Ʒoova píe më casɔghɔje ghë yáya më bu

Élɔ më épie eshi ehɛ eɲë n’ye bu bá yí. Kë hʋ́n më Kanada gbo, Kalgari oonë ghë, n’ye kë në eba eghʋ aghʋ gbɔ aɲʋnghënë. N’ye enë eba edada agbʋʋn 1950 sɛ dʋwa n’yonë, yikpeje nkpɔ lɛ́ shigbëfɩgho, kë elɛlɛ ëë Donaldë Frezɛrë, në wá kí elë teni. Më nɔ̀n dísʋ bɔ́ Biblë shigbagbanë. Në kólo nahɔnrɛnë dɔ́ tete, ese orogba lɔ́ në gha ɔɔsɛ gha dí juman gha dɔ́ tete ofokwanë ghë. Ese në dá dɔ́omu yí Ofo shigbënë ghë mɩɩ kë wɔ́ në ji agbʋʋn 1950 ghë. Agbʋʋn aɲʋn bë esasɛ, në ka rɔ́. Cibɩ ntɔnë ghë, më shì gha dísʋ gha bɔ́ nahɔnrɛnë wu kʋra ese, në da dísʋ n’ye Ʒoova Adashɛghɩnë bë eroro ya.

Kë lɛ́ më nɔ̀n ovonë rérenë, nɔnjɛ yighɔ kɔshije nkpɔnë Ofo nɩ́ ëë bɔ́ álɛ bë eyi oforunë lɛ́lɛ më álɛ më éyi ofokwa jɛmɛnnë nkpɔ ghë. Kë elɛlɛ ëë Alisë. Në mʋ́n më noo n’ye më nɔ̀n gha ba gha rɔ́ se óó mɛnsɩ je anʋn ëë sɛnë, më lɛ në lɛ eyi jɛmɛn, gbainë ëë rere-ku n’yo. Më vívi më shì shigbë álɛ më éyi jɛmɛnnë ghë. Në lɔ́ më shigbë, në kpa dísʋ n’ye në éyi “mící ntɔnë esëkpɔ” álɛ në édà nɔnjɛ yikpenë gbágba mbë shi më nɔ̀n ookunë ghënë nasɩ. Orugbu ntɔnë, kë shé Ofo Jumandi Nakwatɩ jɛmɛnnë lɛ, Jumandi Jɛmɛnnë lɛ. Jɛmɛn pidɛ ntɔnë më shì shénë, pɔ lɛ́ jɛmɛn yɔghɔ tete në aɛn. Kë boepi yáya ëë nakwatɩ nkpɔ ghë, n’ye yiki bë eba elɛ̀ mbë ooya ngbeɲi. N’yonë, bunë kë yáya jɛmɛnnë ghë mící ntɔnë yɛ́yɛ në sɛ dɔ́ tete. N’yonë, më shì dísʋ n’ye bë eyi jɛmɛn ntɔnë ghë esëkpɔ gbai powu. Ese ngbɔ ngbɔ, në ka yí jɛmɛnnelë powu ghë.

Cibɩ ntɔnë ghënë, álɛ kebë eo Ofo Jumandi Nakwatɩ jɛmɛnnë órònë, ghɩnë emimi ëë aɛnnë efuɔ elɛlɛ aghɩnë kë ghɛ́ghɛ eyi nakwatɩ ntɔnë ghënë powu; n’yonë, owu-nkpɔ eka efuɔ ehɛ kɔ: “Më nʋn n’yo o!” Orugbu nkpɔ ghë, më hɛ́ kɔ më esë, më evivi n’ye kebë ehɛ më eyi jɛmɛn ntɔnë ghë. Nɔnjɛ yikpenë cé më bà orù ayɔghɔ nhɛn, ese në gha hɛ́ më jumannë nʋn bu ntɔnë ejinë wu.

Më gha mʋ́n kɔ jɔnë më hɛ́në, lɛ́ fɛ n’ye më ka ghɛ́ghɛ eyi álɛ më égbagba mbë shi nakwatɩ ntɔnë ghë mɩnɛn wu. Më ëë, më vívi n’ye kebë elɛlɛ më eyi esëkpɔ! Gbai gbeenë ghë, kë lɛ́lɛ më eyi, ë sɛyɛyɛ ghë më fuɔ hɛ́ kɔ: “Më nʋn n’yo o!” N’ye jɛmɛnnë bá rérenë, kë cé më bà orù ayɔghɔ nhɛn. Ese gbai je bë esasɛnë, kë bɔ́ mbëshigbagbanë më hɛ́ ëë jɔ epidɛghënë lé më mërɩ.

