Diciembre

Jehová Diosqa “tukuy atiyniyoq” Diosmi (Apo. 1:8). Chaymi payqa wañuyta wiñaypaq chinkachipunqa (1 Cor. 15:26). Chaymantapas Jehová Diosqa ancha yachayniyoq Diosmi. Jehová Diosqa sapanka ch’askakunatan sutinmantakama wajan (Isa. 40:26). Chhaynaqa Jehová Diosqa allintan yuyashan llapa wañupuq runakunata (Job 14:13; Luc. 20:38). Payqa yuyashanmi imayna rijch’ayniyoq kasqankuta, imayna yuyayniyoq kasqankuta, imayna sonqoyoq kasqankutapas; chayman jinataqmi sapankankutapas kausarichimpunqa. Arí, Jehová Diosqa munashanmi wañusqakunata kausarichimpuyta, chaymantapas payqa atiyniyoqmi chay prometesqanta junt’ananpaq. Chaymantapas Jehová Diosqa ñaupa tiempopin askha runakunata kausarichirqan, payqa wakin runakunamanpas Jesusmanpas atiytan qorqan wañusqakunata kausarichinankupaq. Chaymi Diospa prometesqanpi confianchis. w23.04 9, 10 párrs. 7-9

Sichus runakunata sumaqllata rimapayasun respetowantaq rimapayasunpas chayqa faciltan uyarikunqaku. Ichaqa pipas discutiyta burlakuyta ima munanqa chayqa, t’aqakapunanchismi chay runamantaqa (Prov. 26:4). Pipas sasa rimanakunata tapusunki chayqa, mana allintapas qanmanta rimanqa chayqa, Jehová Diospa yanapayninta mañakuy sumaqllata rimanaykipaq. Llamp’u sonqolla kanki chayqa, manan piwanpas yanqa discutinkichu. Manaña rimasqaykichispi tupachinkichischu chaypas thajllan kanki. Pitapas respetowan sumaqllata rimapayasun chayqa, yaqapaschá noqanchismantapas Bibliamantapas imachus piensasqanta cambianqa. Chhaynaqa, “listollapuni kashasun pipas [imamantapas] tapukuwaqtinchisqa […] llamp’u sonqowan ancha respetowan” chayta kutichinanchispaq (1 Ped. 3:15). w23.09 19 párrs. 18, 19

Pacienciakuq runaqa, manan apuraychu imawanpas phiñakun. Aswanmi kallpachakun tranquilolla thajlla kananpaq, manataqmi piqpa ima nisqanmanpas ni ruwasqanmanpas kaqtachu kutichin (Éx. 34:6). Pacienciakuq runaqa pacienciallawanmi imatapas suyan. Imapas mana apuraychu ruwakushan chayqa, manan phiñakunchu ni coleranchu (Mat. 18:​26, 27). Pacienciakuq runaqa manan imatapas ruwanpachachu nitaqmi rimanpachachu. Ima ruwanapas importante kaqtinqa, manan apuraychu ruwanpacha, nitaqmi tukuruy yuyayllañachu ruwanpas. Aswanmi tiempota orqon imaynatas ruwanqa chayta allinta piensarinanpaq, jinaspa susigollawan chayta allinta ruwan. Pacienciakuq runaqa kallpachakunmi ima sasachakuytapas mana quejakuspa aguantananpaq, tukuy atisqantan ruwan kusisqalla Jehová Diosta servinanpaq (Col. 1:11). Diosta serviqkunaqa chaykunapin rikuchinanchis pacienciakuq kasqanchista. w23.08 20, 21 párrs. 3-6

Jehová Diosqa allintan yachan imas ukhunchispi kashan chayta. Paypa simintachus sonqonchispi waqaychakusun chayqa, manan sonqonchismanqa jaykunqachu Satanaspa piensayninqa ni kay pacha runakunaq piensayninpas, jinan Diosqa munakuwasun (Juan 4:14; 1 Juan 5:​18, 19). Astawanchus Diosninchista reqsisun chayqa, astawanmi payta munakusun, astawanmi respetasunpas. Tukuy sonqochus payta munakusun chayqa, manan munasunchu sonqon k’iriyta, manan munasunchu ima jucha ruwaytapas. Marta sutiyoq hermanamanta rimasun. Paytaqa qhelli jucha ruwaymansi cuerpon aysayta munasqa. Paymi nin: “Juchamanmi cuerpoy aysayta munawasharqan. [ . . . ] Ichaqa Jehová Diosta manchakusqaymi yanapawarqan”, nispa. Diosta manchakusqanraykus payqa tapukusqa: “Chayta ruwasaq chayri, ¿imaynataq kasaq? ¿Imataq noqamanta kanqa?”, nispa. Ima tentacionña chayamuwasunman chaypas, pay jinan noqanchispas ruwananchis. w23.06 20, 21 párrs. 3, 4

