Ɛbɩlawɔlɛ Nɩɩ Dasɩlɛlilɛ Dɩyɛzumanlɛ Kɛlɛta Nwʋ Awuuku Nu Ɛbɩbɛlɛ
© 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
SEPTEMBER 7-13
BAYƖBƲLƲ NU ANWƲNYIA
Yɛdwɩnɩndwɩnɩ Gyehova Yi Subanɩ Nwʋ a, Ɩhyɛ Ye Dedi Ɛzɩzɩbɛ
wp19.1 6 ¶1–7 ¶1
Kɛ Nyamɩnlɩ Dɩ Se a?
“O Niibenyia Tumivʋlɔ Gyehova! Kila! Mɔwʋ yɛ oluwa wu tumi kezile yi zʋ wɔlɩ sʋlɔ nɩɩ azɩlɛ yɩ a.”—GYƐLƖMAYA 32:17.
Yɛnwʋ dasɩlɛ mɔɔ ikile kɛɛ Nyamɩnlɩ wɔ tumi wɔ abɔdɩ nu. Kɛ ndianwʋ nɩ sɛ ekyina oyuwa nu a, ɛtɩ oyuwa yɩ ɛhyɩmɛ. Eyi ma yɛnwʋ yɩ kɛɛ Gyehova wɔ tumi paa. Kɛ oyuwa yi munwa ɛhyɩmɛ dɩ se a? Bɛkã kɛɛ oyuwa yɩ munwa ɛhyɩmɛ dɩ kɛyɛ 27,000,000 degrees Fahrenheit (15,000,000°C). Wɔ anyɩnlɩwulɛ ɔkʋ̃ bela nu nɩ anwʋzɩzɩbɛ mɔɔ ɩzʋ̃ oyuwa yɩ nu ɩba nɩ, yi munwa hyɩmɛ dɩkɛɛ bɔmbʋ miliyɔnʋ yaalɛ sʋ̃maa dɩyɛ yɩ.
Naasʋ̃ sɛ ɛfa oyuwa yɩ tindiã ahɔnlɔnwa trillion sʋ̃maa mɔɔ bɔwɔ sʋlɔ nɩ nwʋ a, oyuwa yɩ dɩ ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ kʋlaa. Sayɩnsɩmaa kile numɔ kɛɛ ɔhɔnlɔwa kezile be mɔɔ bɔfʋlɔ yɩ UY Scuti nɩ, yɩ tɛtɛlɛ tɛla oyuwa yi mbɔmɩ 1,700. Sɛ UY Scuti ba wula oyuwa yɩ agyianu a, sa ɩkɩda azɩlɛ yɩ zʋ na ɩava ɔhʋanɩ mɔɔ Jupiter pɩlanɛtɩ yɩ duwa nu nɩ sʋ̃. Eyi bʋwa yɛ ma yɛtɩ odwokɔ mɔɔ Gyɛlɩmaya hanlɩ yɩ tʋ bʋwɔ paa, mɛyɩ yɛ lɛ kɛɛ Gyehova luwalɩ yi tumi kezile yi zʋ yɛ ɩwɔlɩ amansɔnɩ yɩ a.
