Ku Tikukumuxa Ku Vangela Tingana

“Xana ku tikukumuxa ku fikile? Kutani tingana ti ta fika; kambe vutlhari byi ni lava va titsongahataka.”—SWIVURISO 11:2.

1, 2. Ku tikukumuxa i yini, naswona ku vange khombo hi tindlela tihi?

MULEVHI la nga ni mavondzo u rhangela ntshungu wa vapfukeri lowu xandzukeleke valawuri lava vekiweke hi Yehovha. Hosana leyi navelaka vulawuri yi endla rhengu ro homboloka ro vutla xiluvelo xa tata wa rona. Hosi leyi helaka mbilu yi honisa swileriso leswi nga erivaleni swa muprofeta wa Xikwembu. Vaisrayele lavanharhu va ni nchumu wun’we lowu fanaka: ku tikukumuxa.

² Ku tikukumuxa i mukhuva lowu sukaka embilwini lowu vangaka nxungeto lowukulu eka vanhu hinkwavo. (Pisalema 19:13) Hi xivindzi munhu la tikukumuxaka u tinyika ntshunxeko handle ko pfumeleriwa ku endla tano. Leswi hakanyingi swi vanga khombo. Kahle-kahle, ku tikukumuxa ku wise tihosi ku tlhela ku wisa mimfumo yo tala. (Yeremiya 50:29, 31, 32; Daniyele 5:20) Ku tlhele ku yenga malandza man’wana ya Yehovha naswona ku ma vangele ku wa.

3. Xana hi nga dyondza hi makhombo ya ku tikukumuxa hi ndlela yihi?

³ Hi swivangelo leswinene Bibele yi ri: “Xana ku tikukumuxa ku fikile? Kutani tingana ti ta fika; kambe vutlhari byi ni lava va titsongahataka.” (Swivuriso 11:2) Bibele yi hi nyika swikombiso leswi tiyisekisaka ntiyiso wa xivuriso lexi. Loko hi kambisisa swin’wana swa swona swi ta hi pfuna ku vona khombo ro tlula swipimelo leswi faneleke. Hikwalaho, a hi kambisiseni ndlela leyi mavondzo, ku navela vulawuri ni ku hela mbilu swi vangeleke vavanuna vanharhu lava boxiweke eku sunguleni leswaku va tikukumuxa, ku va ni vuyelo bya tingana.

Kora—Muxandzuki La Nga Ni Mavondzo

4. (a) Kora a ri mani, naswona hi yihi mintirho leyi handle ko kanakana a yi endleke? (b) Emalembeni ya yena ya le ndzhaku, i xiendlo xihi lexi tivekaka lexi Kora a veke muhlohloteri wa xona?

⁴ Kora a a ri Mulevhi wa Mukohata, muzala wa Muxe na Aroni. Handle ko kanakana, a a tshembekile eka Yehovha hi makume ya malembe. Kora u ve ni lunghelo ro va un’wana wa lava va kutsuriweke hi singita eLwandle ro Tshwuka, naswona swi nga ha endleka a hlanganyerile eku hetisiseni ka ku avanyisa ka Yehovha malunghana ni Vaisrayele lava gandzeleke rhole eNtshaveni ya Sinayi. (Eksoda 32:26) Hambiswiritano, eku heteleleni Kora hi yena a rhangeleke vanhu lava xandzukeleke Muxe na Aroni lava katseke Dathani, Abirama na Oni va ka Ruveni, swin’we ni tindhuna ta 250 ta Vaisrayele.a Va byele Muxe na Aroni va ku: “Swi ringene hi n’wina, hikuva ntshungu hinkwawo ka wona wa kwetsima naswona Yehovha u le xikarhi ka wona. Kutani, ha yini mi titlakusa ehenhla ka nhlengeletano ya Yehovha?”—Tinhlayo 16:1-3.

5, 6. (a) Ha yini Kora a xandzukele Muxe na Aroni? (b) Ha yini ku nga vuriwaka leswaku swi nga ha endleka Kora a a yi tekela ehansi ndhawu ya yena elunghiselelweni ra Xikwembu?

⁵ Endzhaku ko tshembeka malembe yo tala, ha yini Kora a xandzukile? Entiyisweni Muxe a nga rhangeli Vaisrayele hi ndlela leyi tshikilelaka, hikuva “a a rhule ku tlula vanhu hinkwavo lava a va ri ehenhla ka vuandlalo bya misava.” (Tinhlayo 12:3) Kambe, swi vonaka onge Kora a a vondzoka Muxe na Aroni naswona a a venga xikhundlha xa vona, kutani leswi swi n’wi vangele ku gimeta—hi ndlela leyi hoxeke—hi leswaku va titlakusile ehenhla ka vandlha hi ku tirhandzela ni hi vutianakanyi.—Pisalema 106:16.

⁶ Swi nga ha endleka xin’wana xa xiphiqo xa Kora a ku ri leswaku a nga ma tlangeli malunghelo ya yena elunghiselelweni ra Xikwembu. I ntiyiso, Valevhi va ka Kohata a va nga ri vaprista, kambe a va ri vadyondzisi va Nawu wa Xikwembu. Nakambe hi vona lava a va rhwala nhundzu ni swibya swa tabernakele loko swi fanele swi yisiwa endhawini yo karhi. Xolexo a ku ri xiavelo xa nkoka swinene, hikuva swibya swo kwetsima a swi khomiwa ntsena hi vanhu lava a va basile evukhongerini ni le mahanyelweni. (Esaya 52:11) Hikwalaho, loko Muxe a vulavula na Kora, kahle-kahle a n’wi vutisa leswaku, Xana u teka xiavelo xa wena tanihi lexi nga nyawuriki nikatsongo lerova u lava ku va muprista? (Tinhlayo 16:9, 10) Kora u tsandzekile ku swi xiya leswaku lunghelo lerikulu i ku tirhela Yehovha hi ku tshembeka hi ku ya hi lunghiselelo ra yena—ku nga ri ku kuma xiyimo kumbe xikhundlha xo hlawuleka.—Pisalema 84:10.

7. (a) Hi rihi goza leri Muxe a ri tekeke malunghana na Kora ni vavanuna va yena? (b) Ku xandzuka ka Kora ku vangele makumu lama nga ni khombo hi ndlela yihi?

⁷ Muxe u vitane Kora ni vavanuna va yena, leswaku va hlengeletana hi mixo lowu tlhandlamaka entsongeni wa nhlangano va ri ni swo tamela ndzilo swa vona swi ri ni murhi wa risuna. Kora ni vavanuna va yena a va nga pfumeleriwi ku nyikela murhi wa risuna, tanihi leswi a va nga ri vaprista. Loko va ta ni swo tamela ndzilo ni murhi wa risuna, leswi a swi ta swi kombisa kahle leswaku vavanuna lava a va ha titwa va ri ni mfanelo yo va vaprista—hambiloko va nyikiwe nkarhi wa vusiku hinkwabyo leswaku va tlhela va anakanyisisa hi mhaka leyi. Loko va fika hi mixo lowu landzelaka, Yehovha hilaha ku faneleke u kombise vukarhi bya yena. Loko ku ri vaka Ruveni, “misava yi ahlamise nomu yi [va] mita.” Lavan’wana, ku katsa na Kora, va herisiwe hi ndzilo lowu humaka eka Xikwembu. (Deteronoma 11:6; Tinhlayo 16:16-35; 26:10) Ku tikukumuxa ka Kora ku vange tingana letikulu—ku nga amukeriwi hi Xikwembu!

Lwisana Ni ‘Moya Wa Mona’

8. Xana ‘moya wa mona’ wu nga tikombisa njhani exikarhi ka Vakreste?

⁸ Mhaka ya Kora i xitsundzuxo eka hina. Tanihi leswi ‘moya wa mona’ wu nga kona eka vanhu lava nga hetisekangiki, wu nga ha va kona ni le vandlheni ra Vukreste. (Yakobo 4:5) Hi xikombiso, hi nga ha va ni mavondzo hi swikhundlha. Ku fana na Kora, hi nga ha vondzoka lava nga ni malunghelo lawa hi ma navelaka. Kumbe hi nga ha fana ni Mukreste wa lembe-xidzana ro sungula la vuriwaka Diyotrefo. A a byi xopaxopa swinene vulawuri bya vaapostola, entiyisweni hikwalaho ka leswi a a lava ku va mulawuri. Hakunene, Yohane u tsale leswaku Diyotrefo u “[lava] ku tiveka emahlweni.”—3 Yohane 9.

9. (a) I langutelo rihi malunghana ni vutihlamuleri evandlheni leri hi faneleke hi ri papalata? (b) Hi rihi langutelo lerinene malunghana ni ndhawu ya hina elunghiselelweni ra Xikwembu?

⁹ Ina, a swi hoxanga ku va wanuna la nga Mukreste a lwela ku fikelela vutihlamuleri bya vandlha. Pawulo u khutaze leswaku va endla tano. (1 Timotiya 3:1) Hambiswiritano, a hi fanelanga hi teka malunghelo ya ntirho tanihi xikhundlha xa lava faneriweke hi ku fundzhiwa, onge loko hi ma kumile se hi tlakusiwile. Tsundzuka, Yesu u te: “Mani na mani la lavaka ku va lonkulu exikarhi ka n’wina u fanele ku va mutirheli wa n’wina, naswona mani na mani la lavaka ku va wo sungula exikarhi ka n’wina u fanele ku va hlonga ra n’wina.” (Matewu 20:26, 27) Swi le rivaleni leswaku swi ta va swi hoxile ku vondzoka lava nga ni vutihlamuleri lebyikulu, onge hi loko nkoka wa hina eka Xikwembu wu titshege hi ‘xiyimo’ xa hina enhlengeletanweni ya xona. Yesu u te: “N’wina hinkwenu mi vamakwavo.” (Matewu 23:8) Ina, ku nga khathariseki leswaku u muhuweleri kumbe phayona, muhlayisi wa vutshembeki loyi a ha ku khuvuriwaka kumbe la nga ni nkarhi wo leha—hinkwavo lava tirhelaka Yehovha hi mbilu hinkwayo va ni ndhawu ya nkoka elunghiselelweni ra yena. (Luka 10:27; 12:6, 7; Vagalatiya 3:28; Vaheveru 6:10) I nkateko hakunene ku tirha swin’we ni timiliyoni ta lava lwelaka ku tirhisa ndzayo ya Bibele leyi nge: “Tikhameni hi mianakanyo yo titsongahata un’wana eka un’wana.”—1 Petro 5:5.

Absalomu—Wanuna La Tinavelelaka Swa Le Henhla

10. Absalomu a a ri mani, naswona u ringetise ku yini ku tirhandzisa hi lava va teke eka hosi leswaku yi ta va avanyisa?

¹⁰ Mahanyelo ya n’wana wa vunharhu wa Hosi Davhida, ku nga Absalomu, ma hi nyika dyondzo malunghana ni ku tinavelela swa le henhla. Mukanganyisi loyi u ringete ku tiendlela vito eka vanhu lava teke eka hosi leswaku yi ta va avanyisa. U rhange a vula leswaku Davhida a a nga ri na mhaka ni swilaveko swa vona. Ivi a tshika vukanganyisi bya yena, a paluxa xikongomelo xa yena. Absalomu a a tshamela ku vula a ku: “Mawaku loko a ndzi vekiwe ku va muavanyisi etikweni leswaku munhu un’wana ni un’wana a ta eka mina loko a ri ni nandzu kumbe a lava ku avanyisiwa! Kunene a ndzi ta n’wi komba vululami.” Vukanganyisi bya Absalomu a byi nga ri na swipimelo. Bibele yi ri: “Loko munhu a tshinela eka yena a n’wi nkhinsamela, a a tshambuluta voko a n’wi khoma a n’wi ntswontswa. Absalomu a hambeta a endla nchumu wo tano eka Vaisrayele hinkwavo lava a va fika va ta avanyisiwa hi hosi.” Vuyelo byi ve byihi? “Absalomu a koka timbilu ta vanhu va Israyele.”—2 Samuwele 15:1-6.

