa̱á
Romanos

ROMANOS

1 Carta yi̱ʼi̱ ta̱ Pablo kúú ña̱yóʼo, ta yi̱ʼi̱ kúú esclavo ta̱ Cristo Jesús. Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ ka̱nara ña̱ koi̱ apóstolra, ta nda̱kaxinra yi̱ʼi̱ ña̱ natúʼi̱n tu̱ʼun va̱ʼa* xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, 2 ta Ndióxi̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa yóʼo nu̱ú tu̱ʼunra ña̱ ka̱ʼyí na̱ profeta 3 ta káʼa̱nña xa̱ʼa̱ se̱ʼera. Ta ta̱yóʼo ki̱xira ti̱xin na̱ veʼe ta̱ David, 4 ta náʼa̱ káxiña ña̱ kúúra se̱ʼe Ndióxi̱, saáchi Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ndee̱ ña̱ espíritu santora ña̱ sa̱ndátakurara (ta̱ Jesucristo ta̱ kúú tátayó, 5 ta xa̱ʼa̱ ta̱kán Ndióxi̱ ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ʼa-inira xíʼinyó. Ta ta̱ Jesús nda̱kaxinra yi̱ʼi̱ ña̱ koi̱ apóstolra ña̱ va̱ʼa chindeétáʼi̱n xíʼin ndiʼi na̱ kǒo kúú judío ña̱ va̱ʼa kandíxana Ndióxi̱, ta saátu ña̱ kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra ta ixato̱ʼóna ki̱vi̱ra, 6 saátu ndóʼó ñúʼundó xíʼin na̱ kǒo kúú judío ta ka̱nana ndóʼó ña̱ kundiku̱nndó ta̱ Jesucristo). 7 Ña̱ carta yóʼo ku̱a̱ʼa̱nña nu̱ú na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱* na̱ ndóo ñuu Roma na̱ kúʼvi̱ní-inira xínira:

Va̱ʼaní ná koo ini yiváyó Ndióxi̱ xíʼinndó saátu tátayó Jesucristo ta va̱ʼaní ná kutáʼanndó xíʼinna.

8 Siʼnaka táxii̱ tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ Jesucristo xa̱ʼa̱ ndiʼi ndóʼó, saáchi iníí káʼa̱nna xa̱ʼa̱ndó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní kándíxandó Ndióxi̱. 9 Yi̱ʼi̱ káchíñui̱ nu̱ú Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi níma̱i̱ ta nátúʼi̱n xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ se̱ʼera, ta Ndióxi̱ kúnda̱a̱-inira ña̱ va̱ása sándakoi̱ ña̱ káʼi̱n xíʼinra xa̱ʼa̱ndó. 10 Káʼi̱n xíʼinra tá ña̱ kúni̱ miíra kúúña ta kivi xa̱i̱ nu̱úndó, xa̱a̱vai̱. 11 Saáchi, mií ña̱ ndixa kúú ña̱ kúni̱i̱ kunii̱ ndóʼó, ña̱ va̱ʼa chika̱i̱ ndee̱ xíʼinndó nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ Ndióxi̱, tasaá ndundakú ña̱ kándíxandóra, 12 á ña̱ inkáchi chika̱a̱ ndiʼiyó ndee̱ xíʼin táʼanyó ña̱ va̱ʼaka kandíxayó Ndióxi̱.

13 Ñaniyó,* kúni̱i̱ ná kunda̱a̱-inindó ña̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání yichi̱ kúni̱i̱ xa̱i̱ nu̱ú íyondó, ña̱ va̱ʼa natúʼi̱n xíʼin na̱ yiví ta saá xa̱a̱na koona discípulo tátayó, chi xa̱a̱ saá kúú ña̱ kéʼíi̱ inka ñuuva. Soo nda̱a̱ vitin ta̱ʼán kivi xa̱i̱ nu̱ú íyondó. 14 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ níká saá íyoi̱ nu̱ú ndiʼi na̱ yiví: nu̱ú na̱ griego, nu̱ú na̱ inka ñuu, nu̱ú na̱ ndíchi ta saátu nu̱ú na̱ kǒo níkaʼvi va̱ʼa. 15 Ña̱kán kúni̱níi̱ xa̱i̱ natúʼi̱n xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa xíʼin ndóʼó na̱ ndóo ñuu Roma. 16 Kǒo kúkaʼan nu̱úi̱ ña̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa. Chi ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa sakǎkura na̱ kándíxañaʼá, siʼnaka na̱ judío ta saátu na̱ griego. 17 Ta xíʼin ña̱yóʼo náʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ nda̱kú-inira xíʼin na̱ kándíxañaʼá ta ña̱yóʼo ndásandakúkaña ña̱ kándíxanara, nda̱a̱ táki̱ʼva káchi tu̱ʼun Ndióxi̱: “Ta na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa, kutakuna xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxanara”.

18 Ndióxi̱ íyora chí ndiví ta náʼa̱ra ña̱ sáa̱ra xíʼin na̱ kǒo xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nra ta saátu xíʼin na̱ kǒo kéʼé ña̱ nda̱kú. Tá kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa, sásina nu̱ú na̱ yiví ña̱ kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱, 19 ni xa̱a̱ xíniñúʼu kuxini̱vana xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ saáchi xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ni̱na̱ʼa̱ra nu̱úna. 20 Ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíra kǒo kívi kuniyóña soo kiviva kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ña tá ná sakúaʼayó ndáa ki̱ʼva i̱xava̱ʼara ñuyǐví. Kiviva kunda̱a̱-iniyó ndáa ki̱ʼva íyora, tá ná kotoyó ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼara. Chi ña̱yóʼo náʼa̱ña ña̱ va̱ása ndíʼi ndee̱ra ta náʼa̱ña ña̱ kúúra Ndióxi̱. Ta na̱ kǒo xíín ndakuni ña̱yóʼo kǒo kívi ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ása xíni̱na xa̱ʼa̱ña. 21 Ni xi̱xini̱va na̱ yiví yóʼo Ndióxi̱, soo kǒo níndasakáʼnunara ña̱ koora Ndióxi̱na ta kǒo nítaxina tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra. Ta ña̱ ke̱ʼéna kúú ña̱ ndu̱kíʼvi ña̱ ndákanixi̱nína ta níma̱na ndu̱téʼéña* ta náʼa̱na ña̱ kǒo kúnda̱a̱-inina. 22 Ni xi̱ka̱ʼa̱nvana ña̱ xi̱kuuna na̱ yiví ndíchi, soo na̱ kíʼviva xi̱kuuna 23 ta nu̱úka ña̱ ndasakáʼnuna Ndióxi̱ ta̱ kǒo kívi kuvi, na̱yóʼo nda̱sakáʼnuna na̱ʼná na̱ yiví, ta saátu nda̱sakáʼnuna na̱ʼná tí saa* xíʼin kití tí ku̱mí xa̱ʼa̱ ta saátu tí ñúu mií.

24 Ña̱kán, Ndióxi̱ ta̱xivara ña̱ ná keʼéna ndiʼi ña̱ yaku̱a̱ ña̱ ñúʼu níma̱na, ta na̱kán ña̱ kaʼan nu̱ú kúú ña̱ ke̱ʼéna. 25 Ta ña̱ nda̱a̱ ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ na̱samanaña ta nda̱sanaña ña̱ vatá,* ta nda̱sakáʼnuna ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼa Ndióxi̱ nu̱úka ña̱ ndasakáʼnuna miíra, chi ta̱yóʼo kúú ta̱ xíniñúʼu ndasakáʼnuna ndiʼi tiempo. Saá koo. 26 Ña̱kán, Ndióxi̱ sa̱ndákoondaʼa̱ra miína ña̱ keʼéna ña̱ kini ña̱ kaʼan nu̱ú, saáchi ná ñaʼá sa̱ndákooná ña̱ ku̱su̱nná xíʼin ta̱a ta ki̱xáʼaná kísi̱ná xíʼin ná ñaʼá táʼan miíná, ni kǒo ní ixava̱ʼa Ndióxi̱ miíná ña̱ keʼéná ña̱yóʼo. 27 Ta saátu na̱ ta̱a kǒo níkutóokana ku̱su̱nna xíʼin ná si̱ʼí, chi ña̱ ke̱ʼéna kúú ña̱ ku̱tóokana ku̱su̱nna xíʼin na̱ ta̱a táʼan miína ña̱ keʼéna ña̱ kini xíʼin táʼanna. Soo na̱yóʼo nda̱kiʼinna castigo xa̱ʼa̱ ña̱ kini ke̱ʼéna.

28 Xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níndakanixi̱nína ña̱ ndáyáʼviní ndakunina Ndióxi̱, sa̱ndákoondaʼa̱rana ña̱ ná ndakanixi̱nína xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ kǒo ndáyáʼvi tasaá keʼéna ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa. 29 Ta xi̱keʼéna ndiʼi nu̱ú ña̱ va̱ása nda̱kú, ña̱ va̱ása va̱ʼa, ta xi̱kutóona ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ta xi̱keʼéna ña̱ kini; ta ku̱a̱ʼání ña̱ kúini̱-ini* xi̱kuumiína, saátu ña̱ xi̱xaʼnína, ña̱ xi̱kanitáʼanna, ña̱ xi̱sandáʼvi-táʼanna, ña̱ xi̱kuni̱na sandóʼona inkana; saátu xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ vatá 30 ta xi̱chika̱a̱na ku̱a̱chi síkí inkana; xi̱sa̱a̱-inina xi̱xinina Ndióxi̱; xi̱ndaʼyi̱na nu̱ú inkana, ni̱nuní xi̱kunina, ta xi̱kuta̱a-inina; ta xi̱ndakutáʼan tu̱ʼunna ña̱ keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa, ta va̱ása níxi̱xiniso̱ʼona ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n yivána, 31 ta kǒo níxi̱kunda̱a̱-inina, ta ni va̱ása nísaxínuna ña̱ xi̱kindo̱ona xa̱ʼa̱, ni kǒo níxikundáʼvi-inina kunina inkana ta ndi̱va̱ʼaní ni̱xi̱yo inina. 32 Ni kúnda̱a̱va-inina ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ ña̱ xíniñúʼu kuvi na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱yóʼo, ndákundeékavana kéʼénaña, ta su̱ví ña̱yóʼo kuití kúú ña̱ kéʼéna, chi tá xínina ña̱ kéʼé inkana ña̱yóʼo va̱ʼavaña nu̱úna.

2 Ña̱kán, ni nda̱a̱ ndáaka na̱ yiví kúún, tá ndátiún ku̱a̱chi xíʼin inkana su̱ví ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ kéʼún. Saáchi tá ndátiún ku̱a̱chi xíʼin inkana, náʼún ña̱ xíniñúʼu ndakiʼintu yóʼóva castigo, chi nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱kán saátu kéʼé miívaún. 2 Soo miíyó kúnda̱a̱va-iniyó tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ kéʼé ña̱yóʼo, nda̱kúní tiinraña.

3 Soo yóʼó na̱ tíin ku̱a̱chi xíʼin na̱ kéʼé ku̱a̱chi táʼan ña̱ kéʼé miíún, ¿á ndákanixi̱níún ña̱ ka̱kún tá ná ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi? 4 ¿Á va̱ása xíni̱ún xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱ xíʼún kúú ña̱ kúni̱ra ña̱ ná ndikó-iniún, ta xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xíni̱ún ña̱yóʼo kǒo táxiún ña̱ na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ʼaní-inira xíʼún ni ña̱ kúee íyo inira xíʼún? 5 Soo xa̱ʼa̱ ña̱ so̱ʼoníún ta va̱ása ndíkó-iniún, ña̱ ndúkú miíún kúú ña̱ sa̱a̱ Ndióxi̱ xíʼún tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ nda̱kúní ndatiinra ku̱a̱chi. 6 Ta̱kán ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin iin tá iinna nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ke̱ʼéna: 7 na̱ chíka̱a̱ ndee̱ ña̱ kuumiína iin ña̱ va̱ʼaní, taxira ña̱ kutakuna ndiʼi tiempo ta taxira ña̱ kuumiína iin ku̱ñu ña̱ va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ chi chíka̱a̱nína ndee̱ ña̱ keʼéna ña̱ va̱ʼa; 8 soo Ndióxi̱ ndeéní sa̱a̱ra xíʼin na̱ sákaku ku̱a̱chi ta kǒo kándíxana ña̱ nda̱a̱ ta kéʼéna ña̱ va̱ása nda̱kú. 9 Kooní tu̱ndóʼo nu̱úna ta xo̱ʼvi̱ní ndiʼi na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa, siʼna na̱ judío ta saátu na̱ griego. 10 Ndiʼi na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa, Ndióxi̱ taxira iin chiñu káʼnu ndaʼa̱na ta va̱ʼaní xa̱a̱na kutáʼanna xíʼinra, siʼna na̱ judío ta saátu na̱ griego. 11 Saáchi Ndióxi̱ va̱ása ndáka̱xinra na̱ yiví.

12 Ndiʼi na̱ kíʼvi ku̱a̱chi ta va̱ása xíni̱na xa̱ʼa̱ ña̱ ley, kuvina ni kǒo ley ña̱ ndatiin ku̱a̱chi xíʼinna. Soo ndiʼi na̱ kíʼvi ku̱a̱chi ta xíni̱na xa̱ʼa̱ ña̱ ley, ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ ley. 13 Saáchi su̱ví na̱ yiví na̱ xíniso̱ʼo ley kúú na̱ nda̱kú-ini nu̱ú Ndióxi̱, chi na̱ kéʼé ña̱ káʼa̱n ley kúú na̱ nda̱kúní-ini nu̱úra. 14 Saáchi na̱ yiví na̱ kǒo kúú judío ni va̱ása xíni̱vana ña̱ káʼa̱n ley Ndióxi̱ soo kéʼévana ña̱ káʼa̱nña. Ni va̱ása xíni̱vana ña̱ káʼa̱n ley yóʼo, soo ñúʼuña níma̱na. 15 Xíʼin ña̱ kéʼéna náʼa̱na ña̱ ndíku̱nna ña̱ sánáʼa̱ ley chi xa̱a̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña níma̱na, ta ña̱ xínitúni̱na náʼa̱ña á ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ kéʼéna á su̱ví ña̱ va̱ʼa kúúña, tasaá kíʼinna kuenta á kúúmiína ku̱a̱chi á va̱ása. 16 Ña̱yóʼo kuuña tá ná kuniñúʼu Ndióxi̱ ta̱ Cristo Jesús ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé se̱ʼéna, ta ña̱yóʼo kúú tu̱ʼun va̱ʼa* ña̱ nátúʼi̱n xa̱ʼa̱.

17 Yóʼó káʼún ña̱ kúún judío, ta kándíxaún ña̱ káʼa̱n ley ta ndeéní káʼún ña̱ kítáʼún xíʼin Ndióxi̱, 18 yóʼó xíni̱vaún ndáaña kúni̱ Ndióxi̱ keʼún, ta ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa, va̱ʼavaña nu̱ún saáchi xa̱a̱ saá sa̱náʼa̱na yóʼó xíʼin Ley, 19 yóʼó kándíxaún ña̱ kúún iin ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú iin na̱ kúáa nu̱ú, ta kúún ñuʼu̱ nu̱ú na̱ ndóo nu̱ú naá, 20 yóʼó ndákanixi̱níún ña̱ kivi sanáʼún na̱ va̱ása xíni̱ ta saátu na̱ va̱lí chi xíni̱kaún nu̱úna ta kúnda̱a̱ka loʼo iniún xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱ ña̱ va̱xi nu̱ú Ley..., 21 tá saá, yóʼó na̱ sánáʼa̱ inkana, ¿á va̱ása sánáʼún miíún? Yóʼó na̱ nátúʼun xíʼin inkana “Va̱ása ixakuíʼnáún”, ¿á íxakuíʼnáún? 22 Yóʼó na̱ káʼa̱n “Va̱ása ku̱su̱ún xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼún”,* ¿á kéʼún ña̱yóʼo? Yóʼó na̱ kúndasí xíni ndióxi̱ vatá, ¿á íxakuíʼnáún ini templo? 23 Yóʼó na̱ ndeéní káʼa̱n ña̱ kándíxaún ley, ¿á yáʼandosóún ña̱ káʼa̱n Ley ta kǒo íxato̱ʼún Ndióxi̱? 24 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱, “xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé ndóʼó, na̱ ñuyǐví va̱ása va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ Ndióxi̱”.

