Go Phološa Bophelo ka Madi—Bjang?

“Ikxetheleng bophelô . . . Lè e-kwa se [Modimo] a se bolêlaxo, . . . Ka xobane xo phela xa xaxo le xo atêlwa ke matšatši di na le Yêna.”—DOITERONOMIO 30:19, 20.

1. Bakriste ba therešo ke bao ba fapanego bjang tabeng ya go hlompha ga bona bophelo?

BATHO ba bantši ba bolela gore ba hlompha bophelo, ba nea pono ya bona ka kotlo ya lehu, go ntšha mpha, goba go tsoma e le bohlatse. Lega go le bjalo, go na le tsela e kgethegilego yeo ka yona Bakriste ba therešo ba bontšhago go hlompha bophelo. Psalme 36:9 e re: “Xobane xo Wene [Modimo] xo mothôpô wa bophelô.” Ka ge bophelo e le mpho e tšwago go Modimo, Bakriste ba amogela pono ya gagwe ka madi.

2, 3. Ke ka baka la’ng re swanetše go theetša Modimo tabeng ya madi? (Ditiro 17:25, 28)

² Bophelo bja rena bo ithekgile ka madi ao a išago oksitšene mmeleng wa rena ka moka, a tloša carbon dioxide, a re dumelela gore re amogele diphetogo tša thempheretšha gomme a re thuša go lwantšha malwetši. Gape yo a re neilego bophelo o tšweleditše le go nea tlhalenama ya seela e makatšago le e phološago bophelo yeo e bitšwago madi. Se se bontšha kgahlego ya gagwe e tšwelago pele ya go šireletša bophelo bja motho.—Genesi 45:5; Doiteronomio 28:66; 30:15, 16.

³ Bakriste gotee le batho ka kakaretšo ba swanetše go ipotšiša gore: ‘Na madi a ka phološa bophelo bja-ka feela ka mešomo ya ona ya tlhago, goba na madi a ka phološa bophelo ka tsela e tseneletšego kudu?’ Gaešita lege batho ba bantši ba lemoga kgokagano magareng ga bophelo le mešomo ya tlhago ya madi, ge e le gabotse go na le go gontši kudu mo go akaretšwago. Melao ya motheo ya Bakriste, ma-Moseleme le ba-Juda ka moka e lebiša tlhokomelo go Monei wa Bophelo yo a ntšhitšego sa mafahleng a gagwe ka bophelo le ka madi. Ee, Mmopi wa rena o bolela go gontši ka madi.

Boemo bja Modimo ka Madi

4. Pejana historing ya motho, Modimo o ile a bolela eng ka madi?

⁴ Madi a boletšwe ka makga a fetago 400 Lentšung la Modimo, e lego Beibele. Gare ga ao a boletšwego ka ona pejana go na le molao wa Jehofa o rego: “Selo se sengwe le se sengwe seo se phelago le seo se sepelago e tla ba dijo tša lena. . . . Eupja le se ke la ja nama yeo e sa nago le madi a yona a bophelo go yona.” O okeditše ka gore: “Gobane madi a lena a bophelo ke tla a nyaka.” (Genesi 9:3-5, New International Version) Jehofa o boletše seo go Noage, e lego rakgolokhukhu wa lapa la motho. Ka gona, batho ka moka ba ile ba lemošwa gore Mmopi o lebelela madi e le ao a emelago bophelo. O mongwe le o mongwe yo a ipolelago gore o amogela Modimo e le Monei wa Bophelo o swanetše go lemoga gore O eme ka go tia mabapi le go diriša madi a bophelo.

5. Lebaka le legolo leo ka lona ba-Isiraele ba bego ba ka se je madi e be e le lefe?

⁵ Gape Modimo o boletše ka madi ge a be a nea Isiraele thulaganyo ya yona ya Molao. Go ya ka phetolelo ya Tanakh ya Sejuda, Lefitiko 17:10, 11 e balega ka gore: “Ge motho lege e le mang wa ngwako wa Isiraele goba wa badiiledi bao ba dulago gare ga bona a ka ja madi lege e le afe, ke tla lebiša sefahlego Sa-ka malebana le motho yo a jago madi, gomme ke tla mo kgaola setšhabeng sa gabo. Ka gobane bophelo bja nama bo mading.” Molao woo o ka ba o be o e-na le mehola ya tša maphelo, eupja go be go akaretšwa se se fetišago. Ka go swara madi e le a kgethegilego, ba-Isiraele ba be ba swanetše go bontšha go ithekga ga bona ka Modimo bakeng sa bophelo. (Doiteronomio 30:19, 20) Ee, lebaka la motheo leo ka lona ba bego ba swanetše go phema go ja madi e be e se gore e be e ka ba a sa lokelago bophelo, eupja e be e le gore madi a be a bolela se se kgethegilego go Modimo.

