Timotheo “Ngwana . . . wa Makxonthe Tumelong”

TIMOTHEO e be e sa le yo monyenyane kudu ge moapostola wa Mokriste Paulo a be a mo kgetha bjalo ka mosepedišani-gotee le yena. Se se ile sa thoma segwera seo se bego se tla tšwela pele nywaga e ka bago e 15. Segwera seo se ilego sa ba gona magareng ga banna bao ba babedi e be e le sa mohuta wo e lego gore Paulo o be a ka bitša Timotheo “ngwana wa-ka moratiwa, mmotexi Moreneng” le “ngwana wa-ka wa makxonthe tumelong.”​—1 Ba-Korinthe 4:17; 1 Timotheo 1:2.

Ke semelo sa mohuta mang seo Timotheo a bego a e-na le sona seo se bego se dira gore Paulo a mo rate? Go tlile bjang gore Timotheo e be mogwera yo a rategago? Le gona ke dithuto dife tše holago tšeo re ka ithutago tšona go tšwa pegong e buduletšwego ya ditiro tša Timotheo?

O Kgethilwe ke Paulo

Paulo o ile a hwetša morutwana yo mofsa Timotheo ge moapostola a be a etetše Lisitara (e lego Turkey ya mehleng yeno) leetong la gagwe la bobedi la boromiwa mo e ka bago ka 50 C.E. Timotheo o be a hlatselwa gabotse ke Bakriste ba Lisitara le Ikonio, mo gongwe a le nywageng ya gagwe ya mafelelo ya mahlalagading goba nywageng ya pele ya bo-20. (Ditiro 16:​1-3) O ile a phelela leina la gagwe, leo le bolelago gore “Yo a Godišago Modimo.” Go tloga bjaneng, Timotheo o be a ile a rutwa Mangwalo a Makgethwa ke makgolo’agwe Loisa le mmagwe Oinika. (2 Timotheo 1:5; 3:​14, 15) Nywaga e sego kae pejana ga moo go bonala ba be ba ile ba amogela Bokriste nakong ya leeto la pele la Paulo motseng wa gabo bona. Bjale ka go šoma ga moya o mokgethwa, polelelo-pele ye nngwe e ile ya bontšha kamoo bokamoso bja Timotheo bo bego bo tla ba ka gona. (1 Timotheo 1:18) Ka go dumelelana le tlhahlo yeo, Paulo le bagolo ba phuthego ba ile ba bea lesogana le diatla, ka go rialo ba mo hlaolela tirelo e itšego, gomme moapostola o ile a mo kgetha gore e be moromiwa-gotee le yena.​—1 Timotheo 4:14; 2 Timotheo 1:6.

Ka ge tatagwe e be e le mo-Gerika yo a sa dumelego, Timotheo o be a se a bolla. Go ba gona, se e be e se senyakwa sa Bokriste. Lega go le bjalo, e le go tloša lepheko go ba-Juda bao ba bego ba tla ba etela, Timotheo o ile a dumela mogato wo wo o kwešago bohloko.​—Ditiro 16:3.

Na Timotheo pele o be a lebelelwa e le mo-Juda? Diithuti tše dingwe di bolela gore go ya ka matla a taolo a bo-rabi, “boemo bja ngwana lenyalong la go nyalelana le bašele bo ithekgile ka mmagwe, e sego tatagwe.” Se se bolela gore, “mosadi wa mo-Juda o belega bana ba ba-Juda.” Lega go le bjalo, mongwadi Shaye Cohen o botšiša ge e ba “molao wo wa bo-rabi wa batho o be o šetše o le gona lekgolong la pele la nywaga C.E.” le ge e ba o be o latelwa ke ba-Juda ba Asia Minor. Ka morago ga go hlahloba bohlatse bja histori, o phetha ka gore ge banna ba Ba-ntle ba be ba nyetše mosadi wa mo-Isiraele, “bana ba manyalong a ba be ba lebelelwa e le ba-Isiraele ge feela lapa leo le be le dula gare ga ba-Isiraele. Lešika le le be le thewa go mma ge e-ba e be e le nageng ya gabo mma. Ge mosadi wa mo-Isiraele a be a huduga bakeng sa go yo dula le monna wa gagwe wa Ba-ntle, bana ba be ba tšewa e le Ba-ntle.” Go sa šetšwe lebaka le ge e le lefe, go ba ga Timotheo ngwana wa batswadi ba merafo e sa swanego go swanetše go ba e bile mo go holago modirong wa gagwe wa boboledi. O be a ka se be le mathata a go dirišana le ba-Juda goba Ba-ntle, mohlomongwe se se be se tla mo thuša gore a kgone go tloša mapheko ao a bego a le gona magareng ga bona.

Ketelo ya Paulo Lisitara e bile sešupo sa phetogo e bohlokwa bophelong bja Timotheo. Go ikemišetša ga lesogana le go latela tlhahlo ya moya o mokgethwa le go dirišana ka boikokobetšo le bagolo ba Bakriste go ile gwa lebiša ditšhegofatšong tše dikgolo le ditokelong tša tirelo. Go sa šetšwe gore o be a lemoga se goba go se bjalo, Timotheo o be a tla dirišwa dikabelong tše bohlokwa tša pušo ya Modimo ka tlase ga tlhahlo ya Paulo, a mo iša mafelong a lego kgole le gae go etša Roma, motse-mošate wa mmušo.

Timotheo o Ile a Tšwetša Pele Dikgahlego tša Mmušo

Re na le feela pego e sa felelago ya mediro ya Timotheo, eupša o ile a sepela gohle bakeng sa go tšwetša pele dikgahlego tša Mmušo. Leeto la pele la Timotheo a e-na le Paulo le Silase ka 50 C.E. le ile la mo iša Asia Minor le Yuropa. Ge a le moo o ile a tšea karolo masolong a boboledi Filipi, Thesalonika le Berea. Ka morago ga ge kganetšo e dirile gore Paulo a ye Athene, Timotheo le Silase ba ile ba šadišwa Berea gore ba hlokomele sehlopha sa barutiwa seo se bego se hlomilwe moo. (Ditiro 16:6–17:14) Ka morago, Paulo o ile a romela Timotheo Thesalonika gore a ye go tiiša phuthego e mpsha yeo e bego e le moo. Timotheo o ile a bega ditaba tše dibotse mabapi le tšwelopele ya yona ge a gahlana le Paulo Korinthe.​—Ditiro 18:5; 1 Ba-Thesalonika 3:​1-7.

Mangwalo ga a bolele gore Timotheo o dutše lebaka le lekaakang le ba-Korinthe. (2 Ba-Korinthe 1:19) Lega go le bjalo, mo e ka bago ka 55 C.E., Paulo o ile a naganišiša ka go mo romela morago go bona ka ge a hweditše ditaba tše di tshwenyago ka boemo bja bona. (1 Ba-Korinthe 4:17; 16:10) Ka morago Timotheo o ile a romelwa le Erasito Matsedonia ba e-tšwa Efeso. Ge Paulo a be a ngwalela ba-Roma a le Korinthe, Timotheo o be a boetše a e-na le yena.​—Ditiro 19:22; Ba-Roma 16:21.

Timotheo le ba bangwe ba ile ba tloga Korinthe le Paulo nakong ya ge a be a e-ya Jerusalema, gomme ba sepedišana le moapostola bonyenyane go fihla Teroa. Ga go tsebege ge e ba Timotheo a ile a tšwela pele go fihla Jerusalema. Eupša o bolelwa ka leina matsenong a mangwalo a pele a mararo ao Paulo a a ngwadilego a le kgolegong Roma mo e ka bago ka 60-61 C.E.a (Ditiro 20:4; Ba-Filipi 1:1; Ba-Kolose 1:1; Filemone 1) Paulo o be a ikemišeditše go romela Timotheo Filipi a e-tšwa Roma. (Ba-Filipi 2:19) Ka morago ga go lokollwa ga Paulo kgolegong, Timotheo o ile a šala Efeso ka taelo ya moapostola.​—1 Timotheo 1:3.

Ka ge go tšea leeto lekgolong la pele la nywaga go be go se bonolo le gona go be go se bose, go ikemišetša ga Timotheo go tšea maeto a mantši ka baka la diphuthego e be le mo go retegago e le ruri. (Bona Morokami, wa August 15, 1996, letlakala 29, lepokisi.) Anke o nagane ka le lengwe la maeto ao a bego a tla a tšea le seo a re rutago sona ka Timotheo.

Go Edišetšwa ka Semelo sa Timotheo

Timotheo o be a e-na le Paulo Roma ge moapostola yo a bego a golegilwe a be a ngwalela Bakriste bao ba bego ba tlaišwa ba Filipi gomme a re: “Ka xo tseba Morêna Jesu ke holofêla xore ke tlo tloxa kè roma Timotheo a tla xo lena, xore le nna ke wê pelo xe ke e-kwa ka mo xo dutšexo le lena ka xôna. Xobane xa ke na yo mongwê yo pelo ya xaxwe e kwanaxo le ya-ka, e a kaxo etša yêna Timotheo ka xo hlôkômêla ditaba tša lena ka pelo. Xobane batho ka moka ba inyakêla tša bôná; xa ba nyake tša Kriste Jesu. Xe e le yêna Timotheo ke mo tseba xo bôtêxa, xobane mola rè le modirong wa Ebangedi, ó be a etša ngwana xe a dirišana le tat’axwe.”​—Ba-Filipi 1:​1, 13, 28- 30; 2:​19-22.

Mantšu ao a be a gatelela go kgomega ga Timotheo ka badumedi-gotee le yena. Ka ntle le ge a sepetše ka sekepe leeto leo le be le tšea matšatši a 40 ka maoto go tloga Roma go ya Filipi, ka tsela e kopana yeo e phatšago Lewatleng la Adriatic le matšatši a mangwe gape a 40 go boela Roma. Timotheo o be a ikemišeditše go dira tše ka moka e le gore a hlankele banababo le dikgaetšedi.

Le ge Timotheo a be a ile a tšea maeto a matelele, ka dinako tše dingwe o be a sa phele gabotse mmeleng. Go bonala a be a e-na le mohuta o itšego wa bothata bja mala gomme a lebeletšana le ‘bokoka bjoo bo bego bo fela bo mo boela.’ (1 Timotheo 5:23) Lega go le bjalo, o be a katana ka baka la ditaba tše di lokilego. Ga go makatše ge Paulo a ile a ba le tswalano ya kgaufsi kudu le yena!

Ge a dutše a le ka tlase ga tlhahlo ya moapostola gomme ba be ba feta diphihlelong tše itšego gotee, go molaleng gore Timotheo o ile a ekiša semelo sa Paulo. Ka gona, Paulo o be a ka mmotša gore: “Xe e le wêna O lotile thutô ya-ka wa e latêla, wa etša mokxwa wa-ka le phêxêlêlô ya-ka, le tumêlô ya-ka le xo se fêle pelo xa-ka, le leratô, le kxôtlêlêlô. Wa etša nna ka xo hlomarêlwa le xo tlaišwa ka tše di etšaxo tšela tša xo ntirêxêla Antiokia, le Ikonio le Lisitara. Ke kxotleletše dithlomarêlô tše byalo.” Timotheo o be a rothiša megokgo gotee le Paulo, o be a dula a le dithapelong tša gagwe, a bile a hlankela gotee le yena bakeng sa go tšwetša pele dikgahlego tša Mmušo.​—2 Timotheo 1:​3, 4; 3:​10, 11.

Paulo o kgothaditše Timotheo ka gore ‘go se ke gwa ba le e a mo nyatšago ka ge e sa le lesogana.’ Se mo gongwe se ka bontšha gore Timotheo o be a e-na le dihlong, a dika-dika go gatelela matla a gagwe a taolo. (1 Timotheo 4:12; 1 Ba-Korinthe 16:​10, 11) Lega go le bjalo, o be a kgona go ikemela ka noši, gomme Paulo o be a ka kgona go mo roma medirong ya boikarabelo ka kgodišego. (1 Ba-Thesalonika 3:​1, 2) Ge Paulo a be a lemoga go nyakega ga bolebeledi bjo tiilego bja pušo ya Modimo phuthegong ya Efeso, o ile a opeletša Timotheo gore a šale moo bakeng sa go “laêla xore xo se kê xwa ba le ba xo ruta thutô e šele.” (1 Timotheo 1:​3, mongwalo o sekamego ke wa rena.) Lega go le bjalo, le ge a be a gafetšwe boikarabelo bjo bontši, Timotheo o be a e-na le boipoetšo. Gape go sa šetšwe dihlong tšeo a bego a e-na le tšona, o be a e-na le sebete. Ka mohlala, o ile a ya Roma go yo thuša Paulo, yo a bego sekišwa ka baka la tumelo ya gagwe. Ge e le gabotse, Timotheo le yena o ile a golegwa ka lebaka le itšego, mo gongwe ka baka la lebaka le le swanago.​—Ba-Hebere 13:23.

Ka ntle le pelaelo, Timotheo o ile a ithuta go gontši go Paulo. Tlhompho yeo moapostola a bego a hlompha modirišani wa gagwe ka yona e hlatselwa kudu ke therešo ya gore o ile a mo ngwalela mangwalo a mabedi a a buduletšwego ao a hwetšwago Mangwalong a Bakriste a Segerika. Mo e ka bago ka 65 C.E., ge Paulo a be a lemoga gore o be a le kgaufsi le go hwela tumelo, o ile a buša a bitša Timotheo. (2 Timotheo 4:​6, 9) Mangwalo ga a utolle ge e ba Timotheo a ile a kgona go bona Paulo pele ga ge moapostola a bolawa.

Itire yo a Hwetšagalago!

Go ka ithutwa go gontši mohlaleng o mobotse wa Timotheo. O ile a holwa kudu ke go gwerana le Paulo, a gola a se sa ba mofsa yo a nago le dihlong ya ba molebeledi. Banna le basadi ba bafsa ba Bakriste lehono ba ka ithuta mo gontši tswalanong e swanago. Ge ba ka dira gore tirelo ya Jehofa e be modiro wa bona wa bophelo ka moka, ba tla ba le modiro o montši wo o holago wo ba ka o dirago. (1 Ba-Korinthe 15:58) E ka ba babulamadibogo goba baboledi ba nako e tletšego, phuthegong ya gabo bona goba ba ka kgona go hlankela mo go nyakegago thušo e kgolo ya bagoeledi ba Mmušo. Gare ga dilo tše dintši tše di kgonagalago ke modiro wa boromiwa nageng e nngwe goba tirelo ntlong-kgolo ya lefase ya Mokgatlo wa Watch Tower goba go le lengwe la makala a wona. Go ba gona, Bakriste ka moka ba ka bontšha moya o swanago le wo Timotheo a o bontšhitšego, ka go direla Jehofa tirelo ya moya ka moka.

Na o kganyoga go tšwela pele o gola moyeng, o e-ba yo a holago mokgatlong wa Jehofa maemong le ge e le afe ao o ka bonago a swanetše? Gona dira kamoo Timotheo a dirilego ka gona. Itire yo a hwetšagalago go fihla bokgoleng bjo bo kgonegago. Ke mang yo a tsebago ditokelo tša tirelo tšeo di ka go bulegelago?

[Mengwalo ya tlase]

[Seswantšho go letlakala 31]

“Xa ke na yo mongwê . . . e a kaxo etša yêna”