25 Ña̱ ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱ún* chindeéña yóʼó tá ndíku̱ún ña̱ káʼa̱n ley. Soo tá va̱ása ndíku̱ún ña̱ káʼa̱n ley, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ va̱ása níta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱* saá íyoún. 26 Ña̱kán tá iin ta̱a ta̱ va̱ása ni̱ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱* ndíku̱nra ña̱ káʼa̱n Ley, ¿á su̱ví nu̱ú Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ xa̱a̱ ni̱ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱* saá íyora? 27 Ña̱kán, ta̱ ta̱a ta̱ va̱ása níta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱,* xa̱ʼa̱ ña̱ ndíku̱nra ña̱ káʼa̱n Ley, ndatiinra ku̱a̱chi xíʼún chi sa̱náʼa̱na yóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱ún* ta saátu ña̱ kundiku̱ún ley soo va̱ása ndíku̱únña. 28 Saáchi na̱ ndixa kúú judío su̱ví chí sa̱tá kuitína náʼa̱na ña̱ kúúna judío, ta ni va̱ása ndáyáʼvi ña̱ kaʼnda kuitína nu̱ú yi̱i̱na.* 29 Soo na̱ ndixa kúú judío, xíʼin ndiʼi níma̱na náʼa̱naña, ta ña̱ chíndeétáʼan xíʼinna ña̱ na̱ʼa̱na ña̱yóʼo xíʼin ndiʼi níma̱na kúú ña̱ espíritu santo Ndióxi̱, ta su̱ví ña̱ kúúmiína iin ley kúúña. Ta su̱ví na̱ yiví kúú na̱ káʼa̱n va̱ʼa xa̱ʼa̱ na̱yóʼo chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ káʼa̱n va̱ʼa xa̱ʼa̱na.

3 Tá saá, ¿ndáaña va̱ʼa ni̱ʼí na̱ kúú judío? Ta, ¿ndáaña va̱ʼa ni̱ʼí na̱ ni̱ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱?* 2 Ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna. Ndióxi̱ ta̱xira ndaʼa̱ na̱ judío tu̱ʼun ña̱ yi̱i̱. 3 Tá saá, tá savana va̱ása nda̱kú íyo inina xíʼin Ndióxi̱, ¿á kúni̱ kachi ña̱yóʼo ña̱ va̱ása saxínura ña̱ káʼa̱nra? 4 Su̱ví saá íyoña. Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ kúúva ta̱yóʼo, ni ndiʼi na̱ yiví ná koona na̱ vatá,* nda̱a̱ táki̱ʼva káchi tu̱ʼunra: “Ña̱ káʼún kúú ña̱ na̱ʼa̱ ña̱ kúún ta̱ nda̱kú-ini ta tá ná ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼún, na̱ʼún ña̱ su̱ví ña̱ ndixa kúú ña̱ káʼa̱nna”. 5 Sava na̱ yiví káchina: “Tá kéʼéyó á káʼa̱nyó iin ña̱ va̱ása va̱ʼa, iin ña̱ va̱ʼava kúú ña̱yóʼo chi xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱ káxi ini na̱ yiví ña̱ va̱ʼaníka íyo ña̱ kéʼé Ndióxi̱ nu̱úka ña̱ kéʼé miíyó. Tá ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼin na̱ yiví ña̱ ndasakáʼnunara, ¿á kúni̱ kachi ña̱yóʼo ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼé Ndióxi̱ tá táxira castigo ndaʼa̱yó?”. 6 Su̱ví saá íyoña. Saáchi, ¿ndáa ki̱ʼva ndatiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuyǐví yóʼo?

7 Ña̱kán tá ña̱ vatá kúú ña̱ nátúʼi̱n soo xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-ini na̱ yiví xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ nina ña̱ nda̱a̱ káʼa̱nra ta xáa̱na ndásakáʼnunara, ¿nda̱chun káʼa̱n savana xa̱ʼíi̱ ña̱ kíʼvii̱ ku̱a̱chi nu̱ú Ndióxi̱? 8 Ta ¿nda̱chun va̱ása káʼa̱nyó: “Ná keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱kán kixi ña̱ va̱ʼa nu̱úyó”? Chi ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱nyó káchi sava na̱ vatá xa̱ʼa̱yó. Na̱ káʼa̱n ña̱yóʼo xíniñúʼu ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinna.

9 ¿Á va̱ʼaníka miíyó na̱ judío nu̱úka inkana? Va̱ásaví. Saáchi xa̱a̱ kúnda̱a̱ káxiva iniyó ña̱ ndiʼiyó kúú na̱ yiví ku̱a̱chi ni kúúyó na̱ judío á na̱ griego. 10 Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi tu̱ʼun Ndióxi̱: “Kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ yiví na̱ nda̱kúní-ini; 11 ni kǒo nda̱a̱ ni iinna kúnda̱a̱-ini ndáaña kúú ña̱ xíniñúʼu keʼéna; ta ni kǒo ni iinna nándukú Ndióxi̱. 12 Ndiʼina ku̱xíká nu̱úra; ndiʼina va̱ása ndáyáʼvina. Ta kǒo ni iinna náʼa̱ ña̱ va̱ʼa-inina”. 13 “Tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nna ña̱ xáʼní kúúña;* xíniñúʼuna yuʼúna ña̱ ka̱ʼa̱nna ña̱ vatá”. “Ña̱ kána yuʼúna táki̱ʼva íyo veneno ko̱o̱ saá íyoña”. 14 “Ta ña̱ kána yuʼúna nina ña̱ chíka̱a̱ chiʼña kúúña ta nina ña̱ sándakava-ini na̱ yiví kúúña”. 15 “Kamaní-inina ña̱ kaʼnína”. 16 “Ndiʼi yichi̱ íxandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ yiví ta sáxo̱ʼvi̱nana 17 ta va̱ása xíni̱na ndáa ki̱ʼva vií koona xíʼin inkana”. 18 “Ni va̱ása íxato̱ʼóna Ndióxi̱”.*

19 Soo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ndiʼi ña̱ káʼa̱n Ley ku̱a̱ʼa̱nña nu̱ú na̱ ñúʼu ti̱xin Ley, ña̱kán nda̱a̱ ni iinna va̱ása kívi ka̱ʼa̱n ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmiína ta ná kunda̱a̱-inina ña̱ ndiʼina íyo ku̱a̱china nu̱ú Ndióxi̱ ta xíniñúʼu ndakiʼinna castigo. 20 Ña̱kán nda̱a̱ ni iin na̱ yiví va̱ása kívi xa̱a̱na koona na̱ yiví nda̱kú-ini nu̱ú Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱ káʼa̱n ley. Chi ña̱ ley náʼa̱ káxiña nu̱úyó ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi.

21 Soo vitin kúnda̱a̱ káxi iniyó ña̱ kivi xa̱a̱yó kooyó na̱ yiví nda̱kú-ini nu̱ú Ndióxi̱ ni ná kǒo kundiku̱nyó ña̱ káʼa̱n Ley ta̱ Moisés. Nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ Ley ta saátu ña̱ ka̱ʼyí na̱ Profeta, 22 nda̱a̱ ndáaka ñuu ke̱eyó, tá kándíxayó ta̱ Jesucristo, kivi xa̱a̱yó kooyó na̱ yiví nda̱kú-ini nu̱ú Ndióxi̱. 23 Saáchi ndiʼina ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi ta kǒo kívi na̱ʼa̱na ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií Ndióxi̱, 24 soo xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ta̱ Cristo Jesús ña̱ sa̱kǎkurana ta cha̱ʼvira xa̱ʼa̱ ku̱a̱china* tasaá va̱ʼa xa̱a̱na koona na̱ yiví na̱ nda̱kú-ini nu̱ú Ndióxi̱. 25 Ndióxi̱ ta̱xira ta̱ Cristo ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱ na̱ yiví ta na̱ kándíxa ni̱i̱ra xa̱a̱na ndakutáʼan va̱ʼana xíʼin Ndióxi̱. Ke̱ʼéra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ña̱ nda̱kúní-inira saáchi ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ kúeení ni̱xi̱yo inira ta i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvina xi̱naʼá. 26 Ta saátu ke̱ʼéra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ña̱ nda̱kú íyo inira xíʼinyó ta káʼa̱nra ña̱ kúúyó na̱ yiví nda̱kú-ini tá kándíxayó ta̱ Jesús.

27 Tá saá, ¿á íyo iin xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ni̱nuní kuniyó?* Va̱ásaví. ¿Á kivi ni̱nu kuniyó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó ley? Va̱ása. Ni̱nu kuití ná kuniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndíku̱nyó ley ña̱ káʼa̱n ña̱ xíniñúʼu kandíxayó Ndióxi̱. 28 Saáchi ni̱xa̱a̱yó na̱kunda̱a̱-iniyó, iin ta̱a kivi xa̱a̱ra koora ta̱ nda̱kú-ini xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxara Ndióxi̱ ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéra ña̱ káʼa̱n ley. 29 ¿Á iinlá Ndióxi̱ na̱ judío kúúra? ¿Á su̱ví kúútura Ndióxi̱ na̱ kǒo kúú judío? Ndixava, saátu kúúra Ndióxi̱ na̱ kǒo kúú judío. 30 Iinláva kúú Ndióxi̱ íyo, ta xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxanara, miíra kúú ta̱ káʼa̱n ña̱ nda̱kú íyo ini iin na̱ yiví na̱ ni̱ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱* ta saátu na̱ va̱ása níta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱.* 31 Tá saá, ¿á sándiʼi-xa̱ʼa̱yó ley xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó ta̱ Jesús? Va̱ása. Chi xíʼin ña̱ kéʼéyó náʼa̱ káxiyó ña̱ ndáyáʼviní ley.

4 Ña̱kán, ¿ndáaña kivi ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kiʼin ta̱ Abrahán, ta̱ táʼanyó ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá? 2 Tá níka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ta̱ Abrahán ña̱ nda̱kú ni̱xi̱yo inira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra, kiviva ni̱nu kunira,* soo su̱ví ña̱ kúni̱ Ndióxi̱ kúú ña̱yóʼo. 3 Saáchi ¿ndáaña káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱? “Ta̱ Abrahán ka̱ndíxara Jehová* ta ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ra ña̱ nda̱kúní ni̱xi̱yo inira”. 4 Tá iin ta̱a káchíñura ña̱ va̱ʼa kutakura, su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa-inina kúú ña̱ cháʼvinara chi xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ kéʼévara kúú ña̱ cháʼvinara. 5 Soo nu̱ú Ndióxi̱ su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé iin na̱ yiví kúú ña̱ xáa̱na ndúuna na̱ nda̱kú-ini chi xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxavanara kúúña. Chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ kivi ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ yiví ña̱ nda̱kú íyo inina ni kúúna na̱ yiví ku̱a̱chi. 6 Saátu káʼa̱n ta̱ David ña̱ kúsi̱íníka-ini iin na̱ yiví tá káʼa̱n Ndióxi̱ ña̱ nda̱kú íyo inina, ni va̱ása kítáʼan ña̱ kéʼéna xíʼin ña̱ káʼa̱n ley: 7 “Si̱íní íyo ini na̱ xa̱a̱ i̱xakáʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱, ni ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa, saátu na̱ xa̱a̱ i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi; 8 si̱íní íyo ini iin ta̱a ta̱ kǒo ndákaʼánka Jehová* xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi”.

9 Tá saá ¿á nda̱saa na̱ ni̱ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱* kúsi̱í-ini, á saátu na̱ kǒo níta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱?* Saáchi káʼa̱nyó ña̱yóʼo: “Ta̱ Abrahán nda̱kú ni̱xi̱yo inira nu̱ú Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxarara”. 10 ¿Ama kúú ña̱ ni̱xa̱a̱ra nda̱kú ni̱xi̱yo inira nu̱ú Ndióxi̱? ¿Á tá xa̱a̱ ni̱ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱ra* á tá kúma̱níva? Tá kúma̱ní ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱ra* xi̱kuuña. 11 Ta nda̱kiʼinra iin seña, ña̱ ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱ra,* ta ña̱ seña yóʼo náʼa̱ña xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxara Ndióxi̱ ndu̱ura ta̱ nda̱kú-ini tá kúma̱níka ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱ra.* Ña̱yóʼo ku̱uña ña̱ va̱ʼa koora yivá ndiʼi na̱ kándíxa Ndióxi̱ ni kúma̱ní ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱na,* ña̱ va̱ʼa ná xa̱a̱na koona na̱ yiví nda̱kú-ini, 12 ta saátu ña̱ va̱ʼa koora yivá ndiʼi na̱ ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱,* ta su̱ví yivá kuití na̱yóʼo chi saátu xa̱a̱ra koora yivá na̱ ndíku̱n yichi̱ yiváyó ta̱ Abrahán ña̱ ka̱ndíxara Ndióxi̱ ni kúma̱ní ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱ra.*

13 Saáchi su̱ví iin ley kúú ña̱ níxiniñúʼu Ndióxi̱ ña̱ kindo̱ora xíʼin ta̱ Abrahán á xíʼin na̱ se̱ʼera ña̱ ndakiʼinra iníísaá ñuʼú ña̱ íyo ñuyǐví* yóʼo, saáchi xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxara Ndióxi̱ ta nda̱kú ni̱xi̱yo inira, ña̱kán kúú ña̱ ki̱ndoora ña̱yóʼo xíʼinra. 14 Saáchi tá iinlá na̱ ndíku̱n ley kúú na̱ ndakiʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ taxira, ña̱ kándíxana va̱ása ndáyáʼviña ta ni ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ va̱ása xi̱nuña. 15 Mií ña̱ nda̱a̱, na̱ yáʼandosó Ley ndakiʼinna castigo Ndióxi̱, soo nu̱ú kǒo ley íyo, kǒo ña̱ʼa ya̱ʼandosóna nu̱ú.

16 Ndióxi̱ ki̱ndoora iin ña̱ʼa xíʼin ta̱ Abrahán xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxanírara ta xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼaní-inira. Ña̱kán ndiʼi na̱ se̱ʼe ta̱ Abrahán ndakiʼinna ña̱yóʼo, ta su̱ví kuití na̱ ndíku̱n Ley ndakiʼin ña̱yóʼo chi saátu na̱ kándíxa nda̱a̱ táki̱ʼva ka̱ndíxa ta̱ Abrahán, ta̱ kúú yivá ndiʼiyó. 17 (Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱: “Nda̱kaxii̱n yóʼó ña̱ koún yivá ndiʼi na̱ ñuu”). Ta̱ Abrahán ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ ka̱ndíxara Ndióxi̱, chi ta̱kán kúú ta̱ táxi ña̱ kutaku na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta káʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ kúma̱ní kuu nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱yo. 18 Ta̱ Abrahán va̱ása níndakanixi̱níra ña̱ koo se̱ʼera. Soo ka̱ndíxara ña̱ xa̱a̱ra koora yivá ndiʼi na̱ ñuu nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra: “Ku̱a̱ʼání xa̱a̱ na̱ se̱ʼún koona”. 19 Ta kǒo nísandákoora ña̱ kandíxara Ndióxi̱, soo nda̱kanixi̱níra ña̱ kǒo kivika koo se̱ʼera (saáchi xa̱a̱ 100 ku̱i̱ya̱ra) saátu nda̱kanixi̱níra ña̱ kǒo kivika koo se̱ʼe ñá Sara saáchi xa̱a̱ chéeníñá. 20 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra taxira ndaʼa̱ra kǒo níxi̱ka-inira ña̱ kandíxarara, ta ndu̱ndakúka ña̱ ka̱ndíxarara ta nda̱sakáʼnukara Ndióxi̱ 21 ta ndinuʼu-inira ka̱ndíxara ña̱ kiviva saxínu Ndióxi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra. 22 Ña̱kán, xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxara “ni̱xa̱a̱ra ku̱ura iin ta̱ nda̱kú-ini”.

23 Soo tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱, “ni̱xa̱a̱ra ku̱ura iin ta̱ nda̱kú-ini” su̱ví iinlá xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo kuití níka̱ʼyi̱ña, 24 chi saátu ni̱ka̱ʼyi̱ña xa̱ʼa̱ miíyó, ña̱ xa̱a̱yó kooyó na̱ yiví nda̱kú-ini xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó Ndióxi̱, ta̱ sa̱ndátaku ta̱ tátayó Jesús. 25 Ta ta̱yóʼo kúú ta̱ nda̱taxi Ndióxi̱ xa̱ʼa̱yó ña̱ va̱ʼa ndoo ku̱a̱chiyó ta nda̱takura ña̱ va̱ʼa xa̱a̱yó kooyó na̱ yiví nda̱kú-ini.