Mɩnla mfasʋ̃ yɛ yenyia wɔ Nyamɩnlɩ yi tumi zʋ a? Nyamɩnlɩ yɩ abɔdɩ bʋwa yɛ ma yɛkɔ zʋ yɛbʋwa nnwʋanlɩ nu. Ebiye yɛ lɛ oyuwa nɩɩ nninyeni ngɩnlɩma mɔɔ ɩwɔ azɩlɛ yɩ zʋ nɩ. Akʋ̃ sʋ̃ Gyehova duwa yi tumi zʋ bʋwa yɛ senyii. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ a? Wɔ asʋ̃mavʋlɔ yɩ bɛ mmɩlɩ zʋ nɩ, Nyamɩnlɩ manlɩ tumi wɔ Gyisɛsɩ ma ɩva ɩyɛlɩ nnwʋánlɩ nninyeni sʋ̃maa. Ɛhɛlɛlɛ odwokɔ yɩ kã nwʋmɔ odwokɔ kɛɛ: ‘Anyɩnlɩsunliɣamaa bɔnwʋ dɩyɛ, mmubuwa betiyia, kwatamaa bɔ nwʋ sa, azʋ̃tiliɣamaa bɛtɩ odwokɔ, bodunwo bɛzabɛ mɔɔ bowuwu nɩ bɛɣa nnwʋanlɩ nu.’ (Mt. 11:5) Na nnɛ sʋ̃ ɛ? Bayɩbʋlʋ yɩ kã kɛɛ, ‘Ɩma anwʋzɩzɩbɛ wɔ mɔɔ ɩvɛ nɩ, na bɛzabɛ mɔɔ bɛfa bɔ nwʋ betiã Gyehova zʋ nɩ kenyia anwʋzɩzɩbɛ fʋlɔ.’ (Ayɩ. 40:29, 31) Nyamɩnlɩ kʋhʋla kɛma tumi sʋnʋnkʋ̃ yɛ ma yɛkɛva yekegyina ye ndwokɔzɩzɩbɛ munwa. (2 Kɔl. 4:7) Asʋ̃ eyi ɩáma ɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ eɣike Nyamɩnlɩ a?
Nyamɩnlɩ Yɩ Ɔlɔlɛ Wɔ Kɛnɩ Daabaa?
Dɩyɛ ɔkʋ̃ mɔɔ ɩkɔwʋwa wʋ na wʋ adwɩnɩ ɩáyɛlɩ wʋ anwɩ̃ anwɩ̃ mmɩlɩ mɔ eyiyiaa ndwokɔzɩzɩbɛ yɛ lɛ kɛɛ ɛkɛhakɛ Gyehova yɩ ɔlɔlɛ kanyɩɩ nɩ. (Kɩnga Ndwomi 31:7; 136:1.) Adwɩnɩ mɔɔ ɩwɔ odwokɔpɔkɔ “ɔlɔlɛ kanyɩɩ” mɛda yɛ lɛ kɛɛ abiye kɔvʋãmɩ abiye nwʋ pampɩɩ mmɩlɩ munwala. Gyehova yɛ ɔlɔlɛ kanyɩɩ nwʋ ndianwʋ kezile. Bayɩbʋlʋ yɩ kã Gyehova nwʋ odwokɔ kɛɛ “yɩ ɔlɔlɛ ɩwɔ ɛkɛnɩ daabaa.” (Ɛkɩ. 34:6, 7) Akʋ̃ sʋ̃, ɩkã kɛɛ Gyehova: Yɩ ‘ɔlɔlɛ kanyɩɩ nɩ ɩzʋnɩ ɩma bɛzabɛ mɔɔ bosũ bɔfʋlɔ yɩ nɩ.’ (Ndw. 86:5) Dwɩnɩ mɔɔ eyi kile nwʋ: Gyehova iléyiaki yɩ asʋ̃mɩvʋlɔ nɔhʋanlɛmaa kyɩ̃! Sɛ ɛkakɛ kɛɛ Gyehova di nɔhʋanlɛ a, ɩkɛma ekegyina pindinyii mmɩlɩ mɔ eyiyiaa ndwokɔzɩzɩbɛ nɩ.—Ndw. 23:4
