Akiro Nuisisiaere Eitabo Loka Aijarawok ka Alimonokin
ELAP LOIKANYETAAREI 5-11
ABAR NAEJAI TOMA AKIROT NAKA EDEKE | IKISILA 11-12
“Epone Loekotor Yawe Iketunga Aima Nges”
it-2-E 1007 ¶4
Etau
Aijaanakin Keda Etau Kere. Kwape itodunitere, akirot “etau” erai apolouke ebe itunganan. Konye Obaibuli, icorakinitos ikokoron ice oni aimo, amin, ka aijaanakin Edeke ‘kekonitau kere ka awokoiijar kere’ (Ikis 4:29; 11:13, 18), konye ebalas Ikisila 6:5 ebe: “Kominenena EJAKAIT Ekonideke kekonitau kere, ka akoniijar kere, ka akonigogong kere.” Abu Yesu kolimunite ebe ibusakinit aijaanakin kekonitau kere ka akonigogong kere ido iyatakinit bobo ebe, “ka akonicoa kere.” (Mk 12:30; Luk 10:27) Akirot etau imoriarit iboro ngul kere, konye kwana elomuni aingiset, kanukinyo elimunitere iboro ngul ice nepepe keda etau? Kwape aitupuset naka apolou kangun: Epedori itunganan agwelar akuanake (etauke) kwape ibulesit neejai itunganan ice, koraun do ngesi yeneyait ejakaitike. Konye mam ngesi ebuni aijaanakin ketauke kere, ainakinake kere, keda alosikenet arai eipud loka aisiyalamikinit ejakaitike, ido kanuangun, aticepak mam nges ebuni aitosom agogonguke kere arai aomisio ka acoake kere kanu aitodolikinio nuekot ejakaitike. (Itiirian keda Pes 6:5; Kol 3:22.) Aso, elimunitai iboro ngul aticepak tetere oni iitunit iboro ngul kenyeis aimurokin neijaanakinia oni Edeke, naarai irai oni luka Edeke, ka luka Okokuke lobau opal aijarake kwape alucet kanu agwelunia oni. Aijaanakin Edeke “ketau kere,” imoriarit itunganan kere komam adepar adiotutubet naka akuanake, aswamaisioitike, adoketaitike arai eipudike.—Itiirian keda Mat 5:28-30; Luk 21:34-36; Pes 6:6-9; Pil 3:19; Kol 3:23, 24.
it-1-E 84 ¶3
Etem
Aponi icorakinai Isiraelin atiyainikin itemwan lukaisab ka amunyumuny ipirin ka aserim nuadukitai nepepe ka itemwan. (Any 34:13; Ikis 7:5, 6; 12:1-3) Mam cut ebusakinit kes aputoor itunga ngul karaida aicwe idwekec kakim kwape eswamata Ikanaanin. (Ikis 12:30, 31; 16:21) Aibois nakajaut ka itemwan luipu, ebusakinit Isirael ajaut keda etem ediopet bon kanu aima Edeke ediopet lokabeit, ido asipokinio etem ngon aiboisit naaseuni Yawe elopet. (Ikis 12:2-6, 13, 14, 27; koany atiaketait kaneejai Babulon, naajaasi keda itemwan 180 kanuka amaiya adeke naberu naanyaritai Ishtar.) Kageunet, ecorakinitai kes adukun etem kamor numam ikeitai kapak naatuborotor kesi okekwa juwai loka Ecor Yorodan (Ikis 27:4-8), ido arai Yosua nges aduki etem ngon Komoru Ebal. (Yosua 8:30-32) Akaulo naatiakatiakaere akwap naerumunete kesi, abu ateker naka Reuben, Gad, ka atutubet naka ateker naka Manase kodukoto etem loetegelikina eiduny Yorodan, loabu ijaik atekerin ace anyunyurikin itoni naetacaunere ebe mam etem ngon arai ejenunet loka aijal aijaanakin Edeke lokabeit konye arai kanu araut aiitunet naka amunonut neejai Yawe kwape Edeke lokabeit.—Yos 22:10-34.
Abar Nakomoyo
it-1-E 925-926
Gerisim, Emoru
Kotupitos aicorakineta nuejaikinit Musa, apotu atekein nuka Isirael otukokinos Moru Gerisim ka Moru Ebal kingarenikinite kes Yosua atipet akaulo kes aipikor Ai. Kangina, apotu itunga kopuputu esiomio arerengusio nuabeit kes adumun arai erimaasi kesi Yawe keda ikenito luaponakinete kes arai mam kes erimaarete Yawe. Abu ateker naka Simeon, Lebi, Yuda, Isakar, Yosep, ka Benyamin, kobwaata koingaren naka Emoru Gerisim. Ajaas Ilebin ka asaduku naka aitejenunet aditot, ido atekerin ace akanyaape kes abwoete koingaren naka Emoru Ebal. (Ikis 11:29, 30; 27:11-13; Yos 8:28-35) Asubit bala ebe, atekerin nuabwoete koingaren naka Emoru Gerisim kes apotu kobongokisi arerengusio nuasiomio kosiepikec, kosodi atekerin ace kesi apotu kobongokisi ikenito luasiomio Komoru Ebal. Karaida eomitos itunga ebe aponi kosiomai arerengusio eiduny Emoru Gerisim naarai ebe arai ngin aibosit naebus ido kopusuk itiirian jo keda aiboisit naengaroikit ido komam ebwangi ejok naka Emoru Ebal, mam Ebaibuli itetemunit akiro nuikamunitos ngun. Esiomitai Ekisil “kakonyen nuka ekodet kere loka Isirael, ka angor, ka ludidik, ka imo luajaas nepepe kakes.” (Yos 8:35) Abu ekodet lo kiira akiro nualomunitos aiboisio nuajaas ingaren naka imoru angun. Aponi koseunai aisiom akiro ngun kanen, aticepak naarai araas ngun aiboisio nuajokak nuengarakinete akiro akorar ka apupo ejok.—Koany EBAL, MOUNT.