11. Xana Absalomu u ringetise ku yini ku vutla xiluvelo xa Davhida?

¹¹ Absalomu a a tiyimisele ku vutla vuhosi bya tata wa yena. Malembe ya ntlhanu emahlweninyana, u endle leswaku n’wana lonkulu wa Davhida, ku nga Aminoni, a dlayiwa, swi vonaka onge a a rihisela ku pfinyiwa ka makwavo wa xisati wa Absalomu, ku nga Tamari. (2 Samuwele 13:28, 29) Hambiswiritano, swi nga ha endleka leswaku hi nkarhi wolowo Absalomu ana se a veke tihlo ra yena exiluvelweni, a teka ku dlaya ka yena Aminoni tanihi ndlela leyinene yo herisa mholovo.b Hambiswiritano, loko nkarhi se wu fikile, Absalomu u ri hetisisile kungu ra yena. U endle leswaku vuhosi bya yena byi twarisiwa etikweni hinkwaro.—2 Samuwele 15:10.

12. Hlamusela ndlela leyi ku tikukumuxa ka Absalomu ku vangeke tingana ha yona.

¹² Absalomu u humelerile swa xinkarhana, hikuva “xikhiri [a] xi ya xi tiya, vanhu a va ya va andza hi nhlayo eka Absalomu.” Hi ku famba ka nkarhi, Hosi Davhida u boheke ku baleka hikwalaho ka vutomi bya yena. (2 Samuwele 15:12-17) Kambe, hi ku hatlisa ntirho wa Absalomu wu komisiwile loko a ta dlayiwa hi Yowabu, a hoxiwa ekheleni, ivi ku fumbiwa nhulu ya maribye ehenhla ka yena. Wa nga anakanya—wanuna loyi a tinavelelaka swa le henhla loyi a a lava ku va hosi a nga lahliwanga na hi ndlela leyi xiximekaka loko a file!c Ku tikukumuxa hakunene ku vangele Absalomu tingana.—2 Samuwele 18:9-17.

Papalata Ku Tinavelela Swilo Swa Vutianakanyi

13. Xana moya wo tinavelela swa le henhla wu nga dzima timitsu njhani embilwini ya Mukreste?

¹³ Ku lava vulawuri ka Absalomu swin’we ni ku wa ka yena loku landzeleke i dyondzo eka hina. Emisaveni ya namuntlha leyi nga ni tihanyi, swi tolovelekile leswaku vanhu va tirhandzisa hi valawuri va vona, leswaku va ta va kucetela kumbe leswaku va ta kuma malunghelo kumbe ku tlakusiwa ko karhi. Hi nkarhi lowu fanaka, vanhu volavo va nga ha tinyungubyisa eka lava nga ehansi ka vona, va ri ni ntshembo wo rhandziwa ni ku seketeriwa hi vona. Loko hi nga tivoneli, moya wolowo wo tinavelela swilo swa le henhla wu nga ha dzima timitsu etimbilwini ta hina. Handle ko kanakana, leswi swi humelerile exikarhi ka van’wana hi lembe-xidzana ro sungula, leswi endleke leswaku vaapostola va boheka ku va tshinya swinene vanhu volavo.— Vagalatiya 4:17; 3 Yohane 9, 10.

14. Ha yini hi fanele hi papalata moya wa ku tinavelela swa le henhla, wa ku titlakusa?

¹⁴ Yehovha enhlengeletanweni ya yena a nga na ndhawu ya vakanganyisi lava tikurisaka lava ringetaka ku “lavisisa ku vangama ka vona.” (Swivuriso 25:27) Hakunene, Bibele ya tsundzuxa: “Yehovha u ta tsema milomu hinkwayo leyi rhetelaka, ririmi leri vulavulaka swilo leswikulu.” (Pisalema 12:3) Absalomu a a ri ni milomu leyi rhetelaka. U vule swilo swa vukanganyisi eka lava a a lava ku tsakeriwa hi vona—leswaku a ta kuma xikhundlha xa vulawuri lexi a xi navela. Ku hambana ni sweswo, hi katekile hakunene hi ku va exikarhi ka vamakwerhu lava landzelaka ndzayo ya Pawulo leyi nge: “Mi nga endli nchumu hi ku kanetana kumbe hi ku tikurisa, kambe hi mianakanyo yo titsongahata [tekani] van’wana va ri lava tlakukeke eka n’wina.”—Vafilipiya 2:3.

Sawulo—Hosi Leyi Helaka Mbilu

15. Xana Sawulo u tshame a tikomba a ri la titsongahataka hi nkarhi wun’wana njhani?

¹⁵ Hi nkarhi wun’wana Sawulo, loyi endzhakunyana a veke hosi ya Israyele, u tshame a titsongahata. Hi xikombiso, anakanya leswi humeleleke loko a ha ri ntsongo. Loko Samuwele muprofeta wa Xikwembu a vulavule kahle hi yena, Sawulo hi ku titsongahata u hlamurile a ku: “Xana a ndzi wa ka Benjamini, etinyimbeni letitsongo ngopfu ta Israyele, xana ndyangu wa ka hina a hi lowu nga nyawuriki eka mindyangu hinkwayo ya nyimba ya Benjamini? Hikwalaho, ha yini u vulavule nchumu wo fana ni lowu eka mina?”—1 Samuwele 9:21.

16. Xana Sawulo u ri kombise njhani langutelo ra ku hela mbilu?

¹⁶ Hambiswiritano, ku titsongahata ka Sawulo endzhakunyana ku nyamalarile. Loko a ri karhi a lwa ni Vafilista, u ye eGiligala, laha a a languteriwe ku rindzela Samuwele ivi a endla xikombelo eka Xikwembu hi switlhavelo. Loko Samuwele a nga fiki hi nkarhi lowu vekiweke, Sawulo hi ku tikukumuxa u endle xitlhavelo xo hisiwa hi yexe. Samuwele u fike loko a ha ku heta ku xi endla. Samuwele u vutisile: “Xana i yini leswi u swi endleke?” Sawulo u hlamule a ku: “Ndzi vone leswaku vanhu va hangalaka va suka eka mina, naswona wena—a wu tanga emasikwini lama vekiweke . . . Hikwalaho ndzi tisindzisa, ndzi nyikela xitlhavelo xo hisiwa.”—1 Samuwele 13:8-12.

