Kgaolo 35

Go Fediša Babilona o Mogolo

1. Morongwa o hlalosa bjang sebata sa mmala wa sekareleta, gomme ke bohlale bja mohuta ofe bjo bo nyakegago go kwešiša dipontšho tšeo di lego go Kutollo?

MORONGWA ge a hlalosa ka mo go tšwelago pele sebata sa mmala wa sekareleta, goba se se sehwibidu sa Kutollo 17:3, o botša Johane gore: “Mo ke mo go nyakegago tlhaologanyo ye e nago le bohlale: Dihlogo tše šupago di bolela dithaba tše šupago, tšeo mosadi a dulago godimo ga tšona. Go na le dikgoši tše šupago: tše hlano di wele, e nngwe e gona gomme e nngwe ga e sešo ya fihla, eupša ge e fihla e tla dula lebakanyana.” (Kutollo 17:9, 10) Morongwa mo o fetišetša bohlale bjo bo tšwago godimo, e lego bohlale bo nnoši bjo bo ka neago kwešišo ya dipontšho tšeo di lego go Kutollo. (Jakobo 3:17) Bohlale bjo bo fahloša sehlopha sa Johane le bagwera ba sona ge e le ka bohlokwa bja mehla ye re phelago go yona. Bo dira gore dipelo tšeo di ineetšego di kwešiše dikahlolo tša Jehofa, tšeo mo nakong ye di lego kgaufsi le go phethwa, gomme bo mediša go ba le poifo e botse ya go boifa Jehofa. Go bjalo ka ge Diema 9:10 e re: “Mathômô a bohlale ké xo boifa Morêna; thlaloxanyô ké xo tseba Yêna Mokxêthwa.” Bohlale bja Modimo bo re utollela’ng ka sebata?

2. Ke’ng seo se bolelwago ke dihlogo tše šupago tša sebata sa mmala wa sekareleta, gomme ke bjang ‘tše hlano di šetšego di wile, gomme e nngwe e lego gona’?

² Dihlogo tše šupago tša sebata seo se sešoro di emela “dithaba” tše šupago goba “dikgoši” tše šupago. Mantšu a ka bobedi a dirišwa ka Mangwalong go šupa go mebušo. (Jeremia 51:24, 25; Daniele 2:34, 35, 44, 45) Ka Beibeleng, mebušo e tshelelago ya lefase e bolelwa e le yeo e nago le tutuetšo ditabeng tša batho ba Modimo: Egipita, Asiria, Babilona, Bameda le Baperesia, Gerika le Roma. Go mebušo ye, e mehlano e be e šetše e bile gona gomme ya feta nakong ya ge Johane a be a hwetša Kutollo, mola Roma e be e sa dutše e le mmušo o mogolo wa lefase. Se se dumelelana gabotse le mantšu a rego, “tše hlano di wele, e nngwe e gona.” Eupša go thwe’ng ka “e nngwe” yeo e bego e swanetše go tla?

3. (a) Go tlile bjang gore Mmušo wa Roma o aroganywe? (b) Ke ditiragalo dife tšeo di diregilego ka Bodikela? (c) Mmušo o Mokgethwa wa Roma o swanetše go lebelelwa bjang?

³ Mmušo wa Roma o bušitše ka nako e telele gaešita le go gola ka nywaga e makgolo ka morago ga mehla ya Johane. Ka 330 C.E., Mmuši Constantine o ile a tloša motse-mošate wa gagwe kua Roma gomme a o iša Byzantium, yeo a ilego a e rea lefsa leina la Constantinople. Ka 395 C.E., Mmušo wa Roma o ile wa arolwa ka dikarolo tša ka Bohlabela le ka Bodikela. Ka 410 C.E., Roma e ile ya thopša ke Alaric, kgoši ya ma-Visigoths (morafo wa Majeremane wo o ilego wa sokologela dithutong tša “Bokriste” tša Arius). Merafo ya Majeremane (le ya “Bokriste”) e ile ya fenya Sepania le karolo e kgolo ya dinaga tšeo di bego di bušwa ke Roma kua Afrika Leboa. Go bile le nywaga e makgolo ya go tsogelana matla, ya meferefere le ya ditokišo kua Yuropa. Go ile gwa tsoga babuši ba tumilego ka Bodikela, go swana le Charlemagne yo a ilego a gwerana le Mopapa Leo III lekgolong la bo-9 la nywaga le Frederick II yo a ilego a buša lekgolong la bo-13 la nywaga. Eupša pušo ya bona gaešita le ge e be e bitšwa gore ke Mmušo o Mokgethwa wa Roma, e be e le e nyenyane kudu go ya Mmušo wa Roma wa nakong e fetilego boemong bja wona bjo bo phagamego. E be e bonala kudu e le go tsošološwa goba go tšwetšwa pele ga mmušo wo wa kgale go e na le go ba mmušo o mofsa.

