Álɛ fë éyɛ Ʒoova aɛnnë, mimi fë akɔndanë aɛn yɛsɛ yi

1. ?Mabu lɛ́ elë akɔndanë é? ?Élé elë akɔndanë bë eba eɔsɛ eboka elë álɛ ebë elɛ bunë bë eyɛ Ʒoova aɛn é?

N’YE Ʒoova bá óo elënë, në lɔ́ elë bu yɔghɔ nkpɔnë bë elɔ ebë emʋn kɔ́ bunë elë elɛnë yɛsɛ o, kɔ́ gha yɛsɛ wo. Bu yɔghɔ ntɔnë ëë lɛ́ akɔnda. Akɔndanë lɛ́ bu yɔghɔnë Ofo hɔ́ elë (Rom. 2:​14, 15). Àlɛ́ enë emimi elë akɔndanë aɛn eyɛsɛ eyinë, bu ntɔnë bá eboka elë álɛ ebë enɩ bu yɔghɔnë bë elɔ ebë eyɛ Ʒoova aɛnnë ebɔ. Ese, elë gha épa˗aɛn n’ye bu apʋpʋ esë bë eɔsɛ ecɔghɔ elë akɔndanë wo.

2. ?Mabu elë akɔndanë bë eɔsɛ elɔ ebë elɛ é?

² Àlɛ́ elë alɛ bu nkpɔnë, elë akɔndanë bë eɔsɛ eya elë kɔ́ bunë elɛ́në lɛ́ bu pʋpʋ o, kɔ́ lɛ́ bu yɔghɔ o. Àlɛ́ elë amimi elë akɔndanë aɛn ayɛsɛnë, bu ntɔnë bá eboka elë álɛ ebë etu bunë gha yɛsɛ wunë tiɛ, álɛ ebë “ekolo bunë yɛsɛnë” (Rom. 12:9). Mbë órò ntɛnɩ ghë, ebá ewu n’ye elë akɔndanë bë eba eɔsɛ ebidi elë shi. Ebá ekpa ewu bunë bë eboka elë álɛ ebë eɔsɛ emimi elë akɔndanë aɛn eyɛsɛ.

ELË AKƆNDANË BË EƆSƐ EBIDI ELË SHI

3-4. (1) ?Mabughëwu ebë eɔsɛ ebɔ elë akɔndanë epɔpɔ bu jenë kë ebɔ eda aʋn ghë óó mëlogbu në etighe, enɛnɛ eenë é? ?Ese, élé elë akɔndanë lɛ bu ntɔnë lɛ bá nʋn agha é? (Kpɩ fotonë esë.) (2) Hɛ jɔ nkpɔ ya n’ye elë akɔndanë bë eba eɔsɛ ebidi elë shi àlɛ́ Biblënë në emimi ëë aɛn.

³ Akɔndanë Ʒoova hɔ́ elënë, ebë eɔsɛ ebɔ ëë epɔpɔ bunë ele elë shi àlɛ́ bu pʋpʋ ɲá eshu. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, oo fannga nhɛn ghë, ngiki ɔɔ bu jenë kebë eda kelë aʋnnë ghë, óó mëlogbu në etighe aʋnnë ghënë, enɛnɛ ee. Fɛ n’ye bu ntɔnë eba enɛnɛ ee àlɛ́ mëlogbu në etighenë mɩnɛn, nhɛn esë ëë elë akɔndanë eba ele elë shi àlɛ́ eɲá elɛ bu pʋpʋ. Bu jɛnë kë bɔ́ dá aʋnnë ghënë awu mëlogbu ëë egbɔ enɛnɛ ee. ?Cibɩ ntɔnë ghënë, mëkɔ lanë bë eɔsɛ egbe dádá ecɔghɔ bu o? Ese, elë akɔndanë Biblënë emimi ëë aɛnnë yɛsɛ dɔ́ tete, noo àlɛ́ eɲá elɛ bunë bë eɔsɛ ecɔghɔ elë lɛ Ʒoova lɛ cɛwudinë, eboepi ele elë shi. Elë akɔndanë bë eɔsɛ ele elë shi, álɛ elë ghe elɛ bunë bë elɔ ebë elɛ lakwa pʋpʋ.