Kezimɔ Ɔzʋ̃ Wʋ Ahʋnlɩnɩ Nu Kɔwɔ Gyehova Mpayɩ
Kɩnga Gyɛlɩmaya 12:1. Gyɛlɩmaya yi padi golɔlɩ iluwakɛɛ ɩnwʋnlɩ kɛɛ bɛzabɛ mɔɔ bɛyɛ nninyeni tanɩ nɩ bedii bʋwɔ. Akʋ̃ sʋ̃, yi padi golɔlɩ iluwakɛɛ yi mmenii Yizilayamaa yɩ lili yɩ nwʋ nwɔwɩ. (Gyɛ. 20:7, 8) Sɛ yɛnwʋ kɛɛ mmenii tanɩ bedii bʋwɔ anzɛnyɩɩ mmenii di yɛ nwʋ nwɔwɩ a, ɩma yɛtɩ yi odwokɔ yɩ tʋ. Ɩwɔ numɔ, Gyɛlɩmaya hanlɩ kezimɔ ɩtɩ nɣanlɩ wɔ odwokɔ yɩ nwʋ hileli Gyehova dɩyɛ, naasʋ̃ ɩátɩndɛ tiyia Gyehova kɛɛ ɩ nɩɩ yɩ iáli yi bʋwɔ. Na mmɩlɩ mɔ ɩnwʋnlɩ kezimɔ Gyehova dɩnɣɛnlɩ yi mmenii nɩ, ɩmanlɩ inyianlɩ anwʋlazʋ kezile kɛɛ Gyehova buwa ndɛnɩ mɔɔ ɩtɩnɣɛ. (Gyɛ. 32:19) Amɩyɛ sʋ̃, sa yɛkʋla yɛkã kezimɔ yɛtɩ nɣanlɩ wɔ nsisi nwʋ nɩ yekile Gyehova, na yeanyia anwʋlazʋ kɛɛ Gyehova kɛyɩ yi munwatĩĩ kɛnɩ wɔ mmɩlɩ baaba nu.
Mɔɔ Ozumanlɩ Wɔ Bayɩbʋlʋ Yɩ Nu
Kezimɔ Enyia Gyehova Yɩ Tanɩfakyɛ Zʋ Mfasʋ
Iluwa elelɛdɩyɛ afɔlɩ yɩ ti, Gyehova kʋla pɩba tanɩyɛlɛmaa mɔɔ bonu bɔ nwʋ nɩ bɛ tanɩ. Bɛmá yehila mɔɔ Bayɩbʋlʋ yɩ kã falɩ kezimɔ Gyehova yɛ zɔ nɩ nwʋ. Bayɩbʋlʋ yɩ kã Gyehova nwʋ odwokɔ kɛɛ, ɩwʋwʋ tanɩ ɩkɔ. Eyi ma tanɩyɛlɛnii nɩ yɩ nwʋ tɩ. (Ndw. 51:7; Ayɩ. 4:4; Gyɛ. 33:8) Gyehova yɩzayɩ ɩkã mɔɔ ɩzʋ̃ ɔzɔ mɔɔ ɩyɛ nɩ nu ɩba nɩ nwʋ odwokɔ kɛɛ: “Ɩwɔ numɔ kɛɛ bɛ tanɩ ɩdɩ kɛɛ koogyanɩ dɩyɛ, naasʋ̃ ɩkɛyɛ sakʋʋ kɛɛ sunoo; ɩwɔ numɔ kɛɛ ɩyɛ kanwuu kɛɛ ɛdamɛ kɔkɔlɔ dɩyɛ, naasʋ̃ ɩkɛyɛ sakʋʋ kɛɛ owuanɩ eɣinli.” (Ayɩ. 1:18) Sɛ debe kɔkɔlɔ kalɩ atalɩ anzɛnyɩɩ ɛdamɛ be nu a, ɩyɛ sɩ paa kɛɛ ɛkɛyɩ yɩ wɔ numɔ. Naasʋ̃ ndindianwʋ eyi ma yenyia anwʋlazʋ kɛɛ, Gyehova kɔhʋla kɔwʋwʋ yɛ tanɩ ma ɩkɔhɔ kʋlakʋla mɔɔ yɛlɔ́nwʋ yɩ dɔkʋ̃.