4. Ke katlego efe yeo Mmušo wa ka Bohlabela o ilego wa ba le yona, eupša go ile gwa direga’ng ka dinaga tše dintši tšeo di bego di bušwa ke Roma ya kgale, e lego Afrika Leboa, Sepania le Siria?

⁴ Mmušo wa ka Bohlabela wa Roma wo o bego o le Constantinople o ile wa kgotlelela tswalano yeo e sego botse ka tekanyo e itšego le Mmušo wa ka Bodikela. Lekgolong la nywaga la botshelela, mmuši wa ka Bohlabela Justinian I o ile a kgona go fenya gape karolo e kgolo ya Afrika Leboa, gomme o ile a ba a šwahlela Sepania le Italy. Lekgolong la bošupa la nywaga Justinian II o ile a fenya gape mafelo a Mmušo a Matsedonia ao a bego a thopilwe ke morafo wa ma-Slavic. Lega go le bjalo, lekgolong la seswai la nywaga karolo e kgolo ya mafelo ao pele a bego a bušwa ke Roma ya bogologolo, e lego Afrika Leboa, Sepania le Siria e ile ya ba ka tlase ga mmušo o mofsa wa Bomoseleme gomme ya se sa hlwa e bušwa ke Constantinople le Roma.

5. Gaešita le ge motse wa Roma o ile wa wa ka 410 C.E., fela go tla bjang gore mehlala ka moka ya Mmušo wa Roma wa bopolitiki e tšee nywaga e makgolo a mantši gakaakaa gore e nyamalale lefaseng?

⁵ Motse wa Constantinople o ile wa ba gona ka nako e telele. O ile wa phonyokga ditlhaselong tša ka mehla tša Baperesia, ma-Araba, ma-Bulgaria le ma-Russia go fihlela ge mafelelong ka 1203 o thopša ke ma-Crusader a ka Bodikela, e sego ke Mamoseleme. Lega go le bjalo, ka 1453 o ile wa bušwa ke mmuši Mehmed II wa Momoseleme wa Ottoman gomme kapejana ya ba motse-mošate wa Ottoman, goba Mmušo wa Turkey. Ka gona, gaešita le ge motse wa Roma o ile wa wa ka 410 C.E., go tšere nywaga e makgolo a mantši kudu gore mehlala ka moka ya Mmušo wa bopolitiki wa Roma e nyamalale lefaseng. Gaešita le nakong yeo, tutuetšo ya wona e be e dutše e bonwa mebušong ya bodumedi yeo e bego e theilwe thulaganyong ya bo-mopapa ya Roma le go dikereke tša ka Bohlabela tša Orthodox.

6. Ke mebušo efe e mefsa e le ka kgonthe yeo e ilego ya thongwa, gomme ke ofe wo o ilego wa atlega kudu?

⁶ Lega go le bjalo, lekgolong la bo-15 la nywaga dinaga tše dingwe di be di bopa mebušo yeo e tlogago e le e mefsa. Gaešita le ge e mengwe ya mebušo ye e mefsa e be e hwetšwa dinageng tša dikoloni tšeo e bego e le tša Roma, fela mebušo ya tšona e be e se feela go tšwetšwa pele ga Mmušo wa Roma. Portugal, Sepania, Fora le Holland ka moka e bile mafelo a mebušo e gašanego. Eupša wo o atlegilego kudu e bile Brithania, yeo e ilego ya buša mmušo o mogolo wo go wona ‘letšatši le gatee le sa dikelego.’ Mmušo wo o ile wa phatlalala ka dinako tše sa swanego karolong e kgolo kudu ya Amerika Leboa, Afrika, India le Borwa-bohlabela bja Asia, gotee le karolo e kgolo ya Borwa bja Pacific.