ELAP LOIKANYETAAREI 12-18
ABAR NAEJAI TOMA AKIROT NAKA EDEKE | IKISILA 13-15
“Epone Loitodunitor Ekisil ebe Epodokinit Yawe Itunga Luicanasi”
it-2-E 1110 ¶3
Idiopet Kotomon
Esubit ebe kilema idiopet kotomon, ajai bobo idiopet kotomon yeniyareit yenagitario awai anginikaru kanu alosikineta ace kilema aigangitor esasedotene loka Ilebin, karaida emoriaritos ngun Ilebin. Arai ikalia luka Isiraelin kes etosomaete ka anyamakin kaipues idiopet kotomon lu naetukonokinotor kesi nepepe kopucito luka akwapukec kere. Konye arai alwana aiboisit kanu aitodol ejok idiopet kotomon ngul Yesusalem, agwelario iboro ngul aitaraun ikapun kosodete aijukar kanu aitosom koYerusalem kanuka aidaria ikalia ka ainumunum kotoma atukonokin nakalaunan kangina. (Ikis 12:4-7, 11, 17, 18; 14:22-27) Ido, akaulo naka angolikaru lokiwuniet ka loikanyetaape loka asabato naikaru ikanyaarei, aiboisit aitosom kanu atacakinia ikapun luitosomatai kanu atukonokin naka akwap kere, agitario idiopet kotomon lu awai kanu aingarakinia Ilebin, imo, apuseru, ikokiok luka aiboisit angin.—Ikis 14:28, 29; 26:12.
it-2-E 833
Asabato Naekaru
Anyaritai Asabato naekaru “ekaru loka aosikin [hash·shemit·tahʹ].” (Ikis 15:9; 31:10) Kokaru angon, ajaatar akwap keda apak naka aiyengun, arai bo aosikinio, mam akorio. (Any 23:11) Ajai bobo aiyengun arai aosikinio kanu apesenin. Arai “aosikin naka EJAKAIT,” kanu ainakin nges aibuses. Karaida eomitos ice kopone loegitakina, ebakasi itunga luitetemitos nuikamunitos akiro ngun ebe, karaida mam ekisaro cut apesenin ngun, konye, mam acamakinitai itunganan aiburaun apesenike kaneejai onaceke loarai Eburaniat, naarai amamei neadumakini akorion ikapun okaru angon; konye acamakinitai aiburaun apesen kaneejai itunganan yeneacekwap. (Ikis 15:1-3) Eomitos esisianakinak ice luka Iyudayan ebe ekisario apesenin nuka iloonin kanu aingarakinia onac loicana, konye ebe agitara apesenin nualomunete kotoma agwelanar. Ebakasi bobo kesi ebe, kotoma acaasa nasodit, abu etunganan loanyaritai Kilel itolomu ainapeta nuacamakinitos itunganan alosit okooti kanu aiburaun apesenike itia atwaniar kopone lo nges aiwadik emusaagoke.—The Pentateuch and Haftorahs, loijulunit J. Hertz, London, kokaru 1972, app. 811, 812.
it-2-E 978 ¶6
Ebulesit
Ikisila luepugatos eidicane kiding ebulesit keda lokapolonike. Kotoma Isirael, agitakina epone loayaitere ibulesit yenarai Iburaniat kaneejaas ibulesin luaraas imo arai ikeboiororok. Asalakinete Ibulesin lumam araas Iburanian kwape airumet kaneejai lokapolonikec ido apedorio aikopakin kaneejai papa itoni neejai okooke (Leb 25:44-46), konye aosikinio ibulesin luaraas Iburanian kokaru loikanyetaarei loka aijaanakinikec arai bo nat kokaru loka Eyubili kotupitete ekaru loegei adolun. Kotoma apakike naka aijaanakin, ebusakinit ayait ebulesit loerai Eburaniat kwape ejaanakinan. (Any 21:2; Leb 25:10; Ikis 15:12) Apedorio alakun Iburaniat yenagwelarit akuanake neejai imoit kwape ibulesit, arai neejai ikeboiororon kotoma adiopak kere, apedori ngesi ilopet arai icetuan yenejaatar apedor alakun nges. Etolomunio etiai loka alakunioke kotupitete ikaru luideuna kanu adolore okaru loka Eyubili arai okaru loikanyetaarei loka aijaanakinike. (Leb 25:47-52; Ikis 15:12) Naaosikinere ebulesit loerai Eburaniat, ebusakinit lokapolonike aijaikin ngesi ainakinet naingarakini nges aitegear aijar ejok kwape etunganan loaosikin. (Ikis 15:13-15) Arai ebunit Ebulesit ngon keda aberu, elosete ngesi keda aberuke. Konye arai abu lokapolonike ijaik nges aberu (kacut aberu naerai amoit namam ejaatar apedor naka aosikinio kokaru loikanyetaarei loka aijaanakin), asalakini aberu ngin ka idwe kwape airumet naka lokapolon. Kojautene angon, aseuni ebulesit loerai Eburaniat arai ekot asalakin keda lokapolonike arai mam. Apedio akitike keda emutu kanu aitodun ebe inyikokini ngesi aijaanakin ikar kere.—Any 21:2-6; Ikis 15:16, 17.