Ɛɣɩngalɛ
Yɛpɛ kɛɛ yɛtɩ mɔɔ yɛkɩnga wɔ Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ nu nɩ tʋ. Kɛ ɔzɔ a, yelényia ɔzʋlɔ mfasʋ ana bela. Kɛ ndianwʋ nɩ, sunzu nkɔmmɔ be mɔɔ Gyisɛsɩ nɩɩ “benyia be mɔɔ izi Mmɛla yɩ nɩ” wɔlɩ nɩ nwʋ kila. (Kɩnga Luuku 10:25-29.) Mmɩlɩ mɔ benyia nɩ ɣizialɩ mɔɔ ɩkɛyɛ na ianyia nnwʋanlɩ mɔɔ íni awielɩyɛ nɩ, Gyisɛsɩ hwɩnlɩ yɩ adwɩnɩ ziyeli Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ zʋ. Iɣizialɩ yɩ kɛɛ: “Mɩnla yɛ bɛhɛlɛ yɩ wɔ Mmɛla yɩ nu a? Kɛ ɛdɩlɩ mɔɔ ɛɣɩnganlɩ yɩ tʋ zeli a?” Benyia nɩ wuwalɩ yɩ bʋwɔ, ɩvalɩ ɛhɛlɛlɛ yɩ nu ndwokɔ mɔɔ ɩfalɩ Nyamɩnlɩ nɩɩ ɔhɔnwʋmmɔ nwʋ ɔlɔlɛ nwʋ nɩ ɩhanlɩ. (Lɛv. 19:18; Dit. 6:5) Naasʋ̃ yɛ mɔɔ benyia nɩ ɣizialɩ nɩ ndwɩ: “Aninyia paa yɛ lɛ mʋ ɔhɔnwʋ a?” Mɔɔ iɣizialɩ nɩ kile kɛɛ ɩátɩ mɔɔ ɩɣɩnganlɩ nɩ tʋ ankasa. Meti nɩ ɩánwʋ kezimɔ ɩkɛva Ɛhɛlɛlɛ yɩ ɩkɛyɛ egyima bʋwɔ wɔ yɩ ɛbɩlawɔlɛ nu.
Nninyeni be wɔ kɛ mɔɔ yɛyɛ a, ɩkɔhʋla ɩkɔwʋwa yɛ ma yɛkɛdɩ Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ mɔɔ yɛkɩnga nɩ tʋ bʋwɔ. Adwɩnɩhilelɛ mɔɔ ɩkɔhʋla ɩkɔwʋwa wʋ nɩ be ɛdɩ. Bɔ́ Mpayɩ ansaana wʋawɔ ɛɣɩngalɛ yɩ tʋ. Yehyinyia Gyehova yɩ mmʋwalɩyɛ na yɛahʋla yɛadɩ Ɛhɛlɛlɛ Odwokɔ yɩ tʋ, meti sa yɛkʋla yesiã yɩ kɛɛ ɩva sunzuma nwanzanwanza yɩ ɩwʋwa yɛ ma yɛva yɛ adwɩnɩ yeziye mɔɔ yɛkɩngaa yɩ zʋ. Akʋ̃ sʋ̃, dɩdagyɩ kɩnga. Eyi kɔwʋwa wʋ ma ɛkɛdɩ mɔɔ ɛkɩngaa nɩ tʋ. Sɛ ɛkɩnga ma ifindenli wʋ munwa anzɛnyɩɩ ɛkɩnga di Bayɩbʋlʋ ɛɣɩngalɛ mɔɔ bɛyɛ yɩ odiyo nɩ mɛda a, sa ɩkʋla ɩbʋwa wʋ paa. Eyi kɛma ɛkɛva wʋ adwɩnɩ munwala ekeziye zʋlɔ, na ɩkɔwʋwa wʋ ma ɛkɛdɩ yɩ tʋ, ɛkɛhakɛ na wʋazuma nninyeni sʋ̃maa wɔ Nyamɩnlɩ Odwokɔ mɔɔ ɛkɩngaa yɩ nu. (Dwh. 1:8) Sɛ ɛkɩnga owie a, sia bɔ mpayɩ da Gyehova asɩ wɔ yɩ Odwokɔ mɔɔ ɩva ɩhyɛ yɛ nɩ nwʋ na siã yɩ kɛɛ ɩwʋwa wʋ ma ɛva mɔɔ ɛɣɩnga nɩ ɛyɛ egyima.
SEPTEMBER 14-20
BAYƖBƲLƲ NU ANWƲNYIA
Mɔɔ Ozumanlɩ Wɔ Bayɩbