Elë éhɛ nahɔnrɛnë nʋnnʋn Biblënë ghënë jɔ ghɩwu ghë lɛ, kolo ghë lɛ

1. ?Mabu ebë elɛ álɛ ebë enʋn Ʒoova shikwanë ghë é?

ÀLƐ́ Ʒoova Adashɛghɩ kë asɩ kelë esë, kë evivi kelë esë jɔ nfre nfre. Jɔnë kë evivi kelë esënë ëë nkpɔ ëë lɛ́: “?Élé fë bá mʋ́n nahɔnrɛnë é?” Kelë agheci kë ehɛ kɔ: “Kë hʋ́n më nahɔnrɛnë ghë.” Kelë aghɔ esë kë ehɛ kɔ: “Më mʋ́n nahɔnrɛnë gha nʋnmɔn.” Jɔ ntɔnelë eya n’ye nahɔnrɛnë nʋnnʋn Biblënë ghënë eci elë oohʋnnë powu aba. ?Mabughëwu é? Noo emʋ́n kɔ álɛ ebë enʋn Ʒoova shikwanë ghënë, ebë ekolo nahɔnrɛnë, ebë ekpa ebɔ ëë epɔpɔghë eta fù. N’ye ebë eba eɔsɛ elɛ bu ntɔnë ëë lɛ́ n’ye ebë edi tɩnɩnɩ mbënë elë elɛ̀në ghë lɛ bunë elë elɛnë ghë lɛ.—Ps. 15:​1-3.

2. (1) ?Mabu ngiki mʋ́n Ʒezi sɛ é? (2) ?Mabu nahɔnrɛnë Ʒezi yáyanë sé é?

² Ʒezi ehɛ nahɔnrɛ mici powu. N’ye në bá nʋ́n eshi n’yenë, në kaɛnghɩnelë mʋ́n kɔ në ehɛ nahɔnrɛ àlɛ́ bɔ́bɔ́ jɔnë në hɛ́në ngiki fannga nhɛn gha kólo ëë (Mat. 22:16). Ʒezi hɛ́ në ejiti-aghɩnelë bunë nahɔnrɛnë në eyayanë bá ése. Në hɛ́ kɔ: “Më wá álɛ më élɔ jɛ yikpe lɛ shì bë ewuwughë, jɛ yighɔ lɛ nɔ̀n bë ewuwughë, jɛ ya lɛ ca-nɔ̀n lɛ bë ewuwughë” (Mat. 10:35). Ʒezi gha vívi n’ye ndanë në lɛ në ejiti-aghɩnë lɛ ekanë bë elɔ ngiki bë ewuwughë wo, ese në mʋ́n n’ye bu ntɔnë bë eɔsɛ eshu (Mat. 23:37). Ʒezi mʋ́n n’ye nda ntɔnë bá elɔ maɛnnë bá ewughë aɲʋn: Ghɔgbo nkpɔ bá ekolo nahɔnrɛnë nʋnnʋn Biblënë ghënë, ghɔgbo nkpɔ ghe ekolo nahɔnrɛnë.—2 Thess. 2:​9-11.

3. ?Mabu ebá ewu mbë órò ntɛnɩ ghë é?

³ Fɛ Ʒezi mɩnɛn, elë elele mɛnsɩ edi tɩnɩnɩ, elë ehɛ nahɔnrɛ mici powu àlɛ́ bɔ́bɔ́ ngiki ghe kolo ëë. Elë eka Ofo ndanë, elë eyaya ngiki nahɔnrɛnë nʋn Biblënë ghënë, àlɛ́ bɔ́bɔ́ ndanë ghe yɛ ngiki jɔghɔ aɛn. Bu ntɔnë gha lɛ́ ëë eshi ëë lɛ́ n’ye cibɩnë ebë ehɛ nahɔnrɛnë lɛ, n’ye ebë eba ehɛ nahɔnrɛnë lɛnë, elë ghe le ëë aɛn ghë wo. Mbë órò ntɛnɩ ghë, ebá eboepi egbagba jɔ tete ntɛnɩ shi: ?Yadʋwa ebë eɔsɛ ewu nahɔnrɛnë é? Eji ee ghë, ebá ewu bunë ghëwu ebë ehɛ nahɔnrɛnë lɛ, n’ye ebë eba ehɛ ëënë lɛ, cibɩnë ebë ehɛ ëënë lɛ. Bu ntɔnelë bá eboka elë álɛ ebë emʋn eyɛsɛ n’ye ebë eba ebɔ nahɔnrɛnë eka edi ngiki ghɩwu ghë lɛ cibɩnë bayɛ ghë lɛ.

