Ʒoova bóka elë ë ‘etɔ́ n’ye kë rí elënë’

Matsë lɛ ya Anë Katrɛn lɛ kë yí Galadë nakwatɩ agbʋʋn 1979 ghë. Agbʋʋn në esasɛ eyinë, kë “ríri kelë” oku nfre nfre ghë, ëë eshi ëë lɛ́ n’ye kë cé kelë Iranë lɛ, Morisë lɛ, Birmani lɛ, Tanzani lɛ, Uganda lɛ, Zairë lɛ, oonelë ghë dí Ofo juman. Galadë nakwatɩnë ghë ëë kelë buyayagho nkpɔ hɛ́ kelë kɔ ‘kebë etɔ okunë kë rí kelënë ghë.’ Buyayagho ntɔnë kë elɛlɛ ëë Jakë Rɛdfɔrdë. Agbate, kë “ríri” kelë, kë “níni” kelë eshi, kë “kpa ríri” kelë, kë bá nhɛn lɛ́ kelë eki fannga nhɛn. Elë ébɔ mbë elɔ kelë álɛ kebë ehɛ elë n’ye bá yí.

Matsë, jɔnë ebá eboepi evivi eɲënë ëë lɛ́ ntɛnɩ: ?Élé eɲë bá mʋ́n nahɔnrɛnë é?

Matsë: Më shì ehʋn-oo Polɔɲë ëë maɛnnë aghʋghʋ gbɔ aɲʋnghënë shú. Cibɩ ntɔnë ghë, më shì wú n’ye Pɛrë ofotɩ ngikinë, kë elɛ dagbe-dagbe bu. Ese në hɛ́ në esë kɔ: “Ofotɩ tetenë ehɛ nahɔnrɛnë bë enʋn aʋn-ngʋʋn!” Cibɩnë në esasɛnë, më wú n’ye jɔnë më shì hɛ́në lɛ́ nahɔnrɛ. Noo më kolo buka tetenë, më vé nakwa fannga nhɛn ká. Mící nkpɔ, më já nakwajɛ nkpɔ ghë, ëë kulɛrënë lɛ́ ble, kë elɛlɛ ëë La vérité qui conduit à la vie éternelle. Nakwa ntɔnë mbë órònë yɛ́yɛ më sɛ tete. N’yonë, n’ye më bá yí ereninë, mɩɩ lɛ ci bë eri, më ká nakwa ntɔnë rére. N’ye më bá ká nakwanë rérenë, më ka mʋ́n n’ye më wú nahɔnrɛ tetenë!

Bë epie agbʋʋn 1972 ëë Avɛ-alɛ́në ghë, më ká Ʒoova Adashɛghɩ nakwanelë afannga nhɛn, ë më wú Biblë jɔ nfre nfrenë më evivi më esënë eshi. Më lɛ́ bu fɛ alɔdighonë Ʒezi hɛ́ ëë jɔnë mɩnɛn. N’ye në bá wú mbonë ɔɔ alɔ dɔ́ tetenë, në vé bunë në ɔɔnë powu di, ë në bɔ́ vé ëë. Më esë, epidɛghënë, më viɛ n’ye më éyi nakwatɩ eshu epi álɛ më ékaci dɔtɔrëgho. Ese më “vé” bu ntɔnelë powu dí, ëë eshi ëë lɛ́ n’ye më ɲá bu ntɔnelë powu shi, n’ye më bá wú “mbo” yɔghɔnë lɛ́ nahɔnrɛnë, álɛ më ebɔ eve ëë (Mat. 13:​45, 46). N’yonë, agbʋʋn 1972 Avɛ-enɛn ëë mici 10 ghënë, kë ka wɔ́ më jí.