17. (a) Loko u swi vona ro sungula, ha yini swiendlo swa Sawulo a swi ta vonaka swi ri swinene? (b) Ha yini Yehovha a sole Sawulo hikwalaho ka xiendlo xa yena xa ku hela mbilu?

¹⁷ Loko u swi twa ro sungula, swiendlo swa Sawulo swi nga ha vonaka swi ri swinene. Phela, vanhu va Xikwembu a va ri “mahlomulweni lamakulu,” “a va tikeriwa,” va rhurhumela hikwalaho ka xiyimo xa vona lexi chavisaka. (1 Samuwele 13:6, 7) Entiyisweni, a swi hoxanga ku teka goza loko swiyimo swi lava leswaku u endla tano.d Kambe, tsundzuka leswaku Yehovha wa swi kota ku vona timbilu a tlhela a xiya swikongomelo swa hina. (1 Samuwele 16:7) Hikwalaho, swi nga ha endleka a vone swilo swin’wana malunghana na Sawulo leswi nga boxiwangiki hi ku kongoma eBibeleni. Hi xikombiso, Yehovha a nga ha va a vone leswaku ku hela mbilu ka Sawulo a ku vangeriwa hi manyunyu. Kumbexana Sawulo a a nyangatsiwa swinene hileswaku yena—hosi ya tiko ra Israyele hinkwaro—a a fanele a rindzela un’wana loyi a a n’wi teka tanihi muprofeta la dyuhaleke, loyi a nga ni xinamu! Phela, Sawulo a a vona onge vulongeta bya Samuwele byi endle leswaku a va ni mfanelo ya ku tiendlela yena ni ku honisa swileriso leswi kongomeke leswi a nyikiweke swona. Vuyelo byi ve byihi? Samuwele a nga ri ndhundhuzelanga goza leri tekiweke hi Sawulo. Ku hambana ni sweswo, u holovele Sawulo, a ku: “Mfumo wa wena a wu nge khomeleli . . . hikuva wena a wu swi hlayisanga leswi Yehovha a ku leriseke swona.” (1 Samuwele 13:13, 14) Ku tikukumuxa ku tlhele ku vangela tingana.

Tivonele Eka Ku Hela Mbilu

18, 19. (a) Hlamusela ndlela leyi ku hela mbilu ku nga vangelaka nandza wa Xikwembu wa manguva lawa leswaku a endla swilo hi ku tikukumuxa. (b) I yini lexi hi faneleke hi xi tsundzuka malunghana ni ndlela leyi vandlha ra Vukreste ri tirhaka ha yona?

¹⁸ Mhaka ya xiendlo xa Sawulo xa ku tikukumuxa yi tsariwile eRitweni ra Xikwembu leswaku hi vuyeriwa. (1 Vakorinto 10:11) Swi olova swinene leswaku hi nyangatsiwa hi ku nga hetiseki ka vamakwerhu. Ku fana na Sawulo, hi nga sungula ku hela mbilu, hi vona onge loko swilo swi ta famba kahle, hi fanele hi swi endla hi hexe. Hi xikombiso, a hi nge makwerhu wo karhi u hleleke swinene. U khoma nkarhi, u fambisana ni maendlelo ya vandlha naswona u nyikiwile eku vulavuleni ni le ku dyondziseni. Hi nkarhi lowu fanaka, wa swi vona leswaku van’wana a va yi fikeleli mimpimanyeto ya yena ya vurhon’wana, naswona a va endli swilo hi ndlela leyi a a ta rhandza ha yona. Xana leswi swi n’wi nyika mpfumelelo wo hela mbilu? Xana u fanele a sola vamakwavo, kumbexana a vula leswaku loko a ku nga ri matshalatshala ya yena a ku nga ta endliwa nchumu naswona vandlha a ri nga ta famba kahle? Sweswo ku ta va ku ri ku tikukumuxa!

¹⁹ Kahle-kahle, i yini lexi endlaka leswaku vandlha ra Vakreste ri va ni vun’we? I vutshila etimhakeni to lawula? ku humelela? vutivi lebyikulu? I ntiyiso, swilo leswi swa pfuna leswaku vandlha ri tirha kahle. (1 Vakorinto 14:40; Vafilipiya 3:16; 2 Petro 3:18) Hambiswiritano, Yesu u vule leswaku valandzeri va yena va ta tiviwa swinene hi rirhandzu ra vona. (Yohane 13:35) Hi yona mhaka vakulu lava khathalaka, hambileswi va hlelekeke, va swi xiyaka leswaku vandlha a hi bindzu leri lavaka ku fambisiwa hi voko ra nsimbi; ku ri na sweswo ri vumbiwe hi ntlhambi lowu lavaka nkhathalelo wa tintswalo. (Esaya 32:1, 2; 40:11) Ku honisa misinya ya milawu yoleyo hi ku tikukumuxa hakanyingi ku vanga timholovo. Ku hambana ni sweswo, ku hleleka ka vukwembu ku tisa ku rhula.—1 Vakorinto 14:33; Vagalatiya 6:16.

20. I yini leswi nga ta kambisisiwa exihlokweni lexi landzelaka?

²⁰ Timhaka ta le Bibeleni ta Kora, Absalomu na Sawulo ti swi kombisa kahle leswaku ku tikukumuxa ku vangela tingana, hilaha swi hlamuseriweke hakona eka Swivuriso 11:2. Hambiswiritano, xivuriso xolexo xa Bibele xa engetela: “Vutlhari byi ni lava va titsongahataka.” I yini ku titsongahata? Hi swihi swikombiso leswi humaka eBibeleni leswi nga hi pfulaka mahlo eka mfanelo leyi, naswona hi nga ku kombisa njhani ku titsongahata namuntlha? Swivutiso leswi swi ta kambisisiwa exihlokweni lexi landzelaka.

