Beibele E Re’ng Ka Bophelo Ka Morago Ga Lehu?

“O lerole; ’me sa xaxo ké xo boêla leroleng.”​—GENESI 3:19.

1, 2. (a) Go na le dikgopolo dife tše di fapanego ka Bophelo ka morago ga lehu? (b) Ke’ng seo re swanetšego go se hlahloba e le gore re tle re bone seo Beibele e se rutago mabapi le moya?

RADIFILOSOFI wa mo-Hindu, e lego Nikhilananda o boletše gore: “Kgopolo-kakanywa ya mabapi le go tlaišwa ka mo go sa felego e ganetšana le go dumela gore Modimo o rata dibopiwa. . . . Go dumela gore moya o hlokofatšwa ka mo go sa felego bakeng sa diphošo tša nywaga e sego kae, le go newa sebaka sa go di phošolla o sa se newe, ke go hloka tlhaologanyo.”

² Ba bantši lehono ka go swana le Nikhilananda ba tshwenywa ke thuto ya tlhokofatšo ya ka mo go sa felego. Ba bangwe ba na le lebaka le le swanago la go thatafalelwa ke go kwešiša dikgopolo tše bjalo ka go fihla Nirvana le go ba selo se tee le tlhago. Gaešita le gare ga bao ba ipolelago gore ba theile ditumelo tša bona Beibeleng, go na le dikgopolo tše di fapanego mabapi le seo moya (soul) e lego sona le seo se diregago ka wona ge re e-hwa. Eupša ruri Beibele e ruta’ng ka moya? Re swanetše go hlahloba seo se bolelwago ke mantšu a Sehebere le Segerika ao ka Beibeleng a fetoletšwego e le “moya (soul)” gore re hwetše karabo.

Moya (Soul) go ya ka Beibele

3. (a) Ke lentšu lefe leo le fetoletšwego e le “moya (soul)” ka Mangwalong a Sehebere, gomme tlhaloso ya lona ya motheo ke efe? (b) Genesi 2:7 e tiišetša bjang gore lentšu “moya” le ka bolela motho ka boyena?

³ Lentšu la Sehebere leo le fetoletšwego e le “moya” ke neʹphesh, gomme le tšwelela ka makga a 754 ka Mangwalong a Sehebere. Neʹphesh e bolela’ng? Go ya ka The Dictionary of Bible and Religion, “gantši e šupa go sephedi ka bosona, motho ka boyena.” Se se hlatselwa ke tlhaloso ya Beibele ya go hlalosa moya (soul) go Genesi 2:7: “Morêna Modimo a na a bopa motho, [ka] lerole la mmu; mo dinkong tša xaxwe a budulêla môya wa bophelô; motho a napa a ba môya o phelaxo.” Hlokomela gore go thwe motho wa pele “a napa a ba” moya. Seo se bolela gore Adama o be a se na moya; e be e le moya​—go fo etša ge motho yo e bago ngaka e le ngaka. Ka gona lentšu “moya” mo le hlalosa motho ka boyena.

4. Ke lentšu lefe leo le fetoletšwego e le “moya” ka Mangwalong a Bakriste a Segerika, gomme tlhaloso ya motheo ya lentšu le ke efe?

⁴ Lentšu leo le fetoletšwego e le “moya” (psy·kheʹ) le tšwelela ka makga a fetago a lekgolo ka Mangwalong a Bakriste a Segerika. Lentšu le ka go swana le neʹphesh, gantši le šupa go motho ka boyena. Ka mohlala, ela hloko dipolelwana tše di latelago: “Môya wa-ka o huduexile.” (Johane 12:​27) “Poifo ya thoma go wela moya o mongwe le o mongwe.” (Ditiro 2:​43, NW) “Anke moya o mongwe le o mongwe o ikokobeletše babuši ba bagolo.” (Ba-Roma 13:1, NW) “Le bolele ka mo go homotšago le meoya e gateletšegilego.” (1 Ba-Thesalonika 5:​14, NW) ‘Meoya e sego mekae, ke gore e seswai, ya na ya tsena ya phološwa mo go yona [areka] meetseng.’​—1 Petro 3:​20, PK. Go molaleng gore psy·kheʹ, ka go swana le neʹphesh, e šupa go motho ka boyena. Go ya ka setsebi Nigel Turner, lentšu le “le bolela selo se se nago le dika tša motho, motho ka boyena, mmele wa nama wo o buduletšwego rûaḥ [moya (spirit)] ya Modimo. . . . Go gatelelwa motho ka boyena.” 

