Agbʋʋn 1926:Amɛn lɛ́ agbʋʋn ya

Agbʋʋn 1926 ghë ëë Ʒoova ghʋ́ Ʒezinë lɛ́ ofokwa Kpashinë ghë fɩ́ ëë sʋghɩnelë aɛn álɛ kebë emʋn kɔ ndakanë ëë kebë ebɔ eboepi kelë oohʋn ghë. ?Élé Ʒezi bá lɛ́ bu ntɔnë é? “Kanga celenë aɛn ji ëë shinë” sɔ́ Ofo nakwa puɔpuɔ nfre nfre fannga nhɛnnë eya n’ye kebë eba eshe jɛmɛn lɛ n’ye kë eba edi jumannë nʋn kretiɛnnelë mërɩ kebë edinë lɛ (Mat. 24:45). Lapɔ esë, Krisë bóka kelë, kë wú aʋnkunë kebë eso edi Ofo jumannë lɛ, mashinënë kebë ebɔ esɔ elë Ofo nakwa nfre nfrenë lɛ, kebë eɔsɛ edi Ofo ndaka jumannë eyɛsɛ.

OFO NAKWA PUƆPUƆ LƐ N’YE KË EKPA EBA ESHE JƐMƐNNELË LƐ

Avɛ-alɛ́në ghë, nakwa Âge d’Or (amɛn kë elɛlɛ ëë Réveillez-vous !) ghë, kë hɛ́ kɔ nakwa puɔpuɔ nkpɔ sɔ́ kë lɛ́lɛ ëë Délivrance. Nakwa ntɔnë ëë bë ebɔ nakwa Études des Écritures oku. Études des Écritures ëë lɛ́ nakwanë cibɩ ntɔnë ghë kë ebɔ eka Ofo ndanë edɔ. Álɛ kebë eɔsɛ esɔ nakwa puɔpuɔ ntɔnë edɔnë, Betɛlë vé mashinë puɔpuɔnë bë eɔsɛ esɔ nakwa 22, minitë nkpɔ ghë. Nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ kë bɔ́ nakwa puɔpuɔ ntɔnë ká nda.

Agbʋʋn fannga nhɛn ghë, nɔnjɛelënelë kë ká nakwa Études des Écritures ofokwa jɛmɛnnelë ghë. Avɛ-oninë ghë, kë ka óo Sasagho Eshiso-kunë ëë-ká órò ofokwa jɛmɛnnelë ghë. ?Mabu bu ntɔnë sé é?

Bunkɛrë Hilë ofokwa jɛnë nʋn Ilinuanë, ghɛ́ghɛ nakwa cé nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë dá ëë nasɩ. Kpe jɔnë nakwanë ofokwa ntɔnë ghɛ́ghɛnë ehɛ: “Bunkɛrë Hilë eklezia jɛnë (ofokwa jɛnë) nʋn Ilinuanë ése fë eri. Dimanshë powu elë eka nakwanë elë omuonë hɛ́ kɔ ebë eka cibɩ ntɔnë ghënë. Elë edà Ofo nasɩ noo në elɔ elë ece bu puɔpuɔnë esɔnë eshi eyɛsɛ.”

“Bu puɔpuɔnë” nɔnjɛelënë cé ëë eshi yɛ́në ghëwu, kë ɔɔsɛ bɔ́ aɛn bá Ofo ndaka jumannë ghë yí. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, nakwa “Caractère ou alliance” ghë, kë yá n’ye gha lɛ́ yiki yɔghɔnë ebë elɛ, ebë eyɛopu, ebë ewu ngiki ghɩnë esëkpɔ ëë ɔɔ alɔ wo, ese ebë ekpa ebɔ aɛn eba juman tetenë nʋn kretiɛnghɩnelë mërɩnë ghë. Nakwa ntɔnë ehɛ kɔ “ghɩnë akolo Ofonë, [...] bë ewu ëë kulenelë ghɩ. Ʒoova ehɛ kɔ: ‘Eɲë lɛ́ më Adashɛghɩ, më lɛ́ Ofo.’ [...]. Kretiɛnghɩ kwapowu bë ewu jɔnë Ʒoova hɛ́në ghɩ, kebë edi në Adashɛ, kebë eka në ndanë.”

Nakwa fuɔ nkpɔ esë, kë lɛ́lɛ ëë “Sacrifice et service.” Nakwa ntɔnë ehɛ kɔ àlɛ́ kretiɛnghɩ tetenë kë në edi juman cele elɔ Ʒoovanë, kë eya n’ye kë kolo ëë. Nakwa ntɔnë kpa lé nɔnjɛelënelë ndɔnʋn álɛ kebë ebɔ kelë oghorumɔn powu lɛ ebëlɛgba lɛ “edi juman elɔ Kpashinë, kebë edi ëë adashɛ, kebë ekpa eka ëë ndanë edi ootu powu lɛ, ngiki powu lɛ eshipatanë powu ghë.”—Is. 43:​10, 12; Mat. 24:14.

Ofokwanelë kë lɛ́ bunë nakwa ntɔnelë hɛ́ kelë kɔ kebë elɛnë mɛnsɩghë. Gbai je bë esasɛ, agbʋʋn 1926 Avɛ-lɔhʋn-arɩ mici 15 ëë Sasagho Eshiso-kunë kë sɔ́ Anglɛ ghënë hɛ́ jɔ ntɛnɩ: “Nakwa, ‘Caractère ou alliance’ lɛ, ‘Sacrifice et service’ lɛnë kë sɔ́në cí elë aba, kpa lé elë ndɔnʋn tete. Gha lɛ́ n’ye ebë eka Sasagho Eshiso-kunelë esëkpɔ wo, ese ebë edi akɔnda ewɛsɛ ëë.” Nakwa ntɔnë ëë mbë fɛjinë ekpa ehɛ kɔ: “Sɛ egba ngiki powu shi, kë ekpa ece bà orù ebɔ mbë jɛmɛnnelë ghë. Bu ntɔnë edamë ése ofokwanë ayɔghɔ.”

BUDE JƐMƐN OLOGBƆNELË HƐ́ OFO NDAKA JUMANNË JƆ DƆ́

Avɛ-oninë ëë rere-ku n’yonë, nɔnjɛelë fannga nhɛn shé bude jɛmɛn gbɔ nkpɔ Lɔndrë oonë nʋn Angletɛrënë. Cibɩ ntɔnë ghë, Angletɛrë gbo, nakwafanë mashinë esɔ nakwanë powu dádá. N’yonë, nɔnjɛelënë kë nʋ́n Bruklinë Betɛlënë ghënë, kë bɔ́ cibɩ fannga nhɛn sɔ́ nakwa L’étendard pour les peuples mɩɩ lɛ́ 117.000. Kë bɔ́ ëë kɛ́kɛ ngikinë kë wá bude jɛmɛn gbɔ ntɔnë ghënë powu.

Avɛ-oni mici 29 já samedinë, nɔnjɛelënë bɔ́ nakwa ntɔnë ká nda. Bude jɛmɛn gbɔnë ëë mící ntɔnë ghë, kë hɛ́ jɔ ntɛnɩ: “Nɔnjɛelënë kë wá bude jɛmɛn gbɔ ntɛnɩ ghënë kwapowu kebë ehɛ Blengbinë lɛ Shibanë lɛ jɔ. Ékɔ Alɛksandra Palasë gbo shu, álɛ nɔnjɛelënë kë edi juman Betɛlë aʋnkunë emimi ofojɔhɛ jumannë aɛnnë, kebë eya eɲë bunë eɲë élɛ.”