Jesusqa allintan yacharqan imaynas Jehová Diosqa sutin ch’uyanchasqa kananta munasharqan chayta. Chaymi qatikuqninkunatapas nirqan: “Qankunaqa khaynatan mañakunkichis: Taytayku janaq pachapi kaq, sutiyki ch’uyapaq jap’isqa kachun”, nispa (Mat. 6:9). Chaymantapas Jesusqa allintan yacharqan Diospa sutin ch’uyanchasqapuni kananta, chaymi tukuy imamantapas aswan importanteqa. Chaychá Jesusqa tukuy atisqanta kallpachakurqan Diospa sutin ch’uyanchasqa kananpaq. Chaywanpas payta jap’ishaspankuqa Diospa sutinta qhellichaqmantan tumparqanku. Manaraq jap’ishaqtinkupas llakisqañan Jesusqa kasharqan chhayna jucha ruwaqmanta tumpasqa kananta yachaspa. Arí, chayraykuchus jina “sinchi llakisqa kashanman” karqan (Luc. 22:​41-44). w24.02 11 párr. 11

Kausayman apaq carrera phawasqanchispiqa Jehová Diosta Jesustawanmi familianchismanta masta munakunanchis (Mat. 10:37). Ichaqa manapunin familianchistaqa jinataqa saqerparinanchischu, manataqmi Diosta servinanchista jark’aqta jinachu qhawarinanchis. Aswanpas qonanchispunin paykunaman imachus qonanchistaqa, mana chayqa iñiytapas negashasunman jinan kanman (1 Tim. 5:​4, 8). Jehová Diosmi familiataqa paqarichirqan, payqa warmi-qharipas sumaqta kausanankutan munan, tayta-mamakunapas sumaqta wawankuta uywanankutan munan, wawakunapas tayta-mamankuta kasukunankutan munan (Efes. 5:33; 6:​1, 4). Ama piensasqaykiman jinachu, costumbrekunaman jinachu, yachayniyoqman tukuq runakuna jinachu imatapas ruway. Aswanpas qelqanchiskunawan yanapachikuy, chaykunapin munay yuyaychaykuna kashan Bibliaq nisqanman jina imatapas ruwanaykipaq. w23.08 28 párrs. 6, 7

Allinpunin imaymana ruwaykunata yachayqa. Sipasllaraq kashaspa imachus yachasqaykikunaqa tukuy tiempon compañasunki. Ejemplopaq leeyta qelqayta ima allinta yachay. Wakin nacionkunapiqa manan interesta churankuchu warmikuna leeyta, qelqayta yachanankupaq. Ichaqa chaykuna yachayqa allinpunin llapa iñiqkunapaqpas (1 Tim. 4:13). Chhaynaqa, manan imapas jark’anasuykichu leeyta, qelqayta yachanaykipaqqa. Chaykunan yanapasunki facilta llank’anata tarinaykipaq, chaywan kausanaykipaq. Chaymantapas yanapasunkin Diospa siminta allinta reqsinaykipaq, allinta yachachinaykipaqpas. Astawanqa yanapasunki Bibliata leespa chaypi yuyaymananaykipaq, jinaspa Dioswan allin amigontin kanaykipaq (1 Tim. 4:15). w23.12 20 párrs. 10, 11