Abar Nakomoyo
w06-E 4/1 31
Aingiseta Nuka Ikasiomak
Anyoika bo nuisisiauni oni kotoma okisil loejai toma Anyoun 23:19 loebala ebe: “Siripoenenei ikalol kakile nuka totoke”?
Aicorakinet na naka Ikisila Luka Musa, ejai Obaibuli irwan auni ido ingarakini oni amisiikin adolit, amin, ka asianut naka Yawe. Itodunit bobo ebe elait ngesi aima nakaisab.—Anyoun 34:26; Ikisila 14:21.
Aidor ikalol akine arai idiotiang kere akile nuka totoke, ejulakini ainapeta nuka Yawe nuesubitor ngesi iboro. Esubit Edeke akile nuka toto kanu araut inyamat ka aitopol ikalol. Ebala epirioit ediopet ebe, aipo ikalol akile nuka totoke, erai ngin aitodun ebe emamei ajokis naka eidicane loabu Edeke ibwaik ka aitalaun kiding auriak keda ikoku.”
Aiyatakin nen, eomitos ice ebe, aidor ikalol akile nuka totoke arai nueswamaete ikapiirin kanu aiswamaunia edou. Arai kerai kwangin, abu do aicoretait ngin ingarak ayuwar Isiraelin kaneejaasi aswamisio nuarokok nukaima naka itunga luka akwapin nualukunitos kes. Emikit Ekisil Loka Musa Isiraelin alosenen kotoma okisila luka atekerin kangun.—Ilebin 20:23.
Kawasia, ianyuni oni kotoma okisil kalo asianut naka Yawe. Kabeit, ajaatar Ekisil keda aicorakineta nuemikitos itunga ayait itiang erono ido etikitikete aijulakinio naka aitwasamao naka iboro kopone kaloegitakina keda epone loesubunitere kes. Kwape aanyunet, ajaatar Ekisil keda aicorakineta nuemikitos ainakin itiang kwape asubanit arai mam edaunit ka totoke apaarasia akanyaarei kadepar, aitub itiang keda totoke kotoma apaaran adiopet, arai bo alemun akweny kotogoke ka ikedwe nepepe arai ka abeiike.—Ilebin 22:27, 28; Ikisila 22:6, 7.
Kabeit, ecai cut ebe, mam Ekisil arai aibunget bon naka aicorakineta ka akiro nuemikitai aswam. Aimoriarit akiro ace, aicoreta nuka ikisila kalu, ingarakinitos oni ajaut ka acoa naka iponesio luajokak luikiara ido itodunitos kotoma abeit iponesio luka Yawe.—Isabulin 19:7-11.
ELAP LOIKANYETAAREI 19-25
ABAR NAEJAI TOMA AKIROT NAKA EDEKE | IKISILA 16-18
“Aicoreta Nuingarakinete Aitub Akiro Kadolit”
it-1-E 343 ¶5
Amudukanut
Amamut aitub akiro kopone loejok keda acamun agwelio, asubit bala amudukanut ido ebongobongotos Ikisila aicoranakin ikatubok aisac agwelio, ainanakineta, arai atiakit itunga, naarai itumudakete iboro ngul ekatubon ido imikete aitodolikinio naka etube lokabeit. “Naarai itumudaki ainakinet akonye nuka kaluesesenete.” (Any 23:8) “Itumudaki ainakinet akonye nuka lukacoa.” (Ikis 16:19) Karaida erai ekatubon loedolit ido koco, arai kecamu ngesi ainakinet kanuka emusaago, apedori ngin aitolitol etubeke. Etodunit bobo ekisil loka Edeke ationis naitumudaki etube mere ainakinet bon konye karaida nueomit ekatubon kwape ecorakinitor ekisil ebe: “Sirikinupak itunganan yenikican, karaida aiyong itunganan yenikagogongon.” (Leb 19:15) Aso, mam etube ebusakinit alomun kotoma aomisio arai bo nat ajenara naka itunganan kotunga, ido mam ekatubon ebusakinit aitanyam itunganan emusaago naarai ebe ebarit itunganan ngin.—Any 23:2, 3.
it-2-E 511 ¶7
Enaaba
Iarei. Edila enaaba loiyareit atakanunun kotoma okisila. Arai ecamanara akiro nuka ikajenak iarei, eyatakini ngin aitogogong ajenanut. Akotoi ikajenak iarei arai iuni kanu apukor emusaago kaneejaas ikatubok. Ngupengun etupitai lolo kotoma atukot naka Ikristayon da. (Ikis 17:6; 19:15; Mat 18:16; 2Kor 13:1; 1Tim 5:19; Bur 10:28) Abu Edeke da kotup akiro ngun naejaikinia ngesi Okokuke neejaas itunga kwape Ekalakunanikec. Abala Yesu ebe: “Kotoma okisilakus iwadikatai ebe aitejenun naka itunga iarei erai nakabeit. Etejenuni eong elopet, ketejenuni Papa da lokejukuni.”—Yok 8:17, 18.
