Bɔ Ofo ee bunë bá ngbeɲi she bu powu

1-2. ?Élé bu nkpɔnë ɔɔ alɔnë eba eɔsɛ eji elë bà aɛn é?

?ƆƆ N’YE shú óó bà nʋ́n fë bu nkpɔ ghë fë elɛ, ese akɔnda gha nʋ́n bunë fë elɛnë ghë tete wué? Agheci, fë bɔ́ aɛn bá bu fuɔ ghë, ëë ghëwu ëë akɔnda gha nʋ́n fë, bunë fë elɛnë ghë. Cibɩ ntɔnë ghënë, bunë ɔɔ alɔ dɔnë ëë fë ébɔ aɛn eba ëë ghë. Elë éhɛ jɔ nkpɔ je egbagba ëë shi. Fë emi tomobi, ese kë eka elɛlɛ fë cinngrafë ghë. Agbate, lɛlɛnë kë elɛlɛ fënë ɔɔ alɔ o, noo agheci yiki nʋn mian ghë ëë ghëwu ëë kë elɛlɛ fë. Ese cibɩ ntɔnë ghë, fë mʋn n’ye tomobinë fë eminë ëë ɔɔ alɔ tete. N’yonë, bayɛ n’ye fë ébɔ aɛn eba tomobinë fë eminë ghë.

² Nkpɔkpɔnë esë, ɔɔ bu nfre nfre fannganë ɔɔ alɔ óó bayɛ n’ye ebë elɛ oohʋn ghë. Ese emʋ́n kɔ ntɛnɩ ɔɔ alɔ dɔ́ tete óó bayɛ n’ye ebë ebɔ aɛn eba ëë ghë edɔnë ëë lɛ́ Ofo ee bunëa (Mat. 6:33). Fɛ n’ye tomobimigho yɔghɔ eba eba aɛn eshi ece ëë tomobinë mɩnɛnnë, elënë elɛ́ Ʒoova sʋghɩnë, elë esë elë eba aɛn eshi ewɛsɛ bu, álɛ ebë emʋn bu nkpɔ ee oku, álɛ ebë eɔsɛ ebɔ aɛn eba oohʋn shigbënë ghë. N’yonë, elë ghe eɲa bʋʋn shi bë eji elë bà aɛn n’ye ebë ebɔ Ofo ee bunë eboepi oohʋn ghë.—Prov. 4:25; Mat. 6:22.

3. ?Mabu ebá ewu, óó bá eboka elë álɛ ebë ebɔ aɛn eba Ofo ee bunë evivinë ghë é?

³ Elë powu elë evivi n’ye ebë ebɔ Ofo ee bunë evivinë eba ngbeɲi. Ese, bu fannga nhɛn bë eɔsɛ eɲi elë bà shi (Luc 21:​34-36). ?Mabu bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë ebɔ aɛn eba Ofo ee bunë evivinë ghë é? Álɛ ebë ewu bunë bë eɔsɛ eboka elënë, elë égbagba jɔ arɩ ntɛnɩelë shi: (1) ?Bu nfre nkpɔca bë eɔsɛ eɲi elë bà shi é? (2) ?Mabu bóka Ʒezi, ë gha ɲa bʋʋn shi gha jí ëë bà aɛn, álɛ bë elɛ Ofo ee bunë evivinë wué? (3) ?Élé elë esë ebë eba eɔsɛ eyɔyɔ Ʒezi é?

?BU NFRE NFRE NKPƆCA BË EƆSƐ EJI ELË BÀ AƐN É?

4-6. ?Bu nfre nfre nkpɔca bë eɔsɛ eji elë bà aɛn é?

⁴ Ɔɔ bu nfre nfrenë ɔɔ alɔ elë oohʋn ghë, óó elë ebɔ aɛn eba ghë. Bu ntɔnelë bë eɔsɛ elɛ orogba jɔ lɛ, shikwa oohʋn jɔ lɛ, elë omu ee bu fuɔ jɔ lɛ. Agbate, bu ntɔnelë ɔɔ alɔ, bayɛ n’ye ebë ebɔ aɛn eba ëë ghë. ?Ese, ebë eɲa bu ntɔnelë shi bë eji elë bà aɛn álɛ elë ghe elɛ Ofo ee bunë evivinë wué? Tata! ?Àlɛ́ enë eɲa bu ntɔnelë shi në ebɔ elë cibɩ powu lɛ, elë mɛnsɩ powu lɛ, elë akɔnda powu lɛnë, élé ebë ekpa eba eɔsɛ ebɔ Ofo ee bunelë eboepi é?