6. Ke ka baka la’ng re ka kgonthišega gore Jesu o ile a kgomarela boemo bja Modimo mabapi le madi?

⁶ Bokriste bo eme kae tabeng ya go phološa bophelo bja motho ka madi? Jesu o be a tseba seo Tatagwe a se boletšego ka go diriša madi. Jesu “ga a ka a dira phošo, [gomme] ga se gwa ka gwa hwetšwa boradia molomong wa gagwe.” Seo se bolela gore o ile a boloka Molao ka mo go phethagetšego, go akaretša molao wo o lego mabapi le madi. (1 Petro 2:22, Knox) Ka gona o beetše balatedi ba gagwe mohlala, go akaretša mohlala wa go hlompha bophelo le madi.

7, 8. Go bile molaleng bjang gore molao wa Modimo mabapi le madi o šoma go Bakriste?

⁷ Histori e re bontšha seo se diregilego ka morago ge lekgotla la sehlopha se bušago sa Bakriste le dira phetho ya ge e ba Bakriste ba swanetše go boloka melao ka moka ya Isiraele. Ba le ka tlase ga tlhahlo ya Modimo, ba ile ba bolela gore Bakriste ga ba gapeletšege go boloka thulaganyo ya molao wa Moše eupja go “swanetše” gore ba “[ile] didimo tša medimo ya diswanthšô, le madi, le tše di tlimilwexo [nama yeo e sa ntšhwago madi], le bootswa.” (Ditiro 15:22-29) Ka gona, ba ile ba dira gore go kwagale gore go phema madi ke gabohlokwa kudu go swana le go phema borapedi bja medimo ya diswantšho le boitshwaro bjo bo gobogilego kudu.a

⁸ Bakriste ba pele ba ile ba kgomarela thibelo yeo ya Modimo. Moithuti wa mo-Brithania Joseph Benson ge a be a bolela ka se o itše: “Thibelo ye ya go ja madi yeo e neilwego Noage le ditlogolo tša gagwe ka moka, le yeo e boeleditšwego go ba-Isiraele . . . ga se ya ka ya fedišwa, eupja ka mo go fapanego e ile ya tiišetšwa ka tlase ga Testamente e Mpsha, Ditiro xv.; ka go rialo ya dirwa molao o thomago ka mo go sa felego.” Lega go le bjalo, na seo Beibele e se bolelago ka madi se be se tla thibela dikalafo tša mehleng yeno, go swana le ditšhelo tša madi tšeo go lego molaleng gore di be di sa dirišwe mehleng ya Noage le mehleng ya baapostola?

Madi Kalafong Goba e le Sehlare sa Kalafo

9. Madi a be a dirišwa bjang go tša kalafo mehleng ya bogologolo, ka go fapana le boemo bofe bja Bokriste?

⁹ Go dirišwa ga madi go tša kalafo ga e se selo sa mehleng yeno le gatee. Puku ya Flesh and Blood, yeo e ngwadilwego ke Reay Tannahill e bolela gore mo e ka bago ka nywaga e 2 000 kua Egipita le mafelong a mangwe, “madi a be a lebelelwa e le sehlare se segolo sa lephera.” Baroma ba be ba dumela gore dithunthwane di be di ka alafša ka go nwa madi a motho. Tertullian o ngwadile mabapi le go dirišwa mo ga madi go “tša kalafo” ka gore: “Ela hloko bao ka lenyora la megabaru pontšhong ya mosakong ba tšeago madi a mafsa a dikebekwa tše kgopo . . . ba ya go alafa dithunthwane tša bona ka ona.” Se se be se fapane kudu le seo se bego se dirwa ke Bakriste: “Ga re tšhele gaešita le madi a diphoofolo dijong tša rena . . . Ge le leka Bakriste le ba nea di-sausage tšeo di tšhetšwego madi. Ruri le kgodišegile gore go bona [seo] ke go tshela molao.” Ela hloko mafelelo: Go e na le go ja madi ao a bego a emela bophelo, Bakriste ba pele ba be ba ikemišeditše go lebana le lehu.—Bapiša le 2 Samuele 23:15-17.

10, 11. Ke ka baka la’ng go ka dumelwa gore tekanyetšo ya Modimo ka madi e thibela go amogela madi ao a tšhetšwego?

¹⁰ Ee, morago nakong yeo madi a be a sa tšhelwe, ka gobane boitekelo ka ditšhelo tša madi bo thomile mo e ka bago go ya lekgolong la bo-16 la nywaga. Eupja lekgolong la bo-17 la nywaga, moporofesara wa thuto ya dibopego tša diphedi Yunibesithing ya Copenhagen o ile a gana ka gore: ‘Bao ba gapeletšago go dirišwa ga madi a batho bakeng sa dikalafo tša malwetši a ka gare ba bonala ba a diriša gampe le go dira sebe se sešoro. Makgema ga a amogelwe. Ke ka baka la’ng re sa hlaswe bao ba šilafatšago dikgokgokgo tša bona ka madi a batho? Go amogela madi ao a tšwago mogalatšhikeng o kgaogilego, e ka ba ka molomo goba ka didirišwa tša tšhelo ya madi le gona go a swana. Bathomi ba tšhomišo ye ba tšhošwa ke molao wa Modimo.’

¹¹ Ee, gaešita le nywaga-kgolong e fetilego, batho ba ile ba bona gore molao wa Modimo o be o thibela bobedi go tsenya madi megalatšhikeng le go a tsenya ka molomo. Go lemoga se go ka thuša batho lehono go kwešiša boemo bjoo Dihlatse tša Jehofa di bo tšeago, e lego bjo bo dumelelanago le boemo bja Modimo. Lege ba lebelela bophelo e le bja bohlokwa kudu gomme ba leboga tlhokomelo ya kalafo, Bakriste ba therešo ba hlompha bophelo e le mpho e tšwago go Mmopi, ka gona ga ba leke go phološa bophelo ka go ja madi.—1 Samuele 25:29.

Na ke a Phološago Bophelo go ya ka tša Kalafo?

12. Batho bao ba naganago ba ka hlahlobišiša eng ka mo go kwalago ka ditšhelo tša madi?

¹² Ditsebi di boletše ka nywaga e mentši gore madi a phološa maphelo. Dingaka di ka bolela gore motho o mongwe yo a lahlegetšwego ke madi o šoro o ile a tšhelwa madi gomme a kaonefala. Ka gona, mo gongwe batho ba ka ipotšiša gore, ‘Boemo bja Bokriste ke bja bohlale goba bja bošilo gakaaka’ng go ya ka tša kalafo?’ Pele a ela hloko mokgwa lege e le ofe o mogolo wa kalafo, motho yo a naganago o tla nyakišiša bobedi mehola e ka hwetšwago le dikotsi tše di ka tšwelelago. Go thwe’ng ka ditšhelo tša madi? Therešo ke gore ditšhelo tša madi di tletše ka dikotsi tše dintši. Mo gongwe e ka ba tše di bolayago.

13, 14. (a) Ditsela tše dingwe tšeo ka tšona ditšhelo tša madi di hlatsetšwego di le kotsi ke dife? (b) Phihlelo ya mopapa e bontšhitše bjang dikotsi tša madi tša go phela gabotse?

¹³ Morago bjale, Dr. L. T. Goodnough le Dr. J. M. Shuck ba boletše gore: “Sehlopha sa tša kalafo ke kgale se lemogile gore gaešita lege kabo ya madi e le e šireletšegilego go etša kamoo re tsebago go e dira ka gona, ka mehla tšhelo ya madi e bile e nago le kotsi. Bothata bja ka mehla bja tšhelo ya madi bo tšwela pele e le bolwetši bja sebete bja non-A, non-B (NANBH); mathata a mangwe ao a ka bago gona a akaretša bolwetši bja sebete bja mohuta wa B, alloimmunization, go swarwa gampe ke tšhelo ya madi, go gatelelwa ga tshepedišo ya go lwantšha malwetši le go ba le tšhipi e ntši ka mo go feteletšego.” Ge e akanya ‘ka boripana’ e tee feela ya dikotsi tšeo tše kgolo, pego e okeditše ka gore: “Go lebeletšwe gore mo e ka bago batho ba 40 000 [United States e nnoši] ba tla ba le NANBH ngwaga ka ngwaga le gore bao ba fihlago go 10% ba bona ba tla swarwa ke cirrhosis le/goba hepatoma [kankere ya sebete].”—The American Journal of Surgery, June 1990.

¹⁴ Ka ge kotsi ya go fetelwa ke bolwetši bjo bo tšwago mading ao a tšhetšwego e le yeo e tsebjago kudu ka bophara, batho ba hlahlobišiša pono ya bona ka ditšhelo tša madi. Ka mohlala, ka morago ga ge mopapa a thuntšwe ka 1981, o ile a alafša sepetlele gomme a lokollwa. Ka morago o ile a swanelwa ke go boela ka dikgwedi tše pedi, gomme boemo bja gagwe e be e le bjo bo hlobaetšago kudu mo e lego gore go ile gwa bonala eka o tla swanelwa ke go rola modiro ka baka la bolwetši. Ka baka la’ng? O be a fetetšwe ke bolwetši bja cytomegalovirus bjo bo tšwago mading ao a a tšhetšwego. Ba bangwe ba ka ipotšiša gore, ‘Ge e ba gaešita le madi ao a neilwego mopapa a sa šireletšega, go thwe’ng ka ditšhelo tša madi tšeo di newago rena batho feela?’

15, 16. Ke ka baka la’ng ditšhelo tša madi e le tšeo di sa šireletšegago gaeštita lege madi a hlahlobilwe bakeng sa malwetši?

¹⁵ Motho o mongwe a ka botšiša gore, ‘Eupja na ba ka se ke ba hlahloba madi bakeng sa malwetši?’ Ee, tšea mohlala wa go hlahlobja bakeng sa bolwetši bja sebete bja mohuta wa B. Patient Care (February 28, 1990) e boletše gore: “Kotsi ya go tšwelela ga bolwetši bja sebete ka morago ga tšhelo ya madi e ile ya fokotšega ka morago ga go hlahlobja ga kakaretšo ga madi bakeng sa [bjona], eupja 5-10% ya mathata a bolwetši bja sebete e sa dutše a bakwa ke bolwetši bja sebete bja mohuta wa B.”

¹⁶ Go fošagala ga teko e bjalo go sa dutše go bonwa ka bolwetši bjo bongwe bjo bo dulago mading—AIDS. Leuba la AIDS le phafošeditše batho gabohloko kotsing ya madi ao a nago le bolwetši. Ee, mo nakong ye go na le diteko tša go hlahloba madi go bona ge e ba a e-na le twatši. Lega go le bjalo, madi ga a hlahlobje mafelong ka moka, le gona go bonala eka batho ba ka ba le twatši ya AIDS mading a bona ka nywaga e mentši ka ntle le go hlaolwa ga yona ke diteko tša gona bjale. Ka gona balwetši ba ka swarwa ke AIDS—ge e le gabotse ba swerwe ke AIDS—e tšwago mading ao a hlahlobilwego gomme gwa thwe a lokile!

17. Ditšhelo tša madi di ka baka bjang tshenyo yeo e ka se kego ya bonagala kapejana?

¹⁷ Dr. Goodnough le Dr. Shuck ba boletše gape ka “kgateletšego ya tshepedišo ya go lwantšha malwetši.” Ee, bohlatse bo bontšha gore gaešita le madi ao a kopantšwego gabotse a ka gobatša tshepedišo ya molwetši ya go lwantšha malwetši, a bulela kankere le lehu. Ka gona, nyakišišo ya Canada e dirilwego go “balwetši bao ba nago le kankere ya hlogo le molala e bontšhitše gore bao ba amogetšego madi nakong ya ge go tlošwa sešo ba bile le go fokola mo gogolo ga boemo bja tshepedišo ya go lwantšha malwetši ka morago ga moo.” (The Medical Post, July 10, 1990) Dingaka tša Yunibesithing ya ka Borwa bja California di begile gore: “Tekanyo ya go tsoga gape ga dikankere ka moka tša mogolo e be e le 14% go bao ba sa amogelago madi le 65% go bao ba a amogetšego. Bakeng sa kankere ya legano, kgokgokgo le nko, tekanyo ya go tsoga gape ge be e le 31% ka ntle le ditšhelo tša madi le 71% ka ditšhelo tša madi.” (Annals of Otology, Rhinology & Laryngology, March 1989) Tshepedišo yeo e gateletšwego ya go lwantšha malwetši e bonala gape e tiiša therešo ya gore bao ba neilwego madi nakong ya go buiwa go bonala ba tla fetelwa ke malwetši kudu.—Bona lepokisi go letlakala 10.

Na go na le Ditsela tše Dingwe Tšeo di ka Dirišwago go e na le Madi?

18. (a) Dikotsi tšeo di akaretšwago ditšhelong tša madi di retollela dingaka go eng? (b) Ke tsebišo efe e lego mabapi le ditsela tše dingwe tšeo di ka dirišwago yeo o ka e abelanago le ngaka ya gago?

¹⁸ Ba bangwe ba ka nagana gore, ‘Ditšhelo tša madi di kotsi, eupja na go na le ditsela lege e le dife tše dingwe tšeo di ka dirišwago?’ Ruri re tloga re nyaka tlhokomelo e botse kudu le e holago ya tša kalafo, ka gona, na go na le ditsela tša molao le tše di holago tša go rarolla mathata a magolo a tša kalafo ka ntle le go diriša madi? Ka mo go thabišago go bjalo. The New England Journal of Medicine (June 7, 1990) e begile gore: “Dingaka, ka ge di lemoga ka mo go oketšegago dikotsi tša [AIDS] le malwetši a mangwe ao a fetišetšwago ka tšhelo ya madi di hlahlobišiša dikotsi le mehola ya ditšhelo tša madi gomme di retologela ditseleng tše dingwe, go akaretša le ya go phema ditšhelo tša madi ka mo go feletšego.”b

19. Ke ka baka la’ng o ka kgodišega gore o ka gana madi gomme wa alafša ka katlego?

¹⁹ Ke kgale Dihlatse tša Jehofa di gana ditšhelo tša madi, e sego kudu-kudu ka baka la dikotsi tša tša maphelo, eupja ka baka la go kwa molao wa Modimo ka madi. (Ditiro 15:28, 29) Lega go le bjalo, dingaka tšeo di nago le bokgoni di ile tša alafa balwetši ba Dihlatse ka katlego ka ntle le go diriša madi lege go e-na le dikotsi tšeo di sepedišanago le gona. E le mohlala o tee feela gare ga e mentši yeo e begilwego ka pukung ya tša kalafo, Archives of Surgery (November 1990) e hlalositše go bjalollwa ga pelo go balwetši ba Dihlatse bao matswalo a bona a ilego a dumelela mogato o bjalo ka ntle le go diriša madi. Pego e itše: “Phihlelo ya nywaga e fetago 25 ya go buiwa pelo ga Dihlatse tša Jehofa e fihlile seremong ka go bjalollwa ga pelo ka katlego ka ntle le go diriša ditšweletšwa tša madi . . . Ga go a ka gwa ba le mahu a pele goba ka morago ga go buiwa, gomme dinyakišišo tšeo di latelelago tša kapejana di bontšhitše gore balwetši ba ga se ba ka ba ba le ditekanyo tše di phagamego kudu tša go gana setho seo se bjalolotšwego.”

Madi a Bohlokwa ka go Fetišiša

20, 21. Ke ka baka la’ng Bakriste ba swanetše go phafogela gore ba se be le kgopolo ya “Madi ke sehlare se sebe sa kalafo”?

²⁰ Lega go le bjalo, go na le potšišo yeo e fetlekago maikwelo yeo o mongwe le o mongwe wa rena a swanetšego go ipotšiša yona. ‘Ge e ba ke kgethile go se amogele ditšhelo tša madi, ke ka baka la’ng? Ge e le gabotse, lebaka la-ka le legolo le la motheo ke lefe?’

²¹ Re boletše gore go na le ditsela tše dingwe tše di holago tšeo di ka dirišwago go e na le madi tšeo di sa lebanyego motho le dikotsi tšeo di kgokaganego le ditšhelo tša madi. Dikotsi tšeo di swanago le bolwetši bja sebete goba AIDS di bile di tutueleditše ba bantši go gana madi ka mabaka ao e sego a bodumedi. Ba bangwe ba bolela kudu ka se, mo go nyakilego go swana le ge eka ba be ba gwanta ka tlase ga seka se se rego, “Madi ke Sehlare se Sebe sa Kalafo.” Go a kgonega gore Mokriste a ka gokeletšwa mogwantong woo. Eupja ke mogwanto wo o dirwago tseleng yeo e felelago ka lehu. Go bjalo bjang?

22. Re swanetše go ba le pono efe ya kgonthe ka bophelo le lehu? (Mmoledi 7:2)

²² Bakriste ba therešo ba lemoga gore gaešita le ka tlhokomelo e kaone kudu ya tša kalafo sepetleleng se sekaone kudu, ge go fihla boemong bjo itšego batho ba a hwa. Go dirišwa goba go sa dirišwe ditšhelo tša madi, batho ba a hwa. Go bolela seo ga se go dumela tlholelo. Ke go bolela dilo tša kgonthe. Lehu ke selo se bohloko seo se ka se kego sa phengwa bophelong lehono. Batho bao ba nyatšago molao wa Modimo mabapi le madi gantši ba ba le kgobalo ya kapejana goba ya ka morago ga nako ka baka la madi. Ba bangwe ba bile ba hwa ka baka la madi ao a tšhetšwego. Lega go le bjalo, go etša ge ka moka ga rena re lemoga, bao ba phologago ditšhelo tša madi ga se ba hwetša bophelo bjo bo sa felego, ka gona madi ga a itlhatsele a phološeditše maphelo a bona sa ruri. Ka lehlakoreng le lengwe, ba bantši bao ba ganago madi ka mabaka a bodumedi le/goba a tša kalafo, eupja ba amogela ditsela tše dingwe tša kalafo ba dira gabotse kudu go ya ka tša kalafo. Ka go rialo, mo gongwe ba ka oketša maphelo a bona ka nywaga e mentši—eupja e sego ka mo go sa felego.

23. Melao ya Modimo mabapi le madi e tswalana bjang le go ba ga rena batho ba sebe le bao ba nyakago topollo?

²³ Gore batho ka moka bao ba phelago lehono ga se ba phethagala gomme ba a hwa ganyenyane-ganyenyane go re lebiša ntlheng ya motheo ya seo Beibele e se bolelago ka madi. Modimo o boditše batho ka moka gore ba se ke ba ja madi. Ka baka la’ng? Ka gobane a emela bophelo. (Genesi 9:3-6) Thulaganyong ya Molao, o ile a bea melao yeo e bontšhago therešo ya gore batho ka moka ba na le sebe. Modimo o boditše ba-Isiraele gore ka go neela dihlabelo tša diphoofolo, ba be ba ka bontšha gore dibe tša bona di be di nyaka go lebalelwa. (Lefitiko 4:4-7, 13-18, 22-30) Gaešita lege seo e se se a se nyakago go rena lehono, ke sa bohlokwa mo nakong ye. Modimo o rerile go neela sehlabelo seo se bego se tla tloša dibe tša badumedi ka moka ka mo go feletšego—topollo. (Mateo 20:28) Le ke lebaka leo ka lona re swanetšego go ba le pono ya Modimo ka madi.

24. (a) Ke ka baka la’ng e tla ba mo go fošagetšego go lebelela dikotsi tša go phela gabotse e le lebaka la motheo mabapi le madi? (b) Ke’ng seo se tlogago se swanetše go thekga pono ya rena ya go diriša madi?