Agbʋʋn 1973 ghë, më shì lɛ më nɔnjɛ yikpenë lɛ kë dísʋ bɔ́ nahɔnrɛnë ë kë wɔ́ kelë ji. Agbʋʋn nkpɔkpɔnë ëë Avɛ-lɔhʋn-arɩnë ghë, më káci mici powu shigbëfɩgho. Më wú nɔnjɛ yighɔ nkpɔ kë elɛlɛ ëë Anë Katrɛn. Cibɩ ntɔnë ghë, ëë esë lɛ́ shigbëfɩgho yɔghɔ nkpɔ ofokwanë ghë. Ekólo elë esë, ë eví agbʋʋn 1975 ghë. Kë cé elë Siɛdë oo nkpɔ ghë álɛ ebë eyi eka nda. Kë elɛlɛ oo ntɔnë Strɔmësɔndë. Gbonë, ngiki kolo Biblë jɔ dɔ́ tete. Edí elë Ofo jumannë mɩɩ agbʋʋn alɛ́ oo ntɔnë ghë.

Anë Katrɛn: N’ye më shì ɲá eba erere inivɛsite nakwatɩyinë, ë në mʋ́n nahɔnrɛnë Stɔkɔlmë oo gbo. Më ɔɔ vɛ arɩ kʋra ese më shì ebɔ më eyi jɛmɛn lɛ, Ofo ndaka lɛ. Bu ntɔnë gha yɛ́ më nɔ̀n aɛn wu, në lɛ́ putu lɛ pɛtɛɛ lɛ, álɛ në éya n’ye Ʒoova Adashɛghɩnelë kë lɛ́ gbɛrɛghɩ. Ese, në gha ɔɔsɛ gha yá bu ntɔnë, bɛtɛɛ, në omunë esë kë wɔ́ në ji. N’ye më bá ɔɔ agbʋʋn 13 kë wɔ́ më ji. Bë eshu ngbeɲi, n’ye më bá ɔɔ agbʋʋn 16 më káci mici powu shigbëfɩgho. Më yí ká Ofo nda umea oonë ofojɔhɛghɩ gha dɔ́ wunë ghë. N’yo ëë, bɛtɛɛ më káci shigbëfɩghonë nʋ́n agha.

Më lɛ Matsë lɛ eví, eɔ́sɛ bóka ngiki fannga nhɛn kë mʋ́n nahɔnrɛnë. Kelë ghë, nkpɔ dí Maevɔrë, në lɛ́ ghɔyighɔje. Abatanë, në vívi n’ye në ébɔ në oohʋʋnë powu elɛ spɔrë bu, ese n’ye në bá mʋ́n nahɔnrɛnë, në ɲá bu ntɔnë shi ë në káci shigbëfɩgho. Në lɛ më nɔnjɛ yighɔ afɛjighonë lɛ kë dí shigbëfɩ jumannë aʋn-nkpɔ. Kë yí Galaadë nakwatɩnë ghë agbʋʋn 1984, ë kelë aɲʋn powu kë káci misiɔnnɛrë, kë cé kelë Ekwatɛrë oonë ghë.

?Eɲë misiɔnnɛrë jumannë ghë, élé eɲë bá lɛ̄ ë eɲë ɔɔsɛ “tɔ́ oku nfre nfrenë kë ríri eɲënë ghë é?”

Matsë: Elë misiɔnnɛrë jumannë ghë, kë ríri elë oku nfre nfre ghë, ëë eshi ëë lɛ́ n’ye kë cé elë oku nfre nfre. N’yonë, “eléle mëɲe” eshi Ʒezi ghë, ëë eshi ëë lɛ́ n’ye elɛ́ ntɛnɩ ebë eɔsɛ elɛnë powu álɛ ebë eyɔyɔ Ʒezi, ebë eyɔyɔ ëë eshisenë (Col. 2:​6, 7). Àlɛ́ elë ayi oo nkpɔ ghë, elë ghe eviɛ n’ye nɔnjɛelënelë kebë elɛ bu fɛ n’ye ebá kolo mɩnɛn wo. Àlɛ́ kë aɔ n’ye kë eba elɛ kë rie bu nkpɔnë, elë eviɛ n’ye ebë emʋn bunë ghëwu kë eba nhɛn elɛ ëë. Elë eviɛ n’ye ebë emʋn kelë oo bunë kë elɛnë lɛ akɔndanë kë edinë lɛ. Àlɛ́ elë aba nhɛn ase elë esë eshi fɛ Ʒezi mɩnɛnnë, eka elɛ elë fɛ n’ye ‘kë ríri elë jiba mɩnɛn.’ N’yonë elë etɔ eyɛsɛ, ëë eshi ëë lɛ n’ye elë ewu sɛyɛyɛ elë Ofo jumannë ghë.—Ps. 1:​2, 3.