?YADƲWA EBË EƆSƐ EWU NAHƆNRƐNË É?

4. ?Mabughëwu ebë eɔsɛ ehɛ kɔ Ʒoova lɛ́ nahɔnrɛnë Tishi é?

⁴ Ʒoova lɛ́ nahɔnrɛnë Tishi. Jɔnë në ehɛnë powu lɛ́ nahɔnrɛ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, àlɛ́ në ahɛ kɔ, kɔ́ bu nkpɔ yɛsɛ o, kɔ́ gha yɛsɛ wunë, epɔ elɛ nahɔnrɛ (Ps. 19:9; 119:​142, 151). Bunë në ahɛ kɔ bë eshunë powu epɔ eshu (Is. 55:​10, 11). Àlɛ́ në ahɛ kɔ në élɛ bu nkpɔ, në epɔ elɛ ëë (Nomb. 23:19). Teteghë, Ʒoova gha ɔɔsɛ bë edi mpu wu tata! (Héb. 6:18). Bu ntɔnë ghëwu ë kë elɛlɛ në “nahɔnrɛ Ofo.”—Ps. 31:5.

5. ?Mabughëwu ghe kpɛkpɛ n’ye ebë emʋn “nahɔnrɛ Ofonë” wué? Gbagba ëë shi. (Actes 17:27)

⁵ Ngiki jɔghɔ ehɛ kɔ, ekpɛkpɛ n’ye ebë emʋn Ʒoovanë lɛ́ “nahɔnrɛ Ofonë.” Ese jɔ ntɔnë gha lɛ́ nahɔnrɛ. Bunë në óonë kwapowu eya n’ye ebë eɔsɛ emʋn në (Rom. 1:20). Atɛnë gbo, aghɩnë kë yí Grɛkë nakwatɩ óó kë mʋ́n bunë, Pɔlë gbágbashi yá kelë n’ye Ofo evivi n’ye ‘ebë emʋn në’. Lapɔ esë ‘Ofo gha ka elë miji wu tata’ (ka Actes 17:27). Teteghë, aghɩnë kë ése kelë esë eshi óó kë eviɛ n’ye kebë emʋn nahɔnrɛ Ʒoova sɛnë, në erɩ kelë ése.—Jean 6:44.

6. ?Nahɔnrɛ nfre nfre nkpɔca nʋnnʋn Biblënë ghë é? ?Mabughëwu mʋnnë fë mʋn nahɔnrɛ ntɔnelënë eyɛyɛ fë sɛ é?

⁶ N’ye ebë eba eɔsɛ emʋn Ʒoovanë ëë nkpɔ ëë lɛ́ n’ye ebë eka Biblënë. Eyikpe nfre nfrenë kë ghɛ́ghɛ Biblë nakwanë, Ʒoova ëë lɔ́ kelë ëë wawɛ celënë, ë kë ɔɔsɛ ghɛ́ghɛ ëë (2 Pierre 1:​20, 21). N’yonë, bunë nʋn Biblënë ghënë kwapowu lɛ́ nahɔnrɛ, ebë eɔsɛ ejì ëë ntɩ. Jɔnë Biblënë ehɛ eya n’ye bu powu bá óo-órò lɛ, n’ye oohʋn bá óo-òró eshipatanë ghë lɛnë powu, ebë eɔsɛ ejì ëë ntɩ (Gen. 1:​1, 26). Jɔnë Biblënë ehɛ eya bunë ghëwu lakwa lɛ, pɛ lɛ, rɔ lɛ nʋnghënë, ebë eɔsɛ ebɔ powu ewu nahɔnrɛ (Rom. 5:12; 6:23). Satannë lɛ́ “mpu shìnë,” cɔ́ghɔ bu fannga nhɛn maɛnnë ghë. Biblënë ehɛ kɔ Ʒoova bá eghʋ̀ Jɛ Ʒezi ghë ebaba bu ntɔnelë powu eyɛ. Ebë eɔsɛ ejì jɔ ntɔnë ntɩ ayɔghɔ nhɛn (Jean 8:44; Rom. 16:20). Biblënë ekpa ehɛ kɔ Ʒezi bá ekpʋsʋ abɛlɛghɩnelë shi, bá epie rɔ ghë epulɛ ngiki, bá elɔ eshipatanë bë ekaci paradi, bá ekpa eboka elë álɛ ebë elɛ saʋʋn. Ebë eɔsɛ ejì jɔ ntɔnelë powu ntɩ ayɔghɔ nhɛn (Jean 11:​25, 26; 1 Jean 3:8). Ʒoova eyaya elë nahɔnrɛnë, në elɔ elë ekpa eɔsɛ ebɔ nahɔnrɛnë eyaya ngiki fuɔ esë. Në eghʋ̀ n’yo ele elë eyi gbɔ tete! —Mat. 28:​19, 20.

