Puku ya Beibele ya bo-33 Mika

Mongwadi: Mika

Lefelo Leo e Ngwadilwego go Lona: Juda

Go Fetšwa ga go Ngwalwa ga Yona: Pele ga 717 B.C.E.

Nako Yeo e Akareditšwego: mo e ka bago ka 777–717 B.C.E.

1. Mika e be e le monna wa mohuta mang?

NAGANA ka monna yo a gotšego tsebong, e lego yo a feditšego nywaga e mentši tirelong e botegago go Jehofa. Nagana ka monna yo a nago le sebete, yo a bego a ka botša babuši ba setšhaba sa gabo gore, “Le ba-hlôya-boló, Le ba-rata-bobe; Ké bô-lena ba Le jaxo nama ya sethšaba sa-ka, Le se khumola letlalô.” Nagana ka monna yo a ikokobeditšego, yo a išago theto ka moka bakeng sa dipolelo tša gagwe tše matla go Jehofa, yo a bolelago ka moya wa gagwe. Na o be o ka se thabele bogwera bja monna yo bjalo? A bontši bja tsebišo le keletšo e kwalago tšeo a bego a ka di nea! Moporofeta Mika e be e le monna yo bjalo. Re sa dutše re ka hwetša keletšo ya gagwe e botse kudu ka pukung yeo e bitšwago ka leina la gagwe.—Mika 3:2, 3, 8.

2. Ke’ng se se tsebjago mabapi le Mika le nako yeo a porofetilego ka yona?

² Bjalo ka ge go le bjalo ka ba bantši ba baporofeta, go boletšwe go gonyenyane kudu mabapi le Mika ka boyena ka pukung ya gagwe; molaetša ke wona o bego o le bohlokwa. Leina Mika ke khutsufatšo ya Mikaele (yeo e bolelago gore “Ke Mang yo a Swanago le Modimo?”) goba Mikaya (yeo e bolelago gore “Ke Mang yo a Swanago le Jehofa?”). O dirile e le moporofeta nakong ya pušo ya Jothama, ya Ahasi le ya Hiskia (777-717 B.C.E.), e lego seo se mo dirilego gore e be wa mehleng e swanago le ya moporofeta Jesaya le moporofeta Hosea. (Jes. 1:1; Hos. 1:1) Nako e lebanego ya go porofeta ga gagwe ga e kgonthišetšwe, eupja e lekanyetšwa kudu go nywaga e 60. Diporofeto tša gagwe tša go senywa ga Samaria di swanetše go ba di ile tša newa pele ga ge motse o senywa ka 740 B.C.E., gomme modiro ka moka wa go ngwala o swanetše go ba o feditšwe bofelong bja pušo ya Hiskia, ka 717 B.C.E. (Mika 1:1) Mika e be e le moporofeta wa naga-legaeng yo a bego a e-tšwa motsaneng wa Moresethe, Shephelah e nonnego, ka borwa-bodikela bja Jerusalema. Go tlwaela ga gagwe bophelo bja magaeng go bontšhwa ke mohuta wa diswantšho tšeo a di dirišago go hlalosa dintlha tša dipolelo tša gagwe ka mo go kwalago.—2:12; 4:12, 13; 6:15; 7:1, 4, 14.

3. Mika o hlanketše dinakong dife tše bohlokwa, gona ke ka baka la’ng Jehofa a ile a mo roma e le moporofeta?

³ Mika o phetše dinakong tše kotsi le tša bohlokwa. Ditiragalo tše di diregago ka pela di be di lemoša e sa le pele ka kahlolo mebušong ya Isiraele le Juda. Kgobogo ya boitshwaro le borapedi bja diswantšho di be di metše Isiraele, gomme se se ile sa tlišetša setšhaba tshenyego ka Asiria, ka mo go kwalago mehleng ya go phela ga Mika ka noši. Juda e ile ya tlogela go dira se se lokilego pušong ya Jothama ya ekiša bokgopo bja Isiraele pušong ya borabele ya Ahasi gomme ka morago ya sokologa nakong ya pušo ya Hiskia. Jehofa o ile a tsoša Mika gore a lemoše batho ba Gagwe ka matla ka seo A bego a se tliša go bona. Diporofeto tša Mika di dirile e le tšeo di hlatselago tša Jesaya le Hosea.—2 Dikx. 15:32–20:21; 2 Kor. dikgao. 27-32; Jes. 7:17; Hos. 8:8; 2 Ba-Kor. 13:1.