⁵ Lapɔ esë, elë afannga nhɛn, elë ehʋn-oo okunë kpatakpata dɔ́, agheci elë ehʋn-oo okunë ekpɛkpɛ n’ye ebë ewu shigha ehʋn-oo. Agheci esë, orogba ecɔ okunë elë ehʋn-oonë ghë (2 Tim. 3:1). Àlɛ́ bu ntɔnelë në efɩ elë, bë eɔsɛ elɔ opu bë eji elë edɔ mɩɩ ebë ebɔ elë akɔnda powu eba bu ntɔnelë ghë.

⁶ Agheci, emʋ́n ngikinë bu akpɛkpɛ ntɔnelë efɩ kelënë. N’yonë, emʋ́n kɔ gha rɛ́eshi gha lɔ́ kelë, kɔ kë nʋ́n aarɛrɛ ghë. Ʒoova gha óo ngiki álɛ kebë epɛ, akɔnda bë ekpa edɔ eshe kelë wo. N’yonë, àlɛ́ bu ntɔnelë në efɩ ngiki jɔghɔnë, kë edi akɔnda n’ye kë ghe kpa ghe eɔsɛ ghe ehʋn-oo fɛ lahɔ mɩnɛn n’ye. Mici jɔghɔ, kelë aghɔ kë ebɔ cibɩ egbegbe edɔ álɛ kebë epa bunë efɩ kelënë aɛn. ?Mabu ebë elɛ àlɛ́ elë omunë bu nhɛnnelë në efɩ elë é? Ʒezi esë ɔɔ bunë bë eɔsɛ eji ëë bà aɛn Ʒoova jumannë ghë, ese në gha ɲa bu ntɔnelë shi gha ji në bà aɛn. Elë éwu n’ye ebë eba eɔsɛ eyɔyɔ ëë.

ƷEZI GHA ƝA BƲƲN SHI GHA JI ËË BÀ AƐN ÁLƐ BË ELƐ OFO EE BUNË EVIVINË

7. ?Mabu saci jí Ʒezi bà aɛn álɛ ghe elɛ Ofo ee bunë evivinë wué?

⁷ Bu fannga nhɛn bë eɔsɛ eji Ʒezi bà aɛn álɛ ghe ece Ofo jumannë aɛn ghë, fɛ oo jɔ lɛ politikë jɔ lɛ mɩnɛn. Ʒezi brɛsʋ, ngiki fannga nhɛn kë dí yalɛ, afannga nhɛn esë órò gbá kelë (Mat. 14:14; Marc 14:7). Lapɔ esë, Ʒuifë-aghɩ lɛ, Rɔmë ngikinelë lɛ kë lɔ́ oohʋn kpɛkpɛ lɔ́ ngiki oonë ghë. N’yonë, noo kë wú n’ye Ʒezi ɔɔ mɛnsɩ, në ekpa elɛ atrɛ bu fannganë, kë vívi n’ye kebë eɲi ëë elɛ kelë blengbi (Jean 6:​14, 15). Lapɔ esë, Satan jéje Ʒezi, në hɛ́ Ʒezi kɔ ná elɔ Ʒezi bë elɛ maɛnnë kpashi abaʋn, álɛ ghe ekɩkɩ mɩɩ Ofo ee micinë bë eshu (Mat. 4:​8, 9). Akoto Piɛrënë lɛ́ Ʒezi cɛwunë esë, lé Ʒezi ndɔnʋn n’ye në gha éɲa ëë esë shi bë epɛ. Në hɛ́ ëë kɔ: “Kpashi, di fë esë akɔnda je ëë.”—Mat. 16:​21, 22.

8. ?Mabu bóka Ʒezi ë bɔ́ Ʒoova ee bunë evivinë bá ngbeɲi ëë oohʋn ghë é?

⁸ ?Mabu bóka Ʒezi ë bɔ́ Ʒoova ee bunë evivinë bá ngbeɲi ëë oohʋn ghë é? Bu nfre arɩ ëë bóka ëë. Epidɛghë, në dí akɔnda fɛ n’ye Ʒoova eba edi akɔnda mɩnɛn (Jean 8:28; 14:9). Aɲʋnghë, në lɔ́ Ofo jumannë ɲí në bà shi dɔ́ (Mat. 9:35). Arɩghë, në mʋ́n bunë ɔɔ alɔ tetenë (Jean 4:34). Ʒezi gha dísʋ joʋn n’ye bë ebɔ bunë Satan hɛ́ kɔ bë elɔ ëënë. Lapɔ esë, në mʋ́n kɔ Piɛrë vívi n’ye bë eboka në, ese jɔnë Piɛrë hɛ́ ëënë, në mʋ́n kɔ gha lɛ́ bunë Ʒoova vívi enë (Mat. 4:10; 16:23). Ʒezi gha ɲá akɔndanë ngiki dí lɛ, jɔnë kë hɛ́ lɛ, bunë kë lɛ́në lɛ shi gha jí në bà aɛn, álɛ në ghe elɛ bunë Ʒoova evivinë. Agbate, amɛn bunë bë eɔsɛ eji elë bà aɛn álɛ elë ghe ebɔ Ofo ee bunë evivinë ghe eba ngbeɲi wunë lɛ, ntɛnɩ jí Ʒezi bà aɛnnë lɛnë, bë eɔsɛ enʋn agha. Ese, àlɛ́ enë eyɔyɔ Ʒezinë, ebá emʋn n’ye ebë ebɔ erie bunë bë eɔsɛ eji elë bà aɛnnë eba, álɛ ebë eɔsɛ ebɔ Ofo ee bunë evivinë eboepi.

BUNË EBË ELƐ ÁLƐ EBË EƆSƐ EBƆ OFO EE BUNË EBA NGBEƝI

9. ?Mabu Éphésiens 5:17 ehɛ elë kɔ ebë elɛ é?

⁹ Elë éhɔhɔ n’ye ebë eba edi akɔnda fɛ Ʒoova mɩnɛn. Àlɛ́ enë elele mɛnsɩ eba nhɛn elɛnë, bá eboka elë álɛ ebë “ece bunë Ʒoova evivinë eshi eyi” (ka Éphésiens 5:17). Álɛ ebë eɔsɛ emʋn bunë eyɛ Ʒoova aɛnnë, bayɛ n’ye ebë eka ëë Mbënë, ebë ekpa edi akɔnda ewɛsɛ ëë. Àlɛ́ bɔ́bɔ́ Biblënë gha yá elë bunë ebë elɛ jɔ nkpɔ ghë wunë, elë omunë ebë eɔsɛ emʋn bunë Ʒoova evivi n’ye ebë elɛ jɔ ntɔnë ghë. ?Élé ebë eba eɔsɛ emʋn ëë é? Ebë eɔsɛ emʋn bunë ebë elɛnë àlɛ́ enë emʋn n’ye Ʒoova eba ewu bu jɔ nfre nfre ghë, enë ekpa epɔpɔ ëë ghë eta fù.

10. ?Mabu ebë elɛ álɛ ebë eɔsɛ edi akɔnda fɛ n’ye Ʒoova eba edi akɔnda mɩnɛn é?

¹⁰ Álɛ ebë eɔsɛ edi akɔnda fɛ Ʒoova mɩnɛnnë, ebë ebɔ cibɩ eka Biblënë; enë eka ëë eyinë, ebë edi akɔnda ewɛsɛ n’ye Ʒoova eba ebɔ ngiki kolo ghënë (Jér. 45:5). Àlɛ́ enë eka Biblënë, álɛ ebë ewu n’ye Ʒoova eba ebɔ ngiki kolo ghënë, elë évivi elë esë jɔ ntɛnɩelë: ‘?Bunë më ekanë, mabu eyaya më Ʒoova sɛ é? ?Bu nkpɔca bayɛ n’ye më épetè álɛ më éwu bu fɛ në mɩnɛn?’ Teteghë, n’ye Ʒoova eba edi akɔndanë, yi orù dɔ́ she n’ye elë eba edi akɔndanë (Is. 55:9). N’yonë, elë ésɛrɛ Ʒoova bë eboka elë, álɛ ebë emʋn n’ye ebë eba elɛ ee bunë evivinë (Ps. 143:10). Lapɔ esë, elë ékpa esɛrɛ Ʒoova bë eboka elë, álɛ ebë ece n’ye në eba edi akɔndanë eshi eyɛsɛ, álɛ elë esë ebë eɔsɛ edi akɔnda fɛ në mɩnɛn. Elë émʋn eyɛsɛ n’ye ná eboka elë, álɛ ebë eɔsɛ elɛ bunë në evivinë.—1 Jean 5:14.