⁴ Elë édi jɔ ntɛnɩ akɔnda. Nɔnjɛ yikpe nkpɔ ní yí oo fuɔ. Oo ntɔnë ghë, në gha mʋn ghɩʋn. ?Mëkɔ bayɛ n’ye bë eɲi cɛwuelë o? Eyikpe-mbogho ntɛnɩ kë ɔɔ në agbʋʋnë ëë edɛnë, kë nʋnnʋn në ofokwa puɔpuɔnë ghë. Kë lɛ́lɛ në álɛ në lɛ kelë lɛ bë ebɔ cibɩ je egbegbe sɛyɛyɛ ghë, n’yonë në dísʋ. N’ye në lɛ kelë lɛ bá nʋ́n aʋn-nkpɔnë, në wú kɔ kelë afannga nhɛn kë ghe wu Ofo Mbranelë ghɩ. Kelë aghɔ esë kë enɔn mërɔ edɔ. ?Nɔnjɛ yikpe ntɔnë bá eɲi eyikpe˗mbogho ntɔnelë cɛwu wú? Oowo! Në akɔndanë lé në shi álɛ në émʋn bunë në élɛ. Akɔnda yɔghɔnë nɔnjɛ yikpe ntɔnë ɔɔnë, bídi ëë shi ë gha lɔ́ ëë gha lɛ́ bunë bë elɔ ëë bë eja lakwa pʋpʋ ghë.—Jacq. 1:​14, 15.

5-6. ?Mabughëwu Adamë lɛ Ɛvë lɛ kë gha wú Ʒoova ghɩ wué?

⁵ Mici agheci, Ʒoova eya elë bunë yɛsɛnë lɛ, bunë gha yɛsɛ wunë lɛ ayɔghɔ nhɛn (Is. 33:22). Bu ntɔnë ëë elë epɔ ewu Adamë lɛ Ɛvë lɛ jɔnë ghë. Ofo lɔ́ kë mʋ́n yɛsɛ n’ye kë gha édi tinë elɔ yiki emʋn bunë yɛsɛ lɛ bunë gha yɛsɛ wunë lɛ ëë amɔnnë (Gen. 2:17). Bɔ́bɔ́, Ofo hɛ́ kelë kɔ kë gha éci timɔn ntɔnë aba (Gen. 3:3). Ese, orovi nkpɔ hɛ́ Ɛvë kɔ àlɛ́ në gha wú Ʒoova ghɩ jɔ ntɔnë ghë wunë, ná ewu sɛyɛyɛ edɔ tete. Agheci, Ɛvë akɔndanë lé ëë shi kʋra ese, në gha pɔ́pɔ ëë ghë gha lɛ́ bu. Në mʋ́n yɛsɛ n’ye àlɛ́ në adi timɔnnë, lɛ́ bu pʋpʋ, kʋra ese në gha pétè eji gha tú jɔnë orovinë hɛ́ ëënë. Në mʋ́n bu ntɔnë pii kʋra ese, në omu aɛnfu në lɛ́ lakwa Ofo sɛ.

⁶ ?Ese Adamë ëë é? “Adamënë, orovinë gha fáfa ëë wo” (1 Tim. 2:14). Adamë akɔndanë bë eɔsɛ ebidi ëë shi álɛ bë ewu Ʒoova ghɩ, ghe elɛ bunë Ɛvë lɛ́në, kʋra ese në lɛ́ bunë në mʋ́n kɔ gha yɛsɛ wunë. Në esë, në dí timɔnnë. ?Mabu ghɩnë Adamë lɛ Ɛvë lɛ kë gha wú Ofo wunë sé é? Bu ntɔnë lɔ́ “lakwa hʋ́n-wá maɛnnë ghë, lakwanë sé rɔ, ë rɔnë bɔ́ ëë esë kɛ́kɛ ngiki powu noo ngiki powu lɛ́ lakwa” (Rom. 5:12). Fù pʋnë Adamë lɛ Ɛvë lɛ kë tánë eyaya elë n’ye álɛ elë ghe eja lakwa ghë wunë, ebë ece elë akɔndanë mbë.