5. Na diphoofolo ke meoya? Hlalosa.

⁵ Ka mo go kgahlišago, ka Beibeleng lentšu “moya” ga le šome feela go batho eupša le šoma gape le go diphoofolo. Ka mohlala, Genesi 1:​20 (NW) ge e hlalosa ka go bopša ga dibopiwa tša ka lewatleng, e re Modimo o laetše gore: “Anke meetse a nyeume ka dinyeuma tša meoya e phelago.” Letšatšing le le latelago la tlholo, Modimo o itše: “Lefase le tšweletše diphedi [“meoya e phelago,” NW] di e-ya ka mehuta ya tšôna, diruiwa le dixaxabi le diphôôfôlô tša naxa di e-ya ka mehuta ya tšôna.”​—Genesi 1:​24; bapiša le Numeri 31:28.

6. Go ka thwe’ng ka tsela yeo Beibele e dirišago lentšu “moya” ka gona?

⁶ Ka gona lentšu “moya” bjalo ka ge le dirišitšwe ka Beibeleng le šupa go motho goba phoofolo goba bophelo bjo motho goba phoofolo di bo thabelago. (Bona lepokisi leo le lego ka mo godimo.) Tlhaloso ya Beibele ya go hlalosa moya e bonolo, ga e feto-fetoge e bile ga se ya raraganywa ka difilosofi tše di raraganego le ditumela-khwele tša batho. Ka ge ditaba di le ka mokgwa woo, potšišo yeo go akgofilego gore e botšišwe ke e rego, Go ya ka Beibele, go direga’ng ka moya lehung?

Bahu ga ba kwe Selo

7, 8. (a) Ke’ng seo Mangwalo a se utollago ka boemo bja bahu? (b) Nea mehlala e tšwago Beibeleng yeo e bontšhago gore moya o ka hwa.

⁷ Boemo bja bahu bo hlaloswa gabotse go Mmoledi 9:​5, 10, moo re balago gore: “Bahu ga ba tsebe selo . . . Ka lebitleng ga go na modiro, ga go na leano, ga go na tsebo goba bohlale.” (Moffatt) Ka gona, lehu ke boemo bja go se be gona. Mopsalme o ngwadile gore ge motho a e-hwa, “ó boêla mmung wa xaxwe; mohla woo ké mo xo fêlaxo maanô a motho.” (Psalme 146:4) Bahu ga ba kwe selo e bile ga ba dire selo.

⁸ Modimo ge a be a ahlolela Adama o itše: “O lerole; ’me sa xaxo ké xo boêla leroleng.” (Genesi 3:​19) Adama o be a se gona pele ga ge Modimo a mmopa ka lerole la mmu gomme a mo fa bophelo. Ge a e-hwa o ile a boela boemong bjona bjoo. O ile a otlwa ka lehu​—e sego ka go fetišetšwa lefelong le lengwe. Ka gona, go ile gwa direga’ng ka moya wa gagwe? Ka ge ka Beibeleng lentšu “moya (soul)” gantši le šupa go motho, ge re re Adama o hwile, re ra gore moya o bitšwago Adama o hwile. Se se ka kwagala e le se se sa tlwaelegago go motho yo a dumelago go go se hwe ga moya. Lega go le bjalo, Beibele e re: “Moya o senyago wona o tlo hwa.” (Hesekiele 18:​4, PK) Lefitiko 21:1, (NW) e bolela ka “moya o hwilego” (“setopo,” Jerusalem Bible). Baitlami ba be ba boditšwe gore ba se batamele “moya le ge e le ofe o hwilego” (“setopo,” Lamsa).​—Numeri 6:6, NW.

9. Beibele e bolela’ng ge e re ‘moya wa Rahele o be o e-tšwa’?

⁹ Eupša go thwe’ng ka taba yeo e lego go Genesi 35:​18 (NW), mabapi le lehu le setlago pelo la Rahele, leo le diregilego ge a be a belega morwa wa gagwe wa bobedi? Moo re bala gore: “Ya re ge moya wa gagwe o e-tšwa (ka ge a ile a hwa) a mo rea leina la Benoni; eupša tatagwe a mo rea Benjamini.” Na temana ye e bolela gore Rahele o be a e-na le motho wa ka gare yo a tšwilego ge a e-hwa? Ga go bjalo le gatee. Gopola gore lentšu “moya” le ka boela la šupa bophelo bjo motho a nago le bjona. Ka gona tabeng ye “moya” wa Rahele o be o bolela “bophelo” bja gagwe. Ke ka baka leo Dibeibele tše dingwe di fetolelago polelwana “moya wa gagwe o e-tšwa” e le “bophelo bja gagwe bo fela” (Knox), “a hema mohemo wa mafelelo” (JB) le “bophelo bja gagwe bo e-tšwa go yena” (Bible in Basic English). Ga go na se se bontšhago gore karolo ya sephiri ya Rahele e ile ya phologa ge a e-hwa.

10. Moya wa morwa yo a tsošitšwego wa mohlologadi ‘o ile wa boela go yena’ ka tsela efe?

¹⁰ Go swana le ka tsogo ya morwa wa mosadi wa mohlologadi, yeo e begilwego go 1 Dikxoši kgaolo 17. Go temana 22, re bala gore ge Eliya a rapelela mošemane yo monyenyane, “Morêna a kwa se Eliya a se bolêlaxo, môya wa mošemanyana wa boêla xo yêna a phela.” Mo le gona lentšu “moya” le bolela “bophelo.” Ka go rialo, New American Standard Bible e balega ka gore: “Bophelo bja ngwana bja boela go yena gomme a tsoga.” Ee, e be e le bophelo e sego selo sa sebopego sa moriti, bjoo bo ilego bja boela go mošemane. Se se dumelelana le seo Eliya a se boditšego mmago mošemane: “O k’O bônê, ngwana wa xaxo [motho ka boyena] ó a phêla!”​—1 Dikxoši 17:23.

Go Thwe’ng ka Moya (Spirit)?

11. Ke ka baka la’ng lentšu “moya” le ka se bolele karolo e arogilego ya mmele wa motho yeo e phologago lehu?

¹¹ Beibele e bolela gore ge motho a e-hwa, “môya [spirit] wa [gagwe] o a tloxa, ’me yêna ó boêla mmung wa xaxwe.” (Psalme 146:4) Na se se bolela gore ka morago ga ge motho a hwile moya o aroganego le mmele o tšwa e le ka kgonthe gomme wa tšwela pele o phela? Seo se be se ka se be bjalo, ka gobane mopsalme o tšwela pele ka gore: “Mohla woo ké mo xo fêlaxo maanô a motho” (“dikgopolo tša gagwe ka moka di a fela,” The New English Bible). Ka gona, moya (spirit) ke eng, gona o “tloxa” bjang go motho nakong ya ge a e-hwa?

12. Ke’ng seo se bolelwago ke mantšu a Sehebere le Segerika ao a fetoletšwego e le “moya (spirit)” ka Beibeleng?

¹² Mantšu ao a fetoletšwego ka Beibeleng e le “moya [spirit]” (ka Sehebere, ruʹach; ka Segerika, pneuʹma) ge e le gabotse a bolela “mohemo.” Ka gona, go e na le gore “môya wa [gagwe] o a tloxa,” phetolelo ya R. A. Knox e diriša polelwana “mohemo o tloga mmeleng wa gagwe.” (Psalme 145:4) Eupša lentšu “moya [spirit]” le bolela se se fetago tiro ya go hema. Ka mohlala, Genesi 7:​22 ge e hlalosa phedišo ya bophelo bja motho le bja phoofolo nakong ya Meetse-fula a lefase ka moka e re: “Tšohle tše di phelaxo di buša môya [goba spirit; Sehebere, ruʹach] ka dinkô, tšohle tše di bexo di phela mo xo le le omilexo, tša hwa.” Ka gona “moya [spirit]” o ka šupa go matla a bophelo ao a šomago go dibopiwa ka moka tše di phelago, batho gotee le diphoofolo, gomme e le ao a thekgwago ka go hema.

13. Moya o boela bjang go Modimo ge motho a e-hwa?

¹³ Ka gona, go ra go re’ng ge Mmoledi 12:7 e re ge motho a e-hwa, “môya o boêla xo Modimo E a o neilexo motho”? Na se se bolela gore moya o phatša sebakeng gomme wa ya moo Modimo a lego gona? Ga se sona se se bolelwago. Ka ge moya (spirit) e le matla a bophelo “o boêla xo Modimo” ka kgopolo ya gore kholofelo le ge e le efe ya bophelo bja nakong e tlago bakeng sa motho yoo gabjale e ithekgile ka mo go feletšego ka Modimo. Ke Modimo a nnoši yo a ka tsošološago moya (spirit) goba matla a bophelo, a dira gore motho a boele a phele. (Psalme 104:​30) Eupša na Modimo o rerile go dira seo?