Satanasqa millay kusirikuykunawanmi imaynachus piensasqanchista cambiayta munan. Sichus chaykunawan kusirikusun chayqa, qhelli ruwaykunapin piensasun, jinaspa Jehová Diospa ñaupanpi manaña ch’uyachu kapusunman, qhelli juchamanpas urmasunmanmi (Mar. 7:​21-23; Sant. 1:​14, 15). Manan ima tentaciontapas noqallanchismantaqa atipasunmanchu, aswanpas Diospa yanapaynintan necesitanchis. Jesusmi khaynata mañakurqan: “Ama munaychu tentacionkunaman urmanaykuta, librawaykutaq Satanasmantapas”, nispa (Mat. 6:13). Jehová Diosqa maytan yanapayta munawanchis, chaypaqmi ichaqa yanapayninta mañakunanchis. Ichaqa manan mañakunallanchischu, aswanpas tukuy atisqanchistan ruwananchis ama ima mana allintapas ruwananchispaq. w23.05 6, 7 párrs. 15-17

Sichus qosapas esposapas iskayninku Diosta munakunqaku chayqa facil-llatan kamachikuyninkunata kasukunqaku, chhaynapin munakuyninkuta chiriyachiq ima sasachakuytapas atipanqaku. Chaymantapas sichus Jehová Diosta munakunqaku chayqa tukuy atisqankutan ruwanqaku Dios jina munakuq, pacienciakuq, perdonaykukuq ima kanankupaq (Efes. 4:​32–5:1). ¿Manachu casado kausaypi chayta ruwaqtinku munakuy t’ikarinqa? Arí, chhaynan kanqa. Lena hermananchisqa nin: “¡May sumaqmi Diosta munakuq runawan kausayqa!”, nispa. Josemanta Mariamantawan yachasun. Paykunaqa Jehová Diostan tukuy sonqo munakuranku, chaymi Davidpa miraynin kaqkunamanta paykunata ajllarqan Jesusta uywanankupaq. Jehová Diosqa yacharqan casado kausayninkupi paypa munayninta ñaupaqman churanankuta. w23.05 21 párrs. 3, 4

Umallinchis Jesús mana ima juchayoq ch’uyaña chaypas, kay pachapi churasqan umalliqkunaqa juchasapa runakunan kanku. Chayraykupaschá mana faciltachu paykunaq kamachisqankuta kasukusunman. Apóstol Pedrotapas juj angelmi kamachirqan Moisespa chaskisqan kamachikuypi prohibisqa animalkunata mijunanpaq. Pedroqa kinsa kutikaman mana kasukuyta munarqanchu (Hech. 10:​9-16). Chaymantapas Apóstol Pabloqa Jerusalenpi umalliqkunata kasukuspa tawa runakunawan kuskan templota rinan karqan chaypi ch’uyanchakunanpaq. Payqa allintan yacharqan Jesusta qatikuqkunaqa manaña kamachikuy simita waqaychanankuchu karqan chayta. Chaywanpas payqa kasukurqanmi (Hech. 21:​23, 24, 26). Chhaynapin yanapakurqan iñiqkuna ukhupi thaj kausay kananpaq (Rom. 14:​19, 21). w23.10 10 párrs. 15, 16

Jehová Dioswan amigo kanapaqqa manchakunan payta. Jayk’a wataña Diosta servishanchis chaypas, llapanchismi Jehová Diostaqa manchakushanallanchis. Ichaqa, ¿imataq Diosta manchakuyri? Jehová Diosta manchakuq runaqa tukuy sonqonwanmi payta munakun; manan munanchu paymanta t’aqakuyta, ni sonqonta k’iriytapas. Jesuspas manchakurqanmi Jehová Diostaqa (Heb. 5:7). Ichaqa payqa manan Jehová Diostaqa millay Diosta jinachu rikurqan (Isa. 11:​2, 3). Aswanmi paytaqa tukuy sonqonwan munakurqan, payllatataqmi kasukuqpas (Juan 14:​21, 31). Noqanchispas tukuy sonqon respetananchis Jehová Diostaqa, payllatataqmi jatunchananchispas munakuq, yachayniyoq, atiyniyoq, chanin Dios kasqanrayku. Payqa munakuwanchismi; payta kasukusunchis chayqa sonqontan kusichisunchis, mana kasukusun chaytaq llakichisunchis (Sal. 78:41; Prov. 27:11). w23.06 14 párrs. 1, 2; 15 párr. 5