4. Ke’ng seo se hlatselago go nepagala ga puku ya Mika?

⁴ Go na le bohlatse bjo bontši bja go bontšha go nepagala ga puku ya Mika. Ka mehla e ile ya amogelwa ke ba-Juda e le karolo ya dipuku tše kgethwa tša Sehebere. Jeremia 26:18, 19 e šupa ka go lebanya mantšung a Mika: “Tsione xo tlo lengwa ya ba thšemo; Jerusalêma e tlo ba mokxobô wa mafsika.” (Mika 3:12) Boporofeta bjo bo ile bja phethagatšwa ka mo go nepagetšego ka 607 B.C.E. ge kgoši ya Babele e fediša Jerusalema, “ba e senya.” (2 Kor. 36:19) Boporofeta bjo bo swanago bjo bo lego mabapi le Samaria, bja gore e be e tla ba “mokxobô wa mafsika mexoleng,” ka mo go swanago bo ile bja phethagatšwa. (Mika 1:6, 7) Samaria e ile ya senywa ke ba-Asiria ka 740 B.C.E. ge ba be ba iša mmušo wa ka leboa wa Isiraele bothopja. (2 Dikx. 17:5, 6) Ka morago e ile ya fenywa ke Alexander o Mogolo lekgolong la bone la nywaga B.C.E. gomme ya fedišwa ke ba-Juda ka tlase ga John Hyrcanus I lekgolong la bobedi la nywaga B.C.E. Ge e le ka go senywa mo ga mafelelo ga Samaria, The New Westminster Dictionary of the Bible ya 1970, letlakala 822, e re: “Mofenyi o ile a e phušola, a leka go tima-timetša bohlatse ka moka bja gore motse wo o šireleditšwego o kile wa ba gona mmotong.”

5. Boepi bja marope bo hlatsela bjang go phethagala ga diporofeto tša Mika?

⁵ Bohlatse bja tša boepi bja marope le bjona bo oketša polelo ya bjona tabeng ya go thekga diphethagalo tša boporofeta bja Mika. Go senywa ga Samaria ke ba-Asiria go boletšwe dipegong tša Asiria. Ka mohlala, kgoši ya Asiria Sargon o ile a ikgantšha ka gore: “Ke ile ka rakelela le go fenya Samaria (Sa-me-ri-na).”a Lega go le bjalo, ge e le gabotse e ka ba e le Salamanasere V yo a tlilego pele ga Sargon, yo a feleleditšego phenyo. Mabapi le Salamanasere, histori ya Babele e bolela gore: “O ile a senya Samaria.”b Tlhaselo ya Juda nakong ya pušo ya Hiskia, bjalo ka ge e boletšwe e sa le pele ke Mika, e ile ya ngwalwa gabotse ke Sanheribe. (Mika 1:6, 9; 2 Dikx. 18:13) O be a e-na le seswantšho se segolo sa bokgabo sa dikarolo tše nne seo se dirilwego lebotong la ngwako wa gagwe wa bogoši kua Ninife, seo se bontšhago go thopja ga Lakisi. O boletše phaphathing ya gagwe ya lefsika gore: “Ke ile ka rakelela metse ya gagwe e 46 e tiilego . . . gomme ka ntšha (go yona) batho ba 200150 . . . Yena ka mo dira mogolegwa Jerusalema, ngwakong wa gagwe wa bogoši, bjalo ka nonyana e le ka serobeng.” Gape o lokeletša meputso ya bogolegwa yeo a e lefilwego ke Hiskia, gaešita lege a feteletša tekanyo ya yona. Ga a bolele selo ka bošula bjo bo wetšego madira a gagwe.c—2 Dikx. 18:14-16; 19:35.