[Tinhlamuselo ta le hansi]

“Vutlhari Byi Ni Lava Va Titsongahataka”

“Yehovha u kombela leswaku u n’wi tlherisela yini, loko ku nga ri . . . ku titsongahata loko u famba ni Xikwembu xa wena?”—MIKIYA 6:8.

1, 2. Ku titsongahata i yini, naswona ku hambana njhani ni ku tikukumuxa?

MUAPOSTOLA la nga ni ndhuma u ala ku kokela nyingiso eka yena. Muavanyisi la nga ni xivindzi wa Muisrayele u tivitana lontsongo swinene endlwini ya tata wa yena. Nghwazi leyi tshameke yi hanya ya pfumela leswaku a yi nga ri na vulawuri lebyi nga riki na swipimelo. Un’wana ni un’wana wa vavanuna lava u kombise ku titsongahata.

² Ku titsongahata i rito-fularha ra ku tikukumuxa. Munhu la titsongahataka u byi languta hi ndlela leyinene vuswikoti bya yena ni nkoka wa yena naswona a nga tikukumuxi. Munhu la titsongahataka wa ku xiya ku tsandzeka ka yena, a nga tikukumuxi, kumbe ku tinavelela swa le henhla. Hikwalaho, u xixima a tlhela a anakanyisisa hi ndlela leyi faneleke hi mintlhaveko ni malangutelo ya van’wana.

3. Xana vutlhari byi ni “lava va titsongahataka” hi ndlela yihi?

³ Bibele yi vula hi xivangelo lexinene yi ku: “Vutlhari byi ni lava va titsongahataka.” (Swivuriso 11:2) Munhu la titsongahataka u tlharihile hikuva u landzela ndlela leyi Xikwembu xi yi amukelaka, naswona u papalata moya wa ku tikukumuxa lowu vangelaka tingana. (Swivuriso 8:13; 1 Petro 5:5) Vutlhari bya ku titsongahata byi tiyisekisiwa hi mahanyelo ya malandza ya Xikwembu yo hlayanyana. A hi kambisiseni swikombiso swinharhu leswi tshahiweke eka ndzimana yo sungula.

Pawulo—‘Nandza’ Tlhelo ‘Mulanguteri’

4. Xana Pawulo a a ri ni malunghelo wahi yo hlawuleka?

⁴ Pawulo a a ri munhu la dumeke swinene exikarhi ka Vakreste vo sungula, naswona a swi fanerile. Hi nkarhi wa vutirheli bya yena, u fambe magidi ya tikhilomitara elwandle ni le tikweni, naswona u simeke mavandlha yo hlayanyana. Ku engetela kwalaho, Yehovha u katekise Pawulo hi swivono ni hi nyiko ya ku vulavula tindzimi timbe. (1 Vakorinto 14:18; 2 Vakorinto 12:1-5) U tlhele a huhutela Pawulo ku tsala mapapila ya 14 lawa sweswi ma nga xiphemu xa Matsalwa ya Vukreste ya Xigriki. Handle ko kanakana, ku nga vuriwa leswaku mintirho ya Pawulo yi tlule ya vaapostola lavan’wana hinkwavo.—1 Vakorinto 15:10.

5. Xana Pawulo u swi kombise njhani leswaku a a tilanguta hi ndlela ya ku titsongahata?

⁵ Tanihi leswi Pawulo a a rhangela entirhweni wa Vukreste, van’wana va nga ha langutela ku n’wi kuma a kokela nyingiso eka yena, hambi ku ri ku tibuma hi vulawuri bya yena. Hambiswiritano, Pawulo a nga endlanga tano, hikuva a a titsongahata. U tivitane “lontsongo eka vaapostola,” a engetela a ku: “A ndzi faneleki ku vuriwa muapostola, hikuva ndzi xanise vandlha ra Xikwembu.” (1 Vakorinto 15:9) Leswi a tshameke a xanisa Vakreste, Pawulo a nga rivalanga leswaku u ve ni vuxaka ni Xikwembu hikwalaho ka musa lowu nga faneriwiki, hi nga ha vuli ku va ni malunghelo yo hlawuleka ya ntirho. (Yohane 6:44; Vaefesa 2:8) Hikwalaho, Pawulo a nga vonanga onge ku humelela ka yena lokukulu evutirhelini a ku n’wi endla a va ehenhla ka van’wana.—1 Vakorinto 9:16.

6. Xana Pawulo u kombise ku titsongahata hi ndlela yihi loko a tirhisana ni Vakorinto?

⁶ Ku titsongahata ka Pawulo a ku vonaka ngopfu-ngopfu eka ndlela leyi a a tirhisana ha yona ni Vakorinto. Handle ko kanakana, van’wana va vona a va rhandza lava a va anakanya leswaku i valanguteri lava nga ni ndhuma, lava katsaka Apolosi, Khefasi na Pawulo hi yexe. (1 Vakorinto 1:11-15) Kambe Pawulo a nga kalanga a ti kombelela ku dzunisiwa hi Vakorinto kumbe a tirhisa ku rhandziwa koloko hi ndlela yo biha. Loko a va endzela, a nga tanga eka vona “hi ku lava ku [va] hlamarisa hi mavulavulelo kumbe hi vutlhari.” Ku ri na sweswo, Pawulo u vule leswi landzelaka malunghana na yena ni vanghana va yena: “Munhu a a hi teke hi ri malandza ya Kreste ni valanguteri va swihundla swo kwetsima swa Xikwembu.”a—1 Vakorinto 2:1-5; 4:1.

7. Xana Pawulo u ku kombise njhani ku titsongahata hambiloko a nyikela ndzayo?

⁷ Pawulo u kombise ku titsongahata loko a fanele a tshinya ni ku nyikela nkongomiso. U kombele Vakreste-kulobye “hi tintswalo ta Xikwembu” ni le “[xisekelweni] xa rirhandzu” ku nga ri hi vulawuri bya yena bya vuapostola. (Varhoma 12:1, 2; Filemoni 8, 9) Ha yini Pawulo a endle leswi? Hikuva a a titeka a ri ‘mutirhi-kuloni’ ni vamakwavo, ku nga ri ‘n’wini wa ripfumelo ra vona.’ (2 Vakorinto 1:24) A swi kanakanisi leswaku a ku ri ku titsongahata ka Pawulo loku n’wi pfuneke leswaku a rhandziwa swinene hi mavandlha ya Vukreste ya lembe-xidzana ro sungula.—Mintirho 20:36-38.

Ku Languta Malunghelo Ya Hina Hi Ndlela Yo Titsongahata

8, 9. (a) Ha yini hi fanele hi va ni langutelo ra ku titsongahata? (b) Xana lava va nga ni vutihlamuleri byo karhi va nga ku kombisa njhani ku titsongahata?

⁸ Pawulo u vekele Vakreste va namuntlha xikombiso lexinene. Ku nga khathariseki leswaku hi nyikiwe vutihlamuleri byihi, ku hava ni un’we wa hina loyi a faneleke a titwa a tlakukile eka van’wana. Pawulo u tsarile: “Loko munhu a ehleketa leswaku yena i nchumu kasi a hi nchumu, u xisa mianakanyo yakwe.” (Vagalatiya 6:3) Ha yini? Hikuva “hinkwavo va dyohile, naswona va kayivela ku vangama ka Xikwembu.” (Varhoma 3:23; 5:12) Ina, a hi fanelanga hi rivala leswaku hinkwerhu hi kume xidyoho ni rifu tanihi ndzhaka eka Adamu. Malunghelo lama hlawulekeke a ma hi tlakusi eka xiyimo xa hina lexi nga ehansi xa vudyoho. (Eklesiasta 9:2) Tanihi laha a swi ri hakona eka Pawulo, vanhu va nga va ni vuxaka ni Xikwembu hikwalaho ka musa lowu nga faneriwiki, hi nga ha vuli ku va ni malunghelo yo karhi.—Varhoma 3:12, 24.

⁹ Hikwalaho ko xiya leswi, munhu la titsongahataka a nga tinyungubyisi hikwalaho ka malunghelo yakwe kumbe a tibuma hi leswi a swi hetisisaka. (1 Vakorinto 4:7) Loko a nyikela ndzayo kumbe nkongomiso, u endla sweswo tanihi mutirhi-kulobye—ku nga ri tanihi n’wini. Hakunene, swi ta va swi hoxile leswaku loyi a nga ni vuswikoti lebyikulu eka mintirho yo karhi a tilavela ku dzunisiwa kumbe a ku tirhisa hi ndlela yo biha ku rhandziwa ka yena hi vapfumeri-kulobye. (Swivuriso 25:27; Matewu 6:2-4) Ku dzuneka loku fanelaka ku huma eka van’wana—naswona a ku fanelanga ku xaveleriwa. Loko hi dzunisiwa, a hi fanelanga hi tiehleketelela ku tlula mpimo lowu hi faneleke hi tiehleketelela ha wona.—Swivuriso 27:2; Varhoma 12:3.

10. Hlamusela ndlela leyi van’wana va nga ha vonakaka va tsanile kambe va ‘fuwile eripfumelweni.’

¹⁰ Loko hi nyikiwe vutihlamuleri byo karhi, ku titsongahata ku ta hi pfuna ku papalata ku tikokela nyingiso, hi endla onge vandlha ri famba kahle hikwalaho ka matshalatshala ni vuswikoti bya hina. Hi xikombiso, hi nga ha va hi nyikiwile swinene eku dyondziseni. (Vaefesa 4:11, 12) Hambiswiritano, loko hi titsongahata, hi fanele hi swi xiya leswaku tin’wana ta tidyondzo letikulu leti dyondziwaka enhlanganweni wa vandlha a ti nyikeriwi exitejini ntsena. Hi xikombiso, xana a wu khutazeki loko u vona mutswari la nga yexe loyi a vaka kona eHolweni ya Mfumo nkarhi ni nkarhi swin’we ni vana va yena? Kumbe loko u vona moya-xiviri lowu tshikilelekeke lowu wu taka eminhlanganweni hi ku tshembeka ku nga khathariseki ku titwa wu nga pfuni nchumu loku wu karhataka? Kumbe vantshwa lava endlaka nhluvuko wa moya lowu tiyeke ku nga khathariseki minkucetelo yo biha ya le xikolweni ni ya le tindhawini tin’wana? (Pisalema 84:10) Vanhu lava swi nga ha endleka va nga voniwi hi van’wana. Miringo ya vutshembeki leyi va langutanaka na yona a yi tali ku voniwa hi van’wana. Kambe, va nga ha va va ‘fuwile eripfumelweni’ ku fana ni lava nga ni ndhuma leyikulu. (Yakobo 2:5) Phela, eku heteleleni ku ta va vutshembeki lebyi endlaka leswaku munhu a amukeriwa hi Yehovha.—Matewu 10:22; 1 Vakorinto 4:2.

Gidiyoni—‘Lontsongo’ eNdlwini Ya Tata Wakwe

11. Xana Gidiyoni u ku kombise njhani ku titsongahata loko a vulavula ni ntsumi ya Xikwembu?

¹¹ Gidiyoni, jaha leri nga ni xivindzi ra nyimba ya Manase, u hanye enkarhini wa mpfilumpfilu ematin’wini ya Israyele. Vanhu va Xikwembu va tshikileriwe hi Vamidiyani ku ringana malembe ya nkombo. Hambiswiritano, nkarhi se a wu fikile wa leswaku Yehovha a kutsula vanhu va yena. Hikwalaho, ntsumi yi humelele eka Gidiyoni ivi yi ku: “Yehovha u na wena, wena wa matimba, wa vurhena.” Gidiyoni a a titsongahata, hikwalaho a nga enerisiwanga hi ku dzuneka loku nga languteriwangiki. Ku ri na sweswo, u byele ntsumi hi xichavo a ku: “Ndzi khomele hosi yanga, loko Yehovha a ri na hina, ha yini hinkwaswo leswi swi hi werile?” Ntsumi yi veke timhaka erivaleni ivi yi byela Gidiyoni yi ku: “Kunene u ta ponisa Israyele exandleni xa Midiyani.” Gidiyoni u angurise ku yini? Ematshan’weni yo amukela xiavelo xolexo hi ku hiseka naswona a xi teka tanihi nkarhi wo tiendla nghwazi ya tiko, Gidiyoni u te: “Ndzi khomele Yehovha. Xana Israyele ndzi ta n’wi ponisa ha yini? Waswivo! Gidi ra mina i ritsongo swinene eka Manase, naswona mina ndzi ntsongo endlwini ya tatana.” Mawaku ku titsongahata konghasi!—Vaavanyisi 6:11-15.

