Jɔnë kë vívi elë

Ghɩnë ghɛ́ghɛ Proverbes 30:​18, 19 lɛnë, hɛ́ kɔ “shigbënë yikpe nkpɔ ebɔ eyi ghɔyighɔje nkpɔ ee gbone” gha ɔɔsɛ ‘bë eɲi ëë órò.’?Mabu jɔ në eviɛ n’ye në éhɛ é?

Biblë wɛsɛghɩ lɛ ngiki nfre nfre lɛ kë dí Biblë abɩ aɲʋn ntɛnɩelë akɔnda tete. Kpe n’ye kë bá ghɛ́ghɛ abɩ aɲʋn ntɔnelë, La Bible. Traduction du monde nouveau ghë: “Ɔɔ bu arɩnë eji më sɛ tete, ao ɔɔ bu alɛ́në më ghe ɲi ëë órò: Shigbënë mɛngbɔ ebɔ eru esasɛ oforu gbo, shigbënë orovi ebɔ esasɛ eshikwa ghë, shigbënë mberu ebɔ esasɛ ngʋji ghë, alɛ shigbënë yikpe nkpɔ ebɔ eyi ghɔyighɔje nkpɔ ee gbonë lɛ.”—Prov. 30:​18, 19.

Lahɔ, ebɔ́ wú kɔ “shigbënë yikpe nkpɔ ebɔ eyi ghɔyighɔje nkpɔ ee gbonë” jɔnë óó abɩnë hɛ́në, ehɛ bu pʋpʋ jɔ. ?Mabughëwu é? Noo órò 30 eya n’ye ɔɔ bu jɔghɔnë óó kë gha ɔɔsɛ kebë ehɛ kɔ “yɛsɛ” (Prov. 30:​15, 16). Abɩ 20 esë ehɛ yighɔ agbamanʋngho nkpɔ jɔ. Yighɔ ntɔnë ehɛ kɔ bunë në lɛ́në gha lɛ́ bu kwa. Noo Shigbënë mɛngbɔ ebɔ eru esasɛ oforu gbo lɛ, shigbënë orovi ebɔ esasɛ eshikwa ghë lɛ, shigbënë mberu ebɔ esasɛ ngʋji ghë lɛnë kë ghe wu ëë wunë, bu ntɔnë ghëwu ehɛ́ elë esë kɔ abɩ 18 lɛ 19 lɛ ehɛ bunë yiki elɛ óó apɔʋn ghe wu ëë ghë wunë jɔ. Bu ntɔnelë powu ghëwu ëë, ehɛ́ elë esë kɔ shigbënë yikpe nkpɔ ebɔ eyi ghɔyighɔje nkpɔ ee gbo óó Biblë abɩnë hɛ́ ëë jɔnë, elɛ fɛ bu kwa jɔ ëë Biblë abɩnë eviɛ n’ye bë ehɛ mɩnɛn. Ëë lɛ́ n’ye yikpe nkpɔ eba efafa ghɔyighɔje nkpɔ álɛ kebë erɛnë.

Ese, ewú kɔ ɔɔ bu nfre nfrenë eya n’ye Biblë abɩ ntɔnë ehɛ bu yɔghɔ jɔ, ese gha lɛ́ bu kwa jɔ. Ghɩnë ghɛ́ghɛ Biblë abɩ ntɔnë ehɛ bu ayɔghɔnë eji në sɛnë jɔ.

N’ye kë bá ghɛ́ghɛ Biblë abɩ ntɔnelë Ebre mbë ghë epidɛghënë, eya n’ye bu ayɔghɔ jɔ ëë Biblë abɩ ntɔnë eviɛ n’ye bë ehɛ. Nakwa Theological Lexicon of the Old Testament ghë, Ebre mbënë kë bɔ́ ghɛ́ghɛ kɔ “më ghe ɲi ëë órò” óó Proverbes 30:18 ehɛnë, eya bu nfre nfrenë ghɩ ewu óó eji ëë sɛ ekpa eyɛyɛ ëë sɛ, óó ëë aɛn ghë, ghɩ gha ɔɔsɛ bë ewu wunë jɔ.”

Profesɛrë Krɔfɔrdë Toi eyaya bu Avarë Inivɛsitenë nʋn Eta Zini gbonë ghë, në esë në hɛ́ kɔ Biblë abɩ ntɔnë ghe hɛ bu kwa jɔ. Në hɛ́ kɔ: “Ghɩnë ghɛ́ghɛ Biblë abɩ ntɔnë, bu ayɔghɔnë eshu óó eji sɛnë jɔ ëë në eviɛ n’ye në éhɛ.”

N’yonë, eɔ́ shigbë n’ye ebë ehɛ kɔ jɔnë nʋn Proverbes 30:​18, 19 ghënë, ehɛ bunë ejisɛ tetenë jɔ, bɔ́bɔ́ bunë elë gha ɔɔsɛ ebë eɲi ëë órò wunë jɔ. Fɛ n’ye Biblë ghɛghɛghonë bá hɛ́në mɩnɛn, àlɛ́ enë ewu n’ye mɛngbɔ eba eru oforu gbonë lɛ, n’ye orovinë gha tɔ́ fù wunë eba eghʋ̀ eshikwa ghë lɛ, n’ye mberu eba eghʋ̀ ngʋji ghë lɛ, n’ye yikpe nkpɔ lɛ ghɔyighɔje nkpɔ lɛ kë eba ekolo kelë esë mɩɩ kë ehʋn-oo aʋn-nkpɔ sɛyɛyɛ ghënë lɛnë, eji elë sɛ edɔ tete.