Le fë lɛ ghɩnë fë vínë lɛ cɛwudinë mɛnsɩ yi

1. ?Mabughëwu cɛwudi yɔghɔ lɛ́ bunë Ʒoova hɔ́ é?

CƐWUDI yɔghɔ lɛ́ bunë Ʒoova hɔ́ (Jacq. 1:17). Ngiki aɲʋnnë kë edi cɛwu yɔghɔnë, kë ekolo Ʒoova, kë ekpa ekolo kelë esë. Àlɛ́ cɛwu nkpɔ anʋn sɛyɛyɛ ghë, cɛwu gbeenë esë enʋn sɛyɛyɛ ghë, àlɛ́ nkpɔ anʋn jɔrɛrɛ ghë, gbeenë esë jɔ erɛrɛ ëë, àlɛ́ aba ayɛ n’ye kebë eo ëë jɔ, cɛwu gbeenë ghe logho ëë jɔ shi, eo ëë jɔ nahɔnrɛ ghë. Cɛwuelë aɲʋn ntɔnë kë eboka kelë esë ayɔghɔ nhɛn, kë ekpa ejì kelë esë ntɩ. Teteghë, cɛwudi ntɔnë “elɔ sɛyɛyɛ enʋn yiki oghorumɔn ghë!” —Prov. 27:9.

2. ?Mabughëwu yɛsɛ n’ye ca lɛ ya lɛ bë elɛ bu ele kelë cɛwudinë mɛnsɩ eyi é? (Matthieu 19:6).

² Bayɛ n’ye yikpe lɛ yighɔ lɛnë kë vínë, kebë elɛ cɛwuelë ayɔghɔ tete. Kebë eghaghaghë n’ye, kebë elele mɛnsɩ elɛ bu álɛ kelë cɛwudinë bë eɔ mɛnsɩ eyi. Àlɛ́ kë gha ba nhɛn gha lɛ́ wunë, bë eɔsɛ elɛ kelë fɛ n’ye kë lɛ́ kelë esëkpɔ mɩnɛn, sɛ ghe egba kelë shi, opu bë ekpa eɔsɛ ejiji kelë. Ese, àlɛ́ kë në elɛ bu álɛ kebë erɩ eda kelë esë sɛnë, kelë cɛwudinë bá eɔ mɛnsɩ edɔ eshe cɛwunë ngikinë gbe kebë eɔsɛ edinë powu (ka Matthieu 19:6). Mbë órò ntɛnɩ ghë, ebá ewu n’ye yikpe lɛ yighɔ lɛnë kë vínë, kebë eba ele kelë cɛwudinë mɛnsɩ. Ese, ebá eboepi ewu n’ye aghɩnë kë gha vi, óó kë evivi n’ye kebë evinë, kebë eba eɔsɛ enɩ ghɩnë bë elɛ kelë cɛwu yɔghɔ tetenë ebɔ evi.

N’YE FË ÉBA ENƖ GHƖNË BË ELƐ MË˗CƐWU YƆGHƆ TETENË EBƆ

3-4. ?Mabu bë eɔsɛ eboka kretiɛngho nkpɔ, álɛ bë enɩ ghɩ yɔghɔnë bë evinë ebɔ é? (Proverbes 18:22)

³ Wɔ́wɔ́, álɛ yiki bë egbɔ enɩ bu nkpɔ ebɔ jɔ kpɛɛkpɛ nkpɔ ghënë, eboepi edi akɔnda, álɛ bë ewu bu ayɔghɔ lɛ bu apʋpʋ lɛnë bë eɔsɛ eshu bunë ɲá enɩ ebɔnë ghë. Noo bunë elë enɩ ebɔ jɔ akpɛɛkpɛ ghënë bë eɔsɛ epetè elë oohʋnnë powunë, n’yonë, bayɛ n’ye ebë ewɛsɛ bu álɛ ebë ewu ntɛnɩ ebë enɩ ebɔ.