7. Mohuta wa mmušo wa lefase wa mohlakanelwa o ile wa ba gona bjang, gomme Johane o ile a bolela gore ‘hlogo’ ya bošupa, goba mmušo wa lefase, e be e tla tšwela pele e buša ka nako e kaaka’ng?

⁷ Lekgolong la bo-19 la nywaga, tše dingwe tša dikoloni tša Amerika Leboa di be di šetše di hlanogetše Brithania gore di bope United States of America yeo e ipušago. Go tša bopolitiki, ntwa e itšego magareng ga setšhaba se sefsa le naga yeo e bego e le ya gabo sona e ile ya tšwela pele. Lega go le bjalo, ntwa ya pele ya lefase e ile ya gapeletša dinaga tše tše pedi go lemoga dilo tšeo di swanago ka tšona, gomme se sa matlafatša tswalano e kgethegilego magareng ga tšona. Ka gona, go ile gwa ba le mmušo wa lefase wa mohlakanelwa wo o bopilwego ka United States of America, yeo mo nakong ye e lego setšhaba se se humilego kudu lefaseng le Great Britain, yeo e lego sedulo sa mmušo o mogolo kudu wa lefase. Bjale ye ke ‘hlogo’ ya bošupa goba mmušo wa lefase wo o tšwelago pele o buša go ba go fihla mehleng ya bofelo le woo Dihlatse tša Jehofa tša mehleng yeno di thomilego go ba gona mafelong a wona. Ge go bapišwa le pušo ya nako e telele ya hlogo ya botshelela, ruri hlogo ya bošupa e dula feela “lebakanyana” go fihlela ge Mmušo wa Modimo o fediša mebušo ka moka ya ditšhaba.

Ke ka Baka La’ng se Bitšwa Kgoši ya Seswai?

8, 9. Morongwa o bitša sebata sa mmala wa sekareleta sa seswantšhetšo eng, gomme se tšwa go tše šupago ka tsela efe?

⁸ Morongwa o tšwela pele go hlalosetša Johane gore: “Sebata se se bego se le gona fela se se sa le gona, e bile ke sona kgoši ya seswai, eupša se tšwa go tše šupago, gomme se ya tshenyegong.” (Kutollo 17:11) Sebata sa seswantšhetšo sa mmala wa sekareleta “se tšwa go” dihlogo tše šupago; e lego seo se bolelago gore se tswetšwe ke tšona, goba se bile gona ka baka la dihlogo tšeo tša ‘sebata sa mathomo seo se rotogilego lewatleng,’ seo seswantšho sa sona e lego sebata sa mmala wa sekareleta. Ka tsela efe? Ee, ka 1919 mmušo wa Maisemane le ma-Amerika o ile wa ba hlogo e bušago. Dihlogo tša nako e fetilego tše tshelelago di ile tša wa, gomme boemo bja mmušo wa lefase o bušago bo ile bja fetela go hlogo ye ya mohlakanelwa gomme bjale bja hlongwa go yona. Hlogo ye ya bošupa, e le moemedi wa gona bjale wa lelokelelo la mebušo ya lefase, e bile matla a tutuetšago a go hloma Kgwerano ya Ditšhaba gomme e sa dutše e le yeo e tšwetšago pele kudu le go thekga Ditšhaba tše Kopanego ka tša ditšhelete. Ka gona, ka tsela ya seswantšhetšo sebata sa mmala wa sekareleta, e lego kgoši ya seswai, “se tšwa go” dihlogo tše šupago tša mathomo. Taba ya gore se tšwa go tše šupago, ge e lebelelwa ka tsela ye, e dumelelana gabotse le kutollo ya mathomo ya gore sebata se se nago le dinaka tše pedi tšeo di swanago le tša kwana (Mmušo wa Lefase wa Maisemane le ma-Amerika, e lego hlogo ya bošupa ya sebata sela sa mathomo), se tutueleditše go betlwa ga seswantšho gomme sa se nea bophelo.—Kutollo 13:1, 11, 14, 15.

⁹ Go oketša moo, ditho tša mathomo tša Kgwerano ya Ditšhaba di akareditše gotee le Great Britain, mebušo yeo e bušitšego mafelong a dihlogo tše dingwe tša nakong e fetilego, e lego Gerika, Iran (Peresia) le Italy (Roma). Mafelelong mebušo ye e bušago dinaga tšeo di bego di bušwa ke mebušo ya lefase e tshelelago ya nakong e fetilego e ile ya ba ditho tšeo di thekgago seswantšho sa sebata. Go ka bolelwa le ka kgopolo ye gore sebata se sa mmala wa sekareleta se tšwa go mebušo e šupago ya lefase.