Uziasqa atiyniyoq reyman tukuspan qonqapurqan Jehová Diospa yanapayninwan tukuy imapas tarisqanta. ¿Imatan chaymanta yachasunman? Vidanchispi Diosta servisqanchispi ima allinpas pasawasqanchisqa Diosninchismantan jamun. Imawanpas alabakushananchismantaqa Jehová Diostan jatunchananchis (1 Cor. 4:7). Humilde sonqo kasun chayqa, jujkunaq yanapaynintan maskhasun. Juj iñiqmasinchismi nirqan: “Manan noqaqa imapas kayman jinachu allinpaq qhawarikuni. Pipas imapi pantarusqaymantapas yuyaychawan chayqa, sumaqtan chaskikuni”, nispa. K’umuykukuq kasun chayqa, Jehová Diostapas manchakusun chayqa, munaymi kausayninchis kanqa (Prov. 22:4). w23.09 10 párrs. 10, 11

Ñaupa tiempo iñiqkunaqa judío umallikunaq, Romapi autoridadkunaq qatikachasqan kaqku, familiankupas jark’akuqkun paykunataqa (Mat. 10:21). Diosmanta t’aqakuq runakunapas Diospa llaqtanta t’aqanachiyta munaspan imaymana falso yachachikuykunata paykunamanqa kachaykuq (Hech. 20:​29, 30). Chhaynakunapiña tarikurqanku chaypas allintan paykunaqa aguantarqanku (Apo. 2:3). Paykunaqa ñaupa tiempopi Diosta serviqkunaq aguantasqanpin yuyaymanaqku (Sant. 5:​10, 11). Chaymantapas Jehová Diospa yanapaynintan mañakuqku (Hech. 4:​29-31). Allintan yacharqanku imaynas Diosqa aguantaqkunamanqa premiota qon chaytapas (Hech. 5:41). Noqanchispas aguantananchispaqqa Bibliapi willasqan ejemplokunapi qelqanchiskunaq willasqan ejemplokunapi iman piensananchis. w23.07 3 párrs. 5, 6

Jehová Diospas Jesuspas manan jayk’aqpas mana valeqpaq jinaqa qhawariwasunchu. Pedroqa negarqanmi Jesusta; chay qhepamanqa yaqapaschá llakisqa kaspa “imapaqñataq Jesusta qatikuyman” ninman karqan, ichaqa manan chaytachu nirqan. Jesusqa Diosmantan mañakurqan Pedrota yanapananpaq. Payqa yacharqan imaynas Pedroqa kallpata jap’ispa iñiqmasinkunata yanapanan karqan chayta (Luc. 22:​31, 32). ¡Maytachá payqa chaykunata yuyarispa kallpachakurqan! Noqanchispas chhaynapipaschá tarikusunchis, sasa decisionkunatapaschá ruwananchis kanqa. Chaykunapiqa umalliqkunan yanapawasunchis (Efes. 4:​8, 11). Sichus noqanchispas Diospa munaynin ruwayta ñaupaqman churasun chayqa, manan payqa imanchistapas faltachiwasunchu. w23.09 24, 25 párrs. 14, 15

Jehová Diosqa rikushanmi jujkunarayku llapa ima ruwasqanchista, juch’uytaña ruwanchis chaypas. Jinaspapas chay ruwasqanchismantan mayta kutichipuyta munashawanchis, manuta jinan payqa chayta rikun. Sichus ñaupaqpi yanapakuq kamachi karqanki otaq umalliqpas karqanki chayqa, Jehová Diosqa manan qonqanchu hermanokunata munakusqaykirayku tukuy ima ruwasqaykita (1 Cor. 15:58). Kunanpas rikumushanmi hermanokunata munakusqaykita yanapasqaykitapas. Jehová Diosqa paytapas runamasinchistapas astawan munakunanchistan munashan. Jehová Diosta astawan munakunanchispaqqa palabran Bibliatan leenanchis, chaypin yuyaymanananchis, sapa p’unchaytaqmi paywan parlananchis. Hermanonchiskunatapas tukuy sonqon munakunanchis, chaypaqqa imakunapichus yanapanata necesitashanku chaypin yanapananchis. Tukuy sonqo munakuq kasun chayqa, astawanmi Jehová Diosman jujllachakusun, jujllan kasunchis iñiqmasinchiskunawanpas. Chhaynapin, ¡wiñay-wiñaypaq Jehová Dioswan hermanokunawanpas sumaqta kausasunchis! w23.07 10 párr. 11; 11 párr. 13; 13 párr. 18