Më gha mʋ́n bunë më élɛ! Jumannë kë bɔ́ lé mërɩnë gha lɛ́ Biblë ka esëkpɔ. Mbëshigbagba esë nʋn ëë ghë. Nakwajɛgho nkpɔ bë ebɔ minitë lɔhʋn mɩɩ bë eshu epiè edi jumannë. Më shì bóka më ë më bába më esë yɛ. Në lɔ́ më dí jumannë eki 20 álɛ më égbɔ edi ëë shi shibatɩ gbo. Më gbágba mbënë shi rérenë, kë óo më jɔ ayɔghɔ. Agbʋʋn fannga nhɛn ghë, Ʒoova ghʋ́ më shì lɛ, nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë kë mʋn bu yɛsɛnë lɛ, ëë omuonë lɛ ghë yáya më bu.

KË EYAYA MË BU EYI

Alisënë më hɛ́ ëë jɔ epidɛghënë, yáya më bu, n’ye më bá óo ndaka jumannë órònë. Cibɩ ntɔnë ghënë, kë lé elë ndɔnʋn n’ye ebë eka Biblë abɩ arɩ eya renighonë, álɛ ebë egbɔ ebɔ nakwa nkpɔ elɔ ëë. Àlɛ́ më ëë më élɛ̀ mbë ereni nkpɔ ghënë, nɔnjɛ yighɔ Alisë eboepi ebɔ mbë eya ëë esë, ekpa eo jɔdidinë órò, pëlɛ në ehɛ më kɔ më éka Biblë abɩ pidɛnë. Bë epie n’yonë, më lɛ renighonë lɛ eka edidi jɔnë eyi, ë më eka Biblë abɩ aɲʋnghënë lɛ, arɩghënë lɛ, më ekpa ebɔ nakwa elɔ ëë. Bɛtɛɛ, më hɔ́hɔ n’ye më omunë më éba eo jɔdidi órò. N’ye kë bá wɔ́ më shì ji rére agbʋʋn 1954 ghënë, në omunë ëë në yáya më bu yí ofojɔhɛ jumannë ghë. Më shì lɛ́ në esëkpɔ cece kʋra ese, në lɛ́ ntɛnɩ në éɔsɛ elɛnë powu tá më nahɔnrɛ shigbënë ghë. Në edamë elele mɛnsɩ edi Ofo jumannelë powu eyɛsɛ tete. Bunë ebë elɛ ocombanë ebë eshe jɛmɛnnë powu lɛ, bunë ebë elɛ samedi ecinngbae lɛ, dimanshë ecinngbae lɛnë, më emʋn powu.

Nakwatɩ gbo, më lɛ́ ghɩnë gha mʋ́n bu gha dɔ́ gbɔʋn, ese bunë kë yáya më agbʋʋn 12 nakwatɩ gbonë, bóka më dɔ́ tete më oohʋnnë powu ghë. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, më hɔ́hɔ bu dɔ́ tete matematikë ghë lɛ, anglɛ ee granmɛrë ghë lɛ. Kë kpa yáya më n’ye më éba eghɛghɛ nakwa eyɛsɛ. Bu ntɔnelë powu eboka më edɔ tete amɛn, jumannë më edi Betɛlë aʋnkunë kë eghɛghɛ elë nakwanë ghë.

Mici aghɔ ngiki evivi më bunë ghëwu më kolo nɛn. Më shì lɛ më nɔ̀n lɛ powu kë kólo nɛn dɔ́. N’ye më bá ɔɔ agbʋʋn lɔhʋn-arɩnë, më yí piano nakwatɩ nkpɔ ghë cibɩ je, ese n’ye më eba eri pianonë gha ɲí më profesɛrënë aɛn shi. N’yonë, në hɛ́ më shì kɔ bë elɔ më éri piano nakwatɩ-yinë shi. Më mʋn bunë ghëwu: Noo më oghorumɔnnë gha nʋ́n piano bunë kë eyaya mënë ghë.

Vɛ je bë esasɛ, më shì kpa wú profesɛrë yighɔ fuɔ álɛ bë éyaya më nɛn bu. Amɛn eenë, da piano-rinë ghë, më éhɔhɔ nɛnti esë. Më hɔ́hɔ bu yɛsɛ yí bunë kë yáya mënë ghë. Më nɛnti mbënë lɛ́ soprano. Noo mbë yɛ́ më dɔ́ tetenë, bu ntɔnë lɔ́ nɛnnë ngiki eti álɛ kebë emʋn ghɩnë mʋn nɛntinë, më kʋ́ra afannga nhɛn ghë n’ye më bá lɛ́ jejenë. Noo më vívi n’ye më édi shigbëfɩ jumannë, bu ntɔnë ghëwu ëë më yí nɛnti nakwatɩ álɛ më éfɩ diplɔmënë bë elɔ më éyaya nɛn bu ewu shigha je edi Ofo juman ntɔnë. Ese n’ye më ɲan eba epase bu álɛ më éfɩ diplɔmënë, më wú n’ye më ébɔ cibɩ edɔ ehɔhɔ n’ye nɛn eba ekɩkɩghë eyɛsɛnë lɛ, n’ye kë eba eji nɛn lɛ, nɛn ëë alahɔ jɔ lɛ. N’yonë, më ɲá nɛnti nakwatɩnë shi, ë më káci mici powu shigbëfɩgho agbʋʋn 1963 ghë.

SHIGBËFƖ JUMANNË ÉSE SƐYƐYƐ

Më lɛ́ mici powu shigbëfɩgho agbʋʋn je bë esasɛ, kë cé më Kapuskasingë oonë ghë, Ɔntario gbo álɛ më élɛ shigbëfɩghonë nʋn agha. Nɔnjɛ yikpenë më lɛ në lɛ edi shigbëfɩ jumannë aʋn-nkpɔnë di Daniɛlë Skinɛrë, në hɔ́sɛ she më eki aɲʋn. Në yáya më n’ye bu eba eyi ofokwa ghë. N’ye më bá dí agbʋʋn 20, kë nɩ́ më álɛ më énʋn Ofokwa juman sasaghɩnë ghë (Comité de service). N’yonë, ɔɔ bu fannga ntɛnɩ më éhɔhɔ. Amɛn lapɔ, Ʒoova omuonë edamë eyaya ncasɔghɔnelë bu edɔ álɛ kebë ebɔ juman ele kelë mërɩ. Àlɛ́ më në ewu bu ntɔnë, eyɛyɛ më sɛ edɔ tete. Agbate kë lɛ́ ncasɔghɔ o, ese àlɛ́ kë abɔ aɛn aba bunë kë eyaya kelënë ghënë, Ʒoova bë eɔsɛ ebɔ kelë edi juman fannga nhɛn!

Ɔɔ bu ntɛnɩ elɔ oohʋn ekpɛkpɛ hʋn-ghë Kapuskasingë gbo. Fe-shinë ghënë, tanperatirënë eyieshi mɩɩ elɛ -44°C, ɔɔ n’ye egbɔ ekpa eyi orù je mɩɩ elɛ -33°C. Àlɛ́ më lɛ Daniɛlë lɛ ɲan esɔ eyi aʋnnë, eshi ëë elë enɔn edɔ. Ese sɛyɛyɛ bu ologbɔnë më wú juman ntɔnë ghënë nkpɔ ëë lɛ́ n’ye më sɩ́ nɔnjɛ yighɔ nkpɔnë kë elɛlɛ ëë Linda Kɔlë; bɛtɛɛ kë lɛ́lɛ ëë Linda Splenë, noo në káci më ya.

Linda lɛ́ ofojɔhɛgho yɔghɔnë ɔɔ ebëlɛgba, óó alɛ ngiki fannga nhɛn lɛ eka bu. Në yɛ́opu, oghorumɔn yɛ në sɛ, në eda ngiki sɛ edɔ. Nɔ̀n dí Gɔldi, në lɛ́ nɔnjɛ yighɔnë ɔɔ ntɩji. Epidɛghënë, Linda shì Alɛnë gha kolo nahɔnrɛnë, ekpa emianmian Gɔldi, kʋra ese, Gɔldi ebɔ Linda lɛ nɔnjɛelë eyikpe aɲʋnnë kë dí Jɔnë lɛ, Gɔrdɔnë lɛ eyi Shibatɩ gbai powu. Në yáya kelë n’ye kebë eba eka Ofo ndanë. Mící jɔghɔ, Gɔldi lɛ, Linda lɛ, Jɔnë lɛ, Gɔrdɔnë lɛ kë dí shigbëfɩ jumannë. Agbʋʋn je bë esasɛ, Alɛnë dísʋ bɔ́ nahɔnrɛnë, në léle mɛnsɩ dí juman dɔ́ tete ofokwanë ghë.

Agbʋʋn 1965 ghë, kë lɛ́lɛ më Ofo Shiba Jumandi Nakwatɩnë ghë, Kanada Betɛlë gbo. Kë bá ebɔ vɛ nkpɔ eyaya elë bu. N’ye kë në eba eyaya elë bu nakwatɩ ntɔnë ghënë, kë lé më ndɔnʋn n’ye më éghɛghɛ eyi, álɛ më éyi Galaadë nakwatɩ. Më gha boepi gha dí akɔnda n’ye më éɔsɛ ekaci misiɔnnɛrë, noo më akɔnda ghë më gha pí juman ntɔnë ghë. Ese, më dísʋ ghɛ́ghɛ eyinë, ë kë lɛ́lɛ më álɛ më éyi Galaadë nakwatɩ 42 ghë. Galaadë gbo, elë buyayaghɩnelë ehɛ elë n’ye ebë eba elɛ bu nakwatɩ ntɔnë ghë álɛ ebë edɔomu Ofo shigbënë ghë. Epidɛghënë, kë lé më ndɔnʋn n’ye, cibɩnë më nʋ́n nakwatɩ gbonë, më élɛ ntɛnɩ më éɔsɛ elɛnë powu álɛ më éhɔhɔ bu edɔ Ʒoova omuonë sɛ. Jɔo ntɔnë lɛ́ jɔo yɔghɔnë bayɛ tete, noo cibɩ ntɔnë ghënë, më ɔɔ agbʋʋn 21.