11. ?Mabu Ʒoova evivi elɔ elë é?

¹¹ Àlɛ́ enë elele mɛnsɩ edi akɔnda fɛ Ʒoova mɩnɛnnë, ebá ewu kɔ Ʒoova gha vivi n’ye ebë eɲa bʋʋn shi bë eji elë bà aɛn, elë Ofo jumannë ghë, álɛ ebë eɔsɛ ebaba elë esë eyɛ, álɛ micinë maɛnnë ëë rerenë ashunë, ghe efu elë nu (Mat. 24:44). Ebá ekpa ewu n’ye në ghe vivi kɔ ebë eɲa bunë efɩ elë oohʋn ghënë shi bë elɔ akɔnda bë edɔ eshe elë (Mat. 6:​31, 32). Ëë ghëwu në eo elë jɔ ayɔghɔ álɛ ebë emʋn n’ye ebë eba elɛ bu, àlɛ́ kɔ́ orogba jɔ lɛ, juman jɔ lɛ, shikwa oohʋn jɔ lɛ, shirɛ-ku jɔ lɛ, elë omu ee bu fuɔ jɔ lɛ në elɔ akɔnda në edɔ eshe elë. Në ekpa evivi n’ye ebë esɛrɛ ëë, álɛ në élɔ elë mɛnsɩ lɛ aɛnshiji lɛ, álɛ ebë eɔsɛ erishi ekpɛkpɛ bu ntɔnelë ngbeɲi.—Ps. 55:22; Prov. 3:​5-7.

12. ?Mabu bë eboka elë álɛ ebë enʋn sɛyɛyɛ ghë àlɛ́ bɔ́bɔ́ bu apʋpʋ eshu maɛnnë ghë é? (Matthieu 5:3)

¹² Elë élɔ Ʒoova jumannë éɲi elë bà shi oohʋn ghë. Elë powu, bu apʋpʋnë eshu maɛnnë ghënë eji elë opu, ese elë gha ɔɔ mɛnsɩnë ebë ebɔ eri bu ntɔnelë shi. N’yonë, álɛ elë ghe ebɔ aɛn ghe eba bu ntɔnelë ghënë, elë élɔ Ʒoova jumannë bë eɲi elë bà shi edɔ. Lapɔ esë, Bayɛ n’ye Ofo ëë bë emimi elë aɛn, elë lɛ ëë lɛ bë edi cɛwu, noo nhɛn ëë në bá óo elë enë. Àlɛ́ enë eɲi bu ntɔnë shi elë oohʋn ghënë, ebá enʋn sɛyɛyɛ ghë (ka Matthieu 5:3). Álɛ Ofo bë emimi elë aɛnnë, bayɛ n’ye ebë eka Biblënë, ebë ekpa elele mɛnsɩ edi Ofo jumannë ebë eɔsɛ edinë powu. Àlɛ́ enë eba nhɛn elɛnë, ebá elɔ Ʒoova sɛ bá eyɛyɛ ëë, noo elë ebɔ elë cibɩnë aɛnshiji ghë.—Prov. 23:15.

13. ?Élé ebë eba eɔsɛ ebɔ “elë cibɩnë aɛnshiji ghë” elɛ bu é?