Ima tratamientotapas chaskinapaqqa allintan qhawarina, yaqapaschá chay jampiqa yawarwan otaq layqa cosaskunawan chhaqrusqa kashanman (Hech. 15:20; Gál. 5:​19, 20). Chaykunamanta imapas jujniray kaqtinqa sapankanchismantañan kanqa imayna jampichikunanchispas. Ichaqa respetananchismi juj hermanokuna saludninkuta imayna cuidasqankuta. Chaypaqqa kaykunapin allinta piensananchis: 1) Diospa gobiernollanmi onqoykunataqa wiñaypaq chinkachipunqa (Isa. 33:24); 2) sapanka iñiqmi allinta qhawarinan imachus paypaq allin chaymanta (Rom. 14:5); 3) manan pimantapas maltaqa piensananchischu, nitaqmi jark’ananchischu ima ruwanankutapas (Rom. 14:13); 4) libreña kanchis imayna jampichikunanchispaq chaypas, noqanchispura munanakuspa juj sonqolla kausaymi aswan allinqa (Rom. 14:​15, 19, 20). w23.07 24 párr. 15

¿Imaynatan qhawarinki Jehová Dioswan amigo kasqaykita? ¡May kusisqachá paywan amigo kaspaqa kanki! Ñaupa tiempokunapipas askha runakunan paywan amigo kaspanku chhayna kusisqa karqanku (Sal. 104:​33, 34). Paykunamanta wakinmi kashan ñaupa Israel llaqtapi nazareo nisqa runakuna. Nazareo nisqa simiqa “t’aqasqa” “sapaqchasqa” ninantan nin. Chay Israel runakunaqa paykunallamantan Diosman entregakuqku jujniraymanta payta servinankupaq. Kamachikuy simipi nisqanman jinaqa libren pipas kasharqan Diosman juj promesata ruwaspa juj tiempo nazareo jina payta servinanpaq (Núm. 6:​1, 2). Chay promesata ruwaqqa imaymana kamachikuykunatan junt’anan karqan. ¿Imaraykutaq nazareo nisqa kanankupaq promesata ruwankuman karqan? Jehová Diosta munakusqankuraykun, imaymana qosqanmantapas agradecekuyta munasqanrayku iman (Deut. 6:5; 16:17). w24.02 14 párrs. 1, 2

Hebreo rimaypiqa junt’aq sonqo kay nisqa simiqa “munakuy”, “k’askakuy” “pay sonqo kay” ninantan nin. Bibliapiqa mayninqa Diosninchis kamachinkunata munakusqanmanta rimaspan “junt’aq sonqo” nin. Maynintaq kamachinkuna payta munakusqankumanta rimaspa chayta nin (2 Sam. 9:​6, 7). Danieltaqa 90 más watanpi kashaqtinmi reypa palacionpi llank’aq wakin runakuna cheqnikurqanku, manan respetarqankuchu Jehová Diostapas. Jinan chay runakunaqa Daniel wañunanta munaspa juj kamachikuyta firmachirqanku rey Dariowan. Payqa 30 p’unchaymi Jehová Diosmanta mana mañakunanchu karqan. Danielqa manan kasurqanchu chayta, aswanmi Diospi confiasqanta, Dios sonqo kasqanta rikuchirqan (Dan. 6:​12-15, 20-22). w23.08 5 párrs. 10-12

Jehová Diosqa munan iñiqmasinchiskunata munakunanchistan. Mayqen hermanopas sonqonchista k’iriwanchis chayqa, manan apuraychu paymanta malta piensananchis. Manapaschá yuyaypichu payqa imatapas ruwashan ni rimashanpas (Prov. 12:18). Mayninpi pantasunmanña chaypas Jehová Diosqa munakuwashallanchismi. Manan chayraykuchu payqa saqerpariwanchis, nitaqmi phiñasqallachu noqanchiswan kashan (Sal. 103:9). Pay jinan noqanchispas jujkunata perdonananchis (Efes. 4:​32–5:1). Kay millay kausaypa tukukunanqa cercapiñan kashan, chaymi noqanchisqa astawanraq jujllachanakunanchis. Yaqapaschá qatikachasqa kasun, carcelman imapaschá wisq’asqa kasun. Chay ratukunapin hermanonchiskunaq yanapayninta necesitasun (Prov. 17:17). w24.03 15, 16 párrs. 6, 7