BUNË GHËWU EBË EHƐ NAHƆNRƐ

7-8. ?Mabu bë eshu elë rupu álɛ ebë ebɔ nahɔnrɛnë eka edi ngiki é? Hɛ jɔ nkpɔ gbagba ëë shi (Marc 3:​11, 12). (Kpɩ fotonelë esë.)

⁷ Fɛ n’ye ebá boepi wú ëënë mɩnɛn, àlɛ́ elë avivi n’ye ebë enʋn Ʒoova shikwanë ghënë, bayɛ n’ye ebë ehɛ nahɔnrɛ. Ese gha lɛ́ bu ntɔnë esëkpɔ ëë ebë elɛ, álɛ ebë eyɛ Ʒoova aɛn wo. Bunë ghëwu elë edisʋ n’ye ebë ehɛ nahɔnrɛ jɔ nkpɔ ghënë, ɔɔ alɔ Ʒoova aɛn. Elë éwu bu nkpɔnë shú, n’ye Ʒezi në eba eka Ofo nda eshi n’yenë (ka Marc 3:​11, 12). Mící nkpɔ, Ʒezi në eka Ofo nda Galile ngʋjinë sɛ n’yonë, ooya gbɔ nhɛn jíghe ëë. Kelë ghë, afannga nhɛn abʋsɛmʋn nʋ́nnʋn kelë sɛ. Kë óoo ofʋdʋ eshi Ʒezi ngbeɲi, ë kë nɛ́nɛ ee hɛ́ kɔ: “Fë ëë fë lɛ́ Ofo Jɛnë.” ?Mabughëwu abʋsɛmʋnnelë hɛ́ nahɔnrɛ ntɔnë Ʒezi sɛ é? Agheci kë hɛ́ nahɔnrɛ ntɔnë Ʒezi sɛ noo kë vívi n’ye aghɩnë kë ece kelë mbënë, kebë ebɔ ntɩji eba kelë ghë álɛ kë ghe esʋ Ʒoova n’ye. Agbate abʋsɛmʋnnelë kë hɛ́ nahɔnrɛ o, ese bunë shú kelë rupu óó kë hɛ́ jɔ ntɔnë, gha yɛsɛ joʋn. Bunë abʋsɛmʋnnelë lɛ́në, gha yɛ́yɛ Ʒezi sɛ joʋn. Bu ntɔnë ghëwu ë Ʒezi hɛ́ abʋsɛmʋnnelë kɔ kë gha éviɛ n’ye kebë elɔ ngiki bë emʋn në.

⁸ ?Mabu ebë eɔsɛ eɲishi bu ntɔnë ghë é? Bunë ebë eɔsɛ eɲishinë ëë lɛ́ n’ye, bunë eshu elë rupu óó elë ehɛ nahɔnrɛnë, ëë ɔɔ alɔ Ʒoova aɛn. Bunë bë eshu elë rupu álɛ ebë elɔ ngiki bë emʋn nahɔnrɛ Ʒoova sɛnë, ëë lɛ́ kolonë ekólo Ʒoovanë. Àlɛ́ ngiki në ele elë eyi ndanë elë eka edi kelënë ghëwunë, elë ébɔ eyile ntɔnë elɔ Ʒoova!—Mat. 5:16; fë éɔsɛ ekpa ekpɩ Actes 14:​12-15.

9. ?Mabu elë gha élɛ wué? ?Mabughëwu é?

⁹ Elë ékpa ehɛ bu fuɔ nkpɔ jɔ. Elë éwu n’ye bu ntɔnë ghë, ebë eba ele elë esë aɛn ghë, álɛ elë ghe ele elë esë eyi. Di akɔnda wu n’ye ofokwa ghɩmɛn nkpɔ hɛ́ fë jɔnë gha ba gha yɛ n’ye fë ébɔ ehɛ ngiki, ese fë bɔ́ ëë hɛ́ ngiki. Àlɛ́ aghɩnë fë bɔ́ jɔnë ntɔnë hɛ́ kelënë, bɛtɛɛ kë amʋn kɔ jɔ ntɔnë lɛ́ nahɔnrɛnë, bu ntɔnë bá elɔ kë bá ewu fë ghɩ, kë bá ehɛ kɔ fë mʋn bu fannga nhɛn. Ese bu ntɔnë ghe ya n’ye fë ele Ʒoova eyi wo (Prov. 11:13). ?Mabughëwu é? Noo fë hɛ́ jɔnë gha ba gha yɛ n’ye ngiki bë emʋn. Agbate, jɔnë fë hɛ́në lɛ́ nahɔnrɛ o, ese akɔndanë fë dí óó fë hɛ́ jɔ ntɔnë, gha yɛsɛ joʋn.

N’YE EBË EBA EHƐ NAHƆNRƐNË

10. ?Àlɛ́ kë ahɛ kɔ ebë elɛ̀ mbë “opuyɛ ghënë” ëë eshi ëë lɛ́ nkpɔca é? (Colossiens 4:6).

¹⁰ Ka Colossiens 4:6. Akoto Pɔlë hɛ́ kretiɛnnë kë nʋn Kolɔsë gbonë kɔ mbënë kë elɛ̀në, ‘mici powu kebë elɛ̀ ëë ghɩwu ghë.’ ?Bu ntɔnë ëë eshi ëë lɛ́ nkpɔca é? Grɛkë mbënë kë bɔ́ hɛ́ jɔ ntɔnë n’yenë, eya n’ye agbate mbënë elë elɛ̀në bë eboka ngiki o, ese bayɛ n’ye ebë elɛ̀ ëë opuyɛ ghë, bë ekpa eyɛ-ce.

11-12. ?N’ye elë eba ebɔ nahɔnrɛnë eka edi ngikinë, mabughëwu ebë ele ëë aɛn ghë eyɛsɛ é? (Kpɩ fotonelë esë.)

¹¹ Fɛ n’ye Pɔlë bá hɛ́në mɩnɛn, àlɛ́ enë eyaya ngiki nahɔnrɛnë, bayɛ n’ye ebë elɛ̀ mbë ghɩwu ghë. Biblënë omunë ehɛ kɔ nahɔnrɛnë nʋnnʋn Biblënë ghënë, nʋn fɛ dɛngi mɩnɛn. Dɛngi ntɔnë ehʋn-eyi yiki sɛakɔ nɛmbëlɛ. Ëë eshi ëë lɛ́ n’ye bë eɔsɛ eya n’ye yiki bá nʋn teteghë lɛ bunë në edi akɔnda lɛ (Héb. 4:12). N’yonë, àlɛ́ elë gha mʋn n’ye ebë eba ebɔ Biblënë eboka yiki eyɛsɛ wunë, ebë eɔsɛ elɛ̀ mbënë bë elɔ jɔ bë ehʋn ëë sɛ, bë ekpa eɔsɛ ése ghɛ. ?Élé bu ntɔnë bë eba eɔsɛ eshu é?

¹² Di jɔ ntɛnɩ akɔnda je. Fë në eka Ofo nda, fë wú yikpe nkpɔ, yikpe ntɔnë ekʋtʋ tijɛelë ngbeɲi esɛrɛ Ofo. Në lɛ në shikwaghɩ lɛ ekpa edi pakë lɛ noɛlë lɛ fɛtënë sɛyɛyɛ ghë. Fë éɔsɛ eghʋ̀ Biblënë ghë eya yikpe ntɔnë n’ye gha yɛsɛ n’ye bë esʋ tijɛelënë kë ghe hʋn-oo wunë. Fë ékpa eɔsɛ eya ëë n’ye gha yɛsɛ n’ye bë edi pakë lɛ noɛlë lɛ, noo fɛtë ntɔnelë gha píe Ofo ee gbo (Is. 44:​14-20; 2 Cor. 6:​14-17). Agbate, àlɛ́ elë jɔdidi pidɛnë ghë, elë ahɛ ghɩ ntɔnë jɔ ntɔnelënë, ehɛ́ ëë nahɔnrɛ o, ese elë gha bɔ́ nahɔnrɛnë nʋn Ofo Mbënë ghënë gha bóka ëë aɛnshiji ghë wo.

13. ?Élé ebë eba eɔsɛ elɔ mbënë elë elɛ̀në bë ejʋ fɛ ngʋ mɩnɛn é?