¹³ Elënë elɛ́ kretiɛnnë, elë elele mɛnsɩ ebɔ “elë cibɩnë aɛnshiji ghë” elɛ bu (Éph. 5:​15, 16). Elë ewu n’ye jɔnë Biblënë hɛ́ n’yenë, gha lɛ́ bunë elë ebɔ cibɩ elɛ mici powunë esëkpɔ jɔ ëë ehɛ wo, ese ele elë ndɔnʋn álɛ ebë edi akɔnda ewɛsɛ n’ye elë eba ebɔ elë cibɩnë elɛ bu mici fɛji ntɛnɩelë ghënë, álɛ maɛnnë ëë rerenë bë egbɔ eshu. ?Élé ebë eba ebɔ elë cibɩnë aɛnshiji ghë elɛ bu é? Àlɛ́ enë ebɔ elë akɔnda powu eba nda apʋpʋnë ngiki elɔ në ghënë, bu ntɔnë bë eɔsɛ erɔrɔ elë sɛ shi, bë ekpa eɔsɛ ebɔ elë mɛnsɩ lɛ elë cibɩ lɛnë elë ebɔ edi Ʒoova jumannë. Elë gha ébɔ elë cibɩnë powu gha éce ndanë ngiki elɔnë. Àlɛ́ enë eba nhɛn elɛnë, sɛ ghe erɔrɔ elë shi, ebá ekpa ewu cibɩ edi Ofo jumannë edɔ. Bunë ebë ekpa eɔsɛ elɛnë ëë lɛ́ n’ye ebë eviɛ n’ye ebë elɛ bu edɔ Ofo ndaka jumannë ghë. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, ebë eɔsɛ elele mɛnsɩ edɔ je álɛ ebë eyi edagha aghɩnë eká Ofo ndanë dí kelënë. Emʋ́n n’ye bunë ɔɔ alɔ tetenë, ëë lɛ́ n’ye ebë eboka ngiki nfre powu álɛ kebë “emʋn nahɔnrɛ tetenë, kebë ekpa ewu ca.”—1 Tim. 2:4.

14. ?Ayɔghɔ nkpɔca ebá ekpa ewu àlɛ́ enë elɔ Ofo jumannë në eɲi elë bà shi edɔ é? (Kpɩ fotonë esë.)

¹⁴ Bu apʋpʋ fannga nhɛn eshu maɛnnë ghë. Ese, àlɛ́ Ʒoova jumannë në eɲi elë bà shi edɔnë, elë ghe epa bunë ghëwu bu apʋpʋ ntɔnelë eshunë aɛn. Opu ghe eji elë ghe edɔ àlɛ́ enë ewu n’ye kpatakpata lɛ, yalɛ lɛ, orogba lɛ, eshu maɛnnë ghë; noo emʋ́n n’ye Biblënë hɛ́ kɔ bu ntɔnelë bá eshu. Lapɔ esë, elë ghe elɔ bu ntɔnelë ghe eji elë opu mɩɩ ghe enɛ ghe epiɛ, noo emʋ́n yɛsɛ n’ye, ɲan gbɔɔje, Ʒoova bá eri bu ntɔnelë shi, ghe ekpa ghe enʋnghë n’ye. Ese, noo bu ntɔnelë gha shu sé wunë, Ʒoova eboka elë, ë elë ekɩopu. N’yonë, elë éso dɛɛn, elë ékpa ebɔ elë ntɩji powu eba Ʒoova ghë.—Ps. 16:8; 112:​1, 6-8.

15. ?Fɛ n’ye 1 Pierre 4:7 eba ehɛnë mɩnɛn, mabu bayɛ n’ye ebë elɛ é? ?Mabughëwu é?

¹⁵ Elë émʋn bunë ɔɔ alɔ dɔ tetenë. Amɛn, ngiki fannga nhɛn ebɔ aɛn eba gbegbe bu ghë edɔ; ese kë ghe bɔ aɛn ghe ba maɛnnë ɲan gbɔɔje bá ererenë ghë. Agbate, gha lɛ́ bu pʋ ëë lɛ́ n’ye ebë egbegbe wo, ese bayɛ n’ye ebë “elɛ aghɩnë kë edi akɔnda eyɛsɛ,” álɛ elë ghe edi akɔnda fɛ n’ye maɛnnë ëë ngikinë eba edi akɔnda mɩnɛn (ka 1 Pierre 4:7). ?Élé ebë eba ece jɔ ntɔnë eshi é? Àlɛ́ enë edi akɔnda eyɛsɛ eyinë, bu ntɔnë bá eboka elë, álɛ elë ghe ebɔ elë cibɩnë powu ghe elɛ gbegbe bu esëkpɔ, ese ebá edi akɔnda yɔghɔ enɩ bu ebɔ aɛnshiji ghë. Àlɛ́ enë ebɔ elë cibɩnë aɛnshiji ghënë, ebá eya n’ye elë edi akɔnda fɛ Ʒoova mɩnɛn. Lapɔ esë, ebá ewɛsɛ bu álɛ ebë emʋn bunë ɔɔ alɔ dɔ́ tete lɛ, ntɛnɩ gha ɔɔ alɔ gha dɔ́ tete wunë lɛ.—2 Tim. 1:7.