WƐSƐ BU ÁLƐ FË ÉMƲN BUNË ƷOOVA EVIVINË

7. ?Mabu ebë eɔsɛ eɲishi jɔnë nʋn Éphésiens 5:​15-17 ghënë é?

⁷ Bu jɔghɔ ghë, Ʒoova epɔ eya elë bunë yɛsɛ lɛ bunë gha yɛsɛ wu lɛ cɛɛ fɛ n’ye në bá yá Adamë lɛ Ɛvë lɛnë mɩnɛn. Ese, bu agheci ghënë, Biblënë ghe hɛ elë bu tetenë ebë elɛ. N’yonë, bayɛ n’ye ebë ewɛsɛ bu, álɛ ebë “ece bunë Ʒoova evinë eshi eyi” (ka Éphésiens 5:​15-17). Elë émʋn eyɛsɛ n’ye bunë elë enɩ ebɔ elë oohʋn ghënë bë eɔsɛ elɛ bunë Ʒoova kolo, bë ekpa eɔsɛ elɛ bunë Ʒoova etu tiɛ. Elë akɔndanë bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë ewɛsɛ bu emʋn bunë Ʒoova evivinë, álɛ ebë eɔsɛ ebɔ ëë epɔpɔghë eta fù.

8. ?Mabughëwu kretiɛnghɩ aɲʋn bë eɔsɛ enɩ bunë nʋnnʋn agha aghanë ebɔ bu nkpɔ ghë, ese kebë emʋn eyɛsɛ n’ye bunë kë nɩ́nɩ bɔ́në eyɛ Ʒoova aɛn é?

⁸ ?Àlɛ́ Biblënë gha lɔ́ elë mbranë eya elë bunë ebë elɛ bu nkpɔ ghë wunë, mabu ebë elɛ é? Álɛ kretiɛngho nkpɔ bë enɩ bu yɔghɔ ebɔ jɔ ntɔnë ghënë, bayɛ n’ye bë ekpʋ ëë akɔndanë Biblënë emimi ëë aɛnnë. Bu nfre nfrenë ghëwu në evivi n’ye në énɩ bu ntɔnë ebɔnë lɛ, oo bu nfre nfrenë kë elɛ n’ye në ehʋn-oonë lɛnë, bayɛ n’ye në édi ëë akɔnda. Kretiɛnghɩ aɲʋn bë eɔsɛ enɩ bunë nʋnnʋn agha aghanë ebɔ jɔ nkpɔkpɔnë ghë. Ese, àlɛ́ bunë kë ɲá enɩ ebɔnë epa-eyi álɛ Biblë mbratishinelë lɛnë, bu ntɔnë bá elɔ kelë aɲʋn powu kë bá edi akɔnda eyɛsɛ enɩ bu yɔghɔ ebɔ álɛ kebë eyɛ Ʒoova aɛn.

9. ?Élé elë nɔnjɛelë eyikpe aɲʋn bá bɔ́ jɔnë nʋn Galates 6:5 ghënë pɔ́pɔghë lɛ́ bu kelë jɔnë ghë é? (Kpɩ fotonelë esë.)