Nakwanë kë kɛ́kɛnë powu dɔ́ she 100.000. Agbʋʋn 1926 Avɛ-lɔhʋn-arɩ mici 15 Sasagho Eshiso-kunë kë sɔ́ Anglɛ ghë, óó kpa sɔ́ Avɛ-enɛn Brɔfiɛ ghënë hɛ́ jɔ ntɛnɩ: “Nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ sɛ yɛ́yɛ kelë tete, noo kë lɛ́ bunë kebë eɔsɛ elɛnë powu álɛ kebë ewu Ʒoova kule ntɛnɩ ghɩ: ‘Eɲë lɛ́ më Adashɛghɩ, më lɛ́ Ofo.’”

Ci bë eri, nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë gbágba mbë nkpɔ shi Rwayalë Albɛrë Holë gbo. Mbëshigbagba ntɔnë ghë, në hɛ́ bunë bá efɩ gufrëmɔndɔnnelënë jɔ. Kë fɩ́ teninë, cibɩ je bë esasɛ, ngiki 13.000 shí okunë nɔnjɛnë bë egbagba mbënë shinë. Ngiki fannganë kë gha ɔɔsɛ gha hʋ́n gha yí wunë, kë só eshi gbo cé mbëshigbagba ntɔnë oparlɛrë ghë.

Mbëshigbagba ntɔnë ghë, nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë hɛ́ kɔ bunë gufrëmɔndɔnnelë kë elɛnë ghe dighë, noo kë pétè eji tú Ʒoova lɛ ëë Shibanë lɛ. Nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë hɛ́ bunë Sosiete Dɛ Nasiɔnnë kë ehʋn-eshi elɛnë jɔ. Në hɛ́ kɔ mici nkpɔ, Sosiete Dɛ Nasiɔnnë ghe kpa ghe enʋnghë n’ye.

NƆNJƐELË YÍ KÁ NDA ƐNDË

Bude jɛmɛn gbɔ ntɔnë ghë, nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë lɛ nɔnjɛ Ɛdwinë Skinɛrë lɛ kë dídi jɔ. Nɔnjɛ Ɛdwinë lɛ́ kɔlpɔrtɛrë, kelë ëë amɛn kë elɛlɛ kelë shigbëfɩghɩ. Në píe Shɛlfidë, Angletɛrë oonë ghë. Bude jɛmɛn gbɔ ntɔnë bë ererenë, nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë hɛ́ nɔnjɛ Ɛdwinë kɔ bë ewa ewu në Lɔndrë gbo.

Ɛdwinë hɛ́ kɔ: “Më dí akɔnda n’ye nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë bá ehɛ më kɔ më éyi oo fuɔ. N’yonë, ci bë erinë, [...] më ka yí fɩ́ ëë Lɔndrë. Më hɛ́ më esë kɔ àlɛ́ në ahɛ më kɔ më éyi oo fuɔnë, má epɔ edisʋ.” Akɔndanë nɔnjɛ Ɛdwinë Skinɛrë dínë pɔ́ jághë tete. Nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë vívi ëë kɔ: “?Àlɛ́ më ahɛ fë kɔ fë éyi Ɛndënë, bë eyɛyɛ fë sɛ wú?” Ɛdwinë Skinɛrë káka mbë lɔ́ ëë aji hɛ́ kɔ: “?Mici nkpɔca fë vívi n’ye më éyi é?”

Gbai arɩ bë esasɛ, Avɛ-lɔhʋn-arɩnë ghë, Ɛdwinë Skinɛrë lɛ Ʒɔrʒë Rwaitë lɛ ofojɔhɛgho fuɔ nkpɔ lɛ kë bɔ́ mberu yí Ɛndë. Nɔnjɛ Ɛdwinë Skinɛrë nʋ́n aghɩnë kë mími Betɛlë aɛnnë ghë. Në dí në Ofo jumannë Afganistan lɛ, Birmani lɛ, Seilan lɛ (Sri Lanka), Ɛndë lɛ, Pɛrsë lɛ (Iran). Nɔnjɛ Ɛdwinë Skinɛrë só Ɛndë gbo mɩɩ lɛ́ agbʋʋn 64. Në rɔ́ agbʋʋn 1990 ghë. Nɔnjɛ Skinɛrë nʋn aghɩnë kebë edi-oo oforu gbonë ghë.