12. Xana Gidiyoni u byi kombise njhani vutlhari loko a endla xiavelo xa yena?

¹² Yehovha u rhange a kambela Gidiyoni a nga si n’wi rhumela enyimpini. Hi ndlela yihi? Gidiyoni u byeriwe ku hirimuxa alitari ya tata wakwe ya Bali ni ku tsema mhandzi yo kwetsima leyi a yi ri etlhelo ka yona. Xiavelo lexi a xi lava xivindzi, kambe Gidiyoni u tlhele a kombisa ku titsongahata ni vutlhari eka ndlela leyi a xi endleke ha yona. Ematshan’weni yo xi endla a ri karhi a voniwa hi mani na mani, Gidiyoni u xi endle nivusiku laha a a nga ta voniwa hi munhu. Ku tlula kwalaho, Gidiyoni u endle xiavelo xa yena hi vukheta lebyikulu. U fambe ni malandza ya khume—kumbexana leswaku man’wana ma ta rindza loko laman’wana ma ri karhi ma n’wi pfuna ku hirimuxa alitari ni ku tsema mhandzi yo kwetsima.b Phela, hi ku katekisiwa hi Yehovha, Gidiyoni u xi endlile xiavelo xa yena, naswona hi ku famba ka nkarhi u tirhisiwe hi Xikwembu leswaku a ntshunxa Israyele eka Vamidiyani.—Vaavanyisi 6:25-27.

Ku Kombisa Ku Titsongahata Ni Vutlhari

13, 14. (a) Hi nga ku kombisa njhani ku titsongahata loko hi nyikiwa lunghelo ra ntirho? (b) Makwerhu A. H. Macmillan u veke xikombiso lexinene eku kombiseni ka ku titsongahata hi ndlela yihi?

¹³ Hi nga dyondza swo tala eka ku titsongahata ka Gidiyoni. Hi xikombiso, xana hi angurisa ku yini loko hi nyikiwa lunghelo ra ntirho? Xana hi rhanga hi anakanya hi xikhundlha kumbe ndhuma leyi hi nga ta va na yona? Kumbe, xana hi kambisisa hi ku titsongahata ni hi xikhongelo loko hi ta swi kota ku hetisisa leswi lavekaka exiavelweni xa kona? Makwerhu A. H. Macmillan, loyi a heteke pfhumba ra yena ra laha misaveni hi 1966, u veke xikombiso lexinene emhakeni leyi. C. T. Russell, muungameri wo sungula wa Sosayiti ya Watch Tower, u tshame a lava ku twa mavonelo ya Makwerhu Macmillan malunghana ni loyi a nga rhangelaka entirhweni loko yena a nga ri kona. Loko va burisana endzhakunyana, Makwerhu Macmillan a nga kalanga a vula leswaku ku nga va yena, hambileswi a swi ta olova swinene leswaku a tibumabumela leswaku ku va yena. Eku heteleleni, Makwerhu Russell u kombele Makwerhu Macmillan leswaku a anakanyisisa hi ku amukela xiavelo xolexo. Makwerhu Macmillan u tsarile endzhaku ka malembe yo hlayanyana a ku: “Ndzi sale ndzi ahlamise nomu. Ndzi anakanyisise hi xona, hi mbilu hinkwayo, ivi ndzi khongela hi xona nkarhi wo leha ndzi nga si n’wi byela leswaku ndzi ta tsakela ku endla hinkwaswo leswi ndzi nga swi kotaka leswaku ndzi n’wi pfuna.”

¹⁴ Endzhakunyana ka kwalaho, Makwerhu Russell u file, ku sala ku nga ha ri na munhu la nga muungameri wa Sosayiti ya Watch Tower. Tanihi leswi Makwerhu Macmillan a ku ri yena loyi a nga ni vutihlamuleri loko Makwerhu Russell a endla pfhumba ra yena ro hetelela ro chumayela, makwerhu un’wana u n’wi byele a ku: “Mac, u ni xivangelo lexinene xo n’wi siva. A wu ri muyimeri wo hlawuleka wa Makwerhu Russell loko a nga ri kona, naswona u hi byele hinkwerhu leswaku hi yingisa wena. U fambile, kutani a nga ha vuyanga. Swi tikomba ku ri wena la faneleke a n’wi siva.” Makwerhu Macmillan u te: “Makwerhu, yoleyo a hi ndlela leyinene yo languta mhaka leyi. Lowu i ntirho wa Hosi naswona lunghelo leri u ri kumaka enhlengeletanweni ya Hosi hi leri Hosi yi vonaka ri ku fanerile; kutani ndza tiyiseka leswaku a wu ndzi faneli ntirho lowu.” Hikwalaho Makwerhu Macmillan u bumabumele leswaku lunghelo leri ri nyikiwa un’wana. Ku fana na Gidiyoni, a a tilanguta hi ndlela yo titsongahata—ku nga langutelo leri hi nga ta va hi endla kahle loko hi ri tekelela.

15. Hi tihi tindlela tin’wana leti tirhaka leti hi nga tirhisaka vutlhari eka tona loko hi chumayela van’wana?

¹⁵ Na hina hi fanele hi titsongahata eka ndlela leyi hi endlaka swiavelo swa hina ha yona. Gidiyoni a a tlharihile, naswona u ringetile leswaku a nga va hlundzukisi vakaneti va yena swi nga fanelanga. Hilaha ku fanaka, entirhweni wa hina wo chumayela, hi fanele hi titsongahata hi tlhela hi va ni vutlhari malunghana ni ndlela leyi hi vulavulaka ha yona ni van’wana. I ntiyiso, hi le nyimpini ya moya yo wisetela “swilo leswi simekiweke swi tiya” ni “makungu.” (2 Vakorinto 10:4, 5) Kambe a hi fanelanga hi nyaja vanhu van’wana kumbe hi va nyika xivangelo lexi tiyeke xo sandza rungula ra hina. Ku ri na sweswo, hi fanele hi xixima mavonelo ya vona, hi kandziyisa laha hi twananaka kona ivi hi yisa nyingiso eka swilo leswinene swa rungula ra hina.—Mintirho 22:1-3; 1 Vakorinto 9:22; Nhlavutelo 21:4.