⁹ Elë nɔnjɛelë eyikpe aɲʋn edi juman oku nfre nfre aɲʋn ghë. Owu-nkpɔ ee kpashinë lɛ́lɛ ëë jumanghɩnelë, álɛ kebë eyi edi bu je aʋn-nkpɔ. Gbeenë esë, kpashi lɛ́lɛ ëë bu nkpɔkpɔnë ghë. Budi-ku gbo, kelë kpashinelë hɛ́ kelë kɔ kebë eo vɛrë ghë enɔn mërɔ. N’ye kelë aɲʋn powu kë ehʋn-oonë, àlɛ́ ngiki në enɔn mërɔ óó kë në eo vɛrë ghënë, bu ntɔnë eya n’ye kë ewu kelë esë ghɩ, kë ekpa ehʋn-oo eyɛsɛ. Nɔnjɛelë aɲʋnnë nkpɔ dísʋ óo vɛrë ghë, noo në edi akɔnda n’ye kelë sosietenë edi juman eyɛsɛ ghëwu ëë kë elɛ bu ntɔnë. Ese nɔnjɛ yikpe gbeenë gha dísʋ n’ye bë eo vɛrë ghë, noo në edi akɔnda n’ye kë elɛ bu ntɔnë etu kelë kpashinë àkpa politikë jɔ ghë, n’yonë në gha vívi n’ye në ébɔ në esë ejiji bu ntɔnë ghë. Bu nkpɔkpɔnë ëë nɔnjɛelë eyikpe aɲʋn ntɔnë powu kë evivi n’ye kebë elɛ: Ëë lɛ́ n’ye kebë elɛ bunë bë eyɛ Ʒoova aɛn, kebë ekpa elɛ bunë në evivinë.—Ka Galates 6:4.

BƆ FË MPƲMƲNNË WƐSƐ BU

10-11. ?Fɛ n’ye Hébreux 5:​13, 14 eba ehɛnë mɩnɛn, élé mpʋ diidinë bë eba eɔsɛ eboka kretiɛngho nkpɔ álɛ bë emimi ëë akɔndanë aɛn é?

¹⁰ Hébreux 5:​13, 14 ghënë, elë ewu mbë fuɔnë kë bɔ́ hɛ́ akɔndanë ebë emimi aɛnnë jɔ (ka ëë). Agbate Biblë abɩ ntɔnelë ghë, kë gha ghɛ́ghɛ mbë “akɔnda” gha lé ëë ghë wo. Ese, Biblë abɩ ntɔnelë eya n’ye ebë ewɛsɛ bu álɛ ebë “emʋn bunë yɛsɛ lɛ, bunë gha yɛsɛ wunë lɛ.” Juman ntɔnë ëë elë akɔndanë esë edi. Ese, álɛ ebë eɔsɛ emimi elë akɔndanë aɛnnë, bayɛ n’ye ebë edi mpʋ diidinë. ?Mabu lɛ́ mpʋ diidinë é?

¹¹ “Mpʋ diidinë” lɛ́ nahɔnrɛ tishi jɛelë jɛelënë nʋnnʋn Biblënë ghënë lɛ, nahɔnrɛ tetenë ‘ghɩnë ɔɔ aɛnhɔ Ofo shigbënë ghënë’ epipi álɛ bë ece ëë eshi eyɛsɛnë lɛnë (1 Cor. 2:​14, 15). Biblë mbratishinelë esë nʋn “mpʋ diidi” ntɔnelë ghë. Àlɛ́ Biblënë gha lɔ́ elë mbra nkpɔ bu nkpɔ ghë wunë, kretiɛngho nkpɔ bë eɔsɛ ewɛsɛ Biblë mbratishinelë jɔ ntɔnë ghë, álɛ bë emʋn bunë bë elɛ, álɛ bë eyɛ Ʒoova aɛn.—Prov. 2:​4, 5.

12. ?Jɔnë kë hɛ́ Hébreux 5:14 ghë kɔ aghɩnë “kë ɔɔ aɛnhɔ Ofo shigbënë ghënë” lɛ “aghɩnë kë ebɔ kelë mpʋmʋnnë ewɛsɛ bunë” lɛnë, ëë eshi ëë lɛ́ nkpɔca é?

¹² “Aghɩnë kë ɔɔ aɛnhɔ Ofo shigbënë ghënë, ëë lɛ́ aghɩnë kë eɲa Biblë mbratishinelë shi emimi kelë aɛnnë. Noo kë mʋn n’ye Ʒoova bá nʋn, kë kpa mʋn n’ye në eba edi akɔndanë, n’yonë kë emʋn eyɛsɛ n’ye bunë kë ɲá elɛnë bá eci Ʒoova aba. Àlɛ́ bu nkpɔ aba kelë ngbeɲi álɛ kebë enɩ ebɔnë, kë eboepi ewɛsɛ Biblë mbratishinelë. N’yonë, ebë eɔsɛ ehɛ kɔ kë ebɔ kelë “mpʋmʋnnë ewɛsɛ bu” álɛ kebë emʋn bunë yɛsɛ lɛ bunë gha yɛsɛ lɛ.