¹³ Nakwanë Pɔlë ghɛ́ghɛ cé nɔnjɛelënë kë nʋ́n Kolɔsë gbonë ghënë, në kpa hɛ́ kɔ mbënë kë elɛ̀në, ‘bë ejʋ fɛ ngʋ mɩnɛn.’ Jɔ ntɔnë gha lɛ́ ëë eshi ëë lɛ́ n’ye ebë elogho nahɔnrɛnë shi, ebë ehɛ ntɛnɩ gha sheghë wo. Ese në ele elë ndʋnʋn n’ye, àlɛ́ enë ebɔ nahɔnrɛnë eyaya ngikinë, mbënë elë elɛ̀në bë ‘eyɛ-ce,’ bë ekpa ‘eyɛyɛ aghɩnë kë ece ëënë sɛ’ (Job 12:11). Ese gha lɛ́ mici powu ëë bu ntɔnë emɛn lɛ-ghë wo. Àlɛ́ enë eshi bu la, óó elë ale ëë ngʋ ghënë, n’ye ngʋnë bá jʋ́ elë ɲi óó bá elë yɛnë, ebë eɔsɛ edi akɔnda n’ye bá eba nhɛn eba aghɩ fuɔ esë eyɛ. Nkpɔkpɔnë esë, ebë eɔsɛ edi akɔnda kɔ, n’ye elë eba elɛ̀ mbënë, eyɛ-ce, ekpa eyɛ ngiki powu aɛn. Ese gha lɛ́ nahɔnrɛ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, oo jɔghɔ ghë, àlɛ́ ngiki në ehɛ n’ye kë eba ewu bu jɔ nkpɔ ghënë, kë ehɛ ëë fɛ n’ye këlë omunë kë bá kolonë mɩnɛn, àlɛ́ bɔ́bɔ́ kë në ebɔ jɔ ntɔnë ehɛ ngiki ahɔhɔ. Ese oo jɔghɔ ghë, àlɛ́ fë në eba nhɛn elɛ̀ yiki mbënë, bu ntɔnë lɛ́ lopuwu, kë ghe disʋ ghe bɔ ëë. Pɔlë hɛ́ kɔ “ebë emʋn n’ye ebë eba ekaka mbë elɔ ngiki aji.” Bu ntɔnë eya n’ye àlɛ́ enë elɛ̀ mbënë, elë gha élɛ ëë fɛ n’ye elë omunë ebá kolonë mɩnɛn wo, ese ebë elɛ̀ ëë álɛ aghɩnë kë ece elë mbënë, bë eyɛ kelë ce.

CIBƖNË BAYƐ N’YE EBË EHƐ NAHƆNRƐNË

14. N’ye Ʒezi bá nʋ́n eshi n’yenë, në bɔ́ bunë në mʋ́nnë powu yáya në ejiti-aghɩnelë wú?

¹⁴ Ʒezi lɛ́ ëë ejiti-aghɩnelë mbë ghɩwu ghë, në kpa yáya kelë nahɔnrɛ fannga nhɛn opuyɛ ghë (Marc 6:34). Ese kpa ɔɔ bu fannganë kebë ehɔhɔ. Ʒezi gha bɔ́ bunë në mʋ́nnë kwapowu gha yáya kelë kpa-nkpɔ wo. Në mʋ́n n’ye cibɩ ntɔnë ghënë, ɔɔ bu fannganë kë gha ɔɔsɛ kebë ece ëë eshi. N’yonë, në wú kɔ cibɩ ntɔnë gha ba gha yɛ álɛ në éyaya kelë nahɔnrɛ jɔghɔ. Në hɛ́ kelë kɔ àlɛ́ bɔ́bɔ́ në ayaya kelë nahɔnrɛnë powu, kë ghe éɔsɛ kebë ece powu eshi (Jean 16:12). ?Mabu bu ntɔnë eyaya elë é?

15. ?Ebë ebɔ bunë emʋ́nnë kwapowu eyaya ghɩnë elë lɛ ëë lɛ eka Biblënë kpan-nkpɔ n’yo wú? Bɔ jɔ nkpɔ gbagba ëë shi (Proverbes 25:11). (Kpɩ fotonelë esë.)