5 Soo vitin xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó Ndióxi̱ ni̱xa̱a̱yó ndu̱uyó na̱ yiví na̱ nda̱kú-ini, ta va̱ʼaka kítáʼanyó xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé tátayó Jesucristo xa̱ʼa̱yó, 2 ta xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó ta̱ Jesús chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kivi kuyatinkayó nu̱ú Ndióxi̱ ta viíka kutáʼanyó xíʼinra. Ta kúsi̱í-iniyó saáchi ndátuyó ña̱ taxi Ndióxi̱ iin ña̱ ndáyáʼviní ndaʼa̱yó. 3 Ta ná kusi̱í-iniyó tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo, saáchi tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo saá kúú ña̱ ndúndakúka-iniyó; 4 ta tá ndakú íyo iniyó saá kúú ña̱ kíndo̱o va̱ʼayó nu̱ú Ndióxi̱; ta xa̱ʼa̱ ña̱ kíndo̱o va̱ʼayó nu̱ú Ndióxi̱, ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kundatuyó ña̱ koo chí nu̱únínu, 5 ta ña̱ ndátuyó koo chí nu̱únínu va̱ása sándakavaña-iniyó; saáchi Ndióxi̱ xíniñúʼura espíritu santora ña̱ táxira ndaʼa̱yó, ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíyó.

6 Tá kúúkayó na̱ yiví ku̱a̱chi, mií tiempo ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱, ta̱ Cristo ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ va̱ása kéʼé ña̱ va̱ʼa. 7 Sana nda̱a̱ ni iinna kǒo kandíxa kuvi xa̱ʼa̱ iin na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa, soo sana kandíxava iinna kuvina xa̱ʼa̱ iin na̱ va̱ʼaní-ini. 8 Ta siaʼa kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíyó: tá kúúkayó na̱ yiví ku̱a̱chi, ta̱ Cristo ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱yó. 9 Ta vitin xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xa̱a̱yó ndu̱uyó na̱ yiví nda̱kú-ini xa̱ʼa̱ ni̱i̱ ta̱ Jesús, kándíxa va̱ʼakayó ña̱ ka̱kuyó tá ná taxi Ndióxi̱ castigo ndaʼa̱ na̱ yiví. 10 Ni ni̱xi̱yoyó contra Ndióxi̱, soo xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ se̱ʼera xa̱ʼa̱yó ni̱xa̱a̱yó nda̱kutáʼan viíyó xíʼinra. Ña̱kán va̱ása xíka-iniyó ña̱ kiviva ka̱kuyó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱yó, chi vitin xa̱a̱ nda̱kutáʼan va̱ʼayó xíʼinra. 11 Ta kúsi̱í-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ta̱ tátayó Jesucristo ña̱ kuvira xa̱ʼa̱yó, chi xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo kúú ña̱ va̱ʼa nda̱kutáʼanyó xíʼin Ndióxi̱ vitin.

12 Ña̱kán, xa̱ʼa̱ iin ta̱a kúú ña̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi ñuyǐví yóʼo ta xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi yóʼo kúú ña̱ xíʼi̱yó, tasaá kúú ña̱ ki̱xáʼa xíʼi̱ ndiʼi na̱ yiví, chi ndiʼina ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi... 13 Saáchi xa̱a̱ íyova ku̱a̱chi ñuyǐví yóʼo tá kúma̱níka koo Ley, ta kǒo kívi chika̱a̱na ku̱a̱chi ni iinna tá kǒo ley íyo. 14 Ndiʼina ki̱xáʼa xíʼi̱, nani tá tiempo ta̱ Adán iinsaá nda̱a̱ tiempo ta̱ Moisés, nda̱a̱ na̱ kǒo níki̱ʼvi ku̱a̱chi táʼan ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Adán, ta nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ koo ta̱ kixi saá ni̱xi̱yo ta̱ Adán.

15 Ña̱ taxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó va̱ása kítáʼanña xíʼin ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Adán. Chi ku̱a̱ʼání na̱ yiví ni̱xi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱yóʼo. Soo va̱ʼaníva-ini Ndióxi̱ ta saátu tátayó Jesucristo, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo taxira ku̱a̱ʼání bendición ndaʼa̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví. 16 Ta ña̱ taxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó xíʼin ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ ta̱a yóʼo va̱ása inkáchi kítáʼanña: xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ ta̱a yóʼo, ndiʼina ndu̱una na̱ yiví ku̱a̱chi, soo ña̱ va̱ʼa ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱na kúú ña̱ ndákatara ku̱a̱china ni ku̱a̱ʼáníña ni̱ki̱ʼvina. 17 Ta xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ ta̱a yóʼo, ña̱ xíʼi̱ na̱ yiví ki̱xáʼaña xáʼndachíñuña táki̱ʼva xáʼndachíñu iin rey. Soo ña̱ va̱ʼa-ini Ndióxi̱ ta saátu ña̱ táxira ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa xa̱a̱yó nduuyó na̱ yiví nda̱kú-ini, káʼnuníkaña ta va̱ʼaníkaña. Ta na̱ ndákiʼin ña̱yóʼo kutakuna tíxa̱ʼvi ta̱ Jesucristo, ta kaʼndachíñuna ña̱ koona rey.

18 Nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱u, xa̱ʼa̱ iin ku̱a̱chi kuití, ndiʼi na̱ yiví ndu̱una na̱ yiví ku̱a̱chi, ta saátu xa̱ʼa̱ iin ña̱ va̱ʼa ña̱ ke̱ʼé iin ta̱a, ndiʼina xáa̱na ndúuna na̱ nda̱kú-ini nu̱ú Ndióxi̱ ta ndakiʼinna ña̱ kutakuna. 19 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xa̱a̱ ku̱a̱ʼánína ndu̱una na̱ yiví ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níkandíxa iin ta̱a, saátu ku̱a̱ʼánína xa̱a̱na koona na̱ nda̱kú-ini xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxa iin kuití ta̱a. 20 Ta Ndióxi̱ ta̱xira Ley ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-ini na̱ yiví ña̱ ku̱a̱ʼání ku̱a̱chi kíʼvina, soo tá ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱ʼání ku̱a̱chi saá kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼaní-inira xíʼinna. 21 ¿Nda̱chun? Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva ki̱xáʼa ku̱a̱chi xáʼndachíñuña xíʼin ña̱ xíʼi̱yó, saátu ña̱ va̱ʼa-ini Ndióxi̱ xáʼndachíñuña ña̱ va̱ʼa ná xa̱a̱ na̱ yiví nduuna na̱ nda̱kú-ini nu̱ú Ndióxi̱. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ ndakiʼinna ña̱ kutakuna ndiʼi tiempo tíxa̱ʼvi tátayó Jesucristo.

6 Tá saá, ¿ndáaña kivi ka̱ʼa̱nyó? ¿Á xíniñúʼu ki̱ʼvikayó ku̱a̱chi ña̱kán va̱ʼaka koo ini Ndióxi̱ xíʼinyó? 2 Va̱ásaví. Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xáʼndachíñuka ku̱a̱chi nu̱úyó,* ¿nda̱chun keʼékavíyó ña̱yóʼo? 3 ¿Á va̱ása xíni̱vandó ña̱ ndiʼi miíyó na̱ nda̱kuchi xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo Jesús, nda̱kuchiyó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra? 4 Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ndu̱xu̱nyó xíʼinra tá nda̱kuchiyó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra, ta nda̱a̱ táki̱ʼva nda̱taku ta̱ Cristo xíʼin ndee̱ yivára saátu miíyó síín ná koo ña̱ kutakuyó vitin. 5 Tá inkáchi ni̱xi̱ʼi̱yó xíʼinra, saátu inkáchi ndatakuyó táki̱ʼva nda̱takura. 6 Saáchi xa̱ʼa̱ ta̱kán kúú ña̱ sa̱ndákoo va̱ʼayó* ki̱ʼva ña̱ ni̱xi̱yoyó tá ya̱chi̱, ña̱kán va̱ása kuñuʼukayó ndaʼa̱ ku̱a̱chi ta va̱ása kaʼndachíñukaña nu̱úyó. 7 Saáchi na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ xa̱a̱ ndo̱ova ku̱a̱china.

8 Saátu tá xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱yó xíʼin ta̱ Cristo, saátu kándíxayó ña̱ kutakuyó xíʼinra. 9 Saáchi kúnda̱a̱-iniyó ña̱ xa̱a̱ nda̱taku ta̱ Cristo vitin ta va̱ása kuvikara; ta ña̱ xíʼi̱* na̱ yiví va̱ása xáʼndachíñukaña nu̱úra. 10 Saáchi tá ni̱xi̱ʼi̱ra, iinva yichi̱ ni̱xi̱ʼi̱ra ña̱ va̱ʼa sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ku̱a̱chi, soo vitin tákura ta kéʼéra ña̱ kúni̱ Ndióxi̱. 11 Ña̱kán nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ni̱xi̱ʼi̱ saá koondó ta va̱ása ki̱ʼvikandó ku̱a̱chi, ta kuniñúʼundó ña̱ tákundó ña̱ keʼéndó chiñu Ndióxi̱, chi ndíku̱nndó ta̱ Cristo Jesús.

12 Ña̱kán, va̱ása taxindó ña̱ kaʼndachíñu ku̱a̱chi nu̱úndó ta va̱ása keʼéndó ña̱ kúni̱ ku̱ñundó. 13 Ta ni va̱ása kuniñúʼundó ku̱ñundó ña̱ ki̱ʼvindó ku̱a̱chi ta keʼéndó ña̱ kini, va̱ʼaka ndataxindó miíndó ndaʼa̱ Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ yiví na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta nda̱takuna. Ta ndataxindó miíndó ndaʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ keʼéndó ña̱ va̱ʼa. 14 Va̱ása xíniñúʼu kaʼndachíñu ku̱a̱chi nu̱úndó, saáchi va̱ása ñúʼundó ti̱xin ley, chi xa̱a̱ ndaʼa̱ Ndióxi̱ ñúʼundó ta náʼa̱ra ña̱ va̱ʼa-inira xíʼinndó.

15 Tá saá, ¿á ki̱ʼvikayó ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa-ini Ndióxi̱ xíʼinyó ta va̱ása ñúʼukayó ti̱xin ley? Va̱ása. 16 Xa̱a̱ kúnda̱a̱va-inindó, tá káchíñu ndáʼvindó nu̱ú iin na̱ yiví xíniñúʼu kandíxandó ndiʼi ña̱ káʼa̱nna xíʼinndó. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, kuvivandó tá kíʼvindó ku̱a̱chi, chi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ káchíñu nu̱úña saá íyondó. Soo tá káchíñundó nu̱ú Ndióxi̱ ta xíniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nra, xa̱a̱ndó koondó na̱ yiví va̱ʼa. 17 Soo tíxa̱ʼvi Ndióxi̱ chi ni xi̱ñuʼundó ndaʼa̱ ku̱a̱chi, vitin xíʼin ndiʼi níma̱ndó kándíxandó ña̱ sa̱náʼa̱na ndóʼó. 18 Tasaá kúú ña̱ ni̱xa̱a̱ndó ni̱sa̱ñándó ndaʼa̱ ku̱a̱chi, ta ni̱xa̱a̱ndó káchíñundó nu̱ú Ndióxi̱ ta kéʼéndó ña̱ va̱ʼa. 19 Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúndó na̱ yiví ku̱a̱chi, xíniñúʼi̱ tu̱ʼun ña̱ kivi kunda̱a̱-inindó xíʼin. Nda̱a̱ táki̱ʼva nda̱taxindó miíndó ndaʼa̱ ña̱ yaku̱a̱ xíʼin ña̱ kini ña̱ ke̱ʼéndó ña̱ va̱ása va̱ʼa, vitin ndataxindó miíndó ndaʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ keʼéndó ña̱ yi̱i̱. 20 Saáchi tá xi̱ñuʼundó ndaʼa̱ ku̱a̱chi va̱ása níxikeʼévíndó ña̱ va̱ʼa.

21 ¿Ndáa ña̱ʼa kúú ña̱ xi̱keʼéndó tiempo saá? Ndóʼó xi̱keʼéndó ña̱ʼa ña̱ kúkaʼan nu̱úndó xíʼin vitin, ta ña̱ xi̱keʼéndó kán ña̱ kivi kuvindó xíʼinva kúúña. 22 Soo vitin xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱sa̱ñándó ndaʼa̱ ku̱a̱chi ta ndu̱undó na̱ káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta kéʼéndó ña̱ yi̱i̱, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xa̱a̱ndó kutakundó ndiʼi tiempo. 23 Saáchi ña̱ cháʼviyó xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi kúú ña̱ xíʼi̱yó, soo ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó kúú ña̱ kutakuyó ndiʼi tiempo xa̱ʼa̱ tátayó Cristo Jesús.

7 Vitin káʼi̱n xíʼin ndóʼó na̱ ñaniyó na̱ xa̱a̱ xíni̱ ley: ¿Á va̱ása xíni̱ndó tá táku kuití na̱ yiví kúú ña̱ xáʼndachíñu ña̱ Ley nu̱úna? 2 Tá kúú ña̱ ley káchiña, ñá ñaʼá va̱ása kivi sandákooñá yiíñá tá tákura; soo tá ná kuvira xa̱a̱ ni̱sa̱ñávañá nu̱ú leyra. 3 Ña̱kán tá ná tindaʼa̱ñá xíʼin inka ta̱a tá tákuka yiíñá, ki̱ʼviñá ku̱a̱chi.* Soo tá ná kuvi yiíñá, xa̱a̱ ni̱sa̱ñávañá nu̱ú leyra, ta va̱ása ki̱ʼviñá ku̱a̱chi tá ná tindaʼa̱ñá xíʼin inka ta̱a.

4 Ña̱kán ñani miíi̱, ndóʼó xi̱ndiku̱nndó ña̱ Ley, soo xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Cristo, ta̱ nda̱taku, va̱ása ndíku̱nkandó ña̱ Ley, chi miíra nda̱kundiku̱nndó. Ta vitin va̱ʼa kachíñuyó nu̱ú Ndióxi̱. 5 Saáchi tá xi̱keʼéyó ña̱ xi̱kuni̱ miíyó, ña̱ Ley chi̱ndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ na̱kunda̱a̱-iniyó ña̱ kúúmiíyó ku̱a̱chi, ta xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi yóʼo kúú ña̱ kivi kuviyó. 6 Soo vitin xa̱a̱ ni̱sa̱ñáyó nu̱ú ña̱ Ley, saáchi táki̱ʼva ni̱xi̱yo na̱ ni̱xi̱ʼi̱ saá ni̱xi̱yoyó nu̱ú ña̱ xi̱ndika̱a̱yó ndaʼa̱. Ña̱kán va̱ása ndíku̱nkayó ña̱ káʼa̱n Ley ña̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá tá káchíñuyó nu̱ú Ndióxi̱, chi vitin espíritu santo kúú ña̱ níʼi yichi̱ nu̱úyó ña̱ káchíñuyó nu̱úra.

7 Tá saá, ¿ndáaña kachiyó? ¿Á va̱ása va̱ʼa ña̱ Ley?* Va̱ʼavaña, chi yi̱ʼi̱ va̱ása kunda̱a̱-inii̱ ndáaña kúú ku̱a̱chi tá kǒo ña̱ Ley níxi̱yo. Ni kǒo kunda̱a̱ví-inii̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kutóoyó ña̱ kúúmií inkana tá va̱ása níka̱ʼa̱n ña̱ Ley: “Va̱ása va̱ʼa kutóún ña̱ʼa ña̱ kúúmií inkana”. 8 Soo ña̱ ley chi̱ndeétáʼanña xíʼi̱n, ña̱kán kúnda̱a̱-inii̱ ndáaña kúú ku̱a̱chi, yi̱ʼi̱ xi̱kutói̱ ndiʼi nu̱ú ña̱ʼa ña̱ kúúmií inkana ta ña̱yóʼo iin ku̱a̱chi kúúña, chi tá kǒo ley níxi̱yo kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa kivi keʼé ku̱a̱chi. 9 Saáchi tákuvai̱ tá kúma̱níka taxi Ndióxi̱ ña̱ ley. Soo tá ki̱xaa̱ ña̱ ley, na̱kunda̱a̱-inii̱ ña̱ kúúmiíi̱ ku̱a̱chi ta ni̱xi̱ʼi̱vai̱. 10 Ta na̱kunda̱a̱-inii̱ ña̱ ley ña̱ xíniñúʼu chindeétáʼan xíʼi̱n ña̱ kutakui̱, ña̱ kaʼní yi̱ʼi̱va kúúña. 11 Saáchi ña̱ ley chi̱ndeétáʼanña xíʼi̱n ña̱ na̱kunda̱a̱-inii̱ ndáaña kúú ku̱a̱chi, ta ña̱ ku̱a̱chi yóʼo sa̱ndáʼviña yi̱ʼi̱ ta xa̱ʼníña yi̱ʼi̱. 12 Ley ta̱ Moisés ña̱ yi̱i̱ kúúña ta ndiʼi ña̱ káʼa̱nña ña̱ yi̱i̱ kúúña ta ña̱ va̱ʼa kúúña.