BUDE SASAGHƖNELË KË LƐ́ AGHƖNË EBË EYƆYƆ NDAKA JUMANNË GHË

Agbʋʋn 1894 dʋwa n’yo, Ʒoova omuonë etʋ bude sasaghɩnelë, ë kë eyi edagha nɔnjɛelënelë. Agbʋʋn 1926 ëë Avɛ-lɔhʋn-arɩnë ghë, bude sasaghɩnelë jumannë pétè. Pëlɛ, kë ghe kpa ghe ebɔ mici nkpɔ sɛsɛ ghe edagha nɔnjɛelënelë wo, ese kë bá ebɔ mici aɲʋn. Lapɔ esë, vɛ nkpɔ ghë, kebë ebɔ cibɩ 100 eka ndanë.

Nɔnjɛ Ʒɔrʒë Drapɛrë lɛ́ bude sasagho. Në ghɛ́ghɛ nakwa cé elë omuonë. Kpe jɔnë në hɛ́: “Ghonë esasa kpashi ereninë, bë efuɔfuɔ álɛ kpashinë bë emʋn n’ye bukwa ɲá eshu [...]. Àlɛ́ nɔnjɛelënë kë arɛshi óó kë në ecamëlanë, kë ghe eɔsɛ ghe efuɔfuɔ [Is. 56:10]. Bunë bude sasaghɩnë bë eɲishinë lɛ, ntɛnɩ elë esë ebë eɲishinë lɛnë, [...] ëë lɛ́ n’ye ebë ebɔ aɛn eba Sasagho Eshiso-kunë ghë, ebë eka ëë, ebë ekpa ewɛsɛ ëë. Më elele mɛnsɩ ebɔ bu ntɔnelë ele órò, më elɛ ëë oghorumɔn yɔghɔ ghë.” Nɔnjɛ yikpe Ʒɔrʒë rɔ́ agbʋʋn 1938. Në nʋn aghɩnë kë bá edi-oonë oforu ghonë ghë.

KË SHÉ BUDE JƐMƐN GBƆ NI YƆRKË

Agbʋʋn 1926 Avɛ-enɛn ëë mici 14-18 ghë, ëë kë shé agbʋʋnnë ëë bude jɛmɛn gbɔ fɛjinë Ni Yɔrkë oonë ghë. Aghɩnë kë eghɛghɛ oonë ëë Ʒurnalënë, kë dísʋ n’ye kebë ehɛ mbë órònë nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë bá egbagbashinë jɔ kelë Ʒurnalënelë ghë. Mbë órònë ëë lɛ́: “Eshipata aghʋghʋ gbɔnë dásɛ.” Ɲan cibɩ je álɛ bude jɛmɛn gbɔ ntɔnë bë egbɔ eo˗órònë, oonë ëë ʒurnalëfa fannganë kë mʋ́n kelë dɔ́në, kë gha kpa gha dísʋ n’ye kebë ehɛ bude jɛmɛn gbɔ ntɔnë ëë jɔ n’ye.

Nɔnjɛelënelë kë vívi n’ye kebë elɔ ngiki powu bë emʋn bunë ʒurnalë-aghɩnelë kë lɛ́ kelënë. N’yonë, Avɛ-enɛn vandredi mici 15 ghë, nɔnjɛ yikpe Robɛrë Martɛn sɔ́ nakwa flɛflɛ nkpɔ, ëë órò ëë lɛ́ Contre le peuple, álɛ bë ebɔ eya bu pʋpʋnë ʒurnalë-aghɩnelë kë lɛ́në, bë ekpa ehɛ ngiki mbë órònë nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë bá egbagbashinë jɔ. Nɔnjɛ Robɛrë hɛ́ kɔ: “Elë omunë eghɛ́ghɛ nakwa ntɔnë alɛ elë omu mashinë lɛ. Nɔnjɛelë eyikpenë kë emimi juman ntɔnë aɛnnë kë dí juman ngbú lɛ orugbu lɛ álɛ kebë esɔ nakwa flɛflɛ ntɔnë mɩɩ ngbudukɛ nkpɔ akpɩ ya aɲʋn akpɩ obronu. Kebë ebɔ nakwa flɛflɛ ntɔnelë elɔ nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë kë wá sɩsɩ gbɔ ntɔnë ghënë álɛ kebë ebɔ ëë ekɛkɛ ngiki kwapowu.” Mící ntɔnë ee jɛmɛnnë bë ererenë, nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ ka dá nakwa flɛflɛ ntɔnë ëë-kɛkɛ. Mɩɩ lɛ ci bë ekunë, kë kɛ́kɛ nakwa flɛflɛnë 300.000.

Samedi lɛ dimanshë lɛnë, nɔnjɛelënelë kë bɔ́ ebëlɛgba ghë kɛ́kɛ nakwa flɛflɛnë mɩɩ ɲan leje bë elɛ ngbudukɛ nkpɔ! Kë kpa bɔ́ elë nakwa Délivrance 3.783, álɛ ëë nakwajɛ 35.140 lɛ kɛ́kɛ ngiki.

Avɛ-enɛn ëë mici 17 já dimanshënë, ocomba cibɩ 3 ghënë, ngiki mɩɩ bë eɔsɛ epi 12.000 kë wá cé nɔnjɛ Ritɛrfɔrdë ëë mbëshigbagbanë. Mbëshigbagbanë bë ererenë, ngiki fannga nhɛn kpa vívi n’ye kebë emʋn bu edɔ. N’yonë, kë kɛ́kɛ ngiki nakwa mɩɩ dɔ́ she akpɩ ɲaako. Cibɩ ntɔnë ghë, elë gha boepi gha wú bu ntɔnë sé.

KË LƐ́ AƲN PUƆPUƆ NKPƆ 117 ADAMË STRITË

Noo ngikinë kë eka elë nakwanë kë edɔ eyinë, nɔnjɛelënë kë edi juman Bruklinë Betɛlënë ghë gbonë, kë wú kɔ bayɛ n’ye ebë egbugbu aʋnnë elë eso esɔ elë nakwanë. Agbʋʋn fannga nhɛn ghë, nɔnjɛelënë kë bɔ́ aʋnnë kë eso esɔ elë Ofo nakwanë, kë enɛ ëë apɩ vɛ vɛ. Kë elɛlɛ ëë 18 Kɔnkɔrdë Stritë, ese kë wú n’ye aʋn ntɔnë lɛ́ lomu. N’yonë, nɔnjɛelënelë kë vé eshi Adamë Stritë. Kë lɛ́ aʋn etaʒë epìe shí ëë ghë. Noo, etaʒënë dɔ́në, bu ntɔnë lɔ́ nɔnjɛelënë kë ɔɔ juman-ku nfre nfrenë kë ebɔ eso ghë esɔ elë Ofo nakwanelë.

Aʋnnë kë elɛ 117 Adamë Stritënë, bë erere agbʋʋn 1927, álɛ nɔnjɛelënë kebë eso ëë ghë edi kelë Ofo jumannë. Agbʋʋn nkpɔkpɔ ntɔnë ghë, nɔnjɛelënë eyimbunë edɔ eyi, Ʒoova omuonë esë ekpa eca eyi. Bu ntɔnë lɔ́ ofosʋghɩnë kë mʋ́n bu yí ngbɔ ngbɔ mɩɩ álɛ bë egbɔ eshu micinë kebë edi eyi Ʒoova Adashɛghɩnë.