it-2-E 685 ¶6
Esasedoti
Kageunet, arai isasedotin kes ajaatar arereng naka aitetemikin itunga ekisil loka Edeke, ido ajaatar kesi keda epelu loapol kotoma okisila luka Isirael. Kotoma oreria luejaikinitai isasedotin, apedorete kesi aingarakin ikatubok, ido naajaatar imusagon luatioko noi lumam ikootin ludidik apedoritos aitemokin, eswamaete kesi nepepe keda ikatubok aitub imusagon ngun. (Ikis 17:8, 9) Akotoi bobo kes aswam nepepe keda imakio luka ere kotoma omusagono luka eyarit lumam etemonokinitai, ka aanyun ebe etupakinitai nuibusakinit aswam kanu alemar aokot kotoma ore. (Ikis 21:1, 2, 5) Arai iting ekiliokit ekokote kosodi atemar ebe edotet aberuke, ayangaunio aberu ngin aiboisit nakalaunan, kosodete isasedotin aitolot nuebusakinit aswam nuetojokit Yawe kanu aitodun arai iswamat aberu ngin adoteu kwape etubokinitor okilenike nges arai mam. (Mar 5:11-31) Komusagono kalu kere, ebusakinit atupakin etube loetolomunete isasedotin arai ikatubok luaseunitai; aario itunganan yeniyeikini atupakin arai arimaar itubesia ngul.—Mar 15:30; Ikis 17:10-13.
Abar Nakomoyo
it-1-E 787
Airengear
Kotoma Okisil, kanu airengear itunganan, akotoi ajenanut naka itunga iarei arai adepar nen. (Ikis 19:15) Arai ikajenak ageikinete abiribir yenibusakinit aario. (Ikis 17:7) Etodunit ngin ebe eminasi kesi ekisil loka Edeke keda asegara naka atukot naka Isirael ido arai bobo ngin aikwenyaret kanuka ikajenak lukaisab, lumam apodokinitos arai bo nat ngul luesunyitos aijaikin ajenanut.
ELAP LOIKANYETAAREI 26–ELAP LOIKANYETAUNI 1
ABAR NAEJAI TOMA AKIROT NAKA EDEKE | IKISILA 19-21
“Erai Aijar Naka Itunga Naketiai Kaneejai Yawe”
w17.11-E 14 ¶4
Koputoo Etube Keda Aitim Naka Yawe
4 Apatana adolore oreria ikanyaape lukerianara. Abu Yawe icorak Isiraelin akorokor ireria eirian kosiepon luka Ecor Loka Yorodan. Kanuinyo? Tetete idiokaaran epedori adumun angopis katipet ido kopatana. (Mar. 35:11-14) Alaete irotin lualosete oreria lukerianara ido etemonokinio ejok. (Ikis. 19:3) Atupitos einono loka Iyudayan, erainikitai apaadei orotin tetere itodikinete ikaaran neejai ere lokuianara. Kwape ajaatar ireria lukerianara, mam abuikinitai ikaaran yenimam apeleikinit akerit akwap ace, neaticepak elomaria ngesi acodunio naka aima idekesio lukaisab.
w17.11-E 15 ¶9
Koputoo Yawe Kotoma Otube Keda Aitim
9 Ibore yenepol yeneainakinit itemokinio ireriai lukerianara arai kanu ayuwar Isiraelin kotoma abukor aokot. (Ikis. 19:10) Emina Yawe aijar, elait ngesi “akanin . . . nuebukorete aokot numam akirot.” (Awa. 6:16, 17) Kwape Edeke loka etube ka lokalaunan, mam nges apaluni karaida ebukoritai aokot komam erai apeleikinet. Erai abeit ebe etimio ikaaran yenimam apeleikinit. Kejaa ngun da, ebusakinit ber nges alimokin imakio emusaagoke ido arai itolomun etube ebe mam nges apeleikinit aiyar, ajai ngesi asalakin ore lokuianara itoni to naetwania esasedoti lopeti. Apolouke ebe apedori aticepak ngesi asalakin ngina apaarasia kere nuka aijarake. Apotu akiro ngun ingarakisi Isiraelin kere amisiikin ebe erai aijar nakitunganan nakalaunan. Kanu ainakin aibuses mam ejai Lokijaikinit Kesi Aijar, ebusakinit kes aisac adioswamisioit naibwaikini aijar naka luce toma ationis.
it-1-E 344
Aokot
Ajaatar etunganan keda apedor naka alelakin aijar naejaikinit Edeke nges, ido idiotunganan yeneswamakini aijar naka etunganan angol aronis abeit abongonokin kaneejai Edeke. Apotu ngun itodunos naalimokinia Edeke ekaaran Kain ebe: “kamonyia eporoto loka aokot nuka onacekon kakwap.” (Age 4:10) Karaida idiotunganan yenangara onaceke ido kokoto ngesi kotwana arai bo nat ngin yenasabanikini onaceke arai bo yenejaikini ajenanut nakaingal kanu ayangaun aronis neejai onaceke, eduporit akeijar, ajaasi ka aitoronet naka akot abukor aokot nuka onaceke.—Leb 19:16; Ikis 19:18-21; 1Yok 3:15.