“Ó tlo Tsoxa”

14. Ke’ng seo Jesu a ilego a se bolela le go se dira bakeng sa go imolla le go homotša dikgaetšedi tša Latsaro ka morago ga go lahlegelwa ke kgaetšedi’a bona?

¹⁴ Torotswaneng ya Bethania, yeo e lego mo e ka bago dikhilomithara tše tharo ka bohlabela bja Jerusalema, Maria le Mareta ba be ba llišwa ke lehu le le tlilego pele ga nako la kgaetšedi’a bona Latsaro. Jesu o ile a lla le bona ka gobane o be a e-na le maikwelo a borutho ka Latsaro le dikgaetšedi tša gagwe. Jesu o be a ka homotša bjang dikgaetšedi tše? O be a ka di homotša ka go di botša therešo, e sego taba e raraganego. Jesu o ile a fo re: “Kxaetšedi ya xaxo e tlo tsoxa.” Ke moka Jesu o ile a ya lebitleng, gomme a tsoša Latsaro​—a bušetša bophelo go monna yo a bego a hwile ka matšatši a mane!​—Johane 11:​18-23, 38-44.

15. Mareta o ile a arabela bjang go seo Jesu a ilego a se bolela le go se dira?

¹⁵ Na Mareta o ile a makatšwa ke ge Jesu a bolela gore Latsaro o be a “tlo tsoxa”? Ga go bonagale go le bjalo, ka gobane o ile a araba ka gore: “Ke tseba xore ó tlo tsoxa ka tsoxô ya letšatši la bofêlô.” O be a šetše a e-na le tumelo kholofetšong ya tsogo. Ke moo Jesu a mmoditšego gore: “Ké Nna tsoxô le bophelô. E a ntumetšexo ó tlo phela le xe a ka hwa.” (Johane 11:​23-25) Mohlolo wa go bušetšwa ga Latsaro bophelong o thušitše go matlafatša tumelo ya kgaetšedi’agwe le go aga ba bangwe tumelo. (Johane 11:​45) Eupša ge e le gabotse polelwana “tsogo” e bolela’ng?

16. Lentšu “tsogo” le bolela’ng?

¹⁶ Lentšu “tsogo” le fetoletšwe go tšwa lentšung la Segerika a·naʹsta·sis, leo ka go lebanya le bolelago “go emelela gape.” Bafetoledi ba ba-Hebere ba Segerika ba fetoletše a·naʹsta·sis ka mantšu ao a bolelago “go tsošwa ga bahu” (e lego, techi·yathʹ ham·me·thimʹ ka Sehebere).a Ka go rialo, tsogo e akaretša go tsoša motho boemong bja go se phele bja lehu​—go tsošološa mokgwa wa go phela wa motho.

17. (a) Ke ka baka la’ng go tsošwa ga batho ka o tee ka o tee e ka se be bothata go Jehofa Modimo le Jesu Kriste? (b) Jesu o dirile kholofetšo efe mabapi le bao ba lego mabitleng a kgopotšo?

¹⁷ Jehofa Modimo ka ge a e-na le bohlale bjo bo sa felego le kgopolo e phethagetšego a ka tsoša motho gabonolo. Ga se bothata go yena go gopola mokgwa wa go phela wa bao ba hwilego​—dika tša dimelo tša bona, histori ya bona ka noši le ditaba ka botlalo tša kamoo ba lego ka gona. (Jobo 12:​13; bapiša le Jesaya 40:​26.) Go feta moo, Jesu Kriste o ikemišeditše go tsoša bahu e bile o kgona go ba tsoša go etša ge phihlelo ya Latsaro e bontšha. (Bapiša le Luka 7:​11-17; 8:​40-56.) Ge e le gabotse, Jesu Kriste o itše: “Xo tla lebaka leo bohle ba lexo mabitleng [“a kgopotšo,” NW] ba tl’o xo kwa Lentšu la [Jesu] ka lôna. Xomme ba tlo tšwa.” (Johane 5:​28, 29) Ee, Jesu Kriste o holofeditše gore bohle bao ba lego kgopolong ya Jehofa ba tla tsošwa. Ka mo go kwagalago, moya go ya ka Beibele o a hwa, gomme pheko ya lehu ke tsogo. Eupša batho ba dimilione tše dikete ba ile ba phela ba ba ba hwa. Ke bomang bao gare ga bona ba lego kgopolong ya Modimo, gomme ba letetše tsogo?