⁴ Álɛ fë énɩ ghɩnë fë évinë ebɔ, ghɩ ntɔnë bë elɛ më˗cɛwu yɔghɔ tete fë oohʋn ghënë, gha lɛ́ gbegbe bu wo. Noo, Ʒoova ëë sé vinë eshi n’ye, në ekpa evivi n’ye yighɔ bë evi yikpe yɔghɔ, yikpe esë bë evi yighɔ yɔghɔnë, n’yonë, bayɛ n’ye ebë esɛrɛ ëë bë emimi elë aɛn álɛ ebë enɩ ghɩ yɔghɔnë ebë evinë ebɔ. Mici kwapowu, Ʒoova emʋn bunë bë eyɛsɛ elɔ elënë (ka Proverbes 18:22; Is. 48:​17, 18). Lapɔ esë, Biblë mbratishinelë bë eɔsɛ eboka kretiɛngho nkpɔnë evivi n’ye bë evinë, álɛ bë enɩ ghɩnë bë eba ëë eyɛnë ebɔ.

5. ?Mabughëwu yɛsɛ n’ye fë évi ghɩnë kë wɔ́ ëë jinë é?

⁵ Elënë kë wɔ́ elë jinë, elɛ́ Ʒoova cɛwuelë (Ps. 25:14). N’yonë, àlɛ́ fë avivi n’ye fë évinë, ghɩnë lɛ́ Ʒoova cɛwunë esë ëë fë évi (1 Cor. 7:39). Àlɛ́ fë aba nhɛn alɛnë, fë eya n’ye fë ewu Ʒoova ghɩ, fá ekpa ewu kɔ ghɩnë fë vínë lɛ́ bu yɔghɔ tetenë Ʒoova hɔ́ fë (Prov. 19:14). Àlɛ́ fë avi ghɩnë lɛ́ Ʒezi ejitighonë, fë ghe ewu yalɛ fɛ ngikinë kë ví “aghɩnë kë gha lɛ́ Krisë ejiti-aghɩ” wunë mɩnɛn (2 Cor. 6:14). Àlɛ́ bɔ́bɔ́ ekpɛkpɛ elɔ fë n’ye fë éwu Ʒoova Adashɛgho nkpɔ evinë, gha éhɛ fë esë kɔ fë éyi ebɔ ghɩnë gha lɛ́ Ʒoova Adashɛgho wunë wo. Gha ékpa gha éhɛ fë esë kɔ, fë éɔsɛ eboka ëë álɛ bë ekaci Ʒoova Adashɛgho wo. Bu ntɔnë gha lɛ́ aɛnshiji bu joʋn.

6-7. ?Àlɛ́ fë lɛ yiki lɛ edi álɛ eɲë évinë, jɔ nfre nfre nkpɔcéa bayɛ n’ye fë évivi fë esë é?

⁶ Àlɛ́ kë awɔ yiki nkpɔ jinë, gha lɛ́ ëë eshi ëë lɛ́ n’ye ghɩ ntɔnë bë eka eba fë eyɛ vinë ghë wo. Àlɛ́ fë lɛ nɔnjɛ nkpɔ lɛ edi álɛ eɲë évinë, vivi fë esë jɔ ntɛnɩelë álɛ fë émʋn ëë eyɛsɛa: ‘?Élé në eba ebɔ në shikwaghɩnelë é? ?Në ebɔ kelë ghɩwu ghë, në ekpa edi kelë akɔnda wú? ?Ca lɛ́ ëë cɛwuelë é? ?Àlɛ́ në lɛ yiki nkpɔ lɛ mbë gha she jɔ nkpɔ ghë wunë, mabu në elɛ é? ?Àlɛ́ Biblënë ghe ya bunë ghɩ bë elɛ jɔnë ghë wunë, në evivi n’ye mɩɩ taa nienë ëë kebë elɛ an, kɔ në edisʋ elɛ ntɛnɩ gbeenë vívinë wú? ?Në kolo shigha dɔ́ wú?’