Abar Nakomoyo
it-1-E 518 ¶1
Ekooti, Ikisila
Ajai ekooti loatubere imusagon orute loka ere. (Ikis 16:18; 21:19; 22:15, 24; 25:7; Rus 4:1) Kotoma “orute,” apolouke ebe alaro naidunyasi keda erute loka ere. Ajaas irutei aiboisio nuasiomanakinere itunga luetukokina Ikisila ka aicorakineta. (Nek 8:1-3) Korute, apatana adumun ajenak kanu akiro nuikisila kwape nat agwelario naka ibore ka ace da naarai kotoma apaaran, atapit itunga alomanar ka alomunun orute. Bobo da, naarai ajaas itunga luipu, aso ediomusago loetolosio korute, abu ingarak ikatubok apodokinit amin ka etube naepupiata kesi emusago ka naitolomuniata kesi nuetutuboto. Kabeit, ajai aibosit eiduny keda erute naeboinikinos ikatubok kotenan aipup imusagon. (Yob 29:7) Abu Samuel kolot airimor Betel, Giligal, ka Misipa ido “kotubok Isirael kaiboisio kangun kere,” kobongonori Rama, naarai ngina ajai eketogo.—1Sam 7:16, 17.
ELAP LOIKANYETAUNI 2-8
ABAR NAEJAI TOMA AKIROT NAKA EDEKE | IKISILA 22-23
“Epone Loetodunitor Ekisil ebe Epodokinit Yawe Itiang”
it-1-E 375-376
Abwokon
Atapit itiang aibwokit iboro kapakio nukolo, ido aponi kolimokinai Isirael ebe arai kianyu asigiria naka itunganan yeningara jo ibirokina kwap icikakinite abwokon, aibois najalakin, ‘ebusakinit aingarakin cut.’ (Any 23:5) Etiai loka iboro luebwokit itiang anyaritai abwokon, kwape nat “nuibwokete inyubun iarei.”—2Ika 5:17.
it-1-E 621 ¶1
Ikisila
Araas bobo itiang luapodokinitai noi kotoma oitabo loka Ikisila. Emikitai Isiraelin alemar akweny nairukumit kotogoke, arai kanu ayuwar aurike naejaikinit nges araut naenonok. Acamakinitai ikweny ngin alosit, konye ayangari Isiraelit idwe. Acamakinitai akweny ngin aurun ka aitopoloun idwe ice. (Ikis 22:6, 7) Mam acamakinitai akorion aenikin asigiria ajokot keda emong nepepe, kanu aitikokin aiticanitoi kaneejai itiang yenenonok. (Ikis 22:10) Mam acamakinitai aiyen aituk naka emong arai ipudapudai akima kanu aicom tetere mam etengei eyari emong konye koyapias akima kanges ido kouta emong ngol aitosom agogong naepol kotoma aicom akima.—Ikis 25:4.
w03-E 10/15 32 ¶1-2
“Sirikienikinos Ajokot Nepepe Kalumam Iyuunito”
KWAPE isesenia jo kane, mam akaala na keda emong ngol ekoriete kailajaara. Ajokot naimorikikinit itiang ngul nepepe, erai naiswamaunitai kanu itiang iarei lueriakasi awatekec ido luiriamara akecegogong, kanuangun, einakinit do kwana itiang lu aiticanitoi naepol. Naarai epodokinit ngesi ejautene loitiang, abu Edeke kolimok Isiraelin ebe: “Sirikitokor emong nepepe kasigiria.” (Ikisila 22:10) Iswamai aicorakinet ngin kanuka akaala ka emong.
Mam duc akorion iticani itiangike kopone loaenikin itiang luegitakina. Konye arai amameete nges imongin iarei, apedori ngesi aticepak aenikin ajokot itiang iarei luajaatar ngesi. Esubit bala ngun eswamai akorion loka acaasa na 19. Naarai agitakina awate ka agogong naka itiang kangul, arai itiang yenedit agogong auta noi kanu alosit osipiidi loelosio opaupake, ido arai itiang yenagogong noi nges ebwokit alangir naepol noi.
Abar Nakomoyo
it-1-E 600
Apesen, Yeniburao
Apesen nges ebaaja, arai ibore kere yenibusakinit itunganan aitac arai ainyakakin yenice. Kapakio nuka Isirael, adumununete itunga apesen arai ijulakin ejautene loka edumune. Arai ibore yenaronon Isiraelit araun yeniburao naaraietusubi ngin ngesi bala ibulesit kaneejai yenekopaikinit ngesi ibore. (Awa 22:7) Ecorakinitai itunga luka Edeke araut luekorete mere aibajanakin iinacanakec lukican iboro ketau loaronon arai bo nat akote atosom ejautene loka lukican kwape arereng naimedaunet kaneejaa kesi. (Any 22:25; Ikis 15:7, 8; Sab 37:26; 112:5) Konye acamakinitai aitelemun imoit ameda. (Ikis 23:20) Eomitos luemisiarito akiro nuikamunitos Iyudayan ebe aitac apesen keda ameda epudai kotoma obaaja loka ebisines mere loeyuwaritere yenikican. Ido bobo da, imo lueboiororos koIsirael araasi lueswaete ebisines, aso ebusakinit kesi aitac ebaaja keda ameda kanu naarai kesi da ibaajanakinete luce kokotosi ameda.