16. ?N’ye Ʒezi rɔ bá dáda ëë sɛnë, mabu në bɔ́ aɛn bá ghë é?

¹⁶ Ʒezi gha pá bunë ɔɔ alɔ dɔ́ tetenë aɛn ëë oohʋn ghë. Bɔ́bɔ́ álɛ në égbɔ erɔnë, në mʋ́n kɔ bunë ɔɔ alɔ dɔ́ tetenë ëë lɛ́ n’ye në édi ecele Shì Ʒoova sɛ, në ékpa elɛ ee bunë evivinë. Bu ntɔnë ghëwu ëë në sɛ́rɛ Ofo dɔ́ tete. Ese, në ejiti-aghɩnelë kë gha bá nhɛn gha lɛ́, kë cácamëla, kë gha rɛ́ puɔ gha sɛ́rɛ Ofo fɛ Ʒezi mɩnɛn, noo “sɛ rɔ́rɔ kelë shi mɩɩ gbɔ́ kelë sɛ.”—Luc 22:​39-46; Jean 19:30.

17. ?Mabughëwu ngiki fannga nhɛn eyi rezo sosio ghë é? ?Mabu bu ntɔnë bë eɔsɛ ése kelë é? (Kpɩ fotonë esë.)

¹⁷ Elë ehʋn-oo maɛn ntɛnɩ cibɩ ekpɛkpɛnë ghë. N’yonë, fɛ Ʒezi ejiti-aghɩnelë mɩnɛn, elë esë bu nfre nfrenë eshu maɛnnë ghënë, bë eɔsɛ elɔ ebë edi akɔnda mɩɩ sɛ bë erɔrɔ elë shi. Amɛn, ngiki fannga nhɛn ebɔ kelë cibɩ eyi rezo sosio ghë, álɛ kebë epa bunë efɩ kelënë aɛn. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, ngiki eghʋ̀ rezo sosio ghë ece kelë shikwaghɩ lɛ kelë cɛwuelë lɛ foto, kë ekpa eghʋ̀ ëë ghë elɔ kelë nda. Lapɔ esë, kë ekpa eghʋ̀ rezo sosio ghë ekpɩ video, kë ekpa enɛ ʒe video. Noo rezo sosionë ghë, ɔɔ bu puɔpuɔnë esɔ mici powunë, ngiki ebɔ kelë mɛnsɩ lɛ kelë cibɩ powu lɛ eyi gbo álɛ kebë eka bu, kebë ekpa ekpɩ bu. Álɛ rezo sosio jɔnë ghë, ebë ewu bu fɛ n’ye Ʒoova eba ewu ëënë mɩnɛnnë, bayɛ n‘ye ebë evivi elë esë jɔ ntɛnɩ: ‘?Àlɛ́ më ayi rezo sosio ghë, bunë më ekpɩnë lɛ, bunë më ekanë lɛ, ele më mɛnsɩ teteghë wú? ?Elɔ më ghe bɔ aɛn ghe bá bunë ɔɔ alɔ tetenë ghë wuan?’

18. ?Àlɛ́ enë egbegbenë, mabu ebë elɛ álɛ ebë elɛ bu aɛnshiji ghë é?