⁷ Fë ékpa eɔsɛ evivi fë esë jɔ ntɛnɩelë: ‘?Ghɩnë më lɛ ëë lɛ edinë, eya n’ye kolo Ʒoova dɔ́ wú? ?Në elele mɛnsɩ epetè ghɩ hɔnë në lɛ́në, álɛ në ékaci “ghɩ puɔpuɔ” fɛ n’ye Biblënë eba eyanë mɩnɛn wú? ?Ná eɔsɛ eboka më, álɛ më élɛ Ʒoova sʋgho yɔghɔ wú? ?Bunë më evivi n’ye më elɛ Ofo shigbënë ghënë, nkpɔkpɔnë ëë në esë në evivi n’ye në élɛ wú? ?Më lɛ në lɛ bá eɔsɛ ekaci cɛwuelë ayɔghɔ tete wú? (Col. 3:​9, 10) ?Àlɛ́ kɔ́ fë lɛ́ nɔnjɛ yighɔ óó fë lɛ nɔnjɛ yikpe nkpɔ lɛ edi álɛ eɲë évinë, nɔnjɛ yikpe ntɔnë bë eɔsɛ ekaci cɛwu yɔghɔ lɛ renishì yɔghɔ lɛ wú? (1 Cor. 11:3) ?Àlɛ́ kɔ́ fë lɛ́ nɔnjɛ yikpe nkpɔ, óó fë lɛ nɔnjɛ yighɔ nkpɔ lɛ edi álɛ eɲë évinë, nɔnjɛ yighɔ ntɔnë bá eɔsɛ ése ëë esë eshi ewu fë ghɩ ayɔghɔ nhɛn, àlɛ́ bɔ́bɔ́ fë anɛ apiɛ alɛ bu jɔghɔ wú? Álɛ fë éɔsɛ emʋn ghɩnë fë lɛ ëë lɛ edinë eyɛsɛnë, ebɔ cibɩ. N’yonë, àlɛ́ fë lɛ yiki lɛ edi álɛ eɲë évinë, bɔ cibɩ wɛsɛ ëë ayɔghɔ nhɛn.

8-9. ?Kretiɛnghɩnë kë edi álɛ kebë evinë, mabu bë eɔsɛ eboka kelë álɛ kebë emʋn kɔ́ kebë eɔsɛ edi eyi mɩɩ kebë evi é? (Kpɩ fotonë esë.)

⁸ Àlɛ́ fë lɛ nɔnjɛ nkpɔ lɛ edi álɛ eɲë évi, óó fë elele mɛnsɩ ewɛsɛ ëë álɛ fë émʋn n’ye bá nʋn teteghënë, bu ntɔnë bá eboka fë álɛ fë émʋn kɔ́ fë éɔsɛ evi ëë o. Fë éɔsɛ eda ngiki sɛ álɛ kebë ehɛ fë n’ye bá nʋn. Fë éɔsɛ evivi kelë kɔ́ në ése në esë eshi o, kɔ́ në jɔ gha kpɛkpɛ wo. Nɔnjɛ yighɔ nkpɔ di Sara, në ehʋn-oo Gianë oonë ghë, në ví nɔnjɛ yikpe nkpɔnë di Daniɛlë. Sara hɛ́ kɔ: “Më dá ngiki nfre nfre sɛ álɛ kebë ehɛ më n’ye kë eba ewu Daniɛlë. Aghɩ ntɔnë ëë lɛ́, nɔnjɛ yikpenë alɛ Daniɛlë lɛ nʋn ereni nkpɔ óó kë ekpa edi shigbëfɩ jumannë aʋn-nkpɔnë lɛ, në ofokwa ghɩmɛn nkpɔ lɛ, nɔnjɛelë eyighɔnë kë nʋn në ofokwanë ghënë aghɔ lɛ, më lɛ Daniɛlë lɛ cɛwuelë jɔghɔ lɛ.” Lapɔ esë, àlɛ́ ghɩnë fë ɲá evinë, kɔpɛ ɔɔ bunë fɩ́ ëë oohʋn ghë o, kɔpɛ ɔɔ bunë elɛ amɛn óó bë eɔsɛ elɔ eci bu bë ekpɛkpɛ elɔ eɲë vinë ghë o, fë éɔsɛ evivi ëë bë ehɛ fë, álɛ fë émʋn ëë.

⁹ Àlɛ́ kɔ́ fë lé bu nkpɔ aɛn ghë o, kɔ́ kretiɛnghonë ɔɔ aɛnhɔ Ofo shigbënë ghënë ëë hɛ́ fë jɔ ghɩnë sɛ, óó elɔ fë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn ghɩnë fë ɲá evinë sɛ onë, gha édi akɔnda n’ye gha lɛ́ bu gbɔʋn ëë lɛ́ ëë. Bu ntɔnelë bá eboka fë, álɛ fë émʋn kɔpɛ fë lɛ ghɩnë lɛ bë edi eyi mɩɩ eɲë évi o.b Pëlɛ, elë éhɛ kretiɛnghɩnë kë ví dádánë jɔ.

ÉBƆ CIBƖ ENƲN AƲN-NKPƆ ÁLƐ EƝË ÉLE EƝË CƐWUDINË MƐNSƖ

10. ?Mabughëwu bayɛ n’ye ca lɛ ya lɛ bë ebɔ cibɩ enʋn aʋn-nkpɔ é?

¹⁰ Bayɛ n’ye ca lɛ ya lɛ bë ebɔ cibɩ enʋn aʋn-nkpɔ àlɛ́ bɔ́bɔ́ bu eɲi kelë bà shi edɔ; n’yonë, nkpɔ bá eɔsɛ ebɔ cikpɔ ee bunë fɩ́ ëënë jɔ eka edi cɛwu, bë eɔsɛ ebɔ ëë opu jɔ lɛ, n’ye bu eba eci ëë abanë lɛ eka edi ëë. Lapɔ esë, kebë eɔsɛ elɛ bu jɛelë jɛelë eya n’ye kë kolo kelë esë, kebë eɔsɛ esɔ egbegbe bɔ́bɔ́. Àlɛ́ kë në elɛ bu ntɔnelënë, kë bá ele kelë cɛwudinë mɛnsɩ, kelë vinë esë bá ekpa eda eyɛsɛ.

11. ?Mabu bë eɔsɛ ecɔghɔ ca lɛ ya lɛ cɛwudinë é?

¹¹ Ca lɛ ya lɛnë kë lɛ́ cɛwuelë ayɔghɔnë, kë kolo n’ye kebë enʋn aʋn-nkpɔ. Agbate, gha lɛ́ mici powu ëë kebë eɔsɛ enʋn aʋn-nkpɔ wo, ese, àlɛ́ kë në ekà kelë esë miji enʋnmɔnnë, bu ntɔnë bë eɔsɛ ése kelë jɔ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, ngiki jɔghɔ edisʋ ekà kelë shikwaghɩnelë miji álɛ kebë eyi oo fuɔ ewu juman yɔghɔnë kebë edi. Agbate, bu ntɔnë bë eɔsɛ elɔ kebë ewu shigha edɔ o, ese, àlɛ́ kë aba nhɛn akà kelë esë miji anʋnmɔnnë, bë eɔsɛ ése kelë mianmian kelë vinë ghë.

12-13. (1) ?Mabu kretiɛnghɩnë kë vínë jɔghɔ kë elɛ, ë kelë lɛ ghɩnë kë vínë lɛ kë eɔsɛ ebɔ cibɩ enʋn aʋn-nkpɔ é? (Kpɩ fotonë esë.) (2) ?Élé ebë eba ewu elë lɛ ghɩnë evínë lɛ cɛwudinë é? (Kpɩ kare ntɛnɩ: “N’ye fë éba ewu fë lɛ ghɩnë fë vínë lɛ cɛwudinë.”)

¹² Kpe bu nfre nfrenë aghɩnë kë vínë jɔghɔ kë elɛ álɛ kebë eɔsɛ ewu bà-ghë enʋn aʋn-nkpɔ. Elë nɔnjɛ yighɔ nkpɔ di Lea, në nʋn Guamë, në hɛ́ kɔ: “Më lɛ më ca lɛ elë elɛ bu nfre nfre aʋn-nkpɔ sɛyɛyɛ ghë. Àlɛ́ kë alɛlɛ nkpɔ álɛ bë esɔ eyi egbegbenë, elë aɲʋn powu elë epa-eyi, mici nkpɔ nkpɔ je ëë elë ghe pa ghe-yi wu.” Rɔksanë ehʋn-oo Eta Zini, në esë në hɛ́ kɔ: “Noo më lɛ më ca lɛ bu eɲi elë bà shi edɔ eyinë, ewú kɔ bayɛ n’ye ebë eba cibɩ álɛ elë aɲʋn powu ebë ebɔ elɛ bu aʋn-nkpɔ, fɛ n’ye elë eba eba cibɩ elɛ bu jɔghɔnë ɔɔ alɔnë mɩnɛn” (fë ékpa eɔsɛ ekpɩ Amos 3:3). Damiɛn ehʋn-oo Fransë, në hɛ́ kɔ: “Owu-nkpɔ ee bunë kolo dɔ́ tetenë, elë ebɔ cibɩ elɛ bu álɛ elë aɲʋn powu ebë ekolo ëë” (Mat. 7:12). Lapɔ esë, Katinë ehʋn-oo Eta Zininë, hɛ́ jɔ yɔghɔ ntɛnɩ: “Mici jɔghɔ, elë ebɔ elë cinngrafënelë eba cɛcɛ, álɛ ebë eɔsɛ ece elë esë aɛn ghë eyɛsɛ.”

¹³ Bu nfre nfrenë yɛsɛ dɔ́ tete n’ye aghɩnë kë vínë kebë ebɔ cibɩ elɛ aʋn-nkpɔnë, ëë lɛ́ bu nfre nfrenë elë elɛ esʋ Ofonë. Elë nɔnjɛ yighɔ nkpɔ di Miriamë, në nʋn Fransë, në hɛ́ kɔ: “Àlɛ́ ci arinë, bunë më lɛ më ca lɛ elë eboepi elɛnë, ëë lɛ́ n’ye elë ebɔ cibɩ eka Ofo Mbënë, ë owu-nkpɔ ehɛ ntɛnɩ yɛ́yɛ ëë sɛ bunë në kánë ghë, ekpa eya n’ye ebë eba eɔsɛ ebɔ ëë epɔpɔghë eta fù. Cibɩnë elë ebɔ elɛ bu ntɔnë edamë eyɛyɛ më sɛ edɔ tete.” Miriamë kpa hɛ́ kɔ: “Bunë më kpa kolo dɔ́në, ëë lɛ́ Ofonë më lɛ më ca lɛ esɛrɛ aʋn-nkpɔnë. Noo, àlɛ́ në ɲë esɛrɛ Ʒoovanë, më ewu kolo gbɔnë në damë kolo Ʒoovanë.” Katinë eboepi hɛ́ ëë jɔnë esë hɛ́ kɔ: “Cibɩnë elë ebɔ enʋn aʋn-nkpɔ óó ekólo dɔ́në, ëë lɛ́ cibɩnë elë ebɔ eka Ofo ndanë aʋn-nkpɔnë. Noo, àlɛ́ enë ewu n’ye nkpɔ eba ebɔ Ʒoova jɔ eka edi ngikinë, eyɛyɛ elë sɛ edɔ, ë elë erɩ eda elë esë sɛ edɔ, elë ekpa ekolo elë esë edɔ eyi. N’ye owu-nkpɔ eba elɛ ndaka ghënë, eya gbeenë esë n’ye bë eba elɛ.”—Prov. 27:17

ÀLƐ́ MIANMIAN NË EFƖ EƝËNË, EƝË GHA ÉKÀ EƝË ESË MIJI

14-15. ?Mabughëwu aghɩnë kë vínë, kebë elele mɛnsɩ elɛ ntɛnɩ kebë eɔsɛ elɛnë powu, álɛ kebë ebaba jɔnë bë eɔsɛ eshu kelë vinë ghënë é? Hɛ jɔ nkpɔ gbagba ëë shi.

¹⁴ Noo lakwa nʋn elë powu sɛnë, n’yonë kretiɛnghɩnë kë vínë kë bá ewu mianmian kelë vinë ghë, noo Biblënë ehɛ kɔ aghɩnë kë vínë “mianmian bá efɩ kelë” (1 Cor. 7:28). Abɩ ntɔnë ëë nɔtë detidënë eya n’ye, mianmiannë kë hɛ́ abɩ ntɔnë ghënë, “ëë lɛ́ bu nfre nfrenë elɔ bu ekpɛkpɛ elɔ ngiki kelë vinë ghënë.” ?N’yonë, àlɛ́ mianmian nhɛnnelë edɛ afɩ kelë vinë ghënë, mabughëwu kebë elɛ bunë kebë eɔsɛ elɛnë powu álɛ kë ghe ekà kelë esë miji wué?

¹⁵ Elë éhɛ jɔ nkpɔ je egbagba ëë shi. Àlɛ́ yiki aɔ kɔ́ aʋn yɔghɔ gbɔ nkpɔ o, kɔ́ bunë kpɛkpɛ në alɔ dɔ́ o, óó në awu n’ye bu ntɔnë në ecɔghɔnë, ná elele mɛnsɩ elɛ bunë në éɔsɛ elɛnë powu álɛ në ébaba ëë eyɛ, àlɛ́ bɔ́bɔ́ bë eɔsɛ ebɔnë agbʋʋn fannga nhɛn. Agheci, ná esɔ shigha edɔ, ná elɛ putu lɛ pɛtɛ lɛ álɛ në ébaba bunë cɔ́ghɔnë eyɛ. ?Mabughëwu é? Noo, bu ntɔnë ɔɔ në alɔ dɔ́ tete ghëwu. Nkpɔkpɔnë esë, vinë ngiki evinë lɛ́ bu yɔghɔ tete. Ese, ngikinë kë vínë powu kë ewu mianmian, aghɩnë kë ece kelë esë mbënë esë bɔ́bɔ́. Ese, fɛ n’ye yiki eba elele mɛnsɩ álɛ bë eɔsɛ ebaba në bu yɔghɔnë cɔ́ghɔnë eyɛnë mɩnɛn, nhɛn esë ëë àlɛ́ jɔ anʋn eɲë vinë ghënë, eɲë esë eɲë éɔsɛ elele mɛnsɩ ebaba ëë eyɛ. Agbate, mɛnsɩnë eɲë elele álɛ eɲë ébaba jɔnë nʋn eɲë vinë ghënë eyɛnë, bë eɔsɛ ebɔ eɲë cibɩ. Ese, àlɛ́ eɲë ada alele mɛnsɩ alɛ bu ntɔnë álɛ eɲë énʋn aʋn-nkpɔ, eɲë ékpa ele eɲë vinë mɛnsɩnë, bu ntɔnë bá eyɛyɛ Ʒoova sɛ (Mal. 2:16). Lapɔ esë, àlɛ́ eɲë në eba nhɛn elɛnë, eɲë eya n’ye eɲë kolo eɲë esë, eɲë ekpa ewu eɲë esë ghɩ. Ese, eɲë ekpa eya n’ye eɲë kolo Ʒoovanë sé vinë, eɲë ewu ëë ghɩ.

16. ?Fɛ n’ye 1 Corinthiens 13:​4-8a eba eyanë mɩnɛn, àlɛ́ jɔ akpɛɛkpɛ në efɩ aghɩnë kë vínë, mabu bë eɔsɛ eboka kelë é? (Kpɩ fotonë esë; kpa kpɩ kare ntɛnɩ: “Bunë bë eɔsɛ eboka aghɩnë kë vínë álɛ kebë ele kelë cɛwudinë mɛnsɩ.”)

¹⁶ Àlɛ́ mianmian ashu eɲë vinë ghënë, eɲë gha éviɛ n’ye eɲë ékashi kpa-nkpɔ wo (1 Cor. 7:​10, 11). Ese, owu-nkpɔ évivi ëë esë: ‘?Bu fuɔ nkpɔca më ékpa elɛ ele elë cɛwudinë mɛnsɩ é?’ Biblënë eya n’ye ngiki bë eba elɛ kolo bu elɔ aghɩ fuɔ. N’yonë, éka Biblënë, ékpa ewɛsɛ ëë álɛ eɲë éwu n’ye eɲë éba eɔsɛ elɛ kolo bu ntɔnelë, fɛ ntɛnɩ nʋn 1 Corinthiens 13:​4-8a ghënë mɩnɛn (ka ëë). Élele mɛnsɩ élɛ ntɛnɩ eɲë éɔsɛ elɛ álɛ eɲë ékpa ekolo eɲë esë eyɛsɛ fɛ lahɔ mɩnɛn, ese, eɲë gha éviɛ n’ye eɲë ékashi joʋn. Fienë fë éɔsɛ elɛ ele eɲë cɛwudinë mɛnsɩnë ghë ëë fë ébɔ aɛn eba. N’yonë, sɛrɛ Ʒoova n’ye bë emimi fë aɛn. Ka elë Ofo nakwanelë, kpɩ videonelë. Fë ékpa eɔsɛ eyi ewu kɔ́ ofokwa ngɩmɛnnelë o, kɔ́ kretiɛnghɩnë kë ɔɔ aɛnhɔ Ofo shigbënë ghënë o, álɛ kebë eboka fë. Biblënë eya n’ye fë lɛ, ghɩnë fë vínë lɛ, Ʒoova lɛ, eɲë nʋn fɛ “eci arɩnë kwɛ́kwɛ lɛ́ nkpɔ” mɩnɛn. Ʒoovanë lɛ́ eci arɩnë nkpɔnë, në ëë në ɔɔ mɛnsɩ dɔ́ tete. N’yonë, àlɛ́ eɲë lɛ Ʒoova lɛ akwɛkwɛ alɛ nkpɔ (ëë eshi ëë lɛ́ n’ye eɲë në ebɔ bunë në evivinë epɔpɔghë eta fùnë,) “eɲë ecinë ghe ekɔ shiji wu tata.”—Eccl. 4:12.

17. ?Élé aghɩnë kë evivi n’ye kebë evinë lɛ aghɩnë kë vínë lɛ, kebë eba eɔsɛ ewu sɛyɛyɛ é?

¹⁷ Ʒoova evivi n’ye ëë sʋghɩnelë powu bë enʋn sɛyɛyɛ ghë, élɛ aghɩnë kë evivi n’ye kebë evinë o, élɛ aghɩnë kë ví dádánë o. N’yonë, àlɛ́ fë lɛ́ kpakpele óó fë evivi n’ye fë évinë, wɛsɛ bu álɛ fë énɩ ghɩnë fë lɛ ëë lɛ bë eɔsɛ edi cɛwu yɔghɔ tetenë ebɔ. Àlɛ́ fë vínë, lele mɛnsɩ lɛ́ bu álɛ fë éle fë lɛ ghɩnë fë vínë lɛ cɛwudinë mɛnsɩ. Àlɛ́ jɔ ashu eɲë vinë ghënë, élele mɛnsɩ élɛ bunë Ʒoova ehɛ eɲë kɔ eɲë elɛnë álɛ eɲë éɔsɛ ebaba jɔnë. Àlɛ́ fë në eba nhɛn elɛnë, fá ekolo ghɩnë fë vínë edɔ, éɲá ekpa ewu “sɛyɛyɛ” eɲë vinë ghë!—Eccl. 9:9.