¹⁵ Bunë Ʒezi lɛ́në eya n’ye gha lɛ́ n’ye emʋ́n nahɔnrɛnë ghëwu ëë, ebë eka ebɔ powu eka edi ngiki kpa-nkpɔ n’yo wo. ?Élé ebë eba eɔsɛ eyɔyɔ bunë Ʒezi lɛ́në é? Elë édi ghɩnë eɲá ebɔ nahɔnrɛnë eka edi ëënë akɔnda. Gha lɛ́ nahɔnrɛnë powu ëë ebë eka ebɔ eka edi ëë kpa-nkpɔ n’yo wo. Elë ékpa ehɛ yikpenë alɛ ëë shikwaghɩ lɛ kë edi pakë lɛ noɛlë lɛ fɛtënë jɔ. Emʋ́n kɔ fɛtë ntɔnelë lɛ, bunë kë elɛ ëë ghënë lɛ powu gha píe Ofo ee gbo. Në ghe disʋ ghe bɔ fɛtë ntɔnelë. Di akɔnda n’ye ɲá kɔ́ gbai nkpɔ o, kɔ́ aɲʋn o, álɛ kebë egbɔ edi noɛlë fɛtënë. Ese fë lɛ yikpe ntɔnë lɛ óo Biblë ka órò cibɩ ntɔnë ghë. Fë éɔsɛ ehɛ yikpe ntɔnë kpan-nkpɔ n’yo kɔ fɛtë ntɔnelë gha píe Ofo ee gbo, bayɛ n’ye bë eri ëë-di shi abaʋn. ?Ese àlɛ́ fë aba nhɛn alɛ̀ ëë mbë, bu ntɔnë eya n’ye fë dí ëë akɔnda, fë bɔ́ nahɔnrɛnë ká dí ëë opuyɛ ghë wú? Agbate ngiki jɔghɔ, àlɛ́ kë amʋn nahɔnrɛnë nʋnnʋn Biblënë ghënë, ghe kpɛkpɛ ghe lɔ kelë n’ye kebë ebɔ epɔpɔghë eta fù. Ese ngiki jɔghɔ esë, álɛ kebë egbɔ epetè akɔndanë kë edinë lɛ, fùnë kë etanë lɛnë, ebɔ kelë cibɩ. Aghɩnë elë lɛ kelë lɛ eka Biblënë, àlɛ́ enë eyaya kelë bunë bayɛ n’ye kebë ece cibɩnë bayɛnë ghënë, bu ntɔnë bá emɛn elɔ kelë n’ye kebë ece bunë kë ehɔhɔnë powu eshi eyɛsɛ. N’yonë, kebë eɔsɛ edɔomu eyi Ofo shigbënë ghë.—Ka Proverbes 25:11.

16. ?Élé ebë eba eɔsɛ eboka aghɩnë elë lɛ kelë lɛ eka Biblënë álɛ kelë esë kebë “enɔn nahɔnrɛ shigbënë ghë” é?

¹⁶ Àlɛ́ elë aboka ngiki kë amʋn nahɔnrɛ Ʒoova sɛnë, bu ntɔnë eyɛyɛ elë sɛ edɔ tete, gha ɔɔ bu fuɔnë elɔ elë eba nhɛn ewu sɛyɛyɛ. Àlɛ́ aghɩnë elë lɛ kelë lɛ eka Biblënë kë në ewu n’ye elë eta fù yɔghɔnë, bu ntɔnë bá eboka kelë, álɛ kelë esë kebë “enɔn nahɔnrɛ shigbënë ghë” (3 Jean 3, 4). N’yonë, mʋn yɛsɛ kɔ, n’ye fë eba ehʋn-oonë, bë eya n’ye bunë Biblënë hɛ́ kɔ bá eshunë, fë ebɔ ëë ewu nahɔnrɛ. Àlɛ́ fë ɲá ehɛ yiki jɔ nkpɔnë, bunë ghëwu fë ɲá ehɛ jɔ ntɔnë, le ëë aɛn ghë yɛsɛ. Nɩ cibɩnë bayɛnë bɔ álɛ fë éyaya yiki nahɔnrɛnë, kpa lɛ̀ mbë ghɩwu ghë lɛ kolo ghë lɛ mici powu. Lapɔ esë, àlɛ́ ngiki në ele fë eyi nahɔnrɛnë fë eyayanë ghëwunë, bɔ eyile ntɔnë lɔ Ʒoova. Àlɛ́ fë në eba nhɛn elɛnë, bu ntɔnë eya n’ye fë nʋn Ʒoovanë lɛ́ nahɔnrɛ Ofonë eji.