10. (a) Go ka bolelwa bjang gore sebata sa mmala wa sekareleta “ke sona kgoši ya seswai”? (b) Moetapele wa naga yeo e kilego ya ba Soviet Union o ile a bontšha bjang gore o thekga Ditšhaba tše Kopanego?

¹⁰ Ela hloko gore sebata sa mmala wa sekareleta “ke sona kgoši ya seswai.” Ka gona, Ditšhaba tše Kopanego lehono di bopilwe gore di be bjalo ka mmušo wa lefase. Ka dinako tše dingwe di ile tša ba tša itshwara bjalo ka mmušo, gomme tša romela madira lebaleng la dintwa go ya go fediša dintwa tša ditšhaba-tšhaba, go etša kua Korea, Pheninsula ya Sinai, dinageng tše itšego tša Afrika le Lebanon. Eupša ke feela seswantšho sa kgoši. Ka go swana le seswantšho sa bodumedi, ga di na tutuetšo ya kgonthe goba matla ka ntle le ao di a neilwego ke bao ba di tšweleditšego gotee le go di rapela. Ka dinako tše dingwe sebata se sa seswantšhetšo se bonala se fokola; eupša le ka mohla ga se sa ka sa lahlwa ka mo go feletšego ke ditho tšeo di sekametšego mokgweng wa go buša ka bonkgwete tšeo di ilego tša lahlela Kgwerano ya Ditšhaba ka sekoting. (Kutollo 17:8) Gaešita le ge a be a e-na le dikgopolo tše di fapanego ka mo go feteletšego ditabeng tše dingwe, fela ka 1987 moetapele yo a tumilego wa naga yeo e kilego ya ba Soviet Union, o ile a tlatša bo-mopapa ba Roma tabeng ya go bontšha go thekga UN. O ile a ba a nyaka gore go be le “tshepedišo e feletšego ya polokego ya ditšhaba ka moka” yeo e theilwego go UN. Bjalo ka ge Johane kapejana a lemoga se, go tla fihla nako yeo ka yona UN e tlago go gata mogato ka matla a magolo. Ka gona, ka nako ya yona le yona e tla “ya tshenyegong.”

Dikgoši tše Lesome ka Nako e Tee

11. Morongwa wa Jehofa o re’ng ka dinaka tše lesome tšeo di lego go sebata sa seswantšhetšo sa mmala wa sekareleta?

¹¹ Kgaolong e fetilego ya Kutollo, morongwa wa botshelela le wa bošupa ba tšholotše merufsi ya bogale bja Modimo. Ka gona re ile ra botšwa gore dikgoši tša lefase di kgobokanyetšwa ntweng ya Modimo ya Haramagedone le gore ‘Babilona o Mogolo o tla gopolwa mahlong a Modimo.’ (Kutollo 16:1, 14, 19) Bjale re tla lemoga ka botlalo kudu ge e le kamoo dikahlolo tša Modimo di tlago go phethwa ka gona go ba. Theetša morongwa wa Jehofa gape ge a bolela le Johane. “Dinaka tše lesome tše o di bonego di bolela dikgoši tše lesome tšeo di sešogo tša hwetša mmušo, eupša di hwetša matla e le dikgoši ka nako e tee le sebata. Tše di na le kgopolo e tee, ka gona di nea sebata matla a tšona le bolaodi bja tšona. Tše di tla lwa le Kwana, eupša Kwana ka ge e le Morena wa marena le Kgoši ya dikgoši, e tla di fenya. Le gona, bao ba biditšwego le go kgethwa le go botega gotee le yena ba tla fenya.”—Kutollo 17:12-14.

12. (a) Dinaka tše lesome di swantšhetša’ng? (b) Ke bjang dinaka tše lesome tša seswantšhetšo ‘di sešogo tša hwetša mmušo’? (c) Dinaka tše lesome tša seswantšhetšo di na le “mmušo” bjang mo nakong ye, gomme ka nako e kaaka’ng?