Galaadë gbo, ehɔ́hɔ n’ye elë lɛ radio ngiki lɛ, televiziɔn ngiki lɛ, ʒurnalë ngiki lɛ bë eba edidi jɔ eyɛsɛ. Bu ntɔnë yɛ́yɛ më sɛ dɔ́ tete. Fɛ n’ye má eba egbagba ëë shi bɛtɛɛnë mɩnɛn, më gha dí akɔnda n’ye bu ntɔnë kë yáya elënë bá eboka më ngbeɲi gbo.

KË NƖ́ MË ÁLƐ MË ÉYI SENEGALË

Kë lɔ́ elë diplɔmë rérenë, mici je bë esasɛ, më lɛ Mikaɛlë Holë lɛ ebɔ́ shigbë yí Afrikë, Senegalë oonë ghë álɛ ebë edi elë misiɔnnɛrë jumannë. Cibɩ ntɔnë ghënë, ofojɔhɛghɩnë kë nʋ́n oo ntɔnë ghënë, kë lɛ́ 100 dʋwa n’yo.

Më dí më misiɔnnɛrë jumannë mɩɩ vɛ je bë esasɛnë, kë lɛ́lɛ më álɛ më éyi edi juman Betɛlë n’yo, mici nkpɔ gbai nkpɔ ghë. Cibɩ ntɔnë ghënë, kë bɔ́ tonu nkpɔ, misiɔnnɛrë aʋn nkpɔ ghë, ë kë bɔ́ lɛ́ “Betɛlënë.” Agbate, jumannë edí oku ntɔnë ghënë gha lɛ́ juman gbɔʋn wu, kʋra ese, nɔnjɛ Emaniɛlë Paterakisënë lɛ́ ghɩnë mími Betɛlë ntɔnë jumannë aɛnnë, lɔ́ më gha pá-aɛn tata n’ye, Betɛlë jɛ ntɔnë lɛ́ Ʒoova omuonë eshiso-ku oonë ghë. Mící nkpɔ, nɔnjɛ Paterakisë hɛ́ kɔ ebë eghɛghɛ nakwa ece misiɔnnɛrënelë powu, álɛ ebë ebɔ ëë ele kelë ndɔnʋn. Cibɩ ntɔnë ghënë, àlɛ́ fë aghɛghɛ nakwa nkpɔnë, álɛ fë élɛ ëë kopinë, gha rɛ́eshi, kpa kpɛkpɛ alɔ. N’yonë, eghɛ́ghɛ nakwa nkpɔkpɔnë eki fannga nhɛn bughɛghɛ mashinë nkpɔ ghë. Juman ntɔnë lɛ́ juman gbɔ tete noo elë gha ɔɔ shigbë n’ye ebë enɛ epiɛ bunë elë eghɛghɛnë ghë joʋn!

Mící ntɔnë, më dí juman mɩɩ orugbu, ci yí epi, më në ebaba më esë eyɛ álɛ më éyi ereninë, nɔnjɛ Paterakisë bɔ́ anvelɔpë nkpɔ ɲʋ́n më, ë në hɛ́ më kɔ: “Davidë, elë omuonë ghɛ́ghɛ nakwa sé fë.” N’ye bɛtɛɛ më bá fɩ́ anvelɔpënë, më wú nakwanë më ghɛ́ghɛ mashinënë ghënë nkpɔ! Bu ntɔnë yá më kɔ, më éwu Ʒoova omuonë ghɩ àlɛ́ bɔ́bɔ́ n’ye elë eso edi Betɛlë jumannë adɔomu o, àlɛ́ alɛ lomu o.

Nɔnjɛelënë kë nʋ́n ofokwanë ghënë, më lɛ afannga nhɛn lɛ dí cɛwuelë. Eki fannga nhɛn, samedi ocombanë, më lɛ kelë lɛ ebɔ cibɩ eso aʋn-nkpɔ edidi jɔ. Cibɩ ntɔnelë lɛ́ sɛyɛyɛ cibɩ tete! Mɩɩ shú amɛn, më lɛ nɔnjɛelë ntɔnelë lɛ edidi jɔ eyi. Më hɔ́hɔ brɔfiɛ-lɛ̀ noo Senegalë gbonë, kë elɛ̀ brɔfiɛ. Brɔfiɛnë më hɔ́hɔnë bóka më n’ye elë omuonë bá tʋ́ më álɛ më éyi edagha Betɛlë nfre nfrenë.

Agbʋʋn 1968 ghë, më lɛ Linda lɛ edí mɩɩ ehɛ́ elë esë kɔ ebë evi. Më bɔ́ vɛ fannga nhɛn víɛ jumannë më éɔsɛ edi mici jɔghɔ álɛ më lɛ Linda lɛ ebë eɔsɛ edi elë shigbëfɩ jumannë Senegalë n’yo eyi. Ese juman kpashinelë kolo n’ye kebë ebɔ kelë oo ngiki eshe n’ye kebë ebɔ afuɔgho. Rereghë, ekáka yí Kanada gbo, ë më lɛ Linda lɛ eví. Ekáci shigbëfɩghɩnë kë nʋn agha Ɛdmundstɔnë gbo, Nuvo Brunswikë budenë ghë. Oo ntɔnë lɛ́ oo jɛnë dá Kebɛkë sɛ n’yo.

ELƐ́ SHIGBËFƖGHƖ ƐDMUNSTƆNË GBO LƐ KEBƐKË GBO LƐ

N’ye ebá shú Ɛdmundstɔnë oonë ghënë, oonë ëë yiki nkpɔe gha káci ofojɔhɛgho se, aghɩnë kë eka Biblënë esë, kë lɛ́ lejee nhɛn. Lɛ fɛ Pɛrë ofotɩnë ëë emimi ngiki oohʋn aɛn oonë ghë mɩnɛn. Ereni fannga nhɛn ghë, kë ghɛ́ghɛ bu ntɛnɩ dáshi: “Ʒoova Adashɛghɩ gha éghʋ̀ n’ye.” Agbate amɛn elë ghe ba nhɛn ghe lɛ́ wo, ese cibɩ ntɔnë ghënë, elë ghe wu bunë kë eghɛghɛ edashinë ghɩ, elë eyi ereni powu ghë eka ndanë. Gbai powu, Pɛrë ofotɩnë eghɛghɛ ʒurnalë ghë kɔ: ‘Elë éyi eviɛ Ʒoova Adashɛghɩnelë, elë éle kelë pini, elë éwɔ̀ kelë epieji n’ye.’ Ʒoova Adashɛghɩ alɛ́ esëkpɔ ëë kë nʋ́n Ɛdmundstɔnë n’yo: Më lɛ Linda lɛ, Nɔrbɛrë Viktɔrë lɛ ya Vɛlda lɛ. N’yonë, eká mʋ́n yɛsɛ n’ye elë jɔ ëë kë ehɛ!

Mícínë bude sasaghonë wá dágha elë epidɛghënë, më ghe epa ëë aɛn wu tata. Elë lɛ në lɛ nʋ́n mɩɩ gbainë rérenë, në hɛ́ elë kɔ: “Agheci, bu nkpɔ cecenë eɲë éɔsɛ elɛ n’yenë, ëë lɛ́ n’ye eɲë éboka ngiki álɛ kebë epetè akɔnda pʋpʋnë kë edi Ʒoova Adashɛghɩnë sɛnë.” Píe n’yonë, bu ntɔnë ëë evívi n’ye ebë elɛ; agbate, eɔ́sɛ lɛ́ ëë! Ngbɔ ngbɔ, ngiki wú n’ye Ʒoova Adashɛghɩnë nʋn agha, kë ése kelë esë eshi, kë ghe cece kelë esë orù fɛ Pɛrë ofoshighɩnelë mɩnɛn. Amɛn, ofokwa jɛ nkpɔ nʋn oo ntɔnë ghë.

Edí elë Ofo jumannë oo ntɔnë kámijinë ghë mɩɩ agbʋʋn nkpɔ, ë më lɛ Linda lɛ kë cé elë Kebɛkë oonë ghë, álɛ ebë eyi edi juman ofokwa gbɔ nkpɔ ghë. Nɔnjɛelënë kë nʋ́n gbonë, kë etɩ ngiki shi eyɛsɛ tete. Elë lɛ kelë lɛ dí juman sɛyɛyɛ ghë mɩɩ lɛ́ vɛ lɔhʋn, ë kë nɩ́ elë álɛ ebë eyi edi bude sasaghɩ juman.

Píe n’yonë, edágha dagha ofokwa nfre nfre fannga nhɛn Kebɛkë bude ghë mɩɩ lɛ́ agbʋʋn 14. Cibɩ ntɔnelë yɛ́yɛ elë sɛ dɔ́ tete! Ofojɔhɛ jumannë yí ngbeɲi ayɔghɔ nhɛn Kebɛkë oonë ghë. Ofokwanelë ghë, ewú eki fannga nhɛn n’ye shikwa nfre nfre ngiki bá ká Biblënë mɩɩ kë wɔ́ kelë ji, kë káci Ʒoova Adashɛghɩ!

MË EGHAGHA AGHƖNË KË DÍ JUMAN AKPƐƐKPƐNË GHË

Ghe kpɛkpɛ n’ye yiki bë ekolo nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë kë nʋ́n Kanada budenë kë elɛ̀ brɔfiɛnë ghë. Kë lɛ́ ngikinë kë enʋn sɛyɛyɛ ghë, kë ghe logho nahɔnrɛ shi. Ese, gha mɛ́n gha lɔ́ kelë n’ye kebë ewa nahɔnrɛnë ghë. Kelë aghɔ esë, kelë shikwaghɩ míanmian kelë dɔ́ tete. Ncasɔghɔ jɔghɔ, kelë shìelë hɛ́ kelë kɔ: “Àlɛ́ fë gha rí Biblënë fë lɛ Ʒoova Adashɛghɩnë lɛ ekanë shi wunë, fë ésɔ epieji ereni n’ye!” Ebë eɔsɛ ehɛ kɔ kelë nkpɔe gha káka bà mianmian ntɔnë ghëwu. Bunë kë lɛ́në yɛ́yɛ Ʒoova sɛ dɔ́ tete!

Pëlɛ, më evivi n’ye më éhɛ shigbëfɩghɩnë kë dí juman ayɔghɔ Kebɛkë oonë ghë cibɩ ntɔnë ghënë jɔ. Kelë aghɔ kë lɛ́ mici powu shigbëfɩghɩ, kelë aghɔ esë kë lɛ́ shigbëfɩghɩnë kë nʋn agha. Kelë afannga nhɛn kë píe Kanada oku nfre nfre fuɔ ghë. Kebë ehɔhɔ brɔfiɛ, kebë ekpa emʋn oo bunë ngiki elɛnë lɛ, n’ye kë eba edi akɔndanë lɛ. Bu ntɔnelë afannga nhɛn píe bunë Pɛrë ofotɩnë eyayanë ghë.

Cibɩ ntɔnë ghënë, kë ece shigbëfɩghɩnë kë nʋn aghanë okunë kámijinë ghë, n’ye ofojɔhɛghɩ nkpɔe gha nʋ́n wunë. Noo ooghɩnelë gha kolo Ʒoova Adashɛghɩnelë wunë ghëwu, ekpɛkpɛ n’ye shigbëfɩghɩnelë bë ewu aʋnnë kebë enʋnghë, kebë ewu jumannë kebë edi mici jɔghɔ álɛ kebë ewu bà-ghë eka ndanë. Nɔnjɛelënë kë ví puɔpuɔnë bɔ́bɔ́, kë edisʋ n’ye kelë lɛ shigbëfɩghɩ aɲʋn mɩɩ bë eshu lɔhʋn lɛ bë enʋn ereni nkpɔnë ghë, álɛ kebë eɔsɛ enɛ aʋnnë apɩ. Shigbëfɩghɩ ntɔnelë kë léle mɛnsɩ dɔ́ tete dí kelë jumannë. Àlɛ́ kelë lɛ yiki nkpɔ lɛ ao Biblë shigbagba órònë, kë elɛ bunë kebë eɔsɛ elɛnë powu eboka ghɩ ntɔnë eyɛsɛ tete. Pëlɛ noo ofojɔhɛghɩ dɔ́ Kebɛkë oonë ghënë, shigbëfɩghɩ ntɔnelë afannga nhɛn ní yí oku fuɔnë ofojɔhɛghɩ gha dɔ́ wunë.

Elë bude sasaghɩ jumannë ghë, àlɛ́ elë ayi adagha ofokwanelënë, wɔ́wɔ́ elë lɛ ncasɔghɔnelë lɛ eka Ofo nda samedi ecinngbaenë. Bu ntɔnë elɔ elë lɛ kelë lɛ edidi jɔ ë kë ehɛ elë mianmiannë efɩ kelënë jɔ. Ncasɔghɔnë elë lɛ kelë lɛ ká ndanë, amɛn, aghɔ lɛ́ misiɔnnɛrë oo fuɔ ghë, jɔghɔ edi juman fuɔ Ʒoova omuonë ghë.

Cibɩ ntɔnë ghënë, ofokwanelë ghe ɔɔsɛ ghe ve esansë lɛ, budi bu lɛ, bu fuɔ lɛ ghe lɔ elë. N’yonë, àlɛ́ vɛnë ɲán ererenë, shigha ghe kpa ghe nʋn elë sɛ joʋn n’ye. Cibɩ ntɔnelë ghënë, elë ebɔ elë ntɩji powu eba Ʒoova ghë noo emʋ́n yɛsɛ n’ye në ëë në mʋn bunë mían elënë, në esëkpɔ cece ëë në éɔsɛ eboka elë tete. Në gha ɲá elë shi wu tata. Në bóka elë ë eɔ́sɛ píe ofokwa nkpɔ ghë yí lafuɔ ghë.

MË HƆ́HƆ BU NƆNJƐELËNË KË EDI ECELENË SƐ

Fɛ n’ye më bá boepi hɛ́në mɩnɛn, kë yáya elë n’ye elë lɛ radio ngiki lɛ, televiziɔn ngiki lɛ, ʒurnalë ngiki lɛ bë eba edidi jɔ eyɛsɛ Galaadë nakwatɩnë ghë. Bu ntɔnë bóka më tete Kebɛkë oonë ghë. Cibɩ ntɔnë ghë, eghʋ́ radio ghë lɛ, televiziɔn ghë lɛ, ʒurnalë ghë lɛ hɛ́ Ofo jɔ. Eki fannga nhɛn elë omuonë nɩ́ më lɛ nɔnjɛ Leɔnsë Krepolë lɛ álɛ ebë eyi ewu radio ngiki lɛ, televiziɔn ngiki lɛ, ʒurnalë ngiki. Nɔnjɛ ntɔnë esë lɛ́ bude sasaghonë mʋ́n n’ye bë eba elɛ̀ ngiki ntɔnelë mbë ayɔghɔ nhɛn. Àlɛ́ në ɲá elɛ̀ ngiki ntɔnelë kpashi nkpɔ mbënë, në ghe ya n’ye në mʋn bu dɔ́ kelë jumannë ghë, ese në ehɛ kɔ: “Dɛɛ, më lɛ më nɔnjɛnë lɛ elɛ́ Ofo jumanghɩ. Elë gha mʋn n’ye ebë eba elɛ̀ mbë televiziɔn ghë lɛ radio ghë lɛ. Ese elë omuonë nɩ́ elë álɛ ebë elɔ ngiki bë emʋn n’ye Ʒoova Adashɛghɩnë bá eshe bude jɛmɛn gbɔ nkpɔ. Àlɛ́ eɲë aboka elënë, bë eyɛyɛ elë sɛ edɔ tete.” Noo nɔnjɛ yikpenë eba nhɛn elɛ̀ mbë eshise ghënë, bu ntɔnë lɔ́ radio lɛ, televiziɔn lɛ sosiete fannga nhɛn dísʋ bóka elë.

Bɛtɛɛ, Betɛlë nɩ́ më álɛ më lɛ nɔnjɛ Glɛnë Hao lɛ bë edi juman aʋn-nkpɔ, nɔnjɛ ntɔnë lɛ́ avoka. Elë omuo jɔnë bë eɔsɛ eɲi radio ngiki lɛ televiziɔn ngiki lɛ aɛn shinë, nɔnjɛ yikpe ntɔnë edi ëë juman. Bunë më hɔ́hɔ Galaadë gbo lɛ, ntɛnɩ më hɔ́hɔ Leɔnsë sɛnë lɛ powu bóka më dɔ́ tete. Jumannë më lɛ nɔnjɛ Hao lɛ dínë esë yɛ́yɛ më sɛ dɔ́ tete. Àlɛ́ në ɲë ehɛ elë omuonë jɔ aanɩnɩghɩnelë ngbeɲinë, lahuɔn ghe yo në joʋn. Ntɛnɩ kpa yɛsɛ dɔ́ tetenë ëë lɛ́ n’ye në kolo Ʒoova dɔ́ tete.

Agbʋʋn 1985 ghë, kë cé elë Kanada mbakwa-ku gbo, oku ntɔnë gha ká n’ye më shì nʋ́nnë miji. Bu ntɔnë lɔ́ eɔ́sɛ kpɩ́ më shì. Vɛ arɩ bë esasɛ, në ka rɔ́. Edí juman bude ntɔnë ghë mɩɩ shú agbʋʋn 1989 ghë. Agbʋʋn ntɔnë ghë ëë kë lɛ́lɛ elë álɛ ebë eyi enʋn Eta Zini Betɛlë shikwanë ghë. Jɔ ntɔnë ëë eshi ëë lɛ́ n’ye, bude sasaghɩ jumannë edí mɩɩ lɛ́ agbʋʋn 19, ebë eɲa ëë shi. Agbʋʋn ntɔnelë ghë, shikwa ya ya fannga nhɛn tɩ́ elë shi kelë ereni; elë lɛ nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë kë etɩ ngiki shi eyɛsɛnë lɛ dí mpʋ akpɩ akpɩ fannga nhɛn aʋn-nkpɔ. Elë edà aghɩnë kë tɩ́ elë shi, kë lɔ́ elë bu edínë powu nasɩ ayɔghɔ nhɛn!

ENÍ YÍ ETA ZINI BETƐLËNË GHË

N’ye ebá shú Bruklinë oonë ghënë, kë hɛ́ më kɔ më édi juman Betɛlë aʋnkunë emimi ofojɔhɛ jumannë aɛn ghë. Më edà nɔnjɛelënë kë yáya më bu juman ntɔnë ghënë nasɩ ayɔghɔ nhɛn. Bunë më hɔ́hɔnë nkpɔ ëë lɛ́ n’ye, àlɛ́ më gha mʋn bu jɛelë jɛelënë powu eshi jɔ nkpɔ ghë wunë, më gha éhɛ më esë kɔ më mʋn jɔ ntɔnë wu. Agbʋʋn 1998 ghë, kë nɩ́ më álɛ më édi juman Betɛlë aʋnkunë emimi bughɛghɛ jumannë aɛnnë ghë. Amɛn bɔ́bɔ́ esë, më ekpa ehɔhɔ n’ye më éba eghɛghɛ bu eyɛsɛ juman-ku ntɔnë ghë eyi. Cibɩ ntɔnë ghënë, Betɛlë aʋnkunë emimi bughɛghɛ jumannë aɛnnë, nɔnjɛ Jɔnë Barë ëë emimi ëë aɛn. Kë nɩ́ më bɔ́ álɛ më élɛ në bokagho. Më lɛ në lɛ dí juman aʋn-nkpɔ agbʋʋn fannga nhɛn, sɛyɛyɛ ghë. Bunë në yáya mënë lɛ, cibɩnë më lɛ në lɛ bɔ́ dí juman aʋn-nkpɔnë lɛnë bá eɔ alɔ më aɛn mici powu. Në lɛ́ nɔnjɛ yikpenë edamë eyɔyɔ Ʒezi teteghë.

Nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë kë edi juman Betɛlë aʋnkunë emimi bughɛghɛ jumannë aɛnnë ghënë, kë edamë ése kelë esë eshi tete. Sɛ eyɛyɛ më n’ye më lɛ kelë edi juman aʋn-nkpɔ. Mici powu, kë esɛrɛ Ʒoova n’ye bë eboka kelë, kelë jumannë ghë. Kë mʋn ayɔghɔ nhɛn n’ye, gha lɛ́ kelë omu mɛnsɩnë ëë elɔ kë eɔsɛ elɛ bu wo, ese Ʒoova wawɛ celenë ëë eboka kelë bunë kë elɛnë powu ghë.

Sɛ ekpa eyɛyɛ më lɛ Linda lɛ n’ye eɔ́sɛ dágha nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë kë nʋn oo nfre nfre 110 ghënë. Elë omunë ebɔ́ aɛnmɔn wú kɔ misiɔnnɛrënelë lɛ, aghɩnë kë emimi Bɛtɛlë aɛnnë lɛ, nɔnjɛelë fuɔnë kë edi Ofo jumannë mici powunë lɛnë kë kolo Ʒoova ayɔghɔ nhɛn. Ekpá wú n’ye, ofojɔhɛghɩnë kë nʋnnʋn oo nfre nfre ntɔnelë ghënë, kë ebɔ ebëlɛgba edi Ofo jumannë, kë edi ecele. Aghʋ lɛ, shigha jɔ lɛ, mianmian lɛ efɩ kelë kʋra ese, kë eda esʋ Ʒoova eyi, kë ebɔ Ofo Shibanë eba ngbeɲi kelë oohʋnnë powu ghë. Ʒoova bë ekolo kelë edɔ tete!

Agbʋʋn fannga ntɔnelë ghë, Linda tú më àkpa dɔ́ tete, bu ntɔnë lɔ́ më ɔɔsɛ dí juman nfre nfrenë kë bɔ́ lé më mërɩnë. Në kolo ngiki dɔ́ tete; mici powu në eviɛ n’ye në éba eboka kelë. Emɛn elɔ në n’ye në éhɛ ngiki Ofo jɔ, kelë jɔdidi ghë. Në bóka ngiki fannga nhɛn kë mʋn Ʒoova, aghɩnë kë rí Ʒoova sʋnë shinë esë, në kpa bóka kelë afannga nhɛn kë káka wá Ʒoova aji. Linda lɛ́ bu yɔghɔ tetenë Ʒoova hɔ́ më! Më lɛ në lɛ ehɔ́hɔsɛ pëlɛ. Àlɛ́ enë ewu n’ye ncasɔghɔnelë lɛ ngɔyighɔnelë lɛ kë eba elɛ bu fannga nhɛn eboka elënë, eyɛyɛ elë sɛ edɔ tete.—Marc 10:​29, 30.

Àlɛ́ më në edi agbʋʋn 80 sásɛnë akɔndanë, më edà Ʒoova nasɩ. Fɛ n’ye Psaume ghɛghɛgho nkpɔ bá hɛ́në mɩnɛn, më esë më ehɛ kɔ: “O Ofo, fë píe më casɔghɔje ghë yáya më bu; mɩɩ shú amɛn, më ehɛ bu ayɔghɔnë fë elɛ óó ejisɛnë jɔ eyi” (Ps. 71:17). Ao, Më evivi n’ye më élɛ bu ntɔnë eyi mɩɩ bë eshu më rɔ mici.