Davidqa waynachallaraq kashaspan Jehová Diosta serviyta qallarirqan, tiempowantaq rey kapurqan. Mayninpi pantarqanña chaypas, Jehová Diosqa pay sonqota jinan Davidtaqa rikurqan (1 Rey. 3:6; 9:​4, 5; 14:8). Marcosmantapas Timoteomantapas yachallawaqtaqmi. Paykunapas waynallaraq kashaspankun Jehová Diosta serviyta qallarirqanku, tukuy tiempotaqmi paytaqa servirqankupas. Sichus Jehová Diospi confianki chayqa, payqa yanapasunkin allin yuyaywan imatapas ruwanaykipaq. Paypa yanapayninwanqa atinkin kusisqa kausakuyta. Jehová Diosqa valoranmi payrayku tukuy ima ruwasqaykitapas. Chhaynaqa, kallpachakuy janaq pacha Taytallanchista servinaykipaq. Payqa munakusunkin. w23.09 13 párrs. 18, 19

Apóstol Pabloqa allintan yacharqan hermanonkunaqa juchasapa runakuna kasqankuta. Jerusalenpi hermanokunawan juñukuqtinpas wakinqa manan allintachu paytaqa qhawarirqanku (Hech. 9:26). Wakinqa millaytas qhepanpi paymanta rimaqku (2 Cor. 10:10). Chaymantapas pay rikushaqtinmi juj allin reqsisqa hermano mana allinta iñiqkunata qhawarirqan (Gál. 2:​11, 12). Viajasqanpi compañaqnin Marcospas mana allintan ruwarqan (Hech. 15:​37, 38). Pabloqa yaqapaschá chaykunata rikuspaqa iñiqkunawan ofendekunman karqan, qhepaman imapaschá kutipunman karqan. Ichaqa manan chaytachu ruwarqan, aswanmi payqa servishallarqan Jehová Diostaqa. ¿Iman payta yanaparqan? Pabloqa munakurqanmi hermanonkunata. Chaymi mana pantasqankupichu yuyayninta churaq, aswanmi imakunatachus allinta ruwanku chaypi. Chhayna munakuq kasqanmi paytaqa yanaparqan hermanonkunata perdonapunanpaq. w24.03 15 párrs. 4, 5

Bibliaqa askha llamp’u sonqo runakunamantan rimashan. Jujninmi Isaac, payqa Filistea runakunaq tiyasqan Guerar ladopin tiyasharqan. Chay runakunan papanpa kamachinkunaq t’oqosqan unu pozokunata jallp’awan junt’achipurqanku. Isaac paykunawan discutinanmantaqa karumanmi astakapurqan, jinaspa juj unu pozokunata t’oqochirqan (Gén. 26:​12-18). Filistea runakunaqa chaypi unutapas qechupakurqankun. Chaywanpas Isaacqa manan phiñakurqanchu, thajllan kasharqan (Gén. 26:​19-25). ¿Iman Isaacta yanaparqan sapa ratuña renegachiqtinkunpas thajlla kananpaq? Papanpa, mamitanpa ejemplonchá. Abrahanqa llamp’u sonqo runan karqan, Sarapas “thaj”, “llamp’u sonqo” warmin kaq (1 Ped. 3:​4-6; Gén. 21:​22-34). w23.09 15 párr. 4

Jehová Diosqa munakuq kayninpin wawanta kay pachaman kachamurqan runakunarayku wañunanpaq. Jehová Diosqa Cristoq gobiernonwanmi kay pachapi munayninta junt’achinqa. Manan pipas ni imapas Jehová Diospa chay ruway munasqantaqa jark’anmanchu, payqa ñan rimanña chhayna kananta, chhaynapunitaqmi kanqapas (Isa. 46:10; Heb. 6:​17, 18). Tiempowanqa kasukuq runakunallan kay pachapi tiyanqaku, paykunaqa ch’uyan kapunqaku, wiñaypaqtaqmi kausanqakupas (Sal. 22:26). Jehová Diosqa kay pachapi kaqkunapas janaq pachapi kaqkunapas juj familialla kanankutan munashan, payllata tukuy munayniyoq autoridadta jina rikunankutan munashan (Efes. 1:​8-11). May munaymi Jehová Diospa imakunachus ruway munasqanmanta yachayqa ¿riki? w23.10 20 párrs. 7, 8