¹² Dinaka tše lesome di swantšhetša mebušo ka moka ya bopolitiki yeo mo nakong ye e bušago lefase le yeo e thekgago seswantšho sa sebata. Ke dinaga tše sego kae kudu tšeo di lego gona mo nakong ye tšeo di bego di tsebja mehleng ya Johane. Le gona, tšeo di bego di tsebja, tše bjalo ka Egipita le Peresia (Iran), lehono di na le thulaganyo e fapanego e le ka kgonthe ya bopolitiki. Ka gona, lekgolong la pele la nywaga, ‘dinaka tše lesome di be di sešo tša hwetša mmušo.’ Eupša ga bjale letšatšing la Morena, di na le “mmušo” goba mmušo wa bopolitiki. Ka go wa ga mebušo e megolo ya dikoloni, kudu-kudu ga e sa le go tloga ka ntwa ya bobedi ya lefase, go tswetšwe ditšhaba tše dintši tše difsa. Tše gotee le mebušo yeo e lego kgale e hlomilwe, di swanetše go buša gotee le sebata ka lebakanyana, e lego ka “nako e tee” feela pele ga ge Jehofa a fediša mebušo ka moka ya lefase ya bopolitiki ka Haramagedone.

13. Dinaka tše lesome di na le “kgopolo e tee” ka tsela efe, gomme se se kgonthišetša gore di tla ba le boemo bofe bja kgopolo ka Kwana?

¹³ Lehono, botšhaba ke e nngwe ya ditutuetšo tše matla kudu tšeo di tutuetšago dinaka tše tše lesome. Di na le “kgopolo e tee” tabeng ya gore di nyaka go kgomarela bogoši bja tšona bja ditšhaba go e na le go amogela Mmušo wa Modimo. Morero wa tšona wa go tloga mathomong ge di be di thekga Kgwerano ya Ditšhaba le mokgatlo wa Ditšhaba tše Kopanego, e be e le gore go bolokwe khutšo ya lefase gomme ka go rialo tšona di dule di le gona. Boemo bjo bjalo bja kgopolo bo kgonthišetša gore dinaka di tla lwantšha Kwana, e lego “Morena wa marena le Kgoši ya dikgoši,” ka gobane Jehofa o rerile gore go se go ye kae Mmušo wa gagwe ka tlase ga Jesu Kriste o tla tšeela mebušo ye ka moka sebaka.—Daniele 7:13, 14; Mateo 24:30; 25:31-33, 46.

14. Go kgonega bjang gore babuši ba lefase ba lwe le Kwana, gomme mafelelo e tla ba afe?

¹⁴ Ee, ga go selo seo babuši ba lefase ba ka se dirago go lwantšha Jesu. O legodimong, o kgole kudu mo ba ka se mo fihlelelego. Eupša Bana babo Jesu, e lego mašaledi a peu ya mosadi ba sa dutše ba le lefaseng gomme ke bao ba ka hlaselwago. (Kutollo 12:17) Bontši bja dinaka tše bo šetše bo bontšhitše lehloyo le lešoro go bona, gomme ka tsela ye di lwele le Kwana. (Mateo 25:40, 45) Lega go le bjalo, go se go ye kae go tla tla nako ya gore Mmušo wa Modimo o ‘pšhatle mebušo e mengwe ka moka gomme o e fediše.’ (Daniele 2:44) Ke moka dikgoši tša lefase di tla ba ntweng ya makgaola-kgang ya go lwa le Kwana bjalo ka ge re tla bona go se go ye kae. (Kutollo 19:11-21) Eupša mo re lemoga e le ka kgonthe gore ditšhaba di ka se ke tša atlega. Gaešita le ge tšona gotee le sebata sa mmala wa sekareleta e lego UN di e-na le “kgopolo e tee,” fela di ka se ke tša fenya “Morena wa marena le Kgoši ya dikgoši,” le gona di ka se ke tša fenya “bao ba biditšwego le go kgethwa le go botega gotee le yena” bao ba akaretšago balatedi ba gagwe ba ba tloditšwego bao ba sa lego lefaseng. Ba le bona ba tla ba ba fentše ka go dula ba botega e le ge ba araba ditatofatšo tše mpe tša Sathane.—Baroma 8:37-39; Kutollo 12:10, 11.

Go Fediša Mogweba-ka-mmele

15. Ke’ng seo morongwa a se bolelago ka mogweba-ka-mmele le ka boemo bja kgopolo gotee le mogato wa dinaka tše lesome le sebata malebana le mogweba-ka-mmele?