Yesu—Xikombiso Lexikulu Xa Ku Titsongahata

16. Xana Yesu u swi kombise njhani leswaku a a titsongahata?

¹⁶ Xikombiso lexinene ngopfu xa ku titsongahata hi lexiya xa Yesu Kreste. Ku nga khathariseki vuxaka bya yena lebyikulu ni Tata wa yena, Yesu a nga kanakananga ku pfumela leswaku timhaka tin’wana a ti nga lawuriwi hi yena. (Yohane 1:14) Hi xikombiso, loko mana wa Yakobo na Yohane a kombele leswaku vana va yena vambirhi va tshama etlhelo ka Yesu emfun’weni wa yena, Yesu u te: “Loko ku ri ku tshama evokweni ra mina ra xinene ni ra ximatsi a hi swa mina ku swi nyika van’wana.” (Matewu 20:20-23) Hi nkarhi wun’wana, Yesu u pfumele hi ku ntshunxeka a ku: “A ndzi nge endli xilo ni xin’we hi ku tisungulela . . . a ndzi lavi ku rhandza ka mina, kambe ndzi lava ku rhandza ka loyi a nga ndzi rhuma.”—Yohane 5:30; 14:28; Vafilipiya 2:5, 6.

17. Xana Yesu u kombise ku titsongahata loko a tirhisana ni van’wana hi ndlela yihi?

¹⁷ Yesu a a tlakukile eka vanhu lava nga hetisekangiki hi tindlela hinkwato, naswona Tata wa yena Yehovha a a n’wi nyike vulawuri lebyikulu swinene. Hambiswiritano, Yesu a a titsongahata loko a tirhisana ni valandzeri va yena. A nga va hlaselanga hi ku va kombisa leswaku yena u ni vutivi lebyi hlamarisaka. U va twerile naswona u swi tekele enhlokweni swilaveko swa vona swa vumunhu. (Matewu 15:32; 26:40, 41; Marka 6:31) Xisweswo, hambileswi Yesu a a hetisekile, a a nga xopa-xopi swihoxo. A a nga lavi swo tala eka vadyondzisiwa va yena ku tlula leswi va nga swi kotaka, naswona a a nga va rhwexi mindzhwalo leyi va nga kotiki ku yi rhwala. (Yohane 16:12) A swi hlamarisi leswi vo tala va xiyeke leswaku wa phyuphyisa swinene!—Matewu 11:29.

Tekelela Xikombiso Xa Yesu Xa Ku Titsongahata

18, 19. Hi nga ku tekelela njhani ku titsongahata ka Yesu eka (a) ndlela leyi hi tilangutaka ha yona, ni (b) ndlela leyi hi khomaka van’wana ha yona?

¹⁸ Loko nghwazi leyi tshameke yi hanya yi kombise ku titsongahata, na hina hi fanele hi ku kombisa. Hakanyingi vanhu lava nga hetisekangiki va kanakana ku pfumela leswaku a va na vulawuri lebyi hetisekeke. Hambiswiritano, hi ku tekelela Yesu, Vakreste va lwela ku titsongahata. A va tikukumuxi loko va fanele va nyika vutihlamuleri eka lava fanelekaka; naswona a va tikurisi va tlhela va nga swi lavi ku amukela nkongomiso lowu humaka eka lava nga ni matimba yo wu nyikela. Hi ku kombisa moya wa ku tirhisana, va pfumela leswaku swilo hinkwaswo swi endleka evandlheni “hi ku tenga ni hi ku hleleka.”—1 Vakorinto 14:40.

¹⁹ Ku titsongahata ku ta tlhela ku hi susumetela ku anakanyela eka leswi hi swi languteleke eka van’wana ni ku anakanyela swilaveko swa vona. (Vafilipiya 4:5) Hi nga ha va hi ri ni vuswikoti ni matimba yo karhi lawa van’wana va nga riki na wona. Kambe, loko hi titsongahata, a hi nge languteli leswaku minkarhi hinkwayo van’wana va fanele va endla swilo hi ndlela leyi hi rhandzaka ha yona. Hi ku tiva leswaku munhu un’wana ni un’wana ku ni laha a tsandzekaka kona, hi ta endla swilo eka hinkwavo hi ri karhi hi swi tiva leswaku ku ni laha va tsandzekaka kona. Petro u tsarile: “Ku tlula hinkwaswo, rhandzanani hi rirhandzu ro enta, hikuva rirhandzu ri funengeta swidyoho swo tala.”—1 Petro 4:8.

20. I yini lexi hi nga xi endlaka leswaku hi hlula mboyamelo wihi na wihi wa ku tikurisa?

²⁰ Hilaha se hi dyondzeke hakona, hakunene vutlhari byi ni lava titsongahataka. Kambe, ku vuriwa yini loko u kuma leswaku u voyamele eku tikuriseni kumbe eku tikukumuxeni? U nga heli matimba. Ku ri na sweswo, landzela xikombiso xa Davhida, loyi a khongeleke a ku: “Hlayisa nandza wa wena eswiendlweni swa ku tikukumuxa; u nga swi pfumeleli leswaku swi ndzi fuma.” (Pisalema 19:13) Hi ku tekelela ripfumelo ra vavanuna vo tanihi Pawulo, Gidiyoni ku va tlula hinkwavo—Yesu Kreste, hi ta vona ntiyiso wa marito lama nge: “Vutlhari byi ni lava va titsongahataka.”—Swivuriso 11:2.

[Tinhlamuselo ta le hansi]

Wa Tsundzuka Xana?