ELAP LOIKANYETAUNI 9-15
ABAR NAEJAI TOMA AKIROT NAKA EDEKE | IKISILA 24-26
“Epone Loetodunitor Ekisil ebe Epodokinit Yawe Angor”
it-2-E 1196 ¶4
Angor
Arai da ikisila luka ajore egangitos ekiliokit ka aberu lueyapie apak naadukokinotor, acamakinitos ikisila ngul ekiliokit adaun ekaru ediope ejaasi ka akeberu komam alosit ajore. Esipedorete do ngun luedukokina auruun ikoku tetere eraun aitalakaret naepol kama ejai aberu kapak naemamuunor ekiliokit kore arai bonat kebongo ajore koarakinete ngin.—Ikis 20:7; 24:5.
it-1-E 963 ¶2
Airarunun
Erai abeit ebe aimapeta nu nuka asianut mama ejaasi lukican kotoma akwap, araasj nuetodunitos aikor, amamut ebit, ka amunokina ebe Yawe ngesi kisirerengi ido mam cut esinyikokinitos akalanyanut. Itacaunitos cut nuabu Daudi kolim ebe: “Adite kolo eong, konye kwana amojong; konye eringa eanyuna yenedolit ejalakinitai, karaida akeur ilipitoi inyamat.” (Sab 37:25) Kanu aimedaun kotoma ainapeta nuka ekisil loka airarunun, eswamaete lukican da kagogong, mam kes aperete etengei karaida ikecedwe mam araasi luilipilipitos inyamat.
w11-E 3/1 23
Ijeni Kereka Jo?
Kolo kapakio nuka Isirael, arai ketwana etunganan komam eurit ikoku yenisapat, ecorakinitai onaceke aimany apuserut kanu aurikin onaceke loatwan idwe tetere ekiror loka alokatwan ejaenena. (Ageun 38:8) Ekaulo, abu ekisil loka Musa ikopa ainapeta ngun ido aponi komaikinai kwape edukone lokonac ka aberu nako onaceke. (Ikisila 25:5, 6) Nuabu Boas kiswama kwape itetemitere koitaabo loka Rusi, itodunitos ebe kotoma ainapeta nuka edukone kwape kangol acamakinitai ipajan ice lukiliok airum apuserut arai etwakito ikiliok kere lukokale loka ekiliokit loatwana mam eurit isapat.—Rusi 1:3, 4; 2:19, 20; 4:1-6.
Ibore yenitogogongit ebe aroko edukone lokonac ka aberu nako onaceke ejai kapaarasia nuka Yesu kes akiro nueneritos Isadukayon kotoma Marako 12:20-22. Epirioit loka akiro nukolo sek loka acaasa nasodit loanyaritai Flavius Josephus, abala ebe edukone lokonac ka aberu nako onaceke edari mere ekiror loka ekale bon konye ayuwarit iboro luka ekale kangon ka aidar apuserut ejok. Kapaarasia kangun, mam aberu apedori airum iboro luka okilenike. Konye ikoku yenaurunio kodukone kangol, ajaas kapedor naka airum iboro luka lokatwan.
Abar Nakomoyo
it-1-E 640 ¶5
Elakit
Ebalua Loka Elakit. Mam aswamisio ngun nueroko ibusakinit ainakin oni aomit ebe, naarai acamakinit Ekisil Loka Musa elakit apolouke ebe etapatanit ekisil ngon Esirailit ailak akeberu. Ajaasi akiro nuebusakinit nges aswam eringa kirengiaria akeberu. Ebusakinit nges aiwadik “ebalua loka airengear (elakit).” Ekaulo “kititing nges, kosodi airengear nges kotogoke.” (Ikis 24:1) Karaida mam Aiwadikaeta itodunitos acekiro nuebusakinit atupit, aswamisioit na naecorakinit ekisil emoriarit adolokin ijaka luecorakinete ekiliokit atamakin ber apuconor keda akeberu. Apak nayangaikini kanuka aitemokin ebalua loka elakit ka aitodolikin elakit apedori ainakin ekiliokit arereng naijulakin aseuneteke. Ebusakinit kojai ibore yenitodolikinere elakit ido arai ketupakin ikisila luka elakit ejok etukurianete ngun ekiliokit arasakin akotokin ailak akeberu. Kanuangun, apedori aberu da adumun ayuwara. Mam aiwadikaeta etodunitos akiro nuajaas ‘obalua loka elakit.’
ELAP LOIKANYETAUNI 16-22
ABAR NAEJAI TOMA AKIROT NAKA EDEKE | IKISILA 27-28
“Arerengusio Nu Kere . . . Kidolokinete Jo”
w10-E 12/15 19 ¶18
Kodum Arerengusio Kaneejai Ekabaka Loingarenikinit Emoyo Loka Edeke!
18 Aiirar imoriarit aibwaikin toma otau nuebala Akirot Naka Edeke keda aicoreta nuejaas oitabon luinomunit Ebulesit Lomunot Loepiraina da. (Mat. 24:45) Imoriarit bobo arimaarit Edeke ka Okokuke. Abala Yesu ebe: “Nginitunganan yenikabala eong ebe, ‘Ejakait, Ejakait,’ mere nges elomuni ajakanut naka akuj; dimarai yeniswamai nuekoto Papaka loejai toma akuj.” (Mat. 7:21) Aiirar Edeke erai akepolou ijo ilopet anonokikinit ainapeta nuka atukot nuibwaikinit Edeke kwape nat imakio lueraasi “ainakineta” nuka itunga—Pes. 4:8.
w01-E 9/15 10 ¶2
Epote Kereka Arerengusio Nuka Yawe Adolokin Jo?