²⁴ E ka ba phošo go nwelela kudu dikotsing tša tša maphelo tša madi, ka gobane seo ga se sona seo Modimo a bego a lebišitše go sona. Ba-Isiraele ba ka ba ba ile ba hwetša mehola ya go phela gabotse ka go se je madi, go fo swana le ge ba be ba ka ba ba holegile ka go se je nama ya dikolobe le diphoofolo tšeo di topelago ditoto tša tše di hwilego. (Doiteronomio 12:15, 16; 14:7, 8, 11, 12) Ka gona, gopola gore ge Modimo a be a dumelela Noage gore a je nama, ga se a ka a mo thibela go ja nama ya diphoofolo tše bjalo. Eupja o laetše gore batho ba se ke ba ja madi. Modimo o be a sa lebiša tlhokomelo dikotsing tšeo di ka tšwelelago tša tša maphelo. Yeo e be e se ntlha ya bohlokwa ya go nea taelo mabapi le madi. Barapedi ba gagwe ba be ba swanetše go gana go phološa maphelo a bona ka madi, e sego kudu-kudu ka gobane go dira bjalo go be go sa lokela bophelo, eupja ka baka la gore e be e se mo gokgethwa. Ba ganne madi, e sego ka baka la gore a be a šilafetše, eupja ka baka la gore e be e le a bohlokwa kudu. Ke feela ka madi a sehlabelo moo ba bego ba ka hwetša tebalelo.

25. Madi a ka phološa bjang bophelo ka mo go sa felego?

²⁵ Go bjalo le go rena. Go Ba-Efeso 1:7, moapostola Paulo o hlalositše gore: “Yo re bonexo ka Yêna [Kriste] topollô ka madi a xaxwe, yôna tebalêlô ya dikaroxô ka lehumô la kxauxêlô ya xaxwe.” Ge Modimo a swarela motho dibe gomme a mo lebelela e le yo a lokilego, motho yoo o na le kholofelo ya bophelo bjo bo sa felego. Ka gona madi a Jesu a topollo a kgona go phološa bophelo—ge e le gabotse, a ka phološa bophelo ka mo go sa felego.

[Mengwalo ya tlase]

Na o ka Hlalosa?

◻ Lebaka le legolo leo ka lona Dihlatse tša Jehofa di ganago ditšhelo tša madi ke lefe?

◻ Ke bohlatse bofe bjo bo tiišago gore boemo bja Beibele mabapi le madi ga se bjo bo se nago tlhaloganyo go ya ka tša kalafo?

◻ Topollo e kgokagana bjang le molao wa Beibele mabapi le madi?

◻ Tsela e nnoši yeo ka yona madi a ka phološetšago bophelo sa ruri ke efe?

[Lepokisi go letlakala 10]

TŠHELO YA MADI LE BOLWETŠI BJO BO FETELAGO

Ka morago ga go hlahloba ka mo go nabilego ge e ba ditšhelo tša madi di ka dira molwetši gore e be yo a fetelwago ke malwetši gabonolo, Dr. Neil Blumberg o ile a phetha ka gore: “Go dinyakišišo tše 12 tša kalafo [ka taba ye], tše 10 di hweditše gore tšhelo ya madi e be e tswalana ka mo go phagamego le ka mo go feletšego le kotsi yeo e oketšegilego ya go fetela ga paktheria . . . Go oketša moo, go tšhela madi nakong e itšego pele ga go buiwa go ka kgoma go lwantšha ga molwetši bolwetši ge e ba mafelelo a tšhelo ya madi tshepedišong ya go lwantšha malwetši a tšea nako e telele kudu bjalo ka ge dinyakišišo tše dingwe di bontšha . . . Ge e ba bohlatse bjo bo ka oketšwa le go kgonthišetšwa, go bonala gore malwetši ao a fetelago kapejana pele ga go buiwa e ka ba bothata bo nnoši bjo bo tumilego kudu bjo bo tswalanego le tšhelo ya madi a mohuta o swanago.”—Transfusion Medicine Reviews, October 1990.

[Seswantšho go letlakala 8]

Disele tše khubedu tšeo di godišitšwego. “‘Microliter’ e nngwe le e nngwe (0,00003 ‘ounce’) ya madi e na le disele tše khubedu tša go tloga go dimilione tše 4 go ya go dimilione tše 6 tša madi.”—“The World Book Encyclopedia”

[Credit Line]

Kunkel-CNRI/PHOTOTAKE NYC