13 Tá saá, ¿á iin ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ xa̱ʼní yi̱ʼi̱? Va̱ása. Ku̱a̱chi kúú ña̱ xa̱ʼní yi̱ʼi̱. Xi̱niñúʼuña iin ña̱ va̱ʼa ña̱ xa̱ʼníña yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ña ndáaña kúú ku̱a̱chi. Ta ña̱ ley náʼa̱ña ña̱ ku̱a̱chi sáxo̱ʼvi̱níña na̱ yiví. 14 Kúnda̱a̱-iniyó ña̱ mií Ndióxi̱ kúú ta̱ ta̱xi Ley, soo yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kúúmií ku̱a̱chi, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ni̱xi̱kóna ndaʼa̱ ku̱a̱chi saá íyoi̱. 15 Kǒo kúnda̱a̱-inii̱ nda̱chun kéʼíi̱ ña̱yóʼo; nu̱úka ña̱ keʼíi̱ ña̱ kúni̱i̱ keʼíi̱, ña̱ sáa̱-inii̱ xínii̱ kúú ña̱ kéʼíi̱. 16 Kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ káʼa̱n Ley, soo ni saá kéʼévai̱ ña̱ kǒo kúni̱i̱ keʼíi̱. 17 Soo su̱víka yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kéʼé ña̱yóʼo, chi ku̱a̱chi ña̱ ndíka̱a̱-inii̱ kúú ña̱ kéʼé saá. 18 Saáchi kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ kǒo mií ña̱ va̱ʼaví ndíka̱a̱-inii̱, chi ni kúni̱vai̱ keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa, kǒo kúchiñui̱ keʼíi̱ña. 19 Saáchi va̱ása kéʼíi̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ kúni̱i̱ keʼíi̱, chi ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kǒo kúni̱i̱ keʼíi̱ kúú ña̱ kéʼíi̱. 20 Ña̱kán, tá kéʼíi̱ ña̱ va̱ása kútói̱ keʼíi̱ su̱víka yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kéʼéña, chi ku̱a̱chi ña̱ ndíka̱a̱-inivai̱ kúú ña̱ kéʼéña.

21 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ley yóʼo kúú ña̱ xáʼndachíñu nu̱úi̱: tá kúni̱i̱ keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa, ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ ndíka̱a̱-inii̱. 22 Ta xíʼin ndiʼi níma̱i̱ kúú ña̱ ndixa kúni̱i̱ xínii̱ ley Ndióxi̱, 23 soo xítoi̱ ña̱ ndíka̱a̱-inii̱ kánitáʼanña xíʼin ña̱ ndákanixi̱níi̱, ta sándakavaña yi̱ʼi̱ ndaʼa̱ ku̱a̱chi. 24 Ndáʼvinívai̱. ¿Ndáana sakǎku yi̱ʼi̱ nu̱ú ku̱ñui̱ chi ña̱yóʼo kúú ña̱ kaʼní yi̱ʼi̱? 25 Táxii̱ tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ chi xi̱niñúʼura tátayó Jesucristo ña̱ sa̱kǎkura yi̱ʼi̱. Saáchi xíʼin ña̱ ndákanixi̱níi̱ ndíku̱i̱n ña̱ káʼa̱n ley Ndióxi̱, soo ku̱a̱chi kúú ña̱ xáʼndachíñu nu̱ú ku̱ñui̱.

8 Ña̱kán, na̱ inkáchi kítáʼan xíʼin ta̱ Cristo Jesús va̱ása káʼa̱n Ndióxi̱ xa̱ʼa̱na ña̱ kúúmiína ku̱a̱chi. 2 Saáchi ley ña̱ espíritu santo ta̱xiña kutakún ña̱ inkáchi kutáʼún xíʼin ta̱ Cristo Jesús. Ña̱ ley yóʼo sa̱kǎku yóʼó nu̱ú ley ña̱ ku̱a̱chi xíʼin ley ña̱ xáʼní na̱ yiví. 3 Ndióxi̱ ke̱ʼéra ña̱ kǒo kívi keʼé Ley, saáchi ña̱ Ley ta̱ Moisés kǒo ndee̱ña ña̱ sakǎkuña na̱ yiví, chi na̱yóʼo vitánína ta kúúmiína ku̱a̱chi. Ndióxi̱ chi̱ndaʼára se̱ʼera ta ndu̱ura táki̱ʼva íyo na̱ yiví na̱ kúúmií ku̱a̱chi ña̱ va̱ʼa sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ku̱a̱china. Ta ta̱xira castigo ndaʼa̱ ña̱ ku̱a̱chi ña̱ ndíka̱a̱ ku̱ñuyó, 4 ña̱ va̱ʼa saxínuyó ña̱ káʼa̱n Ley ta kǒo keʼéyó ña̱ kúni̱ ku̱ñuyó ta saá keʼéyó ña̱ kúni̱ ña̱ espíritu santo. 5 Chi na̱ kéʼé ña̱ kúni̱ ku̱ñuna ndákanixi̱nína xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ ku̱ñuna, soo na̱ kéʼé ña̱ kúni̱ espíritu santo, ndákanixi̱nína xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ kúú kuenta ña̱ espíritu santo. 6 Na̱ ndákanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ ku̱ñuna, na̱ kuviva kúúna, soo na̱ ndákanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱ espíritu santo, ni̱ʼína ña̱ kutakuna ta va̱ʼaní kundoona; 7 ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ ku̱ñuyó xa̱a̱yó nduuyó contra Ndióxi̱, chi ku̱ñuyó kǒo ndíku̱nña ley Ndióxi̱. Mií ña̱ nda̱a̱ ku̱ñuyó kǒo kivi keʼéña ña̱ káʼa̱n ley. 8 Ña̱kán, na̱ kéʼé ña̱ kúni̱ ku̱ñuna kǒo kivi xa̱a̱na sakúsi̱ína-ini Ndióxi̱.

9 Soo tá espíritu Ndióxi̱ íyoña xíʼinndó, ndóʼó va̱ása keʼéndó ña̱ kúni̱ ku̱ñundó chi keʼéndó ña̱ kúni̱ espíritu santo. Soo tá iinna kǒo ndákanixi̱nína nda̱a̱ táki̱ʼva ndákanixi̱ní ta̱ Cristo, na̱ yiví yóʼo va̱ása kivi koona kuentara. 10 Ña̱kán, tá kítáʼan ta̱ Cristo xíʼinndó, ni ná kuvi ku̱ñundó ixaa ña̱ ku̱a̱chi, soo ña̱ espíritu kúú ña̱ taxi ña̱ kutakundó chi xa̱a̱ ndu̱undó na̱ yiví va̱ʼa. 11 Tá ña̱ espíritu Ndióxi̱ ña̱ xi̱niñúʼura ña̱ sa̱ndátakura ta̱ Jesús, íyoña xíʼinndó, Ndióxi̱ kuniñúʼuraña ña̱ taxira kutaku ku̱ñundó.*

12 Ña̱kán ñaniyó, ná kǒo taxiyó ña̱ kaʼndachíñu ku̱ñuyó nu̱úyó ta keʼéyó ña̱ kúni̱ miíña. 13 Tá ndóʼó kéʼéndó ña̱ kúni̱ ku̱ñundó, kuvivandó. Soo tá táxindó ña̱ ná chindeétáʼan ndee̱ ña̱ espíritu santo xíʼinndó ña̱ sandákoondó ña̱ va̱ása va̱ʼa, kutakuvandó. 14 Chi ndiʼi na̱ táxi ña̱ kuniʼi ña̱ espíritu santo Ndióxi̱ yichi̱ nu̱úna, na̱yóʼo kúú se̱ʼe Ndióxi̱. 15 Saáchi ndóʼó va̱ása níndakiʼinndó espíritu ña̱ koondó esclavo ta yi̱ʼvíkandó, chi nda̱kiʼinndó iin espíritu ña̱ nda̱kiʼin ndáʼvi ndóʼó ña̱ xa̱a̱ndó koondó se̱ʼe Ndióxi̱, ta ña̱ espíritu yóʼo kúú ña̱ chíndaʼá miíyó ka̱ʼa̱nyó: “Abba,* Yivá”. 16 Ta ña̱ espíritu Ndióxi̱ sáxi̱nu̱ña-iniyó ña̱ kúúyó se̱ʼe Ndióxi̱. 17 Ña̱kán, tá kúúyó se̱ʼe Ndióxi̱ ndakiʼinyó ña̱ kúni̱ra taxira ndaʼa̱yó. Ta táʼan ña̱ taxira ndaʼa̱ ta̱ Cristo kúú ña̱ taxira ndaʼa̱yó. Ta tá kándíxayó ña̱ xo̱ʼvi̱yó xíʼin ta̱ Cristo, saá kúú ña̱ inkáchi ndukáʼnuyó táki̱ʼva xa̱a̱ ndu̱káʼnura.

18 Ña̱kán, ndákanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼoyó vitin ña̱ ni loʼo va̱ása kitáʼanña xíʼin ña̱ va̱ʼaní ña̱ na̱ʼa̱ Ndióxi̱ nu̱úyó ña̱ ndakiʼinyó chí nu̱únínu. 19 Ndiʼi ña̱ i̱xava̱ʼa* Ndióxi̱ ndeéní ndátuña ki̱vi̱ ña̱ na̱ʼa̱ra ña̱ ndakiʼin na̱ se̱ʼera iin ña̱ va̱ʼa. 20 Saáchi ña̱ i̱xava̱ʼa Ndióxi̱ ndu̱uña iin ña̱ kǒo chiñu, soo su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ miíña kúúña, chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ sa̱ndákooña ña̱ kooña saá, soo ta̱xivara iin ña̱ ndátuña ndakiʼinña 21 ta ña̱ i̱xava̱ʼa Ndióxi̱ yóʼo sa̱ñáña ndaʼa̱ tu̱ndóʼo ta va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ña, ta xa̱a̱ña kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ se̱ʼe Ndióxi̱. 22 Kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ndiʼi ña̱ i̱xava̱ʼa Ndióxi̱ ndeéní kúsuchí-iniña ta xóʼvi̱ña nda̱a̱ tiempo vitin. 23 Ta saátu miíyó na̱ xa̱a̱ nda̱kiʼin iin táʼví loʼo ña̱ espíritu santo, kúsuchí-iniyó nani ndátuyó ña̱ ndakiʼin ndáʼvi Ndióxi̱ miíyó ña̱ kooyó se̱ʼera, ta kiviva keʼéra ña̱yóʼo chi xa̱a̱ cha̱ʼvi* ta̱ Cristo xa̱ʼa̱yó. 24 Chi tá sa̱kǎku Ndióxi̱ miíyó nu̱ú ku̱a̱chi saá kúú ña̱ ki̱xáʼa ndátuyó ña̱yóʼo. Soo tá xa̱a̱ xínu ña̱ ndátuyó, va̱ása ndátukayóña, saáchi ¿á kundatuka iinna iin ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱nu? 25 Soo tá ndátuyó ña̱ kúma̱ní xi̱nu, ndákundeéyó ndátuyóña nani yáʼayó nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo.

26 Saátu ña̱ espíritu santo chíndeétáʼanña xíʼinyó tá kúvitá-iniyó. Saáchi kúnda̱a̱va-iniyó ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xíʼin Ndióxi̱ soo sava yichi̱ ni kǒo xíni̱yó ndáaña ndukúyó tá káʼa̱nyó xíʼinra, soo mií ña̱ espíritu káʼa̱n-ndáʼvi xa̱ʼa̱yó xíʼin Ndióxi̱ tá kúsuchí-iniyó ta va̱ása níʼi̱yó tu̱ʼun ka̱ʼa̱nyó. 27 Ndióxi̱ ta̱ xíni̱ ña̱ ndíka̱a̱ níma̱yó kúnda̱a̱va-inira ndáaña ndúkú ña̱ espíritu santo xa̱ʼa̱ na̱ nda̱kaxinra* chi ña̱yóʼo kítáʼanña xíʼin ña̱ kúni̱ Ndióxi̱.

28 Kúnda̱a̱-iniyó ña̱ mií Ndióxi̱ kúú ta̱ táxi ña̱ viíní ná kachíñu ndiʼi ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼara ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanña xíʼin na̱ kúʼvi̱-ini xíni miíra, na̱ nda̱kaxinra ña̱ va̱ʼa xi̱nu ña̱ kúni̱ miíra. 29 Ta nda̱a̱ tá ya̱chi̱ví xíni̱ra ndáana kúú na̱ ndaka̱xinra ta koona táki̱ʼva íyo se̱ʼera, tasaá se̱ʼera koo ta̱ nu̱ú, nu̱ú ndiʼika na̱ ñanira. 30 Ta saátu na̱ siʼnaka nda̱kaxinra, na̱yóʼo kúú na̱ ka̱nara; ta na̱ ka̱nara, na̱yóʼo kúútu na̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kúúna na̱ yiví nda̱kú-ini. Ta tándi̱ʼi, na̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kúúna na̱ yiví nda̱kú-ini, ndu̱káʼnuna i̱xaara.

31 Tá saá, ¿ndáaña kivi ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo? Tá Ndióxi̱ íyora xíʼinyó, ¿ndáana kivi kanitáʼan xíʼinyó? 32 Nda̱a̱ se̱ʼe miíra kǒo ní ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ chi ta̱xirara ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱ ndiʼi miíyó, ña̱kán, ña̱ xa̱a̱ na̱kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ¿á va̱ása taxira inkaka ña̱ʼa ndaʼa̱yó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira? 33 ¿Ndáana taxi ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱? Chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ káʼa̱n ña̱ kúúna na̱ nda̱kú-ini. 34 ¿Ndáana ndatiin ku̱a̱chi xíʼinna? Nda̱a̱ ni iinna, ta̱ Cristo Jesús kúú ta̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱na ta xa̱a̱ nda̱takura ta vitin xa̱a̱ íyora chí ndaʼa̱ kúaʼa Ndióxi̱ ta káʼa̱n-ndáʼvira xa̱ʼa̱yó.

35 ¿Ndáaña sakúxíká miíyó nu̱ú ña̱ kúʼvi̱-ini ta̱ Cristo xínira miíyó? ¿Á tu̱ndóʼo? ¿Á ña̱ ndíʼi̱-iniyó? ¿Á ña̱ kúndi̱va̱ʼana xíʼinyó? ¿Á so̱ko? ¿Á ña̱ ndáʼvi ndóʼoyó?* ¿Á ña̱ xa̱a̱ yatin kuviyó? ¿Á ña̱ kúni̱na kaʼnína miíyó? 36 Saá ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱: “Xa̱ʼa̱ yóʼó, ndiʼi tiempo xáʼnína ndi̱ʼi̱. Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndikachi* tí kaʼnína saá íyondi̱ nu̱ú na̱ yiví”. 37 Soo tíxa̱ʼvi ta̱ ni̱kuʼvi̱-ini xi̱ni miíyó chi ta̱yóʼo kúú ta̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kuchiñuyó ya̱ʼayó nu̱ú ndiʼi ña̱yóʼo. 38 Saáchi ni loʼo va̱ása xíka-inii̱ ña̱ kúʼvi̱ní-ini Ndióxi̱ xínira miíyó. Ni tá ná kuviyó ni tá ná kutakuyó, nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ná keʼé iin ángel á na̱ chíñu, ni ña̱ʼa ña̱ íyo vitin, ni ña̱ʼa ña̱ kúma̱ní kixi, ni ndee̱, 39 ni ña̱ʼa ña̱ íyo chí nu̱ú súkun, ni ña̱ʼa ña̱ íyo chí nu̱ú kúnu, ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ i̱xava̱ʼa Ndióxi̱, kǒo kivi sakúxíkáña miíyó nu̱ú ña̱ kúʼvi̱-ini Ndióxi̱ xínira miíyó, ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ ta̱ Cristo Jesús nu̱úyó.