Israel runakunaqa Babiloniamantan Jerusalén llaqtaman kutipunanku karqan. Chaypiqa manan facilchu karqan llank’ana tariypas, manan allinchu kasharqanku autoridadkunapas, paykunata cheqnikuq runakunapas imaymana ruwasqankutan jark’aqku. Chaykuna jawan paykunaqa saqepusharqanku Jehová Diospa wasin ruwaytapas. Chayta rikuspan Jehová Diosqa profeta Ageota, Zacariastawan kacharqan paykunata kallpachananpaq (Ag. 1:1; Zac. 1:1). Paykunaqa allintan kallpacharqanku, ichaqa pisqa chunka wata qhepaman jinan yapamanta pisipallarqankutaq. Chay tiempopin Esdrasqa kallpacharqan chay Israel runakunata Diospa munayninta ñaupaqman churanankupaq (Esd. 7:​1, 6). Chay profetakunaqa Israel runakunatan kallpacharqanku Jehová Diosllapi confianankupaq. Noqanchispas imapiña tarikuqtinchispas Diosllapin confiananchis (Prov. 22:19). w23.11 14, 15 párrs. 2, 3

¿Imaynatan rikuchisunman iñiqmasinchiskuna munakusqanchista? Chaypaqqa paykunatan sonqochananchis kallpachananchis ima, chayta ruwanapaqqa khuyapayakuqmi kananchis. ¿Imatan ruwananchis jujkuna munakusqanchis ama pisiyananpaq? Imapiña jujkuna pantanku chaypas perdonapunanchismi (1 Tes. 4:18). ¿Imaraykun kay tiempopi astawanraq munanakunanchis? Apóstol Pedron nirqan: “Ñataq tukuy imaymanaq tukukuynin cercapiña kashan chayqa, […] tukuy sonqowan munanakuychis”, nispa (1 Ped. 4:​7, 8). Tukukuy p’unchaymanta rimashaspan Jesusqa nirqan: “Sutiyraykun lliu nacionkuna cheqnikusunkichis”, nispa (Mat. 24:9). Maytachá Satanasqa munawasun t’aqanachiyta, ichaqa tukuy sonqochus munanakusun chayqa manan atinqachu (Filip. 2:​1, 2). w23.11 13 párrs. 18, 19

Diospa siminqa ancha atiyniyoqmi. Pipunichus Jehová Dios chayta yachaspan runakunaqa mana piensay ruwaykunataraq ruwanku. Sinchi laqhamantapas lloqsimushankuman jinan Satanaspa yanqa yachachikuyninkunamanta lloqsinku, Diosmanta yachasqankuman jinataq paykunaqa Diostaqa papankuta jina rikunku. May atiyniyoqchus kasqanta yachaspan paykunaqa admirasqa kanku (Isa. 40:26). Chaymantapas chanin Dios kasqanta yachaspan paykunaqa thaj kanku (Deut. 32:4). Anchatan admirakunku Diosqa may yachayniyoq kasqanta yachaspapas (Isa. 55:9; Rom. 11:33). Anchatan kusikunku munakuyqa Diosmanta paqarimusqanta yachaspapas (1 Juan 4:8). May munaypunin runakunata Diosta reqsinankupaq yanapayqa (1 Cor. 3:5). w24.02 12 párr. 15

Yaqapaschá personaykiqa Bibliata estudiashanki, jinaspa bautizakuyta munashanki. Ichaqa manaraq bautizakushaspaqa Jehová Diosmanmi entregakunayki. ¿Imaynatan pipas Jehová Diosman entregakunman? Paymi sapallanpi Jehová Dioswan parlan, chaypin juj promesata ruwan payllata adorananpaq, paypa munayninta imamantapas ñaupaqman churananpaq, Jehová Diosllata tukuy sonqonwan, tukuy almanwan, tukuy yuyayninwan, tukuy kallpanpiwan munakunanpaq (Mar. 12:30). Jehová Diosman entregakunki chayqa, qanmi sapallaykipi paywan rimanki. Bautizakuspaykin ichaqa lliupa rikusqan kanki, chhaynapin paykunaqa yachanqaku qanqa Jehová Diosman entregasqa runa kasqaykita. Jehová Diosman prometesqaykitaqa junt’aytapunichá munanki. Jehová Diospas chaytan munan (Ecl. 5:4). w24.03 2 párr. 2; 3 párr. 5

Bibliaq willasqan jina casarasqakunaqa “sasachakuykunapin tarikunqaku” (1 Cor. 7:28). ¿Imarayku? Qharipas warmipas juchasapa runakuna kasqanchisrayku. Chaymantapas sapankan jujniray kanchis, jujniray gustoyoqtaqmi kanchispas. Chaymantapas manan llapanchischu igual uywasqa karqanchis, manataqmi kaq costumbreyoqchu kanchispas. Mayninqa casarakusqanchis qhepamanñan imapas reparakun warmipipas qharipipas, chaykunaraykupaschá mayninqa mana allintachu apanakusunman. Disculpata mañanakunamantaqa kuska imatapas allichanamantaqa yaqapaschá imaymanamanta tumpanakusunman, t’aqanakuyta imapaschá munapusunman. Ichaqa, ¿allinchu kanman chayta ruway? Manan. Sasaña kanman chaypas respetananchis casado kausayninchista, chaytan Jehová Diosqa munan. w24.03 16 párr. 8; 17 párr. 11

Bautizakusqayki qhepamanpas Diospa promesanta suyakusqaykiqa aswan fuertechá karqan, iñiyniykipas yachasqaykiman jinachá astawan yapakurqan (Heb. 5:​13–6:1). Romanos 5:​2-4 textopi nisqan imapaschá qanpi junt’akurqan, imaymana llakikuypipaschá tarikurqanki, rikurqankichá imaynas Jehová Diosqa allinpaq qhawarisunki chaytapas. Jehová Diosqa kusisqataq qanwan kashan chayqa, astawanraqchá paypa promesankunapiqa confianki. Tukuy sonqochá chaykunataqa valoranki, chayman jinachá familiaykitapas sumaqta qhawarinki, allin yuyaywanchá imatapas ruwanki, manachá comuntachu tiempotapas usuchinki. “Diospa sumaq qhawarisqan kaytaq suyakuyta qowasun” nisqan qhepamanmi Pabloqa willarqan juj allin willakuyta, chay willasqanpin rikuchirqan imaynas chay suyakusqanchisqa junt’akunqapuni chayta (Rom. 15:13). w23.12 12, 13 párrs. 16-19

Sinchi llakipi tarikuspaqa manapaschá yuyayninchispichu kashasunman, jinaspa imatapas comunta piensasunman ruwasunmanpas. ¿Imaynatan Jehová Dios yanapawasunman chhaynapi tarikuqtinchis? Chaypaq piensasun juj barcopi: Lamar-qochapi sinchi wayra kaqtinqa kayman jaqaymanmi barcoqa aytikun. Ama nishuta aytikunanpaqmi wakin barcomanqa iskaynin ladonman rafrata jina churanku. Chhaynapin barcoqa tuytullan, pasajerokunapas manan nishutachu reparanku aytikusqanta. Ichaqa chay rafra jina churasqankuqa puriqtinmi allinta barcota tuytuchin. Sichus noqanchispas munasunman llakipi tarikushaqtinchis Jehová Dios yanapawananchista tajyachiwananchista chayqa, ñaupaqllamanmi purinanchis, mana sayaspan servishanallanchis. w24.01 22 párrs. 7, 8

Imatapas nishuta manchakushanki chayqa, Jehová Diospa llapa kamasqankunapi yuyaymanay. Paymi kamarqan urpikunata t’ikakunata ima; paykunaqa manan Jehová Diospa rijch’ayninman jinachu kamasqa karqanku, nitaqmi Diostapas adorayta atinkuchu. Ichaqa Jehová Diosqa allintan urpikunata, t’ikakunatapas cuidan. Chhaynatan noqanchistapas cuidawasunchis (Mat. 6:​25-32). Yuyaymanay imaynatas Jehová Dios yanaparqan ñaupa tiempopi serviqninkunata, imaynatas yanapashan kay tiempopi serviqninkunata, imaynatas qantapas kunankama cuidashasunki, imaynatas llaqtanman pusamurqasunki chaykunapi (Juan 6:44). Chaymantapas piensariy imaynatas mañakusqaykita uyarirqan (1 Juan 5:14), imaynatas Jesuspa sacrificio ruwasqan sapa p’unchay yanapasunki chaypipas (Efes. 1:7; Heb. 4:​14-16). w24.01 4 párr. 6; 7 párr. 17