¹⁵ Batho ba Modimo ga se bona feela bao ba hloilwego ke dinaka tše lesome. Morongwa bjale o hlokomediša Johane gape ka mogweba-ka-mmele: “A re go nna: ‘Meetse ao o a bonego, ao mogweba-ka-mmele a dutšego go ona, a bolela merafo le mašaba le ditšhaba le maleme. Dinaka tše lesome tše o di bonego le sebata, di tla hloya mogweba-ka-mmele tša mo šwalalanya le go mo hlobodiša, gomme tša ja dinama tša gagwe tša mo fiša ka mo go feletšego ka mollo.’”—Kutollo 17:15, 16.

16. Ke ka baka la’ng Babilona o Mogolo e ka se ke ya kgona go ithekga ka meetse a yona gore a e šireletše ge babuši ba bopolitiki ba e fetogela?

¹⁶ Go swana le ge Babilona ya bogologolo e be e ithekgile ka meetse a yona ao a e šireleditšego, Babilona o Mogolo lehono le yona e ithekgile ka ditho tša yona tše dintši kudu tša “merafo le mašaba le ditšhaba le maleme.” Ka mo go swanetšego Morongwa o re hlokomediša ka ba, pele ga ge a ka re botša ka tiragalo e tšhošago: Mebušo ya bopolitiki ya lefase le e tla fetogela Babilona o Mogolo ka sehlogo. Ka gona, ‘merafo yeo ka moka le mašaba a batho, le ditšhaba le maleme’ e tla dira’ng? Batho ba Modimo ba šetše ba lemoša Babilona o Mogolo gore meetse a noka ya Eforate a tla gopa. (Kutollo 16:12) Meetse ao mafelelong a tla gopa ka mo go feletšego. A ka se ke a kgona go thekga le ge e le ka tsela efe mogweba-ka-mmele wa kgale wa makgapha nakong ya gagwe ya go nyaka thušo e kgolo.—Jesaya 44:27; Jeremia 50:38; 51:36, 37.

17. (a) Ke ka baka la’ng lehumo la Babilona o Mogolo le ka se ke la e phološa? (b) Mafelelo a Babilona o Mogolo e tla ba bjang ao e sego a seriti le gatee? (c) Ka ntle le dinaka tše lesome goba ditšhaba ka se tee ka se tee, ke’ng gape yeo e kopanelago go hlaseleng Babilona o Mogolo ka sehlogo?

¹⁷ Ruri lehumo le legolo la dilo tše di bonagalago la Babilona o Mogolo le ka se ke la e phološa. Le ka ba la akgofiša go senywa ga yona, ka gobane pono e bontšha gore ge sebata le dinaka tše lesome di ntšhetša lehloyo la tšona go yona, di tla e hlobodiša diaparo tša yona tša bogoši le mabenyabje a yona ka moka. Di tla senya lehumo la yona. Di tlo e “hlobodiša” ka go pepentšha ka mo go hlabišago dihlong seo e lego sona e le ka kgonthe. A tshenyego e kaakang! Mafelelo a yona e tla ba ao a se nago seriti le gatee. Di tla e fediša, “tša ja dinama tša [yona],” gomme tša e dira gore e be marapo ao a se nago bophelo. Mafelelong, di tla e “fiša ka mo go feletšego ka mollo.” E fišwa bjalo ka selo se se nago le bolwetši bjo bo fetelago, ya se hwetše le poloko e hlomphegago! Ga se ditšhaba feela tše di emelwago ke dinaka tše lesome tšeo di fedišago mogweba-ka-mmele yo mogolo, eupša “sebata,” ke gore UN ka boyona, se di tlatša tlhaselong ye e sehlogo. Se tla laela go senywa ga bodumedi bja maaka. Bontši bja ditšhaba tše 190 le go feta mo tše di lego go UN, di šetše di bontšhitše ka mokgwa wa tšona wa go bouta gore di hloile bodumedi, kudu-kudu bja Bojakane.

18. (a) Ke’ng seo re šetšego re se bone seo se hlatselago gore go a kgonega gore ditšhaba di fetogele bodumedi bja Babilona? (b) Lebaka le legolo la go hlaselwa ga makgaola-kgang ga mogweba-ka-mmele yo mogolo e tla ba lefe?