Anë Katrɛn: Àlɛ́ kë ani ti nkpɔ eshi ace ari aʋn fuɔnë, ngbu bë eɲara efu ti ntɔnë ghë álɛ bë edɔomu eyi. Ʒoova esë lɛ́ bu fɛ “ngbu” mɩnɛn lɔ́ elë (Ps. 84:11). Fɛ n’ye ngbu eba ele ayɔro mɛnsɩ óó edɔomu mɩnɛnnë, nhɛn ëë shikwa yɔghɔnë Ʒoova lɔ́ elë Ofo shigbënë ghënë bá lé elë mɛnsɩ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, n’ye ebá nʋ́n ofokwajɛ nkpɔ ghë Teeran oonë nʋ́n Iran gbonë, nɔnjɛelënelë kë damë tɩ́ elë shi yɛsɛ tete opuyɛ ghë, fɛ n’ye ngiki jɔghɔ bá tɩ́ ngiki shi Biblënë ghë lahɔ gbonë mɩnɛn. Elë gha vívi n’ye ebë epieji oo ntɔnë ghë wu, ese agbʋʋn 1980 ëë Avɛ-lɔhʋn-arɩnë ghë, oodighɩnelë kë rí Ʒoova Adashɛghɩ jumannë shi, n’yonë kë lɔ́ më lɛ më ca lɛ mici aɲʋn álɛ ebë ebɔ epieji oo ntɔnë ghë. Elë omuonë cé elë Afrikë oo nkpɔ ghë, Zairë, amɛn kë elɛlɛ oo ntɔnë Kɔngo.

Epidɛghë, n’ye më bá cé kɔ ebá eyi Afrikë oo nkpɔ ghënë më rúmurú, noo orovi lɛ orogba lɛnë më cé kɔ nʋnnʋn oo ntɔnë ghënë, yó më lahuɔn tete. Ese elë cɛwuelë ayɔghɔ aɲʋnnë kë dí Ofo juman Afrikë oo gbo agbʋʋn fannga nhɛnnë, kë hɛ́ elë kɔ: “?Ntɔ eɲë gha boepi gha yí gbo se wu? Àlɛ́ eɲë gha boepi gha yi gbo se wunë, eda eyi álɛ eɲë éwu. Eɲá ekolo Afrikë oonë edɔ tete.” Kë pɔ dɔ́efɛ. Nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë kë nʋnnʋn oo ntɔnelë ghënë, kë kolo ngiki, kë ebɔ ngiki eyɛsɛ tete. Edí elë Ofo jumannë Zairë oonë ghë mɩɩ agbʋʋn lɔhʋn. Ese ebë epieji oo ntɔnë ghë noo kë rí Ʒoova Adashɛghɩ jumannë shi. Më gha kpa gha vívi n’ye më éyi, mɩɩ më sɛ́rɛ Ʒoova hɛ́ ëë kɔ: “Më esɛrɛ, lɔ ebë eso Afrikë n’ye.” Bu ntɔnë lɔ́ më kpa fímiya je, noo abatanë, më gha vívi n’ye më éwa Afrikë, ese kpe më, më evivi n’ye më éso n’ye pëlɛ.

?Agbʋʋnnë në esasɛ eyinë, shiyɔ nkpɔca eɲë wú eɲë Ofo jumannë ghë é?

Matsë: Elë misiɔnnɛrë jumannë ghënë, ewú cɛwuelë ayɔghɔ fannga nhɛnnë kë píe oo nfre nfre, kelë esë kë lɛ́ misiɔnnɛrë. Elë misiɔnnɛrë jumannë ghë, oo jɔghɔ ghë më lɛ ngiki mɩɩ bë eɔsɛ epi 20 lɛ egbagba Biblë shi, më ya esë nkpɔkpɔnë-nkpɔ! Lapɔ esë, Afrikë oonelë ghënë, n’ye nɔnjɛelënelë bá bɔ́ elë kolo ghë, kë bá tɩ́ elë shi opuyɛ ghënë, më ghe epa ëë aɛn wu tata. N’ye enë eba edagha ofokwanë nʋnnʋn Tanzani gbonë, nɔnjɛelënelë kë tɩ́ elë shi yɛsɛ tete, kë lɛ́ dɔ́ she ntɛnɩ kë ɔɔnë bɔ́bɔ́. Elë shirɛ-kunë ëë lɛ́ elë tomobi Volkswagen kombi. Nɔnjɛelënë kë edisʋ n’ye ebë ebɔ elë tomobinë eri kelë aʋnnë sɛ, kë ekpa elɛ bu álɛ bu powu bë epi elë (2 Cor. 8:3). Kpa ɔɔ bu nkpɔnë elë edamë elɛ óó eyɛyɛ elë sɛ tete. Ocomba powu më lɛ më ya lɛ elë edidi jumannë elë edinë jɔ, ë elë ekpa ewu bu nfre nfrenë Ʒoova lɛ́ tú elë àkpa, n’yonë elë edà ëë nasɩ ofosɛrɛ ghë. Elɛ́lɛ bu ntɔnë “ocomba jɔdidi.”

Anë Katrɛn: Bunë eyɛyɛ më sɛ edɔ tetenë nkpɔ ëë lɛ́ n’ye, më lɛ nɔnjɛelënë kë píe oo nfre nfre ghënë lɛ dí cɛwu. Më hɔ́hɔ mbë nfre nfre fɛ Pɛrsan lɛ, Brɔfiɛ lɛ, Luganda lɛ, Swahili lɛ mɩnɛn. Më kpa hɔ́hɔ oo bu nfre nfre fannga nhɛn. Ebóka ngiki kë káci Ʒezi ejiti-aghɩ. Eɲíɲi cɛwuelë ayɔghɔ, elë lɛ kelë lɛ óo-omu dí Ʒoova jumannë aʋn-nkpɔ.—Soph. 3:9.

Ekpa wú bu ayɔghɔ nfre nfrenë Ʒoova óonë. Àlɛ́ kë ace elë oo nkpɔ ghë, óó elë esë elë adisʋ ayinë, ka lɛ́ fɛ n’ye Ʒoova eɲi elë bà eyi oo ntɔnë ghë, álɛ bë ekpa eya elë bu ayɔghɔ mɩnɛn. Ʒoova yáya elë bu ayɔghɔ fannga nhɛn. Teteghë, saci lɛ́ elë esëkpɔ mɩnɛn, sa elë gha ɔɔsɛ gha mʋn bu ntɔnelë.

?Bu akpɛkpɛ nfre nfrenë fɩ́ eɲënë, mabu bóka eɲë ë eɲë ɔɔsɛ ríshi kpɛkpɛ ëë ghë é?

Matsë: Agbʋʋnë në esasɛ eyinë, orogba nfre nfre fɛ janʋnbɔ mɩnɛn pɛ́ elë tete. Orogba jɔghɔ ghëwu, kë gbá më ya. Bu ntɛnɩ kpa jí elë opunë ëë lɛ́ n’ye elë shìelë hɔ́hɔsɛ, órò egba kelë, ese elë nɔnjɛelë afɛjighɩnelë kë fú opu shi kpɩ́ kelë yɛsɛ tete kolo ghë lɛ sɛyɛyɛ ghë lɛ. Elë edà kelë nasɩ juman yɔghɔnë kë dínë ghëwu (1 Tim. 5:4). Agbate, eká kelë miji o, ese elɛ́ ntɛnɩ ebë eɔsɛ elɛnë powu bóka kelë. Ese mici jɔghɔ aa erɛrɛ elë, jɔ ehʋn elë sɛ, noo elë ehɛ elë esë kɔ elë gha lɛ́ bu gbɔʋn gha bóka kelë.