18. Ke bomang bao ba tlago go tsošwa?

¹⁸ Bao ba ilego ba phegelela tsela ya go loka e le bahlanka ba Jehofa ba tla tsošwa. Eupša batho ba bangwe ba dimilione ba hwile ba se ba bontšha ge e ba ba be ba tla phela ka go dumelelana le ditekanyetšo tša Modimo tša go loka. Mohlomongwe ba be ba sa tsebe ka dinyakwa tša Jehofa goba ga se ba ba le nako e lekanego ya go dira diphetogo tše di nyakegago. Ba ba bangwe le bona ba kgopolong ya Modimo, ka go rialo ba tla tsošwa ka gobane Beibele e holofetša gore: “Bahu ba tlo tsoxa, bohle, baloki le ba s’a lokaxo.”​—Ditiro 24:15.

19. (a) Ke pono efe yeo moapostola Johane a ilego a ba le yona mabapi le tsogo? (b) Ke’ng seo se ‘lahlelwago bodibeng bya mollo’ gomme polelwana yeo e bolela’ng?

¹⁹ Moapostola Johane o bile le pono e kgahlišago ya go bona bao ba tsošitšwego ba eme pele ga sedulo sa bogoši sa Modimo. Ge a hlalosa se o ngwadile gore: “Lewatlê la nthša bahu ba lôna; le lehu, le bo-dula-bahu tša nthša bahu ba xo tšôna. Bohle ba sekišwa xò iwa ka medirô ya bôná. Lehu le bo-dula-bahu tša lahlêlwa bodibeng bya mollô. Ke lôna lehu la bobedi.” (Kutollo 20:​12-​14) Nagana feela ka se se bolelwago ke seo! Bahu ka moka bao ba lego kgopolong ya Modimo ba tla ntšhwa bo-dula-bahu, e lego lebitla le le tlwaelegilego la batho. (Psalme 16:​10; Ditiro 2:​31) Ka morago “lehu le bo-dula-bahu” di tla lahlelwa go seo se bitšwago ‘bodiba bja mollo,’ e lego seo se swantšhetšago tshenyego e feletšego. Lebitla le le tlwaelegilego la batho le ka se sa ba gona.

Kholofelo ya Moswana-noši!

20. Ba dimilione bao mo nakong ye ba hwilego ba tla tsošetšwa ditikologong tša mohuta mang?

²⁰ Ge ba dimilione ba tsošwa tsogong, ba ka se bušetšwe bophelong lefaseng leo le se nago selo. (Jesaya 45:​18) Ba tla tsošetšwa ditikologong tše botse tšeo di kaonefaditšwego, gomme ba tla hwetša ba lokišeditšwe mafelo a bodulo, diaparo le boati bja dijo. (Psalme 67:6; 72:​16; Jesaya 65:​21, 22) Ke bomang bao ba tlago go dira ditokišetšo tše ka moka? Go molaleng gore go tla swanela go ba go e-na le batho ba tlago go phela lefaseng le lefsa pele tsogo e thoma. Eupša ke bomang?

21, 22. Ke kholofelo efe ya moswana-noši yeo e letetšego bao ba phelago “mehleng ya bofêlô”?

²¹ Go phethagala ga boporofeta bja Beibele go bontšha gore re phela “mehleng ya bofêlô” bja tshepedišo ye ya dilo.b (2 Timotheo 3:1) Kgaufsinyane, Jehofa Modimo o tla tsena ditaba tša batho gare gomme a fediša bokgopo ka moka lefaseng. (Psalme 37:​10, 11; Diema 2:​21, 22) Ka nako yeo go tla direga’ng go bao ba hlankelago Modimo ka potego?