9 Yi̱ʼi̱ ta̱ ndíku̱n ta̱ Cristo káʼi̱n mií ña̱ nda̱a̱ xíʼinndó, ta va̱ása káʼi̱n ña̱ vatá.* Ña̱ espíritu santo kúú ña̱ níʼi yichi̱ nu̱ú ña̱ xínitúni̱i̱ ña̱ ka̱ʼa̱nña ña̱yóʼo, 2 ña̱ ndeéní kúsuchí-inii̱ ta xóʼvi̱ní níma̱i̱. 3 Kándíxavai̱ ndakiʼi̱n castigo ña̱ ndakiʼin na̱ ñanii̱ na̱ kúú judío, na̱ kǒo níxindiku̱n ta̱ Cristo, tá ña̱ chindeétáʼan xíʼinna kúú ña̱yóʼo, 4 na̱yóʼo kúú na̱ ñuu Israel na̱ nda̱kiʼin ndáʼvi Ndióxi̱ ña̱ koona se̱ʼera ta ndu̱káʼnuna i̱xaara ta ke̱ʼéra iin trato xíʼinna ta ta̱xira Ley ndaʼa̱na. Na̱yóʼo kúúmiína iin chiñu káʼnu ña̱ ndasakáʼnunara ta ta̱kán ki̱ndoora ña̱ íyo ña̱ taxira ndaʼa̱na. 5 Ta na̱yóʼo ki̱xina ti̱xin na̱ táʼanyó na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá ta ti̱xin na̱yóʼo ki̱xitu ta̱ Cristo. Ndióxi̱ ta̱ káʼnu nu̱ú ndiʼi ña̱ʼa, ndiʼi tiempo ná ndukáʼnura. Saá koo.

6 Soo su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúma̱ní xi̱nu ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ kúúña. Saáchi su̱ví ndiʼi na̱ níkaku ñuu Israel kúúna na̱ “Israel”. 7 Ni va̱xina ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Abrahán, nu̱ú Ndióxi̱ su̱ví ndiʼiví na̱yóʼo kúú ndixa se̱ʼe ta̱ Abrahán chi Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán: “Ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Isaac kúú ña̱ kixi na̱ koo se̱ʼún”. 8 Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ su̱ví ndiʼiví na̱ kúú se̱ʼe ta̱ Abrahán kúú ndixa se̱ʼe Ndióxi̱, soo na̱ ka̱ku tá ke̱ʼé Ndióxi̱ iin trato xíʼin ta̱ Abrahán na̱yóʼo ndixa kúú se̱ʼe ta̱ Abrahán. 9 Chi Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Mií táʼan tiempo vitin, ña̱ inka ku̱i̱ya̱ kixii̱, ta ñá Sara koo iin se̱ʼeñá”. 10 Ta saátu ku̱u tá ni̱ke̱e na̱ kúáti válí se̱ʼe ñá Rebeca, na̱ ka̱ku tá ni̱xi̱yoñá xíʼin ta̱ táʼanyó ta̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá ta̱ xi̱naní Isaac. 11 Tá kúma̱níka kaku na̱kán ta saátu tá kúma̱níka keʼéna ña̱ va̱ʼa á ña̱ va̱ása va̱ʼa, Ndióxi̱ xa̱a̱ nda̱kanixi̱níra ndáa ki̱ʼva ndaka̱xinra iinna ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna kúú ña̱ ndaka̱xinrana chi ndáka̱xinra na̱ kúni̱ miíra, 12 ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñákán: “Ta̱ chéeka kachíñura nu̱ú ta̱ loʼoka”. 13 Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱: “Ni̱kuʼvi̱-inii̱ xi̱nii̱ ta̱ Jacob soo ni̱sa̱a̱-inii̱ xi̱nii̱ ta̱ Esaú”.

14 Tá saá, ¿ndáaña ka̱ʼa̱nyó? ¿Á va̱ása nda̱kú-ini Ndióxi̱? Su̱ví saá íyoña. 15 Saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés: “Kundáʼvi-inii̱ kunii̱ nda̱a̱ ndáaka na̱ ndaka̱xii̱n ta na̱ʼi̱ ña̱ kúʼvi̱-inii̱ xínii̱ nda̱a̱ ndáaka na̱ kúni̱ miíi̱”. 16 Ña̱kán, su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ mií na̱ yiví kúúña ni su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ chíka̱a̱na ndee̱ kúúña, chi miíva Ndióxi̱ kúú ta̱ náʼa̱ ña̱ kúndáʼvi-inira xínira miína. 17 Saáchi tu̱ʼun Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nña xíʼin ta̱ faraón: “Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ táxii̱ tákún: ña̱ va̱ʼa na̱ʼi̱ ndeéi̱ nu̱ún ta saátu ña̱ va̱ʼa ná ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ki̱víi̱ iníísaá nu̱ú ñuʼú”. 18 Ña̱kán, Ndióxi̱ náʼa̱ra ña̱ kúndáʼvi-inira xínira nda̱a̱ ndáaka na̱ kúni̱ miíra, soo táxivara ña̱ ná ndundeé níma̱ inkana.

19 Soo yóʼó nda̱ka̱tu̱ʼún yi̱ʼi̱: “¿Nda̱chun chíka̱a̱kavíra ku̱a̱chi na̱ yiví? ¿Á kivi kasi iinna nu̱ú ña̱ xa̱a̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ keʼéra?”. 20 Soo ¿ndáa ta̱a kúú yóʼó ña̱ ndakuiún yuʼú Ndióxi̱? ¿Á kivi ka̱ʼa̱n iin ña̱ʼa xíʼin ta̱ i̱xava̱ʼaña “¿Nda̱chun ke̱ʼún yi̱ʼi̱ siaʼa?”? 21 Ta̱ íxava̱ʼa ki̱si, ¿á kǒo kívi kuniñúʼura ñuʼú ña̱ i̱xava̱ʼara ki̱si ña̱ va̱ʼa, ta keʼéra inka ki̱si ña̱ núuka? 22 Saátu Ndióxi̱, ni xi̱kuni̱ra sa̱a̱ra xíʼinna ta na̱ʼa̱ra ndee̱ra nu̱úna, kúeení ni̱xi̱yo inira xíʼin na̱ sa̱sáa̱ miíra ni xi̱niñúʼu ndiʼi-xa̱ʼa̱na. 23 Ke̱ʼéra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra nu̱ú na̱ yiví na̱ kúndáʼvi-inira xínira ña̱ kúúmiíra iin chiñu káʼnu ta na̱yóʼo xa̱a̱ íyo tu̱ʼva ña̱ ndakiʼinna, 24 miíyó kúú na̱ ka̱nara, ta su̱ví kuití ti̱xin na̱ judío níkanara miíyó chi saátu ka̱nara miíyó nda̱a̱ ti̱xin na̱ kǒo kúú judío. 25 Saátu káʼa̱nra nu̱ú tutu Oseas: “Ka̱ʼi̱n na̱ ñui̱ xíʼin na̱ kǒo kúú na̱ ñui̱ ta ñaʼá ñá kǒo níkuʼvi̱-inii̱ kunii̱ ndakuʼvi̱-inii̱ kunii̱ñá. 26 Ta nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ‘Ndóʼó va̱ása kúúndó na̱ ñui̱’, kán kúú nu̱ú kunanína se̱ʼe Ndióxi̱ ta̱ táku”.

27 Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaías xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel: “Ni ku̱a̱ʼáníva ná koo na̱ se̱ʼe na̱ ñuu Israel nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱ti yuʼú mar, soo loʼova kúú na̱ ka̱ku. 28 Saáchi Jehová* ndatiinra ku̱a̱chi nu̱ú ñuʼú yóʼo ta kamaní keʼéra ña̱yóʼo”. 29 Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaías: “Tá kǒo nítaxi Jehová* ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ ángel ña̱ kindo̱o sava na̱ se̱ʼeyó, ndoʼoyó nda̱a̱ táki̱ʼva ndo̱ʼo na̱ Sodoma xíʼin na̱ Gomorra”.

30 Tá saá, ¿ndáaña ka̱ʼa̱nyó? Na̱ yiví na̱ kǒo kúú judío ni̱na̱ʼa̱na ña̱ ka̱ndíxana Ndióxi̱, ta ni̱xa̱a̱na ndu̱una na̱ yiví na̱ nda̱kú-ini ta ni su̱ví ña̱yóʼo xíkana ndúkúna. 31 Soo na̱ ñuu Israel ni ni̱xi̱kana na̱ndukúna ley ña̱ nda̱kúní káʼa̱n, soo kǒo níndani̱ʼína ña̱yóʼo. 32 ¿Nda̱chun kǒo níndani̱ʼína ña̱yóʼo? Saáchi nda̱kanixi̱nína ña̱ kiviva xa̱a̱na nda̱kú koo inina xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxana. Nda̱kavana i̱xaa “yu̱u̱ ña̱ ndákavana xíʼin”; 33 nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱: “Kotondó, chí Sion chindúʼi̱ iin yu̱u̱ ña̱ sandákava na̱ yiví ta kasiña yichi̱ nu̱úna, soo na̱ ná kandíxa ña̱yóʼo va̱ása ndakava-inina”.

10 Ñaniyó, xíʼin ndiʼi níma̱i̱ káʼa̱n-ndáʼvii̱ xa̱ʼa̱na xíʼin Ndióxi̱ ña̱ ná sakǎkurana. 2 Chi káʼi̱n xa̱ʼa̱na ña̱ chíka̱a̱nína ndee̱ ña̱ ndásakáʼnuna Ndióxi̱, soo va̱ása kúnda̱a̱ va̱ʼa inina ndáaña kúú ña̱ kúni̱ra. 3 Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xíni̱na ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱, ña̱kán kéʼéna ña̱ kúni̱ miína. Ta va̱ása níxindiku̱nna ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa. 4 Chi tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Cristo, saá kúú ña̱ sa̱xínura ña̱ káʼa̱n Ley, ta vitin ndiʼi na̱ kándíxa ta̱yóʼo xa̱a̱na kuuna na̱ nda̱kú-ini.

5 Ta̱ Moisés ka̱ʼyíra xa̱ʼa̱ ndáaña kúú ña̱ nda̱kú nda̱a̱ táki̱ʼva káchi Ley: “Na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱yóʼo kutakuna xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼénaña”. 6 Soo, tu̱ʼun Ndióxi̱ kúú ña̱ káʼa̱n, xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxa iin na̱ yiví kúú ña̱ xa̱a̱na koona na̱ nda̱kú-ini, ta káchiña: “Va̱ása ndakanixi̱níún ña̱yóʼo ‘¿Ndáana ndaa chí ndiví?’, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña, ¿ndáana ndaa chí ndiví ña̱ va̱ʼa sanúuna ta̱ Cristo? 7 Saátu ni va̱ása ka̱ʼún ‘¿Ndáana nuu chí ya̱vi̱ naá?’,* ña̱yóʼo kúni̱ kachiña, ña̱ va̱ʼa sandátakuna ta̱ Cristo”. 8 Chi, ¿ndáaña káchi tu̱ʼun Ndióxi̱? “Tu̱ʼun ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ yatin íyoña xíʼún, yuʼún ndíka̱a̱ña saátu yatin níma̱ún ndíka̱a̱ña”, ña̱yóʼo kúú “tu̱ʼun” ña̱ nátúʼunyó ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ na̱ yiví kandíxana. 9 Saáchi, tá xíʼin yuʼún káʼún xíʼin ndiʼina xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ kúúra tátayó ta xíʼin níma̱ún náʼún ña̱ kándíxaún ña̱ mií Ndióxi̱ kúú ta̱ sa̱ndátaku ta̱yóʼo, ka̱kuvaún. 10 Saáchi ña̱ va̱ʼa nda̱kú koo ini iin na̱ yiví xíniñúʼu kandíxana xíʼin ndiʼi níma̱na, ta ña̱ va̱ʼa ka̱kuna xíniñúʼu kuniñúʼuna yuʼúna ña̱ natúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun yóʼo.

11 Saáchi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ káchiña: “Ni iin na̱ kándíxa miíra va̱ása ndakava-inina”. 12 Saáchi inkáchi íyo ndiʼivana ni kúúna na̱ judío á na̱ griego. Iin kúú táta ndiʼivana ta va̱ʼaní-inira xíʼin ndiʼi na̱ káʼa̱n xíʼinra ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna. 13 Saáchi “ndiʼi na̱ xíniñúʼu ki̱vi̱ Jehová* ña̱ káʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna, ka̱kuna”. 14 Soo, ¿ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanra xíʼinna tá kǒo kándíxanara? ¿Ta ndáa ki̱ʼva kandíxanara tá ta̱ʼán kuniso̱ʼona xa̱ʼa̱ra? ¿Ta ndáa ki̱ʼva kuniso̱ʼona xa̱ʼa̱ra tá kǒo na̱ nátúʼun xíʼinna? 15 ¿Ta ndáa ki̱ʼva natúʼunna xa̱ʼa̱ra tá kǒo na̱ níchindaʼá-ñaʼá? Nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱: “Liviní náʼa̱ xa̱ʼa̱ na̱ nátúʼun tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ va̱ʼaníka”.

16 Soo su̱ví ndiʼina níxiniso̱ʼo tu̱ʼun va̱ʼa* yóʼo, chi ta̱ Isaías káchira: “Jehová,* ¿ndáana kándíxa ña̱ nátúʼunndi̱?”. 17 Ña̱kán iin na̱ yiví xáa̱na kándíxana tá xa̱a̱ xíniso̱ʼona tu̱ʼun Ndióxi̱. Ta xíniso̱ʼona tu̱ʼun yóʼo tá nátúʼun iinna xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo. 18 Soo yi̱ʼi̱ ndáka̱tu̱ʼíi̱n ndóʼó: ¿á kǒo níxiniso̱ʼona? Xi̱niso̱ʼovana, saáchi “iníísaá nu̱ú ñuʼú xi̱niso̱ʼona xa̱ʼa̱ na̱ nátúʼun, ta nda̱a̱ nu̱ú xíká va̱ʼa ni̱xa̱a̱ tu̱ʼunna”. 19 Soo yi̱ʼi̱ ndáka̱tu̱ʼíi̱n ndóʼó: ¿á kǒo níxi̱xini̱va na̱ ñuu Israel? Ta̱ Moisés káchira: “Kuniñúʼi̱ na̱ va̱ása kúú na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼa ná koo ña̱ kúini̱-inina.* Sasái̱na tá ná kuniñúʼi̱ na̱ ñuu na̱ va̱ása ndákani vií xi̱ní”. 20 Soo ta̱ Isaías ndu̱ndakú-inira ta káchira: “Na̱ kǒo nínandukú yi̱ʼi̱ nda̱ni̱ʼína yi̱ʼi̱. Na̱ kǒo nínda̱ka̱tu̱ʼun xa̱ʼíi̱ ni̱xa̱a̱na na̱kunda̱a̱-inina xa̱ʼíi̱”. 21 Soo xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel káchira: “Iníí ki̱vi̱ ku̱yatii̱n nu̱ú iin ñuu ña̱ so̱ʼoní”.

11 Ña̱kán ndáka̱tu̱ʼíi̱n ndóʼó: ¿á va̱ása níxiinka Ndióxi̱ kunira na̱ ñuura? Su̱ví saá íyoña. Chi ta̱ ñuu Israel kúútu yi̱ʼi̱va, ta ki̱xii̱ ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Benjamín ta ta̱yóʼo ki̱xira ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Abrahán. 2 Xi̱kuni̱va Ndióxi̱ xi̱xinira na̱ ñuura, chi na̱yóʼo kúú na̱ siʼna nda̱kaxinra. ¿Á va̱ása xíni̱vandó ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ta̱ Elías tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱keʼé na̱ ñuu Israel? 3 “Jehová,* xa̱ʼnína na̱ xi̱kuu profetaún ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na altar nu̱ú xi̱xaʼmina ña̱ʼa nu̱ún; ta si̱ín iinlá yi̱ʼi̱ kíndo̱o ta vitin kúni̱na kaʼnína yi̱ʼi̱”. 4 Soo, ¿ndáaña nda̱kuiin Ndióxi̱ yuʼúra? “Kíndo̱okava 7,000 na̱ ta̱a na̱ kǒo níndasakáʼnu Baal”. 5 Saátu tiempo vitin, íyo iin tiʼvi na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira. 6 Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ nda̱kaxinrana xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira, ta va̱ása níndaka̱xinrana xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna. Chi tá níndaka̱xin Ndióxi̱ na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna, su̱víka xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa-inira kooña.