Anë Katrɛn: Agbʋʋn 1983, n’ye ebá nʋ́n Zairënë, kolera orogbanë ɲí më. Orogbanë ɔɔ mɛnsɩ tete, mɩɩ dɔtɔrëghonë hɛ́ më ca Matsë kɔ: “Bɔ më-ya pieji oo ntɛnɩ ghë amɛn!” Aviɔn nkpɔ cecenë ebë eɔsɛ ebɔ eyi Siɛdënë, ëë lɛ́ aviɔnnë ebɔ tɔ̀lɔ̀ esëkpɔnë.

Matsë: Jɔnë hʋ́n elë sɛ mɩɩ erúmurú, noo ehɛ elë esë kɔ elë ghe kpa ghe ɔɔsɛ ghe edi misiɔnnɛrë jumannë n’ye. Agbate, dɔtɔrëghonë hɛ́ kɔ sɛ ghe eyɛ më ya wo, ese bë eshu ngbeɲinë, sɛ yɛ́ ëë. Agbʋʋn nkpɔ bë esasɛnë, ekáka yí Zairë oonë ghë, ese amɛn eenë, kë cé elë Lubumbashi ofokwajɛ nkpɔ ghë. Nɔnjɛelënelë kë elɛ̀ Swahili ofokwa ntɔnë ghë.

Anë Katrɛn: N’ye ebá nʋ́n oo ntɔnë ghënë, më bɔ́ àmɛn, ese àmɛnnë kíyi. Agbate elë omunë elë gha viɛ n’ye ebë ehʋn jɛ wu kʋra ese, n’ye àmɛnnë bá kíyinë, hʋ́n më sɛ dɔ́ tete. Aarɛrɛ cibɩ ntɔnë ghë, Ʒoova hɔ́ elë bu yɔghɔ nkpɔnë elë gha jí ëë ofu. Bu yɔghɔ ntɔnë ëë lɛ́ n’ye elë lɛ ngiki fannga nhɛn lɛ gbágba Biblë shi she lahɔ. Agbʋʋn nkpɔ cece nɛmbëlɛ, ofokwa ngikinë kë dɔ́ yí. Ofojɔhɛghɩ 35 bóepi nʋ́n ofokwanë ghë, ese edɔ́ yí mɩɩ eshú 70. Lapɔ esë, lahɔ elë jɛmɛnnelë ghë, elë elɛ ngiki 40, ese edɔ́ yí mɩɩ elë epi ngiki 220. Ofo jumannë pɔ ɲí elë bà shi dɔ́ tete, Ʒoova kpa yɔ́ jumannë edínë shi. Bu ntɔnë níni elë opu shi tete. Ebise elë eghagha elë jɛnë ghë, elë ehɛ ëë jɔ. Ese sɛ etɛ elë n’ye ebë enʋn paradinë ghë álɛ ebë ewu n’ye Ʒoova bë eba enini elë opu shi ayɔghɔ nhɛnnë.

Matsë: Në ekpa eyi ngbeɲinë, orogbanë lɔ́ më ya sɛ gbɔ ëë dɔ́ tete. Më esë, opugbɔ orogba pʋpʋ nkpɔ ɲí më, ɔɔ mɛnsɩ tete, orogba ntɔnë lɔ́ kë gbá më. Ese amɛnnë sɛ pɔ yɛ́ më, më ya Anë Katrɛn esë elɛ ntɛnɩ bë eɔsɛ elɛ Ʒoova jumannë ghë.

Ewú kɔ gha lɛ́ elë esëkpɔ ëë elë ewu mianmian oohʋn ghë. N’ye aghʋnë já mbë aɲʋn ncɔcɔ Rwanda gbonë bá rere agbʋʋn 1994 ghënë, eyí dágha nɔnjɛelënë kë já kpà yí lóghoshi kannelë ghënë. Ewú kɔ nɔnjɛelë ntɔnelë kë ɔɔ ntɩji, kë ekɩopu, kë ekpa etɩ ngiki shi eyɛsɛ tete. Bu ntɔnë yá elë n’ye Ʒoova bë eɔsɛ etu ëë ngikinelë àkpa mianmiannë afɩ kelënë powu ghë.—Ps. 55:22.