¹⁸ Ke ka baka la’ng ditšhaba di tla swara nyatsi ya tšona ya nakong e fetilego ka sehlogo gakaakaa? Re bone historing ya morago bjale gore go lwantšha bodumedi bja Babilona ka tsela e bjalo go a kgonega. Kganetšo ya mmušo ya molao e fokoditše kudu tutuetšo ya bodumedi dinageng tše di swanago le yeo e kilego ya ba Soviet Union le China. Dikarolong tša Protestanta tša Yuropa, go se thabele mo go apareditšego le dipelaelo di dirile gore dikereke di se be le batho, mo e lego gore bodumedi bo hwile e le ka kgonthe. Mmušo o mogolo wa Katholika o sentšwe ke borabele le go se kwane, e lego dilo tšeo baetapele ba wona ba paletšwego ke go di rarolla. Lega go le bjalo, ga se ra swanela go lahlegelwa ke pono ya therešo ya gore tlhaselo ye ya mafelelo le ya makgaola-kgang go Babilona o Mogolo e tla e le pontšho ya kahlolo ya Modimo go mogweba-ka-mmele yo mogolo yeo e ka se kego ya fetolwa.

Go Dira se Modimo a se Naganago

19. (a) Go phethwa ga kahlolo ya Jehofa godimo ga mogweba-ka-mmele yo mogolo go ka swantšhwa bjang ka kahlolo ya gagwe godimo ga Jerusalema ya bohlanogi ka 607 B.C.E.? (b) Boemo bja Jerusalema bja go ba lešope le go se dulwe ke motho ka morago ga 607 B.C.E. bo be bo swantšhetša’ng bakeng sa mehla ya rena?

¹⁹ Jehofa o phetha bjang kahlolo ye? Se se ka swantšhwa ka mogato wa Jehofa malebana le batho ba gagwe ba bahlanogi mehleng ya kgale bao a boletšego ka bona ka gore: “Xo baporofeta ba Jerusalêma ke bôna mabohlôla, ba dira bootswa, ba ya le maaká, ba êma le disenyi xore motho a se lahlê tsela ya bobe bya xaxwe. Nna ke hwetša bohle bà swana le ba Sodoma le batho bála ba Gomora.” (Jeremia 23:14) Ka 607 B.C.E., Jehofa o ile a diriša Nebukadinetsara go ‘apola’ motse woo wa bootswa bja moya ‘diaparo, go o amoga dilwana tša botšhephi le go o tlogela o le feela e bile o le pepeneneng.’ (Hesekiele 23:4, 26, 29) Jerusalema ya nakong yeo e be e le mohlala wa Bojakane lehono, gomme go etša ge Johane a bone diponong tša mathomo, Jehofa o tla otla Bojakane gotee le bodumedi ka moka bja maaka ka kotlo e swanago. Boemo bja Jerusalema bja go ba lešope le go se dulwe ke motho ka morago ga 607 B.C.E. bo bontšha kamoo Bojakane bja bodumedi bo tlago go ba ka gona ka morago ga gore bo amogwe leruo la bjona le go pepentšhwa ka dihlong. Le gona, karolo e šetšego ka moka ya Babilona o Mogolo e ka se ke ya phonyokga.

20. (a) Johane o bontšha bjang gore Jehofa o tla diriša gape babuši ba batho go phetha kahlolo? (b) “Kgopolo” ya Modimo ke efe? (c) Ditšhaba di tla phetha bjang “kgopolo ya tšona e tee,” eupša ge e le gabotse go tla ba go phethega kgopolo ya mang?

²⁰ Jehofa o diriša gape babuši ba batho go phetha kahlolo. “Gobane Modimo o tsentšhitše dipelong tša tšona gore di phethe kgopolo ya gagwe, gaešita le gore di phethe kgopolo ya tšona e tee ka go nea sebata mmušo wa tšona, go fihlela ge mantšu a Modimo a tla be a phethagaditšwe.” (Kutollo 17:17) “Kgopolo” ya Modimo ke efe? Ke go rulaganyetša gore basenyi ba Babilona o Mogolo ba kopane gotee e le gore ba mo senye ka mo go feletšego. Ee, maikemišetšo a babuši a go mo hlasela e tla ba e le go phetha ‘kgopolo ya bona e tee.’ Ba tla nagana gore ba tutueletšwa ke dikgahlego tša bona e le setšhaba gore ba fetogele mogweba-ka-mmele yo mogolo. Mo gongwe ba tla nagana gore go ba gona ka mo go tšwelago pele ga bodumedi bjo bo rulagantšwego mafelong a bona go tla šitiša bogoši bja bona. Eupša Jehofa ge e le gabotse e tla ba e le yena a hlahlago ditaba; ba tla phetha kgopolo ya gagwe ka go fediša lenaba la gagwe la kgale la mogweba-ka-mmele ka tlhaselo e tee!—Bapiša le Jeremia 7:8-11, 34.