7 Tá saá, ¿ndáaña kivi ka̱ʼa̱nyó? Na̱ ñuu Israel kǒo níkuchiñuna ndakiʼinna ña̱ ni̱xi̱kana na̱ndukúnína. Soo na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ nda̱kiʼinvanaña. Ta na̱ savaka kǒo níxiniso̱ʼona, 8 nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱: “Nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin, Ndióxi̱ kúú ta̱ sa̱náa-inina ña̱ ni̱ki̱si̱na, ña̱kán va̱ása kotona ta ni va̱ása kuniso̱ʼona”. 9 Saátu ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ David: “Vikóna ná kooña iin ña̱ sándaʼvi miína, ná kooña iin ña̱ sási nu̱úna ta ná kooña iin castigo nu̱úna. 10 Ná kunaá nu̱úna ña̱kán va̱ása kivi kotona. Ta nda̱a̱ ná kutosona xa̱ʼa̱ ña̱ ve̱ení ña̱ ndísona”.

11 Ña̱kán ndáka̱tu̱ʼíi̱n ndóʼó: ¿á nda̱kava na̱ judío ta kǒo níkivika ndako̱ona? Va̱ása, soo xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi, na̱ va̱ása kúú judío kivi ka̱kuna, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo sáa̱ na̱ judío. 12 Tá xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼé na̱ judío kúú ña̱ ndákiʼin na̱ ñuyǐví ña̱ va̱ʼa, ta ku̱a̱ʼákaña ndákiʼinna nu̱úka na̱ judío, ndakanixi̱níndó nda̱saakaví ña̱ va̱ʼa koo tá ná ndakutáʼan ndiʼi na̱yóʼo.

13 Vitin káʼi̱n xíʼin ndóʼó na̱ va̱ása kúú judío. Apóstol nu̱ú na̱ ñuu kúi̱, chiñu yóʼo ndáyáʼviníña nu̱úi̱ 14 ta ña̱ ndátui̱ kúú ña̱ ná sa̱a̱ na̱ ñui̱ ta saá kivi sakǎkui̱ savana. 15 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱ndákoondaʼa̱ Ndióxi̱ na̱yóʼo, ña̱yóʼo chi̱ndeétáʼan xíʼin sava na̱ ñuyǐví ña̱ va̱ʼa kutáʼanna xíʼin Ndióxi̱. Soo tá ná ndakiʼin tukurana, koona nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta sa̱ndátakurana. 16 Tá iin ñáʼñu loʼo yuxa̱n ña̱ siʼna kíʼinna ña̱ táxina ndaʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ yi̱i̱ kúúña, saátu ndiʼi yuxa̱n ña̱ kíndo̱o ña̱ yi̱i̱ kúúña. Ta tá ti̱oʼo* yitu̱n ña̱ yi̱i̱ kúúña, saátu ndaʼa̱nú ña̱ yi̱i̱ kúúña.

17 Soo tá sava ndaʼa̱ tú yitu̱n yóʼo ki̱ndaanaña ta yóʼó tú olivo tú xi̱ndichi chí yuku̱* sa̱ndáti̱inndaana yóʼó xíʼin inka ndaʼa̱nú, ndákiʼintu yóʼóva ña̱ va̱ʼa íxaa ti̱oʼo tú olivo yóʼo, 18 soo va̱ása ndakanixi̱níún ña̱ va̱ʼaníka yóʼó nu̱ú inka ndaʼa̱ tú yitu̱n. Chi tá ndákanixi̱níún ña̱ va̱ʼaníka yóʼó, ndakaʼán chi su̱ví yóʼó táxi ña̱ táku ti̱oʼo yóʼo chi mií ña̱yóʼo kúú ña̱ táxi ña̱ tákún. 19 Tasaá ka̱ʼún: “Sava ndaʼa̱ tú yitu̱n yóʼo ki̱ndaanaña ña̱ va̱ʼa sandáti̱inndaana yi̱ʼi̱”. 20 Ña̱ nda̱a̱va, ki̱ndaanaña xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níkandíxaña, soo yóʼó tíinndaún ndaʼa̱ tú yitu̱n xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxaún. Nu̱úka ña̱ ndakanixi̱níún ña̱ va̱ʼaníka yóʼó nu̱ú inkana, va̱ʼaka ndasakáʼnu* Ndióxi̱. 21 Saáchi tá Ndióxi̱ va̱ása ní ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ndaʼa̱nú ña̱ ka̱na xíʼinnú, saátu yóʼó va̱ása koo káʼnu-inira xa̱ʼún. 22 Ña̱kán, ndakanixi̱ní ña̱ va̱ʼaníva-ini Ndióxi̱ soo táxitura castigova. Chi saá ke̱ʼéra xíʼin ndaʼa̱nú ña̱ xa̱a̱ ni̱ko̱yo, soo va̱ʼaníva-inira xíʼún, ta tá ndiʼi yichi̱ kéʼún ña̱ káʼa̱nra xíʼún saá kúú ña̱ va̱ʼaníka koo inira xíʼún. Chi tá kǒo, ta̱ʼnda̱tu miívaún. 23 Ta saátu na̱ judío tá ná kixáʼa kandíxanara, ndati̱in tukuna, chi Ndióxi̱ kivi sandáti̱in xa̱á tukurana. 24 Saáchi tá yóʼó ni̱ta̱ʼnda̱ún ndaʼa̱ iin tú olivo tú níndichi chí yuku̱ ta sa̱ndáti̱inndaana yóʼó ndaʼa̱ iin tú olivo tú chi̱ʼi va̱ʼana, va̱ʼaníkava ndati̱in ndaʼa̱ mií tú olivo ña̱ ni̱ta̱ʼnda̱ chi ndaʼa̱ miínú kúúvaña.

25 Ñaniyó, kúni̱i̱ ña̱ ná kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱yo se̱ʼé i̱xaa Ndióxi̱,* ña̱kán va̱ása keʼéndó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin na̱ ndákanixi̱ní ña̱ xíni̱nína. Ta ña̱ íyo se̱ʼé íxaa Ndióxi̱ kúú ña̱yóʼo: sava na̱ yiví na̱ ñuu Israel ndu̱téʼé* níma̱na, ta kuuka ña̱yóʼo nda̱a̱ ná xi̱nu ndiʼi na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ na̱ va̱ása kúú judío, 26 tasaá ka̱ku ndiʼi na̱ ñuu Israel. Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱: “Ta̱ sakǎku miína chí Sion kixira ta kindaara ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼé na̱ veʼe ta̱ Jacob. 27 Ta ña̱yóʼo kúú trato ña̱ kindo̱i̱ xíʼinna tá ná ndakatai̱ ku̱a̱china”. 28 Ña̱ nda̱a̱ kúúña, na̱ sáa̱-ini xíni tu̱ʼun va̱ʼa* kúú na̱kán ta ña̱yóʼo chíndeéña ndóʼó; soo na̱kán kúú na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ ta kúʼvi̱ní-inira xínirana xa̱ʼa̱ na̱ táʼanna na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá. 29 Ndióxi̱ va̱ása ndikó-inira xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ta̱xira ndaʼa̱na, ta ni va̱ása ndikó-inira ña̱ ka̱narana. 30 Ndóʼó ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ kǒo níxiniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, soo vitin kúndáʼvi-inira xínira ndóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxiniso̱ʼo na̱ judío. 31 Ta vitin na̱kán kúú na̱ kǒo xíniso̱ʼo, ta ndóʼó kúú na̱ kúndáʼvi-ini Ndióxi̱ xínira, soo kivitu kundáʼvi-inira kunira na̱kán nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéra xíʼin ndóʼó. 32 Ndióxi̱ ta̱xira ña̱ ná koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ñúʼu veʼeka̱a xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo níxiniso̱ʼona, ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ña̱ kúndáʼvi-inira xínira ndiʼi na̱ yiví.

33 Ku̱a̱ʼání kúú bendición táxi Ndióxi̱, ku̱a̱ʼání ña̱ ndíchi kúúmiíra ta ndiʼi ña̱ʼa xíni̱ra xa̱ʼa̱, kǒo kivi ndakaniyó xa̱ʼa̱ ki̱ʼva ña̱ ndátiinra ku̱a̱chi ta kǒo kúchiñuyó kunda̱a̱ ndiʼi iniyó xa̱ʼa̱ ndiʼi yichi̱ra. 34 Saáchi, “¿ndáana xa̱a̱ ni̱xa̱a̱ na̱kunda̱a̱-ini ndáaña ndákanixi̱ní Jehová?* ¿Á ndáana kivi taxi consejo ndaʼa̱ra?”. 35 “¿Á ndáana siʼna ta̱xi iin ña̱ʼa ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíniñúʼu taxi miíra iin ña̱ʼa ndaʼa̱na?”. 36 Saáchi ndiʼi ña̱ʼa kuenta mií Ndióxi̱ kúúña, chi miíra kíʼin kuenta xíʼinña ta xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ miíra kúú ña̱ íyoña. Ta ndiʼi tiempo ná ndukáʼnura. Saá koo.

12 Ña̱kán ñaniyó, xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱ káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼinndó ña̱ ná ndataxindó miíndó ta saátu ña̱ tákundó ndaʼa̱ Ndióxi̱, ta ná kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ña̱ yi̱i̱ ña̱ ndakiʼinra; chi saá kúú ña̱ kuniñúʼundó ndiʼi ña̱ ndákanixi̱níndó ña̱ ndasakáʼnundó Ndióxi̱. 2 Ta va̱ása taxindó ña̱ nasama ña̱ ñuyǐví yóʼo miíndó; va̱ʼaka taxindó ña̱ ná nasama Ndióxi̱ ña̱ ndákanixi̱níndó, tasaá kunda̱a̱-inindó ndáaña kúú ña̱ kúni̱ Ndióxi̱ keʼéndó ta ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa ta ndáaña kúú ña̱ kútóora.

3 Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱na̱ʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa-inira xíʼi̱n, káʼi̱n xíʼin iin tá iin ndóʼó ña̱ va̱ása ndakanixi̱níndó ña̱ ndáyáʼviníkandó nu̱ú inkana, ta va̱ʼaka xíʼin ndiʼi ña̱ kéʼéndó na̱ʼa̱ndó ña̱ va̱ʼaní íyo ña̱ ndákanixi̱níndó, chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ chi̱ndeétáʼan xíʼinndó ña̱ kandíxandóra. 4 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ku̱ñuyó kúúmiíña ku̱a̱ʼání ña̱ʼa, soo su̱ví inkáchi ña̱ kéʼé ndiʼiña, 5 saá íyo miíyó, ni ku̱a̱ʼání kúúyó inkáchi kítáʼan ndiʼivayó xíʼin ta̱ Cristo, ni xa̱a̱ síín síín íyoyó inkáchi kítáʼan ndiʼivayó. 6 Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱, xa̱a̱ síín chiñu ta̱xira ndaʼa̱ iin iinyó keʼéyó. Tá nda̱kiʼinyó ndee̱ ña̱ ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ kándíxayó saá ná koo ña̱ ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱; 7 tá ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin inkana kúú chiñu ta̱xira ndaʼa̱yó, ná chika̱a̱níyó ndee̱ ña̱ keʼéyó ña̱yóʼo; tá iinna ta̱xira chiñu ndaʼa̱na ña̱ sanáʼa̱na, ná sanáʼa̱na; 8 na̱ chíka̱a̱ ndee̱ xíʼin inkana, ná keʼénaña; na̱ táxi ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana, xíʼin ndiʼi-inina ná keʼénaña; na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú inkana, ná kiʼinnína kuenta tá kéʼéna ña̱yóʼo; na̱ kúndáʼvi-ini xíni inkana, xíʼin ña̱ si̱í-ini ná keʼéna ña̱yóʼo.

9 Xíʼin ndinuʼu-inindó kuʼvi̱-inindó kunitáʼanndó. Kundasíndó kunindó ña̱ va̱ása va̱ʼa; xíniñúʼu kuʼvi̱-inindó kunindó* ña̱ va̱ʼa. 10 Ndeéní kuʼvi̱-inindó kunitáʼanndó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéndó xíʼin na̱ veʼendó. Siʼnaka miíndó keʼé ña̱yóʼo ña̱ ixato̱ʼó táʼanndó. 11 Ndeéní kachíñundó, va̱ása koondó na̱ xúxán. Taxindó ña̱ ná taxi ña̱ espíritu santo ndee̱ ndaʼa̱ndó. Kachíñundó nu̱ú Jehová* xíʼin ndiʼi níma̱ndó. 12 Kusi̱í-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ ndakiʼinndó chí nu̱únínu. Ndakú koo inindó tá yáʼandó nu̱ú tu̱ndóʼo. Ka̱ʼa̱nníndó xíʼin Ndióxi̱. 13 Taxindó ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ñuu Ndióxi̱* na̱ kúma̱níña ndaʼa̱. Ta ndiʼi yichi̱ va̱ʼa koo inindó. 14 Ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ na̱ íxandi̱va̱ʼa xíʼinndó ña̱ ná ndakiʼinna ña̱ va̱ʼa; ndukúndó ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱na ta va̱ása chika̱a̱ndó chiʼña sa̱tána. 15 Kusi̱í-inindó xíʼin na̱ kúsi̱í-ini; kuakundó xíʼin na̱ xáku. 16 Kundi̱ʼi̱-inindó xa̱ʼa̱ inkana nda̱a̱ táki̱ʼva ndíʼi̱-inindó xa̱ʼa̱ miíndó. Va̱ása ndakaniníxi̱níndó xa̱ʼa̱ miíndó, va̱ʼaka vitá koo inindó. Kǒo ndakanixi̱níndó xa̱ʼa̱ miíndó ña̱ ndíchiníkandó nu̱ú inkana.

17 Tá inkana kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinndó, va̱ása keʼéndó xíʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna xíʼinndó. Keʼéndó ña̱ ndákanixi̱ní na̱ yiví ña̱ kúú ña̱ va̱ʼa. 18 Tá kívika, chika̱a̱níkandó ndee̱ ña̱ vií kutáʼanndó xíʼin ndiʼi na̱ yiví. 19 Ñaniyó, tá iinna kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinndó, va̱ása keʼéndó xíʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna xíʼinndó, va̱ʼaka sandákoondóna ndaʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼinna. Chi tu̱ʼun Ndióxi̱ káchiña: “‘Miíi̱ kúú ta̱ ndatiin ku̱a̱chi xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna xíʼinndó; yi̱ʼi̱ kúú ta̱ taxi castigo ndaʼa̱na’, káchi Jehová”.* 20 Ña̱ va̱ʼaka keʼún kúú ña̱yóʼo: “Tá na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó kúni̱na kuxuna, taxi ña̱ kuxuna; tá kúni̱na koʼona ti̱kui̱í, taxi ti̱kui̱í ná koʼona; chi tá ná keʼún ña̱yóʼo sana ndakanda̱-inina ta nduvitá níma̱na”. 21 Kǒo taxiún kuchiñu ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼún, va̱ʼaka ndakundeún keʼún ña̱ va̱ʼa tasaá kuchiñún nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa.

13 Xíniñúʼu kuniso̱ʼoyó ndiʼi ña̱ káʼa̱n na̱ chíñu na̱ xáʼndachíñu nu̱úyó, saáchi va̱ása koo na̱yóʼo tá su̱ví Ndióxi̱ kúú ta̱ nítaxi koona; na̱ chíñu na̱ íyo xa̱a̱ síín síín chiñu kúúmiína ta mií Ndióxi̱ ta̱xi ña̱ kooña saá. 2 Ña̱kán, na̱ kǒo xíín kandíxa ña̱ káʼa̱n na̱ chíñu, kǒo xíínna kandíxana ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱. Ta na̱ kǒo xíín keʼé ña̱ káʼa̱n na̱yóʼo, ndatiinna ku̱a̱chi xíʼinna. 3 Na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa, va̱ása yíʼvina nu̱ú na̱ xáʼndachíñu, soo na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa yíʼvivana nu̱ú na̱yóʼo. Yóʼó va̱ása xíniñúʼu yi̱ʼvíún nu̱ú na̱ chíñu. Tá kéʼún ña̱ va̱ʼa, ka̱ʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼún, 4 saáchi Ndióxi̱ táxi íyo na̱yóʼo ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼún. Soo tá kéʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa, xíniñúʼu yi̱ʼvíún nu̱úna, chi Ndióxi̱ ta̱xira nda̱yí* ndaʼa̱na ña̱ taxina castigo ndaʼa̱ na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa.

5 Ña̱kán ndáyáʼviní kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nna, ta va̱ása keʼé kuitíndóña xa̱ʼa̱ ña̱ yíʼvindó ndakiʼinndó castigo, chi xíniñúʼu keʼéndóña xa̱ʼa̱ ña̱ viíní íyo ña̱ xínitúni̱ndó. 6 Ña̱kán cháʼvitu ndóʼóva xu̱ʼún ña̱ impuesto, saáchi na̱ chíñu yóʼo na̱ kéʼé chiñu nu̱ú Ndióxi̱ kúúna ta chíndeétáʼanna xíʼin na̱ yiví ndiʼi tiempo. 7 Taxindó ña̱ xíniñúʼu ndakiʼin ndiʼina: na̱ káʼa̱n xíʼinndó chaʼvindó xu̱ʼún ña̱ impuesto, chaʼvindóña ndaʼa̱na; na̱ káʼa̱n xíʼinndó ña̱ kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nna, kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nna; ta ixato̱ʼóndó na̱ káʼa̱n xíʼinndó ña̱ ixato̱ʼóndóna.