Anë Katrɛn: Agbʋʋn 2007 ghë, eshé jɛmɛn nkpɔ álɛ ebë efɩ Uganda Betɛlënë teni álɛ ebë ebɔ ëë ele Ʒoova mërɩ. N’ye ebá shé jɛmɛnnë rére óó enë ekaka eyi nairobinë nʋn Kenia oonë ghë gbonë, elë lɛ nɔnjɛelë 25 lɛ nʋ́n tomobi nkpɔkpɔnë ghë, kelë aghɔ kë lɛ́ misiɔnnɛrë, kelë aghɔ esë kë edi juman Betɛlë. N’ye eɲá eba eviɛ eshu Kenia oonë ghënë, tomobi gbɔ nkpɔ píe shigbë gbeenë ghë wá tú elë tomobinë orú. Ghɩnë ece tomobi gbɔnë lɛ, elë nɔnjɛelë oni lɛ kë rɔ́ kpa-nkpɔ n’yo. Dɔtɔrëfa gbo ëë elë nɔnjɛ yighɔ nkpɔ esë kpa rɔ́. Sɛ etɛ elë n’ye elë nɔnjɛelë ntɔnnelë bë epie rɔ ghë epulɛ álɛ ebë ekpa ewu kelë ghë lapɔ!—Job 14:​13-15.

Abɩ̀në lɛ́lɛ më sɛ ghënë powu vó. Ese, më lɛ më ca Matsë lɛ, nɔnjɛelënë elë lɛ kelë lɛ nʋ́n tomobinë ghënë aghɔ lɛ, opu jí elë, akɔnda gha bá elë eki nkpɔ bunë fɩ́ elënë ghëwu. Më ëë, orugbu powu ëë opunë eji më mɩɩ elɛ më fɛ oghorumɔn orogba ëë eɲi më mɩnɛn. Bu ntɔnë yó lahuɔn tete. Ese Ofonë esɛ́rɛ dɔ́në lɛ Biblë abɩ nfre nfrenë ekólo dɔ́në aghɔ lɛ bóka elë dɔ́ tete, ë eso dɛɛn. Ekpa yí wú dɔtɔrëghɩnë kë mʋ́n bunë yiki bë elɛ álɛ opuji nfre ntɔnë bë eji ewa eshinë, bu ntɔnë bóka elë tete mɩɩ amɛn opuji ntɔnë jí wá eshi. Elë esɛrɛ Ʒoova álɛ bë eboka aghɩnë opuji nfre ntɔnë epɛ kelë eyinë.

?N’ye eɲë në eba eya n’ye eɲë bá ɔɔsɛ ríshi kpɛkpɛ bu nfre nfrenë fɩ́ eɲënë ghënë, eɲë hɛ́ kɔ Ʒoova bɔ́ eɲë fɛ “aghʋsɔ puɔ” mɩnɛn, mabu jɔ ëë eɲë evivi n’ye eɲë éhɛ n’yo é?

Matsë: Bu ntɔnë píe Swahili anagha mbë ghë, ehɛ kɔ “Tumebebwa kama mayai mabichi,” ëë eshi ëë lɛ́ n’ye “kë bɔ́ elë fɛ aghʋsɔ puɔ” mɩnɛn. Fɛ n’ye yiki nkpɔ eba ebɔ aghʋsɔ puɔ álɛ ghe eoshi wu mɩnɛnnë, nhɛn esë ëë Ʒoova bá bɔ́ elë kolo ghë, tú elë àkpa oonë kë cé elënë powu ghë. Mici kwapowu në epɔ elɔ elë bunë emian elënë, në elɔ elë edɔ eshe ntɛnɩ emian elënë bɔ́bɔ́. Bu fuɔ ntɛnɩ esë óó yá elë n’ye Ʒoova kolo elë, tú elë akpanë ëë lɛ́ n’ye Aghɩnë kë emimi Ʒoova omuonë aɛnnë kë bá bɔ́ elë, kë bá kóko elënë.