¹⁸ Akɔndadi yɔghɔ eboka elë, ë elë elɛ bu aɛnshiji ghë àlɛ́ enë ekpɩ bu kɔ́ rezo sosio ghë, kɔ́ televiziɔn ghë, kɔ́ ɛntɛrnɛtë ghë o. Ekpa eboka elë àlɛ́ enë enɛ ʒe video. Agbate yɛsɛ n’ye ebë egbegbe, ebë ekpa ebɔ cibɩ ekpɩ bu jɛelë jɛelë mici jɔghɔ, noo bu ntɔnë eyɛyɛsɛ. Ese bayɛ ebë ele elë esë aɛn ghë, bunë elë ekpɩnë ghë. Lapɔ esë, cibɩnë elë ebɔ ekpɩ bu ntɔnelënë esë, ebë edi ëë akɔnda. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, àlɛ́ rezo sosio ghë, fë akpɩ video nkpɔ mɩɩ ɲá ererenë, kë esɔ lafuɔ eba cɛcɛ, kë ehɛ kɔ fë éɔsɛ eshi ëë shi álɛ fë ékpɩ ëë. Video ntɔnelë jɔghɔ bë eɔsɛ eya kpatakpata bu lɛ, sɛhɛ pʋpʋ bu lɛ. Bu ntɔnë ëë fɩ́ elë nɔnjɛ yikpe nkpɔ Azi budenë ghë. Epidɛghë, në ekpɩ filmë nkpɔ ëë ghɔgbo nfre nfrenë eyɛyɛsɛnë video jɛelë jɛelë ghë. Video fuɔ sɔ́ videonë ekpɩnë ëë cɛcɛ n’yo, kë ghɛ́ghɛ kɔ bë eshi ëë shi álɛ bë ekpɩ ëë; agbate në ka kpɩ́ ëë. Në bá nhɛn lɛ́ mɩɩ në ka já sɛhɛ pupʋ video ghë, mɩɩ në kpɩ́ pɔrnografi. Ese Ofo nasɩ, ofokwa ngɩmɛnnelë lɛ, cɛwuelë lɛ kë bóka në, ë në gha kpa gha kpɩ́ bu ntɔnelë n’ye. Bɔ́bɔ́, në kúku aplikasiɔn jɔghɔnë nʋ́nnʋn në cinngrafënë ghënë shi. N’yonë, në jí cibɩnë në ébɔ ekpɩ bu në cinngrafënë ghënë.

19. ?Àlɛ́ enë ebɔ elë cibɩnë powu elɛ gbegbe bunë, mabu bë eɔsɛ eshu é?

¹⁹ Bayɛ n’ye murunɩ jɔnë ghë esë, ebë elɛ bu aɛnshiji ghë. Elë powu yɛsɛ n’ye mici jɔghɔ, ebë enɩ muru je epuɔpuɔ sɛ shi, noo bu ntɔnë elɔ sɛ eka yiki, sɛ ekpa eyɛ yiki. Ese, àlɛ́ enë ebɔ cibɩ fannga nhɛn enɩ muru álɛ ebë egbegbe esëkpɔnë, bu ntɔnë bë eɔsɛ elɔ elë ghe ewu cibɩ álɛ ebë ebɔ elɛ bunë ɔɔ alɔ tetenë (Phil. 1:10). Agbate, owu-nkpɔ ëë bë enɩ cibɩ evienë bë ebɔ egbegbenë lɛ, bunë bë elɛ cibɩ ntɔnë ghënë lɛ ebɔ o. Ese, àlɛ́ eɲá enɩ bu ntɔnelë ebɔnë, elë évivi elë esë jɔ ntɛnɩelë: ‘?Cibɩnë më ɲan ebɔ enɩ murunë lɛ, cibɩnë më ɲan ebɔ egbegbenë lɛ, eya n’ye më elɛ bu aɛnshiji ghë wú? ?Eya n’ye më ebɔ bunë ɔɔ alɔ tetenë eboepi wú? ?Bunë më enɩ ebɔnë, elɔ më ebaba më esë eyɛ “bu powu rerenë” ghë wú?’

20. ?Àlɛ́ elë gha ɲa bʋʋn shi gha ji elë bà aɛn álɛ ebë ebɔ Ofo ee bunë eboepi wunë, ayɔghɔ nkpɔca ebá ewu é?

²⁰ Àlɛ́ elë gha ɲa bʋʋn shi gha ji elë bà aɛn elë Ofo jumannë ɔɔ alɔ dɔ́ tetenë ghënë, ebá ewu ayɔghɔ fannga nhɛn (Is. 48:17). Ʒoova bá eboka elë, ebá ekɩopu bu akpɛkpɛnë efɩ elënë powu ghë. Bunë eshu maɛnnë ghënë ghe elɔ opu ghe eji elë mɩɩ sɛ ghe erɔrɔ elë shi. Lapɔ esë, elë ghe ebɔ elë cibɩnë powu ghe elɛ gbegbe bu esëkpɔ. N’yonë, elë élele mɛnsɩ edi akɔnda fɛ Ʒoova mɩnɛn; elë élɔ Ofo jumannë eɲi elë bà shi eshe bu powu; elë ékpa emʋn bunë ɔɔ alɔ tetenë. Àlɛ́ enë eba nhɛn elɛnë, bʋʋn ghe eji elë bà aɛn elë ofosʋnë ghë. Lapɔ esë, ebá ekpa “eɲi oohʋn tetenë shi” ayɔghɔ nhɛn.—1 Tim. 6:19.