8 Va̱ása kuníkándó nu̱ú ni iinna, chi ña̱ xíniñúʼu keʼéndó kúú ña̱ kuʼvi̱-inindó kunitáʼanndó; saáchi na̱ kúʼvi̱-ini xíni inka na̱ yiví sáxi̱nuna ña̱ káʼa̱n ley. 9 Saáchi chiñu ña̱ xáʼnda Ndióxi̱ ña̱ káchi, “va̱ása ku̱su̱ún xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼún,* va̱ása kaʼníún, va̱ása ixakuíʼnáún, va̱ása va̱ʼa kutóún ña̱ʼa ña̱ kúúmií inkana” ta nda̱a̱ ndáaka chiñu xáʼnda Ndióxi̱ si̱ín iinlá ña̱yóʼo ndúuña: “Kuʼvi̱-iniún kuniún inka na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-iniún xíniún miíún”. 10 Na̱ yiví na̱ kúʼvi̱-ini xíni inkana kǒo kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin inkana. Ña̱kán na̱ kúʼvi̱-ini xínitáʼan sáxi̱nuna ña̱ káʼa̱n ley.

11 Saátu keʼéndó ña̱yóʼo saáchi kúnda̱a̱va-inindó xa̱ʼa̱ tiempo ña̱ ndóoyó vitin. Ta xa̱a̱ xíni̱vandó ña̱ xa̱a̱ hora ña̱ ndakáxi-inindó* kúúña, saáchi xa̱a̱ ku̱yatinníka ka̱kuyó vitin nu̱úka tá ki̱xáʼayó kándíxayó. 12 Xa̱a̱ ku̱yatin tu̱vi; xa̱a̱ ku̱yatin va̱xi ki̱vi̱. Ña̱kán kúú ña̱ ná kǒo keʼékayó ña̱ kéʼé na̱ xíka nu̱ú naá, va̱ʼaka ná kuniñúʼuyó ndiʼi ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó kanitáʼanyó ña̱ kúú kuenta ña̱ luz. 13 Viíní ná keʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ kéʼé na̱ xíka káʼñu;* ná kǒo keʼéyó vikó nu̱ú kininí kéʼéna ni ná va̱ása koʼoyó nda̱a̱ xi̱niyó, ni ná kǒo keʼéyó ku̱a̱chi kini ña̱ ku̱su̱nyó xíʼin inkana ni ku̱a̱chi kini ña̱ kéʼé na̱ kǒo kúkaʼan nu̱ú,* ni ná kǒo kanitáʼanyó ni ná va̱ása kukúini̱-iniyó* kuniyó inkana. 14 Nu̱úka ña̱ keʼéndó ña̱yóʼo, va̱ʼaka kundiku̱nndó yichi̱ ta̱ tátayó Jesucristo ta va̱ása ndakanixi̱níndó ndáa ki̱ʼva keʼéndó ña̱ kúni̱ ku̱ñundó.

14 Viíní ndakiʼinndó na̱ kándíxa Ndióxi̱ soo xíkaka-inina xa̱ʼa̱ ndáaña kúú ña̱ kivi keʼéna tá ndáaña va̱ása kivi, kǒo ndatiinndó ku̱a̱chi xíʼin na̱ xa̱a̱ síín ndákanixi̱ní nu̱ú miíndó. 2 Sana iin ta̱a ta̱ kándíxa Ndióxi̱ va̱ása xíka-inira xa̱ʼa̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ xíxira ta sana inkara xa̱ʼa̱ ña̱ xíka-inira yiva kuití xíxira xíʼin ku̱i̱ʼi. 3 Soo ta̱ xíxi ndiʼi nu̱ú ña̱ʼa ná kǒo kundasíra kunira ta̱ va̱ása xíxi ndiʼi nu̱ú ña̱ʼa. Ta ta̱ kǒo xíxi ndiʼi nu̱ú ña̱ʼa ná kǒo kundasíra kunira ta̱ xíxi ndiʼi nu̱ú ña̱ʼa, chi Ndióxi̱ viíní nda̱kiʼinra ta̱yóʼo. 4 ¿Ndáana kúú yóʼó ña̱ ka̱ʼún xa̱ʼa̱ na̱ káchíñu nu̱ú inka na̱ yiví? Saáchi na̱ káchíñuna nu̱úva kúú na̱ xíni̱ tá va̱ʼa íyo ña̱ kéʼéna á va̱ása va̱ʼa íyoña. Saáchi mií Jehová* chindeétáʼan xíʼinna ña̱ va̱ʼa kana ña̱ kéʼéna.

5 Savana ndákanixi̱nína ña̱ íyo iin ki̱vi̱ ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka nu̱ú inkaka ki̱vi̱ ta savatuna ndákanixi̱nína ña̱ inkáchi íyo ndiʼiva ki̱vi̱. Ta iin tá iinna ná kǒo kaka-inina tá ndákanixi̱nína ña̱ iin ña̱ va̱ʼava kúú ña̱ kándíxana. 6 Na̱ ndásakáʼnu iin ki̱vi̱, ndásakáʼnunaña xa̱ʼa̱ Jehová.* Ta saátu na̱ xíxi ndiʼi nu̱ú ña̱ʼa kéʼénaña xa̱ʼa̱ Jehová* ta táxina tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ta saátu na̱ va̱ása xíxi ndiʼi nu̱ú ña̱ʼa, xa̱ʼa̱ Jehová* kéʼétu na̱yóʼovaña ta táxina tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra. 7 Nda̱a̱ ni iinyó va̱ása tákuyó xa̱ʼa̱ mií kuitíyó ta nda̱a̱ ni iinyó va̱ása xíʼi̱yó xa̱ʼa̱ mií kuitíyó. 8 Saáchi tá tákuyó, tákuyó xa̱ʼa̱ Jehová,* ta tá ni̱xi̱ʼi̱yó, ni̱xi̱ʼi̱yó xa̱ʼa̱ Jehová.* Ña̱kán, ni tákuyó á ni ni̱xi̱ʼi̱yó kuenta Jehová* kúúyó. 9 Saáchi ta̱ Cristo ni̱xi̱ʼi̱ra ta nda̱takura xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: ña̱ va̱ʼa kaʼndachíñura nu̱ú na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta saátu nu̱ú na̱ táku.

10 Soo, ¿nda̱chun ndátiún ku̱a̱chi xíʼin ñaniún? ¿Á nda̱chun kúndasíún ñaniún? Ndiʼivayó kundita nu̱ú Ndióxi̱, ta mií ta̱kán kúú ta̱ ndatiin ku̱a̱chi xíʼin ndiʼiyó. 11 Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱: “Nda̱a̱ táki̱ʼva ndixa tákui̱, káchi Jehová,* ndiʼina kuxítí nu̱úi̱ ta ndiʼina ndakunina ña̱ yi̱ʼi̱ kúú Ndióxi̱”. 12 Ña̱kán Ndióxi̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin iin tá iinyó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xíʼin ña̱ ke̱ʼéyó.

13 Ña̱kán ná sandákooyó ña̱ ndatiinyó ku̱a̱chi xíʼin táʼanyó. Nu̱úka ña̱yóʼo, ná kǒo keʼéyó nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ sandákava-ini na̱ ñaniyó. 14 Xa̱ʼa̱ ña̱ ndíku̱i̱n ta̱ táta Jesús kándíxai̱ ta va̱ása xíka-inii̱ ña̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ xíxiyó su̱ví ña̱ yaku̱a̱ví kúúña. Soo tá iinna ndákanixi̱nína ña̱ yaku̱a̱ kúú ña̱ xíxina, saá xáa̱ña ndúuña ña̱ yaku̱a̱ nu̱úna. 15 Soo tá ndákava-ini iin na̱ ñaniún xa̱ʼa̱ ña̱ xíxiún, tá kéʼún ña̱yóʼo náʼún ña̱ va̱ása kúʼvi̱-iniún xíniúnna. Va̱ása sandákavaún-ini na̱ ñaniún xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xíxiún chi ta̱ Cristo kúú ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ na̱yóʼo. 16 Ña̱kán tá iin ña̱ va̱ʼava kúú ña̱ kéʼún túviún, soo xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼún ña̱yóʼo kíxáʼa inkana káʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼún, va̱ʼaka kǒo keʼúnña. 17 Su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xíxi iin na̱ yiví á xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xíʼina kúú ña̱ kivi ki̱ʼvina ti̱xin Reino Ndióxi̱. Chi ña̱ ndáyáʼvika kúú ña̱ nda̱kú koo inina, vií kutáʼanna xíʼin inkana* ta kusi̱í-inina chi ña̱ espíritu santo kúú ña̱ chíndeétáʼan xíʼinna. 18 Chi na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱yóʼo ta káchíñuna nu̱ú ta̱ Cristo, kúsi̱í-ini Ndióxi̱ xínirana ta saátu na̱ yiví kúsi̱í-inina xíninana.

19 Ña̱kán ná chika̱a̱níyó ndee̱ ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin inkana ta chika̱a̱yó ndee̱ xíʼin táʼanyó ña̱ ndasandakúyó-ini táʼanyó. 20 Su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ún kuxu kuitíún iin ña̱ʼa sandíʼi-xa̱ʼún ña̱ xa̱a̱ ke̱ʼé Ndióxi̱.* Ña̱ nda̱a̱va kúúña ndiʼi ña̱ xíxiyó ña̱ va̱ʼava kúúña, soo va̱ása va̱ʼa kuxuyóña tá sándakavaña-ini inkana. 21 Va̱ʼaka kǒo kuxún ku̱ñu ni kǒo koʼún vino ni kǒo keʼún nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ sandákava-ini na̱ ñaniún. 22 Ña̱ ndákanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo iin miíún xíni̱ xa̱ʼa̱ña xíʼin Ndióxi̱. Si̱í koún tá kéʼún ña̱yóʼo ta va̱ása ndakanixi̱níún ña̱ ndísoún ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ña chi kúnda̱a̱-iniún ña̱ kúúña ña̱ va̱ʼa. 23 Tá iin na̱ yiví xíka-inina xa̱ʼa̱ ña̱ xíxina, xa̱a̱ ndísona ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ña tá xíxinaña, saáchi su̱ví xíʼin ndinuʼu-inina xíxinaña. Ta ndiʼi ña̱ kéʼéna tá su̱ví xíʼin ndinuʼu-inina kéʼénaña xa̱a̱ ku̱a̱chi kúú ña̱yóʼo.

15 Miíyó na̱ xa̱a̱ xu̱xa-ini xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱* ná chindeétáʼanyó xíʼin na̱ kúma̱ní kuxa-ini xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱* ta ná kǒo kundi̱ʼi̱-iniyó xa̱ʼa̱ mií kuitíyó. 2 Iin tá iin miíyó ná keʼéyó ña̱ʼa ña̱ sákusi̱í-ini na̱ táʼanyó ta saá va̱ʼa chindeétáʼanyó xíʼinna. 3 Saáchi nda̱a̱ ta̱ Cristo va̱ása níkeʼéra ña̱ sákusi̱í-ini miíra, nda̱a̱ táki̱ʼva káchi tu̱ʼun Ndióxi̱: “Ña̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xa̱ʼún kúndeé-inii̱ xíʼinña”. 4 Saáchi ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá ni̱ka̱ʼyi̱ña ña̱ va̱ʼa sanáʼa̱ña miíyó, chi tu̱ʼun Ndióxi̱ chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ va̱ʼa ndakú koo iniyó, ta sándi̱koña-iniyó ña̱ va̱ʼa kundatuyó ña̱ taxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó chí nu̱únínu. 5 Ndióxi̱ ná taxi ña̱ ndakú koo inindó ta ná sandíkora-inindó, ta yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼinra xa̱ʼa̱ ndiʼindó ña̱ ná ndakanixi̱níndó táki̱ʼva nda̱kanixi̱ní ta̱ Cristo Jesús, 6 tasaá kúú ña̱ inkáchi kutáʼan ndiʼindó ña̱ ndasakáʼnundó Ndióxi̱, ta̱ kúú yivá tátayó Jesucristo.

7 Ña̱kán viíní ndakiʼin-táʼanndó nda̱a̱ táki̱ʼva viíní nda̱kiʼin ta̱ Cristo ndóʼó, ta xíʼin ña̱yóʼo ndasakáʼnundó Ndióxi̱. 8 Saáchi káʼi̱n xíʼinndó, chiñu ña̱ ke̱ʼé ta̱ Cristo nu̱ú na̱ judío ke̱ʼéraña ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ña̱ su̱ví ña̱ vatá* kúú ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, tasaá na̱ʼa̱ra ña̱ ndixa xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin na̱ táʼanna na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá, 9 ta saátu ña̱ va̱ʼa ná ndasakáʼnu na̱ inka ñuu Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira. Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi tu̱ʼun Ndióxi̱: “Ña̱kán va̱ʼa ndasakáʼnui̱ yóʼó nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu ta kuniñúʼi̱ ki̱vi̱ún ña̱ katai̱ yaa”. 10 Saátu káʼa̱nra ña̱yóʼo: “Kusi̱í-ini ndiʼi ndóʼó na̱ ñuu na̱ kítáʼan xíʼin na̱ ñuu Ndióxi̱”. 11 Inka táʼví tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña: “Ndiʼi na̱ ñuu ná ndasakáʼnuna Jehová.* Ndiʼi na̱ ñuu ná ndasakáʼnunara”. 12 Saátu káʼa̱n ta̱ Isaías: “Kana ti̱oʼo* ta̱ Jesé, ta̱ va̱xi kaʼndachíñu nu̱ú na̱ ñuu; ta na̱ ñuu kandíxanína ta̱kán”. 13 Ndióxi̱ ta̱ chíndeétáʼan xíʼinyó ña̱ kundatuyó ña̱ koo chí nu̱únínu, ná taxira ña̱ kusi̱í-inindó saátu ña̱ táxi̱n koo inindó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandóra, ña̱ va̱ʼa xíʼin ndee̱ ña̱ espíritu santo kivi kundatundó xíʼin ndiʼi níma̱ndó.

14 Ñani miíi̱, va̱ása xíka-inii̱ ña̱ va̱ʼaní-inindó ta xíni̱níndó, ta kiviva taxindó consejo ndaʼa̱ táʼanndó. 15 Soo káxiní ka̱ʼyíi̱ xa̱ʼa̱ sava ña̱ʼa ku̱xa̱a̱ nu̱úndó ña̱ sándakaʼán tukui̱ ndóʼó xa̱ʼa̱ña. Kéʼíi̱ ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní ni̱xi̱yo ini Ndióxi̱ xíʼi̱n 16 ta nda̱kaxinra yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa kachíñui̱ nu̱ú ta̱ Cristo Jesús ña̱ natúʼi̱n tu̱ʼun va̱ʼa* xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ nu̱ú inka na̱ ñuu. Iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní kúú ña̱ kéʼíi̱ ña̱ va̱ʼa ná xa̱a̱ na̱ inka ñuu nduuna nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ kútóoníra ña̱ ndu̱yi̱i̱ xíʼin ña̱ espíritu santo.

17 Kúsi̱íní-inii̱ ña̱ kúi̱ discípulo ta̱ Cristo Jesús ta saátu ña̱ kéʼíi̱ chiñu Ndióxi̱. 18 Ni loʼo va̱ása ka̱ʼa̱nvíi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé miíi̱, chi ka̱ʼa̱n kuitíi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Cristo xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n keʼíi̱, ña̱ va̱ʼa chindeétáʼi̱n xíʼin na̱ inka ñuu ña̱ va̱ʼa ná xa̱a̱na kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra. 19 Na̱kán ni̱xa̱a̱na ka̱ndíxana xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nina ña̱ chíndeétáʼan espíritu santo Ndióxi̱ xíʼi̱n ña̱ kéʼíi̱ milagro. Ta ki̱ʼva siaʼa kúú ña̱ ki̱xáʼíi̱ nátúʼi̱n tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo iníí ñuu Jerusalén iinsaá nda̱a̱ ñuu Ilírico. 20 Ña̱kán chi̱ka̱a̱-inii̱ ña̱ kǒo natúʼunkai̱ tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo nu̱ú xa̱a̱ kúnda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ra, ña̱ va̱ʼa ná kǒo keʼékai̱ chiñu ña̱ xa̱a̱ ki̱xáʼa kéʼé inkana. 21 Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi tu̱ʼun Ndióxi̱: “Na̱ kúma̱ní kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ra xa̱a̱na kuxini̱nara, ta na̱ kúma̱ní kuniso̱ʼo xa̱ʼa̱ra kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ra”.