LE FË ESË AƐN GHË ÁLƐ BƲƲN GHE ECƆGHƆ FË AKƆNDANË

13. ?Àlɛ́ fë gha mimi fë akɔndanë aɛn wunë, mabu bë eɔsɛ eshu é?

¹³ Elë akɔndanë bë eɔsɛ eru epetè apʋpʋ ghë. N’yonë, àlɛ́ elë gha lɔ́ Biblë mbratishinelë gha mimi elë akɔndanë aɛn wunë, bu fuɔ bá emimi ëë aɛn elɔ elë (1 Tim. 4:​1, 2). Àlɛ́ enë ece mpu jɔnë ofotɩ apʋpʋnelë kë eyayanë, àlɛ́ enë eji ngiki, enë ekpa edi bu olopu akɔndanë, bu ntɔnë bë eɔsɛ ecɔghɔ elë akɔndanë (Is. 5:20). Ebë eɔsɛ evivi n’ye ebë eɔ bu edɔ, ebë edi akɔnda n’ye eɔ́ alɔ she ngiki fuɔ, elë ghe edi ngiki akɔnda, ebë edi erie bunë ebë eɔnë esëkpɔ akɔnda. Lapɔ esë, àlɛ́ elë gha mʋn bu tetenë bë emimi elë aɛn álɛ ebë emʋn bunë yɛsɛ lɛ bunë gha yɛsɛ wunë lɛnë, elë akɔndanë bë eɔsɛ emimi elë aɛn apʋpʋ ghë.

14. (1) ?Adamë lɛ Ɛvë lɛ kë mʋn bunë yɛsɛ kʋra ese, mabughëwu kë lɛ́ bunë gha yɛsɛ wué? (2) ?Biblënë ghë, ngiki nkpɔca kë gha lɔ́ Ʒoova Mbranelë gha mími kelë aɛn wué? (Kpɩ kare “Kë gha bídi kelë akɔndanë shi.”)

¹⁴ Elë ékpa ehɛ Adamë lɛ Ɛvë lɛ jɔ je. Ɛvë cé ëë esë orù, kpa vívi n’ye bë eɔ bu edɔ. Bu ntɔnë lɔ́ në pá-aɛn kɔ Ʒoova ëë ɔɔ shigbë n’ye bë eya kelë bunë yɛsɛ lɛ bunë gha yɛsɛ wunë lɛ. Ʒoova lɔ́ ëë bu ayɔghɔ fannga nhɛn kʋra ese, noo në vívi n’ye në ékpa eɔ bu edɔnë, bu ntɔnë lɔ́ në níni shigbë. Në vívi n’ye në énʋn fɛ Ofo mɩnɛn. ?Ese, mabu Adamë lɛ́ é? Në dí në esëkpɔ akɔnda. Bunë jí në kpowu shi tetenë ëë lɛ́ n’ye në lɛ Ɛvë lɛ bë enʋn, në élɛ bunë bë eyɛ Ɛvë aɛn edɔ eshe Ʒoova. Biblënë ghë, ɔɔ ngiki nfre nfrenë kë mʋ́n Ʒoova Mbranelë yɛsɛ. Ese, noo kë dí kelë esëkpɔ akɔnda, kë kólo buɔ gbɔ, kë cé kelë esë orùnë, bu ntɔnelë cɔ́ghɔ kelë akɔndanë.

15. ?Mabu bë eɔsɛ elɔ elë ghe eɔ akɔnda yɔghɔ wué? ?Mabu Biblënë ele elë ndɔnʋn n’ye ebë elɛ é?