6. Ke’ng seo se dirago gore go budulelwa ga Mika go se ke gwa belaelwa?

⁶ Seo se tlošago dipelaelo ka moka tša ge e ba puku ye e buduletšwe, ke boporofeta bjo bo kgahlišago kudu bja Mika 5:1, bjo bo bolelago e sa le pele lefelo leo Mesia a tlago go belegelwa go lona. (Mat. 2:4-6) Gape go na le ditemana tše di swanago le dipolelo tšeo di lego Mangwalong a Bakriste a Segerika.—Mika 7:6, 20; Mat. 10:35, 36; Luka 1:72, 73.

7. Go ka bolelwa’ng ka matla a Mika a go bolela?

⁷ Lege Mika mo gongwe a ka ba a be a e-tšwa mafelong a magaeng a Juda, ruri o be a sa hlaelelwe ke bokgoni bja go itlhalosa. Tše dingwe tša dipolelo tše dibotse ka go fetišiša Lentšung la Modimo di ka hwetšwa pukung ya gagwe. Kgaolo 6 e ngwadilwe ka poledišano e kgahlišago kudu. Go feto-fetoga ga kapejana go goga tlhokomelo ya mmadi ge Mika a tloga ka lebelo ntlheng e nngwe go ya go e nngwe, a tloga thogakong a e-ya tšhegofatšong gomme a boela thogakong gape. (Mika 2:10, 12; 3:1, 12; 4:1) Go tletše dika tše di kgahlišago tša polelo: Ge Jehofa a e-tla, “dithaba di tlo toloxa, meedi e tlo fatoxa, xwa tlo etša mola moti ò le mollong, meetse xe a thšoloxêla leribeng.”—1:4; bona le 7:17.

8. Ke’ng seo se huperwego ke e nngwe le e nngwe ya dikarolo tše tharo tša Mika?

⁸ Puku e ka arolwa ka dikarolo tše tharo, karolo e nngwe le e nngwe e thoma ka “Kwang” gomme e na le dikgalemelo, ditemošo tša kotlo le dikholofetšo tša tšhegofatšo.

DIKAGARE TŠA MIKA

9. Go goeletšwa dikotlo dife malebana le Samaria le Juda?

⁹ Karolo 1 (1:1–2:13). Jehofa o tla a e-tšwa tempeleng ya gagwe go tla go otla Samaria ka baka la borapedi bja yona bja medimo ya diswantšho. O tla e dira “mokxobô wa mafsika” gomme ‘mafsika a gona a a kgatlele lengopeng,’ ge a pšhatlaganya diswantšho tša yona tše di betlilwego. Go ka se be le phodišo bakeng sa yona. Juda le yona e na le molato gomme e tla hlaselwa ‘dikgorong tša Jerusalema.’ Bao ba rulaganyago dilo tšeo di gobatšago ba a ahlolwa gomme ba tla lla ka gore: “Re feletše ruri.”—1:6, 12; 2:4, PK.

10. Kgaugelo ya Jehofa e bonala bjang?

¹⁰ Kapejana kgaugelo ya Jehofa e a bonagala, ge moporofeta a bolela leineng la Jehofa gore: “Ke tlo Le kxobêla ruri, lena ba xa-Jakobo, . . . Ke tlo bà ka [ba] phuta . . . ka ba dira dinku tša lešaka, mohlape wa phulong ya wôna, mabotho-botho a batho.”—2:12.

11. (a) Ke polelo efe ya kahlolo yeo bjale e lebišitšwego go babuši ba Jakobo le Isiraele? (b) Mika o lemoga bjang mothopo wa sebete sa gagwe?