²² Jehofa a ka se fediše baloki gotee le ba kgopo. (Psalme 145:​20) Le ka mohla ga se a ka a dira selo se se bjalo, gomme a ka se se dire ge a fediša bokgopo ka moka lefaseng. (Bapiša le Genesi 18:​22, 23, 26.) Ge e le gabotse, puku ya mafelelo ya Beibele e bolela ka “lešaba le lexolo la batho ba xo sexo motho e a kxônaxo xo ba bala, ba dithšaba ka moka, le meloko ka moka, le merafô ka moka, le maleme ka moka” ba e-tšwa “tlaišexong e kxolo.” (Kutollo 7:​9-14) Ee, lešaba le legolo le tla phologa masetla-pelo a magolo ao lefase la gona bjale le kgopo le tlago go fela go ona, gomme ba tla tsena lefaseng le lefsa la Modimo. Moo, batho ba kwago ba ka holwa ka mo go tletšego ke tokišetšo e kgahlišago ya Modimo ya go lokolla batho sebeng le lehung. (Kutollo 22:​1, 2) Ka go rialo, “lešaba le lexolo” le ka mohla le ka se swanelwe ke go hwa. A kholofelo ya moswana-noši!

Bophelo bjo bo se Nago Lehu

23, 24. Ke’ng seo o swanetšego go se dira ge e ba o nyaka go thabela bophelo bjo bo se nago lehu Paradeiseng mo lefaseng?

²³ Na re ka kgodišega ka kholofelo ye e makatšago? Ruri re ka kgodišega! Jesu Kriste ka noši o bontšhitše gore go be go tla ba le nako yeo ka yona batho ba bego ba tla phela gomme le ka mohla ba se hwe. Jesu pejana ga ge a tsoša Latsaro mogwera wa gagwe o boditše Mareta gore: “E a phelaxo à ntumêla, a ka se kê a bá a hwa xo iša xo sa felexo.”​—Johane 11:26.

²⁴ Na o nyaka go phela ka mo go sa felego Paradeiseng mo lefaseng? Na o hlologetšwe go bona baratiwa ba gago gape? Moapostola Johane o re: “Lefase le a feta, le yôna kxanyoxô ya lôna. E a tl’o xo dula à le xôna xo ya xo ile, ké eo a diraxo tše Modimo a di rataxo.” (1 Johane 2:​17) Bjale ke nako ya go ithuta seo thato ya Modimo e lego sona gomme o ikemišetše go phela ka go dumelelana le yona. Ke moka wena gotee le ba bangwe ba dimilione bao ba šetšego ba dira thato ya Modimo le ka phela ka mo go sa felego Paradeiseng mo lefaseng.

[Mengwalo ya tlase]

Na o a Gopola?

◻ Tlhaloso ya motheo ya mantšu a maleme a pele ao a fetoletšwego e le “moya (soul)” ke efe?

◻ Go direga’ng ka moya lehung?

◻ Go ya ka Beibele pheko ya lehu ke’ng?

◻ Ke kholofelo efe ya moswana-noši yeo e letetšego batho ba botegago lehono?

[Caption on page 15]

“Moya (Soul)” e le Bophelo bja Sebopiwa

Ka dinako tše dingwe lentšu “moya” le šupa go bophelo bjo motho goba phoofolo e bo thabelago. Se ga se fetoše tlhaloso ya Beibele ya go hlalosa moya e le motho goba phoofolo. Ka mohlala: Re re motho yo a itšego o a phela, e lego seo se bolelago gore ke motho yo a phelago. Gape re ka bolela gore o na le bophelo. Ka tsela e swanago, motho yo a phelago ke moya. Lega go le bjalo, ge a dutše a phela, go ka bolelwa ka “moya” e le selo seo a nago le sona.

Ka mohlala, Modimo o boditše Moše gore: “Batho ka moka bao ba bego ba tsoma moya wa gago ba hwile.” Ka mo go kwagalago, manaba a Moše a be a tsoma go tšea bophelo bja gagwe. (Ekisodo 4:​19, NW; bapiša le Jošua 9:​24, NW; Diema 12:​10, NW.) Jesu o dirišitše lentšu le ka tsela e swanago ge a be a re: ‘Morwa wa motho o tletše go nea moya wa gagwe e le topollo bakeng sa ba bantši.’ (Mateo 20:​28, NW; bapiša le 10:​28.) Boemong bjo bongwe le bjo bongwe, lentšu “moya” le bolela “bophelo bja sephedi.”

[Seswantšho go letlakala 15]

Ka moka ke meoya

[Seswantšho go letlakala 15]

Hummingbird: U.S. Fish and Wildlife Service, Washington, D.C./Dean Biggins

[Seswantšho go letlakala 17]

Jesu o bontšhitše gore pheko ya lehu ke tsogo

[Seswantšho go letlakala 18]

“E a phelaxo à ntumêla, a ka se kê a bá a hwa xo iša xo sa felexo.”​—Johane 11:26