Anë Katrɛn: Lɔ më éhɛ bu nkpɔnë eya n’ye agbate Ʒoova tú elë àkpa kolo ghënë jɔ. Mící nkpɔ, kë lɛ́lɛ më, kë hɛ́ më kɔ Siɛdë gbo më shì nʋ́n dɔtɔrë noo orogba pʋpʋ nkpɔ egba ëë. Më lɛ më ca Matsë lɛ epíe janʋnbɔ orogba ghë sɔ́ gha nʋ́nmɔn, n’yonë sɛ gha lɛ́ elë tete se. Lapɔ esë, elë gha ɔɔ shigha gha dɔ́ álɛ ebë ebɔ enɛ aviɔn pɩ. N’yonë, ehɛ́ elë esë kɔ ebë eve elë tomobinë edi. Nɔnjɛelë ka lɛ́lɛ elë cinngraphë ghë. Epidɛghënë, lɛ́ nɔnjɛ nkpɔ lɛ ya lɛ, kë cé jɔnë fɩ́ elënë ë kë hɛ́ elë kɔ kebë eɔsɛ enɛ owu-nkpɔ ee aviɔn-pɩ. Aɲʋnghënë, lɛ́ nɔnjɛ yighɔ hɔ́hɔ nkpɔ, në dáda shigha báshi, në bɔ́ ëë lé shigha kɛshi nkpɔ ghë, në ghɛ́ghɛ bu ntɛnɩ dá ëë ghë: “Ghɩnë anʋn mian ghënë ee.” Minitë je nhɛn ghë, Ʒoova ka lɛ́ bu bóka elë, ë ewú shighanë elë aɲʋn powu ebë ebɔ ëë enɛ apɩ eyi Siɛdënë.—Héb. 13:6.

?Eɲë bɔ́ eɲë oohʋnnë powu dí juman lɔ́ Ʒoova mɩɩ agbʋʋn 50, àlɛ́ eɲë në edi ëë akɔndanë, mabu eɲë ɲishi ëë ghë é?

Anë Katrɛn: Më wú kɔ elë mɛnsɩnë ëë lɛ́ n’ye ‘ebë eso dɛɛn, ebë ekpa eɔ ntɩj.’ Àlɛ́ enë ebɔ elë ntɩjinë eba Ʒoova ghënë, Ʒoova esë ebɔ elë oku eghʋ aghʋ (Is. 30:15; 2 Chron. 20:​15, 17). Noo elɛ́ ntɛnɩ ebë eɔsɛ elɛnë powu sʋ́ Ʒoova oku nfre nfrenë kë cé elënë powu ghënë, ewú shiyɔ fannga nhɛnnë saci elë gha wu.

Matsë: Bu tetenë më ɲíshinë ëë lɛ́ n’ye, më éjì Ʒoova ntɩ bunë afɩ mënë powu ghë álɛ më éwu n’ye ná eba elɛ bu elɔ më (Ps. 37:5). Në tú më àkpa bunë fɩ́ mënë powu ghë fɛ n’ye në omunë në bá hɛ́ báshinë mɩnɛn. Amɛn elë edi juman Birmani Betɛlënë ghë n’ye. Elë ewu n’ye ebise Ʒoova etu elë àkpa eyi.

Emʋ́n kɔ ncasɔghɔnë kë evivi n’ye kebë elɛ bu edɔ Ʒoova jumannë ghënë, Ʒoova bá elɛ kolo tetenë ëë bu elɔ kelë fɛ n’ye bá lɛ́ lɔ́ elë mɩnɛn. Emʋ́n yɛsɛ n’ye Ʒoova bá eba nhɛn eyɔ kelë shi, àlɛ́ kë abɔ kelë esë ale Ʒoova mërɩ óó Ʒoova esë aboka kelë. N’yonë, kë bá eɔsɛ etɔ okunë kë ari kelënë ghë.