¹¹ Karolo 2 (3:1–5:14). Ka gona Mika o tšwela pele: “Kwang hle, lena dihlogo tša Jakobo, le lena baahlodi ba ngwako wa Isiraele!” Kahlolo e bohloko e lebišitšwe malebana le ba ‘bao ba hloilego tše botse ba rata tše mpe’ bao ba gatelelago batho. Ba ‘robile marapo a bona.’ (3:1-3, PK) Bao ba balwago gotee le bona ke baporofeta ba maaka bao ba sa neego tlhahlo ya kgonthe, ba dira gore batho ba Modimo ba fapoge. Go nyakega se se fetago feela sebete sa motho go goeletša molaetša wo! Eupja Mika o bolela ka kholofelo gore: “Xe e le nna, ka kxonthe ke tletše matla a Môya wa Morêna; ke filwe kahlolô le boxale bya xore ke botšê Jakobo ’phapoxô tša xaxwe, Isiraele ke mmotšê dibe tša xaxwe.” (3:8) Go sola ga gagwe babuši bao ba nago le molato wa madi go fihla seremong se segolo: “Baxolo ba xôna ba buša ka xo bôna tsôxô-le-kobong; baperisita ba xôna ba ruta bà bôna moputsô; baporofeta ba xôna ba porofeta bà rekilwe.” (3:11) Ka gona Tsione e tla lengwa bjalo ka tšhemo, gomme Jerusalema e tla ba mokgobo wa mafsika.

12. Go newa boporofeta bofe bjo bogolo bakeng sa ‘bofelo bja mabaka’?

¹² Gape ka go fetoga ga kapejana, boporofeta bo retologela “bofelong bya mabaka” bakeng sa go nea tlhaloso e kgahlišago le e kgomago ya go tsošološwa ga borapedi bja Jehofa thabeng ya gagwe. (4:1) Ditšhaba tše dintši di tla rotogela gona go ya go ithuta ditsela tša Jehofa, ka gobane molao wa gagwe le lentšu la gagwe di tla tšwa Tsione le Jerusalema. Ba ka se sa hlwa ba ithuta ntwa, eupja o mongwe le o mongwe o tla dula ka tlase ga morara wa gagwe le mogo wa gagwe. Ba ka se ke ba boifa. Anke batho ka moka o mongwe le o mongwe a latele modimo wa gagwe, eupja barapedi ba therešo ba tla sepela leineng la Jehofa Modimo wa bona, gomme o tla ba buša e le Kgoši go iša ka mo go sa felego. Lega go le bjalo, sa pele Tsione e swanetše go ya bothopja Babele. Ke feela go tsošološweng ga yona moo Jehofa a tlago go phšatlaganya manaba a yona.

13. Ke mmuši wa mohuta ofe yo a tlago go tšwa Betlehema, gona “mašalêla a ba Jakobo” a tla ba bjalo ka eng?

¹³ Bjale Mika o bolela e sa le pele gore mmuši wa Isiraele “Yo thlaxô ya xaxwe e lexo ya boxolo-xolo,” o tla tšwa Betlehema Efurata. O tla buša e le ‘modiši a na le matla a Morena’ gomme a gola, e sego Isiraele feela, eupja “xo fihla kua lefase le xómaxo xôna.” (5:1, 3) Mo-Asiria yo a hlaselago o tla atlega ka nakwana, ka gobane o tla bušetšwa morago gomme naga ya gagwe ya dirwa lešope. “Mašalêla a ba Jakobo” a tla ba bjalo ka “phoka ye e tšwaxo xo Morêna” gare ga batho le bjalo ka tau e nago le sebete gare ga ditšhaba. (5:6) Jehofa o tla tomola borapedi bja maaka gomme a lefetša ditšhaba tšeo di sa kwego.

14. (a) Karolo 3 ya Mika e thoma ka go diriša seswantšho sefe? (b) Batho ba Isiraele ba paletšwe ke go fihlelela melao efe ya Jehofa?

¹⁴ Karolo 3 (6:1–7:20). Bjale go tšweletšwa ponagalo e kgahlišago ya kgoro ya tsheko e le poledišanong. Jehofa o “sekišana” le Isiraele, gomme o bitša meboto le dithaba e le dihlatse. (6:1) O hlohla Isiraele gore e nee bohlatse malebana le yena, gomme o laodiša ditiro tša gagwe tša go loka tšeo a ba diretšego tšona. Ke’ng seo Jehofa a se nyakago go motho wa lefaseng? E sego dihlabelo tše dintši tša diphoofolo, eupja go e na le moo, “ké xo dira tokô, ké xo rata botho; Ké xo sepela le Modimo [wa gagwe a] n’e boipoetšô.” (6:8) Se ke sona seo se sego gona Isiraeleng. Sebakeng sa toka le botho go na le “seêlô sa xo fora,” bošoro, maaka le bohwirihwiri. (6:11) Go e na le go sepela le Modimo ka boipoetšo, ba sepela ka merero e kgopo le borapedi bja diswantšho bja Omiri le Ahaba, bao ba bušitšego Samaria.

15. (a) Moporofeta o lla ka eng? (b) Ke phetho efe yeo e swanetšego yeo puku ya Mika e nago le yona?

¹⁵ Moporofeta o lla ka kgobogo ya boitshwaro ya batho ba gabo. Ee, gaešita le “yo e lego e a phadišago gare ga bona o bjalo ka mootlwa.” (7:4, PK) Go na le bohwirihwiri magareng ga bagwera ba kgaufsi le ka malapeng. Mika ga a šegame. “Xe e le nna, ke lebeletše Morêna; ke dula kè letetše Modimo Mo-mphološi. Modimo wa-ka ó tlo nkwa.” (7:7) O lemoša ba bangwe gore ba se ke ba thabela go otla ga Jehofa batho ba Gagwe, ka gobane phološo e tla tla. Jehofa o tla diša le go fepa batho ba gagwe gomme a ba bontšha “mehlôlô,” a dira gore ditšhaba di boife. (7:15) Ge a phetha puku ya gagwe, Mika o boeletša kgopolo ya leina la gagwe ka go tumiša Jehofa ka baka la botho bja Gagwe bjo bo thabišago bjo lerato. Ee, ‘Ke Mang Modimo yo a Swanago le Jehofa?’—7:18, NW.

LEBAKA LEO KA LONA E HOLAGO

16. (a) Boporofeta bja Mika bo itlhatsetše e le bjo bo holago bjang mehleng ya Hiskia? (b) Bo na le ditemošo dife tše matla bakeng sa mehla ye ya bjale?

¹⁶ Mo e ka bago nywaga e 2700 e fetilego, go porofeta ga Mika go itlhatsetše kudu e le ‘mo go holago bakeng sa go kgalema,’ ka gobane Kgoši Hiskia wa Juda o ile a arabela molaetšeng wa gagwe gomme a dira gore setšhaba se sokologe le go tsošološa bodumedi. (Mika 3:9-12; Jer. 26:18, 19; bapiša le 2 Dikxoši 18:1-4.) Lehono boporofeta bjo bjo bo buduletšwego ke bjo bo holago ka mo go fetišišago. Bohle bao ba ipolelago go ba barapedi ba Modimo, e-kwang ditemošo tšeo di kwalago tša Mika malebana le bodumedi bja maaka, borapedi bja diswantšho, go bolela maaka le bošoro! (Mika 1:2; 3:1; 6:1) Paulo o tiiša ditemošo tše go 1 Ba-Korinthe 6:9-11, moo a bolelago gore Bakriste ba therešo ba hlatswitšwe le gore ga go yo a nwelelago mekgweng e bjalo yo a tlago go ja bohwa bja Mmušo wa Modimo. Gabonolo le ka mo go kwalago, Mika 6:8 e bolela gore seo Jehofa a se nyakago ke gore motho a sepele le Yena ka toka, botho le boipoetšo.

17. Mika o nea kgothatšo efe go bao ba direlago Modimo ka tlase ga tlaišo le mathata?

¹⁷ Mika o ile a iša molaetša wa gagwe gare ga batho bao ba bego ba arogane kudu mo e lego gore “manaba a motho ké ba lapa labô.” Gantši Bakriste ba therešo ba bolela maemong a swanago, gomme ba bangwe ba gahlana le go ekwa le tlaišo e šoro tswalanong ya malapa a bona ka noši. Ka mehla ba swanetše go letela Jehofa ka go se fele pelo, e lego ‘Modimo mophološi wa bona.’ (Mika 7:6, 7; Mat. 10:21, 35-39) Nakong ya tlaišo goba ge ba lebeletšane le kabelo e thata, bao ba ithekgago ka sebete ka Jehofa ba tla ‘tlala matla a moya wa Morena’ go swana le Mika, tabeng ya go bolela molaetša wa Gagwe. Mika o porofetile gore sebete se se bjalo se be se tla bonala kudu-kudu go “mašalêla a ba Jakobo.” Ba ba be ba tla swana le ‘tau gare ga ditšhaba, magareng ga batho ba bantši,’ gomme ka nako e swanago ba ba bjalo ka phoka yeo e lapološago le diphororo tšeo di tšwago go Jehofa. Dika tše ruri di ile tša bontšhwa go ‘mašalela a Isiraele (Jakobo)’ ao a ilego a ba ditho tša phuthego ya Bokriste ya lekgolong la pele la nywaga.—Mika 3:8; 5:6, 7; Ba-Roma 9:27; 11:5, 26.

18. Ke boporofeta bofe bja Mika bjo bo tswalanago le pušo ya Mmušo wa Modimo ka Kriste Jesu?

¹⁸ Go belegelwa ga Jesu Betlehema ka go phethagatšwa ga boporofeta bja Mika, ga se feela gore go tiiša go budulelwa ga puku ke Modimo eupja go hlabišetša seetša ditemaneng tšeo di dikologilego temana ye e le boporofeta bja go tla ga Mmušo wa Modimo ka tlase ga Kriste Jesu. Jesu ke yena yo a bonalago a e-tšwa Betlehema (Ngwako wa Senkgwa) a e-na le mehola yeo e neago bophelo go bohle bao ba dumelago sehlabelong sa gagwe. Ke yena a ‘dišago ka matla a Morena’ le yo a golago gomme a goeletša khutšo go fihla magomong a lefase magareng ga mohlape wo o tsošološitšwego le wo o kopantšwego wa Modimo.—Mika 5:1, 3; 2:12; Joh. 6:33-40.

19. (a) Ke kgothatšo efe yeo e tutuetšago tumelo yeo e neilwego go bao ba phelago “bofelong bya mabaka”? (b) Mika o godiša bogoši bja Jehofa bjang?

¹⁹ Go ka hwetšwa kgothatšo e kgolo boporofeteng bja Mika mabapi le ‘bofelo bja mabaka,’ ge “dithšaba tše ntši” di tsoma tayo e tšwago go Jehofa. “Ke mo ba tl’o xo tšea dithšoša ba rula mexoma ka tšôna, ba tšea marumô ba rula maxwêtla ka ôna. Xo ka se bê le sethšaba se se tl’o xo tšwêla se sengwê lerumô; batho ba tlo lesa xo ithuta xo hlabana. Motho ó tlo dula moriting wa morara w’axwe, le mo moriting wa moxó wa xaxwe, xò se e a ba thšošaxo; ka xobane xo boletše molomo wa Morêna wa mašaba.” Ka ge ba tlogela borapedi ka moka bja maaka, ba kopanela le Mika go dumeleng gore: “Rena re tlo fêla rè e-ya ka tsela ya Morêna Modimo wa rena ka mehla le xo ya xo ile.” Ka kgonthe boporofeta bja Mika ke bjo bo tutuetšago tumelo ka go tšweletša ponelo pele ya ditiragalo tše tše dikgolo. Gape, ke bjo bo kgahlišago kudu ka go godiša Jehofa e le Mmuši le Kgoši ya ka mo go sa felego. Mantšu a ke a thabišago gakaakang: “Wa xo tlo buša thabeng ya Tsione ké Yêna Morêna xo tloxa moo le xo ya xo ile”!—Mika 4:1-7; 1 Tim. 1:17.

[Mengwalo ya ka tlase]