22 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ ku̱a̱ʼání yichi̱ i̱xayo̱ʼvi̱ña* xíʼi̱n ña̱ xa̱i̱ kunii̱ ndóʼó. 23 Soo vitin kǒoka ñuu nu̱ú ku̱ʼi̱n natúʼi̱n xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ chi xa̱a̱ na̱túʼun ndiʼivai̱ xíʼin na̱ ñuu yóʼo, ta xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ kúni̱i̱ xa̱i̱ kotoi̱ ndóʼó. 24 Ña̱kán tá xa̱a̱ ná ku̱ʼi̱n chí España, ndátui̱ kunii̱ ndóʼó. Tá ná ndiʼi koi̱ xíʼinndó loʼo tiempo, kúni̱i̱ ña̱ ná tavá xiyo loʼondó yi̱ʼi̱ chí yichi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n chí España. 25 Ta vitin xa̱a̱ íyo tu̱ʼvai̱ ña̱ ku̱ʼi̱n chí ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa chindeétáʼi̱n xíʼin na̱ ñuu Ndióxi̱.* 26 Saáchi na̱ hermano na̱ ñuu Macedonia xíʼin na̱ ñuu Acaya, kúsi̱íní-inina ña̱ táxina ña̱ kúúmiína ndaʼa̱ na̱ ñuu Ndióxi̱, na̱ ndáʼvi na̱ ndóo ñuu Jerusalén. 27 Ña̱ nda̱a̱ kúúña xíʼin ndiʼi-inina ke̱ʼénaña; soo mií ña̱ nda̱a̱, na̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ níká saá ni̱xi̱yona, saáchi na̱ hermano na̱ ñuu Jerusalén sa̱náʼa̱nana xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱. Ña̱kán xíniñúʼu taxina ña̱ʼa ña̱ kúúmiína ndaʼa̱na. 28 Ña̱kán tá ná ndiʼi keʼíi̱ chiñu yóʼo ta kunda̱a̱-inii̱ ña̱ ndakiʼinna ña̱yóʼo, ndakiʼi̱n ku̱ʼi̱n chí España ta ya̱ʼi̱ nu̱ú ndóondó. 29 Saátu kúnda̱a̱-inii̱ tá ná ku̱ʼi̱n kotoi̱ ndóʼó ku̱a̱ʼání bendición ta̱ Cristo xa̱a̱ xíʼi̱n.

30 Ñaniyó, xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó táta Jesucristo, ta ndee̱ Ndióxi̱ kúú ña̱ chíndeétáʼan xíʼinyó ña̱ kuʼvi̱-iniyó kunitáʼanyó, káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼinndó ña̱ ná chika̱a̱ndó ndee̱ ña̱ keʼéndó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé yi̱ʼi̱ ta ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼíi̱. 31 Ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼi̱n, ña̱ va̱ʼa ná kǒo ña̱ keʼé na̱ ndóo chí Judea xíʼi̱n, ta ña̱ʼa ña̱ níʼi̱ ku̱a̱ʼi̱n nu̱ú na̱ ñuu Ndióxi̱ na̱ ndóo chí ñuu Jerusalén viíní ná ndakiʼinnaña. 32 Ña̱kán tá ña̱ kúni̱ Ndióxi̱ kúúña, kusi̱íní-inii̱ tá ná xa̱i̱ kotoi̱ ndóʼó ta chika̱a̱yó ndee̱ xíʼin táʼanyó. 33 Ndióxi̱ ta̱ táxi ña̱ táxi̱n koo iniyó ná koora xíʼin ndiʼi ndóʼó. Saá koo.

16 Káʼi̱n xíʼinndó ña̱ viíní ná ndakiʼinndó ñá Febe, ku̱ʼvayó ñá ndíka̱a̱ káchíñu* ti̱xin congregación ña̱ Cencreas, 2 viíní ndakiʼinndóñá chi iin ñá kándíxa ta̱ táta Jesús kúúñá ta chindeétáʼanndó xíʼinñá tá kúma̱ní ña̱ʼa nu̱úñá, chi ku̱a̱ʼánína chi̱ndeétáʼanñá xíʼin saátu chi̱ndeétáʼanñá xíʼin yi̱ʼi̱.

3 Ka̱ʼa̱nndó xíʼin ñá Prisca xíʼin ta̱ Áquila ña̱ chíndeéníi̱na,* ta na̱yóʼo na̱ káchíñu xíʼi̱n kúúna ña̱ kéʼéna chiñu nu̱ú ta̱ Cristo Jesús, 4 chi na̱yóʼo si̱lóʼo kuvina xa̱ʼíi̱. Miíi̱ xíʼin ndiʼika na̱ congregación na̱ va̱ása kúú judío táxiníndi̱ tíxa̱ʼvi ndaʼa̱na. 5 Saátu chindeéndó na̱ congregación na̱ ndátaka veʼe na̱yóʼo. Chindeéndó ta̱ Epéneto ta̱ kúʼvi̱ní-inii̱ xínii̱, ta̱yóʼo kúú ta̱ nu̱ú ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxa ta̱ Cristo chí Asia. 6 Chindeéndó ñá María, chi ndeéní káchíñuñá xa̱ʼa̱ndó. 7 Chindeéndó ta̱ Andrónico xíʼin ta̱ Junias, na̱ táʼi̱n na̱ xi̱ñuʼu xíʼi̱n veʼeka̱a. Ndiʼi na̱ apóstol xíni̱na na̱yóʼo ta saátu xa̱a̱ ku̱a̱ʼáníka tiempo ndíku̱nna ta̱ Cristo nu̱úka yi̱ʼi̱.

8 Ka̱ʼa̱nndó xíʼin ta̱ Ampliato ña̱ chíndeíi̱ra,* chi saátu ta̱yóʼo iin ta̱ ndíku̱n ta̱ táta Jesús kúúra. 9 Chindeéndó ta̱ Urbano, ta̱ káchíñu xíʼinyó ña̱ kéʼéra chiñu nu̱ú ta̱ Cristo, saátu ta̱ Estaquis ta̱ kúʼvi̱ní-inii̱ xínii̱. 10 Chindeéndó ta̱ Apeles, ta̱ nda̱kúní íyo ini xíʼin ta̱ Cristo. Chindeéndó na̱ veʼe ta̱ Aristóbulo. 11 Chindeéndó ta̱ táʼi̱n ta̱ Herodión. Chindeéndó na̱ veʼe ta̱ Narciso na̱ ndíku̱n ta̱ táta Jesús. 12 Chindeéndó ñá Trifena xíʼin ñá Trifosa, ná ndeéní ndíʼi̱-ini xa̱ʼa̱ chiñu ta̱ táta Jesús. Chindeéndó ñá Pérsida ñá kúʼvi̱ní-iniyó xíniyó, chi ñáyóʼo ndeéní kéʼéñá chiñu nu̱ú ta̱ táta Jesús. 13 Chindeéndó ta̱ Rufo, ta̱ nda̱kaxin tátayó, saátu chindeéndó siʼíra, ñáyóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo siʼíi̱ saá íyoñá. 14 Chindeéndó ta̱ Asíncrito, ta̱ Flegonte, ta̱ Hermes, ta̱ Patrobas, ta̱ Hermas ta saátu na̱ ñaniyó na̱ ndóo xíʼinna. 15 Chindeéndó ta̱ Filólogo xíʼin ñá Julia, ta̱ Nereo xíʼin ñá ku̱ʼvara, ta̱ Olimpas xíʼin ndiʼika na̱ ñuu Israel* na̱ ndóo xíʼinna kán. 16 Viíní ndakiʼinndó inkana ta numindóna.* Ndiʼi na̱ congregación ta̱ Cristo chíndeéna ndóʼó.

17 Ñaniyó, káʼa̱n-ndáʼvii̱ xíʼinndó ña̱ kundaandó miíndó nu̱ú na̱ kúni̱ ndataʼví ndóʼó ta kúni̱na sandákavana ndóʼó ña̱ kǒo kundiku̱nndó ña̱ sa̱kuaʼandó. Kuxíkándó nu̱ú na̱yóʼo. 18 Chi na̱ ta̱a yóʼo su̱ví na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ Cristo kúúna, chi kéʼéna ña̱ kúni̱ miívana. Na̱yóʼo viíkaví káʼa̱nna xíʼin na̱ yiví ña̱ sándaʼvinana. 19 Xa̱a̱ ndiʼivana kúnda̱a̱-ini ña̱ va̱ʼaní xíniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, ta kúsi̱íní-inii̱ xa̱ʼa̱ndó. Kúni̱i̱ ña̱ ndíchi ná koondó ta keʼéndó ña̱ va̱ʼa, soo kǒo sakúaʼandó keʼéndó ña̱ va̱ása va̱ʼa. 20 Xa̱a̱ ku̱nu̱mí, Ndióxi̱ ta̱ táxi ña̱ vií kooyó taxira ndee̱ ndaʼa̱ndó ña̱ ku̱a̱ñi̱ndosóndó* ta̱ Ndi̱va̱ʼa. Ta̱ tátayó Jesús ná na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ʼa-inira xíʼinndó.

21 Ta̱ Timoteo, ta̱ chíndeétáʼan xíʼi̱n, chíndeéra ndóʼó. Saátu chíndeé ta̱ táʼi̱n ta̱ Lucio, ta̱ Jasón xíʼin ta̱ Sosípatro ndóʼó.

22 Yi̱ʼi̱ ta̱ Tercio, ta̱ ka̱ʼyí carta yóʼo, chíndeéi̱ ndóʼó* xa̱ʼa̱ ña̱ inkáchi kándíxayó táta Jesús.

23 Ta̱ Gayo, ta̱ táxi veʼe íyoi̱ ta táxitura veʼe nu̱ú ndákutáʼan na̱ congregación, chíndeéra ndóʼó. Ta̱ Erasto ta̱ kíʼin kuenta xíʼin xu̱ʼún ñuu, xíʼin ta̱ ñanira ta̱ Cuarto chíndeéna ndóʼó. 24 *

25 Ndióxi̱ kivi kuniñúʼura tu̱ʼun va̱ʼa* ña̱ nátúʼi̱n xíʼinndó ña̱ va̱ʼa ndasandakúra-inindó ta saátu kivi ndasandakúra-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ nátúʼi̱n xíʼinndó xa̱ʼa̱ ta̱ Jesucristo. Tu̱ʼun va̱ʼa yóʼo kítáʼanña xíʼin ña̱ yi̱i̱ ña̱ íyo se̱ʼé xa̱ʼa̱,* ña̱ xa̱a̱ nda̱tuvi xa̱ʼa̱ i̱xaa Ndióxi̱. Ña̱yóʼo ku̱a̱ʼání tiempo ni̱xi̱yo se̱ʼé xa̱ʼa̱ña 26 soo vitin nda̱tuvi xa̱ʼa̱ña ta xa̱a̱ na̱kunda̱a̱-ini ndiʼi na̱ ñuu xa̱ʼa̱ña, ta ña̱ chi̱ndeétáʼan xíʼinna kúú profecía ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱. Ta ña̱yóʼo kítáʼanña xíʼin chiñu ña̱ xáʼnda Ndióxi̱ ta̱ íyo ndiʼi tiempo, ta ña̱ kúni̱ra kúúña ndiʼi na̱ ñuu ná kandíxanara ta ná kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nra. 27 Ndióxi̱ ná ndukáʼnura xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesucristo. Iinlá Ndióxi̱ kúú ta̱ ndíchiní ndiʼi tiempo. Saá koo.

Koto glosario.

Á “na̱ santo”.

Sava yichi̱ tá va̱xi tu̱ʼun “ñaniyó” nu̱ú Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ta̱a xíʼin ñaʼá.

Inka variante “ndu̱táʼyáña”, “ndu̱ndakúña”.

Inka variante “saala”.

Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.

Inka variante “ña̱ u̱ní-ini”, “ña̱ i̱ni̱-ini”.

Koto glosario.

Koto glosario, adulterio.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Inka variante “na̱ to̱ʼón”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “Su̱kúnna iin ya̱vi̱ núná nu̱ú ndúxu̱nna kúúña”.

Á “Ni va̱ása yíʼvina xínina Ndióxi̱”. Koto glosario, ña̱ yi̱ʼvíyó kuniyó Ndióxi̱.

Koto glosario, rescate.

Á “ña̱ kuta̱a-iniyó”.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Á “kuta̱a-inira”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Koto glosario, circuncisión.

Á “ñuyǐví xa̱á”.

Á “Xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ni̱xi̱ʼi̱ saá íyoyó”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ka̱tikaayóña ndaʼa̱ yitu̱n”.

Á “ña̱ xáʼní”.

Koto glosario, adulterio.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “¿Á ku̱a̱chi kúú Ley?”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ku̱ñu ña̱ xíʼi̱”.

Iin tu̱ʼun hebreo á arameo kúú ña̱yóʼo, ta na̱ va̱lí kúú na̱ xi̱xiniñúʼuña tá xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼin yivána ta xíʼin ña̱yóʼo xi̱na̱ʼa̱na ña̱ va̱ʼaní kítáʼanna xíʼinra ta to̱ʼóní káʼa̱nna xíʼinra.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, na̱ yiví.

Koto glosario, rescate.

Á “na̱ santo”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “ña̱ íyo cháláyó”.

Inka variante “levo”.

Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Á “abismo”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Inka variante “u̱ní-inina”, “i̱ni̱-inina”.

Koto glosario.

Inka variante “yoʼo̱”.

Inka variante “xi̱kí”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “yi̱ʼví”.

Koto glosario, ña̱ yi̱i̱ ña̱ íyo se̱ʼé xa̱ʼa̱.

Inka variante “ndu̱táʼyá”, “ndu̱ndakú”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Á “kundiku̱n tuunndó”.

Koto glosario.

Á “na̱ santo”.

Koto glosario.

Inka variante “ndee̱”.

Koto glosario, adulterio.

Á “ña̱ ndako̱ondó”.

Inka variante “ndiví”.

Tu̱ʼun griego asélgueia ña̱ va̱xi yóʼo plural kúúña. Koto glosario, ña̱ kéʼé na̱ kǒo kúkaʼan nu̱ú.

Inka variante “ni ná va̱ása u̱ní koo iniyó”, “ni ná kǒo kóo i̱ni̱-iniyó”.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Koto glosario.

Ña̱yóʼo sana káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa kutáʼanna xíʼin Ndióxi̱.

Ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱, ña̱ sandákavayó-ini inkana.

Á “na̱ ndakúní íyo ña̱ kándíxa Ndióxi̱”.

Á “na̱ loʼoní kándíxa Ndióxi̱”.

Inka variante “ña̱ to̱ʼón”.

Koto glosario.

Inka variante “yoʼo̱”.

Koto glosario.

Inka variante “i̱xaxuxaña”.

Á “na̱ santo”.

Chiñu ña̱ xi̱keʼé ñá Febe ti̱xin ña̱ congregación kúú ña̱ xi̱natúʼunñá xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa.

Inka variante “káʼa̱n to̱ʼíi̱ xíʼinna”, “káʼa̱n ndióxi̱i̱ xíʼinna”.

Inka variante “káʼa̱n to̱ʼíi̱ xíʼinra”, “káʼa̱n ndióxi̱i̱ xíʼinra”.

Á “na̱ santo”.

Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña káchiña “xíʼin beso ña̱ yi̱i̱”.

Inka variante “ku̱niʼnindó”.

Inka variante “káʼa̱n to̱ʼíi̱ xíʼinndó”, “káʼa̱n ndióxi̱i̱ xíʼinndó”.

Ña̱ versículo yóʼo va̱xiña nu̱ú sava Biblia, soo kǒoña va̱xi nu̱ú sava ña̱ manuscrito griego ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá.

Koto glosario.

Koto glosario.

    Publicación ña̱ va̱xi tu̱ʼun sâví (1993-2026)
    Kita
    Yóʼo ki̱ʼviún
    • tu’un sâví
    • Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana
    • Nda̱saa kúni̱únña
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Ña̱ xíniñúʼuna
    • Política ña̱ privacidad
    • Configuración ña̱ privacidad
    • JW.ORG
    • Yóʼo ki̱ʼviún
    Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana