Na ke ga Tlhago go Dula o le Kgarebe Goba Lesogana le le Hlwekilego?

Ngaka e botho e botšišitše ka gore, ‘Jane, na go na le selo lege e le sefe seo se go tshwenyago matšatšing a?’

Ka go kgamakgametša Jane o itše, ‘Ngaka, banenyana ba bantši kua sekolong ba bolela mabapi le gore ba diriša pilisi ya go thibela pelego gomme ba ba le dikopano tša botona le botshadi. Na go na le se se fošagetšego ka nna ka gobane ga ke be le dikopano tša botona le botshadi?’​—⁠What Shall We Tell the Kids?, ka Dr. Bennett Olshaker.

BOKGAREBE. Mehleng e fetilego e be e le leswao la tlhompho. Lehono, bafsa ba bantši ba bo lebelela e le selo se se bakago dihlong le se se tshwenyago, e le boemo bjo e sego bja tlhago, bolwetši bjo bo swanetšego go “fodišwa” kapejana ka mo go ka kgonegago.

Ka mo go sa makatšego, bafsa ba lahla bokgarebe goba bosogana bja bjona ka dipalo tše dikgolo. Ka mohlala, nyakišišo ya 1983 yeo e dirilwego go bafsa ba kua Jeremane e utolotše gore 9 lekgolong feela ya banenyana ba nywaga e 15 le 4 lekgolong ya bašemane ba nywaga e 15 ba be ba šetše ba bile le dikopano tša botona le botshadi. Ka 1989 dipalo di be di hlatlogetše go 25 lekgolong le 20 lekgolong ka go latelana! Ditshekamelo tše di swanago di lemogwa dikarolong ka moka tša lefase.

Ka gona, ke’ng seo se neilego bokgarebe goba bosogana botumo bjo bobe magareng ga bafsa? Bafsa ba meloko ka moka ba ile ba swanelwa ke go lebeletšana le maikwelo a matla ao a bago gona nakong ya go tsena bokgarebjaneng goba bosoganyaneng. Lega go le bjalo, bafsa ba lehono ba golela lefaseng leo le neago tlhahlo e nyenyane goba leo le sa neego tlhahlo mabapi le boitshwaro. Nageng e nngwe ya Yuropa, sehlopha sa bagolo ba Bakriste se bega gore: “Go sa šetšwe go ba ga yona e nago le sebopego sa bodumedi, naga ye e tloga e se na ditekanyetšo tša boitshwaro. Go ba le kopano ya botona le botshadi e gobilego go kgotlelelwa e le ‘bofokodi bja motho.’ Bana ba godišetšwa malapeng ao batswadi ba gona ba sego ba nyalana. Papatšo yeo e sekametšego ditabeng tša botona le botshadi ke ye e atilego kudu go feta nageng lege e le efe e nngwe lefaseng la ka Bodikela.”

Bafsa ba dinageng tšeo di sa hlabologago le bona ka mo go swanago ba lebeletšane le ditutuetšo tše matla tša setšo le tša tša boiphedišo tšeo di kgothaletšago go hloka boitshwaro. Bafsa ba nageng e nngwe ya Afrika ba lemošwa ka gore, ‘Ge e ba lesogana le sa be le kopano ya botona le botshadi gona mmele wa lona o tla fokola.’ Tumelo e nngwe yeo e tlwaelegilego ka mo go swanago ke ya gore ‘ngwanenyana ga a tsebe bophelo go fihlela ge a robala le mošemane.’

Go oketša moo, ka baka la go hlokega ga mošomo mo go apareditšego gotee le bodiidi, ngwanenyana mo gongwe a ka tšhaba go gana ge motho yo a bonagalago e tla ba mothwadi wa gagwe a nyaka gore a robale le yena. Barutiši le bona ka mo go swanago mo gongwe ba ka nyaka go ba le dikopano tša botona le botshadi le barutwana e le tefo bakeng sa go hwetša dintlha tša go tšwelela sekolong. Ga se mo go makatšago bakeng sa banenyana bao ba diilago go neela mebele ya bona gore ba kgone go hwetša dinyakwa tša motheo​—⁠gaešita le bakeng sa go hwetša setena sa sesepe! Batho ba etšego dilo hloko ba nageng e nngwe yeo e sa hlabologago ba bega gore, “Go ba le kopano ya botona le botshadi go lebelelwa go le bjalo ka go nwa seno goba go ja dijo.”

Kgateletšo ya Dithaka

Lega go le bjalo, selo se se tutuetšago ka kudu ke kgateletšo e tšwago go dithaka. Mofsa yo a sa dutšego a se a ka a ba le dikopano tša botona le botshadi go bonala e tla ba mohlaselwa wa go kwerwa ka mehla le go tshwenywa. Le gona ge e ba o le o mongwe wa Dihlatse tša Jehofa, mo gongwe o ka kgethollwa ka kudu tabeng ye. Dithaka tša gago mo gongwe di ka go botša gore ga se wena monna-tia goba mosadi-sadi ge feela o se o be le dikopano tša botona le botshadi. Mo gongwe ba ka ba ba fahlela ka go go botša gore ke taba e botse gore o be le “phihlelo” pele ga lenyalo. Goba mo gongwe ba ka leka gape go go botša ka ditaba tše dintši tša dikopano tša botona le botshadi tše sa dumelelwago tša go hloka boitshwaro.

Kgarebe e nngwe e itše, “Sally o be a sa kgaotše go bolela mabapi le kamoo go robala ga gagwe le lesogana la gagwe go bego go thabiša ka gona. Gape o be a ntira gore ke nagane gore ke lahlegelwa ke bjo bongwe bja maipshino a magolo bophelong.” Ka go palelwa ke go lemoga gore “go na le go ikgantšha kudu, go feteletša ditaba le go bolela maaka mabapi le taba ya go ba le dikopano tša botona le botshadi magareng ga bafsa,” bafsa ba bantši ba fekeetšwa ke ditaba tše bjalo. (Coping With Teenage Depression, ka Kathleen McCoy) Mosadi o mongwe o mofsa yo a bitšwago Maria yo a ilego a lahla bokgarebe bja gagwe ka kopano ya botona le botshadi e gobilego o a gopola: “Ke ile ka ikwa ke gateletšegile, gomme ke be ke tloga ke nyaka gore ke amogelwe. Gaešita lege ke be ke tseba gore ke phošo, ke be ke nyaka go swana le batho ba bangwe​—⁠go ba le lesogana la-ka.”

Bafsa ba dimilione ka mo go swanago ba amogetše phatlalatšo ya lefase ya maaka gomme ba thoma go dumela gore bohlweki bja bokgarebe goba bosogana ga se bja tlhago le gore kopano ya botona le botshadi ya pele ga lenyalo ke boithabišo feela bjo bo sa gobatšego. Ka gona batho bao ba sa kago ba ba le dikopano tša botona le botshadi ba nyakile ba fetogile sehlopha sa batho seo se lego kotsing ya go fela magareng ga bafsa.

Pono ya Modimo ka Bohlweki bja Bokgarebe Goba Bosogana

Lega go le bjalo, go na le lehlakore le lengwe ditabeng tša kopano ya botona le botshadi ya pele ga lenyalo leo mo gongwe dithaka tša gago di ka se bolelego ka lona. Maria o a gopola: “Ka morago ke ile ka ikwa ke tshwenyegile gomme ke lewa ke dihlong. Ke ile ka itlhoya le go hloya lesogana la-ka.” Diphihlelo tše bjalo ke tše di tlwaelegilego kudu go feta kamoo bafsa ba bantši ba dumelago ka gona. Lebala ka ditaba tše dintši tša maaka le dipheteletšo tšeo mo gongwe o ka di kwago go dithaka tša gago. Go bolela therešo kopano ya botona le botshadi ya pele ga lenyalo gantši ke phihlelo e kwešago bohloko maikwelong le e nyenyefatšago​—⁠ka mafelelo ao a nyamišago!

Se ga se sa swanela go go makatša. Ka baka la gore lege lefase mo gongwe le ka ba le šetše le lebelela kopano ya botona le botshadi ya pele ga lenyalo e le e swanetšego le ya tlhago, seo ga se e lokafatše mahlong a Modimo. Jesu Kriste o re gopotša gore “se batho ba se semaxo se sexolo, Modimo ó bôna é le se makxapha.” (Luka 16:​15) Modimo o na le ditekanyetšo tša gagwe ka noši tša boitshwaro bjo bo amogelegago. Beibele e re, “Se Modimo a se rataxo ké kxêthexô ya lena, xore Le ilê bootswa. Mang le mang e lexo wa lena a tsebê mosadi e lexo wa xaxwe ka mokxwa wa kxêthêxô le wa xo mo xodiša; . . . Xobane se Modimo a re bileditšexo sôna xa se dithšila, ké kxêthêxô.”​—⁠1 Ba-Thesalonika 4:​3-⁠7.

Ka gona, go ya ka Modimo go ba lesogana goba kgarebe yeo e sa kago ya ba le dikopano tša botona le botshadi ga se feela selo se se lokilego eupja ke se se hlwekilego le se sekgethwa! Isiraeleng ya bogologolo, banenyana ba dikgarebe ba be ba e-⁠na le maemo a hlomphegago. Molao o be o ba šireletša kgobošong ya kopano ya botona le botshadi. (Doiteronomio 22:​19, 28, 29) Le gona bokgarebe bo tšwela pele e le bjo bo hlompšhago magareng ga Bakriste ba therešo. Phuthego ya Bokriste ka boyona e swantšhwa le “mosetsana e a se naxo bosodi” ka baka la bohlweki bja yona boitshwarong.​—⁠2 Ba-Korinthe 11:⁠2; Kutollo 21:⁠9.

Ga go na mo Beibele e kgothaletšago bafsa gore ba lebelele bohlweki bja bokgarebe goba bosogana bja bona e le thogako. Ka mo go fapanego, moapostola Paulo o boletše gore “feela ge o mongwe e le yo a tiilego pelong ya gagwe . . . gore a lotole boemo bja gagwe bja go se nyale goba go se nyalwe, o dira gabotse. E a nyalago goba e a nyalwago o dira gabotse, feela yo a sa nyalego goba yo a sa nyalwego o dira kaone kudu.”a Paulo o be a sa nyatše dikopano tša botona le botshadi tše di hlomphegago lenyalong. Go e na le moo, o be a bontšha gore Mokriste yo a kgethago go boloka bokgarebe goba bosogana bja gagwe ka go dula a sa tsene lenyalong o tla kgona “go direla Morena ka mehla ka ntle le tšhitišo.”​—⁠1 Ba-Korinthe 7:​25, 33-38, NW.

Ka gona, go mofsa wa Mokriste, go ba yo a sego a ba le dikopano tša botona le botshadi ga se leswao la dihlong eupja ke bohlatse bja potego ya motho go Modimo. Ka ntle le pelaelo, go dula o hlwekile ga go bonolo; go nyakega go itshwara e le ka kgonthe. Eupja Beibele e re kgonthišetša gore ‘melao ya Modimo ga se e thata.’ (1 Johane 5:⁠3) Mopsalme o re kgonthišetša gore: “’Taêlô tša Morêna di lokile, di thabiša pelo. Ditayô tša Morêna di sekile, di boniša mahlô.” (Psalme 19:⁠8) Go latela ditsela tša Modimo ka mehla go hlwekile, go a hola.

‘Go Senyetša Mmele wa Gago’

Ka tsela e fapanego, Beibele go 1 Ba-Korinthe 6:​18 e re: “E a diraxo bootswa yêna ó senyetša mmele wa xaxwe.” Go sa šetšwe dipolelo tšeo di tlwaelegilego magareng ga batho, ga go na bohlatse bja gore go ithiba gore o se be le kopanong ya botona le botshadi go gobatša mmele. Go ineela kganyogong ke gona go tlišetšago mmele dikotsi! Ngaka e nngwe e tumilego e re: “Malwetši ao a fetelago ka kopano ya botona le botshadi a tla tšwela pele a ata ka lebelo le legolo ge e se feela ge mekgwa ya go a laola yeo e šomago e ka dirišwa, gomme go ata ga ona ka lebelo morago bjale ka karolo e itšego, go bakilwe ke go phagama mo gogolo ga tekanyo ya dikopano tša botona le botshadi magareng ga batho ba bafsa.”​—⁠Current Controversies in Marriage and Family.

Mokgwa wa go hloka boitshwaro magareng ga bafsa le wona o tšweleditše leuba le legolo la go ima ga bafsa. Kua United States, seripa-gare sa dimpa tše di senywa ka go ntšhwa mo go itiragalelago le go ntšhwa mo go dirwago. Gape go na le tshenyo ya maikwelo yeo kopano ya botona le botshadi ye e gobogilego e ka e bakago. Diana o mofsa o gopola ka gore, “Ka morago ga ge a hweditše seo e bego e le kgale a se nyaka, o ile a ntlogela.” Mantšu a Paulo a kwala e le a therešo. Kopano ya botona le botshadi ya pele ga lenyalo ke ‘go senyetša mmele wa motho.’

Bootswa gape bo ‘senya le go šwahlela godimo ga ditshwanelo’ tša batho ba bangwe. (1 Ba-Thesalonika 4:⁠6, NW) Lega go le bjalo, bo tšeela motho o mongwe tokelo ya gagwe ya go tsena lenyalong a le boemong bjo bo hlwekilego bja boitshwaro. Motho yo e tlago go ba molekane wa gago wa lenyalo nakong e tlago le yena ka mo go swanago o amogwa tshwanelo ya gagwe ya go ba le molekane wa lenyalo yo a sego a ka a ba le kopano ya botona le botshadi.

Ka baka leo, puku ya Why Wait Till Marriage? e nea tlhokomedišo ye yeo e dirago gore motho a nagane: “Ka go ba ga gago le kopano ya botona le botshadi ka lekga la mathomo, ga o sa hlwa o le kgarebe. . . . O ka kgetha gatee feela.” Dira kgetho e nepagetšego! O se ke wa tutuetšwa ke phatlalatšo ya maaka ya lefase gore o nagane gore go na le se se fošagetšego ka wena ge o kgomarela ditekanyetšo tša Beibele. Go se be le dikopano tša botona le botshadi ga se selo se šele goba seo se sa tlwaelegago. Kopano ya botona le botshadi e gobogilego ke yona e senyago, e nyenyefatšago le e gobatšago. Ka go kgomarela boemo bja gago bja go se be le dikopano tša botona le botshadi, o šireletša bophelo bja gago bjo bobotse, go phela gabotse ga gago maikwelong, gomme sa bohlokwa kudu go di feta, o boloka tswalano ya gago le Modimo.

Taba ya kamoo mofsa a ka kgonago go dira se ka gona e tla ahla-ahlwa dihlogong tša nakong e tlago.

[Mengwalo ya tlase]

[Seswantšho go letlakala 21]

Go na le go ikgantšha kudu le go bolela maaka mabapi le ditiro tša kopano ya botona le botshadi