¹⁵ Àlɛ́ enë eghʋghʋ cɛwuelë apʋpʋnë, bu ntɔnë bë eɔsɛ elɔ elë ghe eɔ akɔnda yɔghɔ (1 Cor. 15:33). Àlɛ́ enë eghʋghʋ aghɩnë kë gha kolo Ʒoova, óó oghorumɔn gha yɛ kelë sɛ wunë, bu ntɔnë bë eɔsɛ elɔ elë ghe elɛ bunë emʋ́n kɔ yɛsɛnë. Biblënë ele elë ndɔnʋn álɛ ebë ekwa “ngikinë kë eta fù fɛ n’ye maɛnnë ngikinë eba eta fù kelë akɔnda olopunë kë edinë ghënë mɩnɛnnë” lɛ ngikinë “akɔndanë nʋn kelë aʋnkushi ghënë mɩnɛn lɛ” (Éph. 4:​17-19). Bu ntɔnë ghëwu ëë “ebë ekà ngiki ntɔnelë miji.”—2 Tim. 3:​1-5.

ƝA ƷOOVA SHI BË EYAYA FË BU ÁLƐ FË ÉƆ AKƆNDA YƆGHƆ

16. ?Bu nkpɔca ghë elë akɔndanë bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë elɛ bunë bë eyɛ Ʒoova aɛn é? (Kpɩ kare: “Bu nfre nfrenë akɔnda elɛ.”)

¹⁶ Agbate lakwa nʋn elë sɛ o, ese elë akɔndanë bë eɔsɛ elɔ ebë elɛ bunë bë eyɛ Ʒoova aɛn. Fɛ n’ye ebá boepi hɛ́në mɩnɛn, àlɛ́ bu ntɛnɩ ghë óó Biblënë gha lɔ́ elë mbranë eya elë bunë ebë elɛ wunë, elë akɔndanë bë eɔsɛ eboka elë tete (1 Cor. 10:31). Ese, álɛ elë akɔndanë bë eɔsɛ eboka elë tetenë, bayɛ n’ye Biblë mbratishinelë bë emimi ëë aɛn. Akɔnda nfre ntɔnë bá eboka elë, álɛ ebë elɛ bunë bayɛ, álɛ ebë eyɛ Ʒoova aɛn.

17. ?Fɛ n’ye Romains 12:2 eba ehɛnë mɩnɛn, élé Ʒoova eba eyaya elë bu é?

¹⁷ Àlɛ́ elë aɲa Ʒoova shi ayaya elë bunë, bu ntɔnë bá eru elë akɔndanë epetè, álɛ ebë edi akɔnda fɛ n’ye Ʒoova eba edi akɔndanë mɩnɛn (Is. 64:8; ka Romains 12:2). Ʒoova eghʋ̀ Biblënë ghë eyaya elë bu, noo Biblënë ghë ëë elë ewu n’ye në bá bɔ́ në ngikinë lahɔ gbo (2 Tim. 3:16). Ntɛnɩ kpa yɛsɛ tetenë ëë lɛ́ n’ye, àlɛ́ enë ewɛsɛ bunë Ʒezi yáya elënë lɛ fùnë në tánë lɛnë, ebë eɔsɛ emʋn n’ye Ʒoova eba edi akɔnda.—1 Cor. 2:16.

18. ?Mabu bë eboka elë álɛ ebë enʋn sɛyɛyɛ ghë, oohʋn bë eyɛ elë sɛ, ebë ekpa eɔ “akɔnda yɔghɔ é?”

¹⁸ Álɛ ebë eɔsɛ erishi ekpɛkpɛnë, elë épetè eji etu bune bë eɔsɛ emimi elë akɔndanë aɛn apʋpʋ ghënë. Elë éka Ofo Mbënë mici powu, elë ékpa ewɛsɛ ëë álɛ ebë eɔsɛ emʋn bunë yɛsɛ lɛ bunë gha yɛsɛ wunë lɛ (Ps. 1:​1-3). ?Mabu bu ntɔnë bá ese é? Ebá enʋn sɛyɛyɛ ghë, oohʋn bá eyɛ elë sɛ, ebá ekpa esʋ Ʒoova “akɔnda yɔghɔ ghë.”—2 Tim. 1:3.