2 Akirot naka Aburanian naijulunitai kwape ‘aipup’ kotoma Ikisila 28:2 erai aswamisioit nuinyikokinit. Mam itunga luka Yawe ibusakinit aipup nges kapakio ace bon, konye ibusakinit aipupukec korai epone loka aijarakec. Arai kiswamata kes kwangin, nges konyet edolokiniata kes arerengusio nuka Yawe. Akirot naka Aburanian naijulunitai kwape “kidolokinete” erai akirot naikamanara keda airiga ibore kitoni “aikamun” arai bo “adolokin”
w10-E 9/15 8 ¶4
Kokokakinite Amoot Arerengusio Nuka Yawe
4 Epone bo ani ebusakinitor Isiraelin arimaarit Edeke? Abala Ekisil loka Edeke ebe mam Edeke iyalamikin karai emen itunga aijaanakin nges “kailel, kaiyalama naka etau.” (Kosiom Ikisila 28:45-47.) Ibusakinit oni arimaarit Yawe mere kopone loka atupakinit ikisila idis bon kwape nat luepedorete itiang da arai bo ajokin arimaar. (Mk 1:27; Yak. 3:3) Arimaar Yawe kopone lokabeit erai naitodun kotoma amin. Itoduna kotoma ailel naelomunit kotoma aiyuun ebe mam ikisila luka Yawe eraas luelangir ido ebe “eropi ngul luemoete nges.”—Bur. 11:6; 1 Yokana 5:3.
Abar Nakomoyo
it-1-E 360
Ijenunet Yenika Eikor
Emikit ekisil loka Yawe itunganan aijulakin ijenunet yenika eikor. (Ikis 19:14; koany bobo Awa 22:28.) Kabeit, ekenitai ediotunganan “loisukunyikini eikor loka eidunyeteke.” (Ikis 27:17) Kwape emedauniata ikulepek alup kotoma iraan luka alupokec, aisukunyikin ijenunet yenika eikor arai ngin arodiar ibore yeningarakinit itunganan ajaria. Aswamisioit ngin eriakasi keda akoko ido kwangin ayaitere kapaarasia nukolo sek. (Yob 24:2) Konye ajaas itunga luarokok lueswamaete ngun, ido etupusitai ikapolok luko Yuda kapakio nuka Kosea keda ngul luisukunyinikinete ikoruo.—Kos 5:10.
ELAP LOIKANYETAUNI 23-29
ABAR NAEJAI TOMA AKIROT NAKA EDEKE | IKISILA 29-30
“Mam Aijaanakin Yawe Etiono”
w09-E 11/1 31 ¶2
Einakinit Yawe Oni Aseunet
Etiono kereka oni ajenun ka aswam nuekoto Edeke? Ebala Musa ebe: “Naarai aicorakinet na nakecorak jo lolo mam kitionikini jo noi, mam da elwana.” (Ikisila 30:11) Mam Yawe elimokini oni aswam ibore yenimam oni ipedori. Nuekoto ngesi kanewok eraas nuedolito ido ipedori oni aitodolikin ngun. Eraas nuipedori oni amisiikin. Mam ekotokin oni adokar “kuju” arai alosit “okekwa loka angolol” kanu aisisiaun nuekot Edeke oni aswam. (Ikisila 30:12, 13) Itacaunit Ebaibuli epone loibusakinitor oni ajaria.—Mik 6:8.
w09-E 11/1 31 ¶1
Einakinit Yawe Oni Aseunet
“AJAI eong duc akuriau ebe mam eong asalakini amunokina neejai Yawe.” Ngun nges abala aberu naarai Akristayot naabu kotereikinos katiokisio nuipu kotoma aiditeuke nueinakinitos nges apup bala mam epedori akerianar. Eraas kereka ngun abeit? Irai kereka oni itunga lueyait ejautene loerono ido lumam ipedori alemun kotoma? Mam. Ijaikinit Edeke Yawe oni ainakinet naka aseun, aso ipedori oni aseun epone loikotor aijar. Ekoto Yawe oni aitolomun aseunet naedolit ido elimokinit oni Akirotoke epone loipedoria aswam ngun. Esisiautu nuipu kotoma akiro nuka Musa nuejaas oitabo loka Ikisila isulai 30.
w09-E 11/1 31 ¶4
Einakinit Yawe Oni Aseunet
Epodokinit kereka Yawe nuikamunitos aseunetewok? Epodokinit ngesi cut! Kiyengakinite emoyo loka Edeke, abu Musa kotema ebe: “Koseu aijar.” (Ikisila 30:19) Epone bo ani iseunia oni aijar? Abu Musa kitacau: “Kominenena EJAKAIT Ekonideke, korima ekeporoto, kimorikikinos kanges.” (Ikisila 30:20) Arai kiminu oni Yawe, iirari oni ka arimaar akekirot ido mam oni ijali nges, karaida ikoni ejautene ai. Arai kiswama oni kwangin, itoduni oni ebe iseu oni aijar naejok kakere kwana keda amun naka aijar namam edaun kotoma akwap nakitetet.—2 Petero 3:11-13; 1 Yokana 5:3.
Abar Nakomoyo
it-1-E 665 ¶3
Akit
Itosomai ejaanakinakake, abu Yawe kiner kanuikamunitos Isiraelin luepali ido luamengerikinitos nges kwape ‘lumam ekepep aki.’ (Yer 6:10; Asw 7:51) Asubitos bala ajaatar keda ibore yenarapiarit akeceki tetere mam epupete. Eraas ngun aki numam Yawe epukorit, naarai nges ijaikini aki nuka amisiikin ka arimaar neejaas ngul luemoete nges, konye ecamakini aki nuka itunga luemengerikinitos nges amamut aiirar akiro nukemoyo. (Ikis 29:4; Rom 11:8) Adwarit ekiyakia Paul ebe ebunit apak naingalarototor Ikristayon ice anyoun kotoma aiyuun nakabeit atupaar aisisianakineta nuka aisab komam ekotos apupokin abeit nakotoma Akirot Naka Edeke, naarai ekotosi apupokin akiro “nuikidikidete” aceki, apolouke ebe akiro nueminakinitos kes, anuangun, epupokinete kesi esisianakinak lukaisab. (2Tim 4:3, 4, NWT; 1Tim 4:1) Bobo da epedorete aki ‘adelor’ naarai epupunit itunganan iyemuto luisiriengunitos nges kanoinoi iyemuto luarokok.—1Sam 3:11; 2Ika 21:12; Yer 19:3.