21. Ka ge sebata sa mmala wa sekareleta se tla dirišwa tabeng ya go senya Babilona o Mogolo, ditšhaba ge e le gabotse di tla dira’ng mabapi le Ditšhaba tše Kopanego?

²¹ Ee, ditšhaba di tla diriša sebata sa mmala wa sekareleta, e lego Ditšhaba tše Kopanego go fediša Babilona o Mogolo. Ga di gate mogato ka matla a tšona, ka gobane Jehofa o tsentšha dipelong tša tšona “gaešita le gore di phethe kgopolo ya tšona e tee ka go nea sebata mmušo wa tšona.” Ge nako e fihla, ditšhaba di tla bona e le ka kgonthe go nyakega ga go matlafatša Ditšhaba tše Kopanego. Di tla di thekga e le ka kgonthe, gomme di di nee matla le ge e le afe ao di nago le wona e le gore di ka fetogela bodumedi bja maaka le go bo lwantšha ka katlego “go fihlela ge mantšu a Modimo a tla be a phethagaditšwe.” Ka gona, mogweba-ka-mmele wa kgale o tla fedišetšwa ruri. Go fedišwa ga gagwe e tla ba mo go imollago gakaakang!

22. (a) Go Kutollo 17:18, ke’ng seo se swantšhetšwago ke tsela yeo ka yona morongwa a phethago bohlatse bja gagwe? (b) Dihlatse tša Jehofa di itshwara bjang tabeng ya go utollwa ga sephiri sa mogweba-ka-mmele yo mogolo le sa sebata sa mmala wa sekareleta?

²² Go etša ge eka o gatelela go ba ga kgonthe ga go phetha ga Jehofa kahlolo mmušong wa lefase wa bodumedi bja maaka, morongwa o phetha bohlatse bja gagwe ka go bolela se se latelago: “Mosadi yo o mmonego o bolela motse o mogolo woo o nago le mmušo o bušago dikgoši tša lefase.” (Kutollo 17:18) Babilona o Mogolo ka go swana le Babilona ya mehleng ya Belesatsara ‘o etšwe boima gomme a hwetšwa e le yo bohwefe.’ (Daniele 5:27) Go fedišwa ga yona e tla ba ga ka pela le ga makgaola-kgang. Ka gona, Dihlatse tša Jehofa di itshwara bjang tabeng ya go utollwa ga sephiri sa mogweba-ka-mmele yo mogolo le sa sebata sa mmala wa sekareleta? Di bontšha phišego ya go fišegela go tsebatša ka letšatši la Jehofa la kahlolo, ge di dutše di araba ka ‘tsela e kgahlišago’ bao ba nyakago therešo e le ka kgonthe. (Bakolose 4:5, 6; Kutollo 17:3, 7) Bjalo ka ge kgaolo ya rena e latelago e tla bontšha, bohle bao ba ratago go phologa ge mogweba-ka-mmele yo mogolo a fedišwa ba swanetše go gata mogato gomme ba dire bjalo ka pela-pela!

[Diswantšho go letlakala 252]

Go Hlatlamana ga Mebušo e Šupago ya Lefase

EGIPITA

ASIRIA

BABILONA

BAMEDA LE BAPERESIA

GERIKA

ROMA

MAISEMANE LE MA-AMERIKA

[Seswantšho go letlakala 254]

“E bile ke sona kgoši ya seswai”

[Seswantšho go letlakala 255]

Ka go furalela ga tšona Kwana, “di nea sebata matla a tšona le bolaodi bja tšona”

[Seswantšho go letlakala 257]

Bojakane ka ge e le karolo e kgolo ya Babilona o Mogolo bo tla swana le Jerusalema ya bogologolo ka go fedišwa ka mo go feletšego