ELAP LOIKANYETAUNI 30–ELAP LOIKANYETAONGON 5
ABAR NAEJAI TOMA AKIROT NAKA EDEKE | IKISILA 31-32
“Isisiau Kaneejai Ekosio Loisinyikokini Loka Akiro Nukaitupuset”
w20.06-E 10 ¶8-9
“Kimorikik Ekatau Ayongit Ekonikiror”
8 Apak naedit eroko Isiraelin elomara akwap Naka Aisumunet, abu Yawe kisisianak Musa akiro nuka ekosio. (Ikis. 31:19) Ekaulo, ebusakinit Musa da aisisianakin itunga ekosio ngon. (Kosiom Ikisila 32:2, 3.) Kiwoomoom oni nuikamunitos akiro nuejaas okokoron 2 keda 3, etakani cut ebe mam Yawe ekoto akekiror aibwaio arai ayait kwape loelaunit noi lomam ibusakinit alimun. Ekoto nges itunga kere ajenun ekekiror! Arai arereng naapol noi itunga apupun Musa isisianakini kes ekiror loka Yawe loepol aibuses noi! Akiro nuesisianakini Musa kes araas nuesimonikinete ido nuetalakarete kwape ka elimilim kotoma onya. Epone bo ani ipedoria oni aanyun ebe ikoni aisisianakiniwok nen?
9 Kotoma alimonokiniwok, ipedori oni aitosom Ebaibuli kanu aitodikinia itunga ekiror loka Edeke, Yawe. Ipedori oni akorakin kes iitabon, ibidion keda iceboro luejaas ologowok luitopoloritos Yawe. Kotoma aswam, osomero arai nenice, ipedori oni adumun arereng naka einer kaluce nuikamunitos Edeke keda iponesioke. Nailimonikinia oni ngul luiriamununos kaoni nuikamunitos alosikinet najokan naka Yawe kanuka akwap, ijaikini oni kes arereng naka asesen Yawe kopone loaticepak itet kamakec. Nailimonokinia oni luce abeit naikamunit Papawok lominat, iyatakini oni aitalaun ekiror loka Edeke. Ingarakini oni alemar esabet arai bo nat akiro nuemoromoroete Yawe, nuisisianakinitai itunga luipu. Isisianakini oni itunga abeit naisimonikini ka naitalakaari adepar adioisisianikineta kere.—Isa. 65:13, 14.
w09-E 5/1 14 ¶4
Akiro Nuka Aitupuseta Nuka Ebaibuli—Imisiikinit Kereka Jo?
Iputusit Ebaibuli Yawe keda iboro lumam ejarete. Itetemitai nges kwape “Atiiba naka Isirael,” kwape ‘ebuku,’ keda kwape ‘abwas.’ (2 Samuel 23:3; Isabulin 18:2; Ikisila 32:4) Anyoin bo aputonoro ejai kiding iboro ngul ka Yawe? Kwape eraar atiiba naelal naegogong kosipokina aiboisit adiope ido mam ikunyakini, kopone angopekangol erai Yawe alibunet naegogong naka ayuarakon.
w01-E 10/1 9 ¶7
Koputoo Yawe Naituutoonoria Ijo Ikonidwe
7 Koany epone loabu Yawe itodikinia Isiraelin amin. Abu Musa itosom aitupuset naejok kanu aitetemia amin naka Yawe kanuka ateker naka Isirael. Abala ebe: “Bala emorukaalet loitetemonokini lukokaike, loeporitoi kaneejaas idweke, abu korio akebebenoka, koyanga kes, kodaka kes kabebenokake: EJAKAIT bon nges engarenikinit nges [Yakob].” (Ikisila 32:9, 11, 12) Kanu aisisianakin idweke aipor, ‘itetemonori amorukaalet’ kopone aikear ka aibwakibwak abebenokake kanu aisinyikokon idweke ageun aipor. Naegumunor ikweny yenimorukaalet kinga naka akaikec, naaduc ikaja kokuju okitoi loeoja noi, ‘epori’ totokec nepepe kakes. Arai esubit bala ebeit ikekoku acakun kwap, ijesun totoke kwap naka ikoku oriori akebebenoka kosodi ‘adakit nges kabebenokake.’ Kotoma amin abu Yawe kidar ateker naka Isirael kwape kwangin. Abu koinak kes Ekisil Loka Musa. (Isabulin 78:5-7) Kosodi do Edeke asesen ateker ngin, kokapakina ayuun kes edoiki ationis.
Abar Nakomoyo
w04-E 9/15 27 ¶12
Nuisisiauni Oni Kotoma Oitabo Loka Ikisila
Ikisila 31:12. Ekoto idwe aiboienen kaluapolok kotoma airiamununeta nuka atukot ido okapakina aipup ka aisisia.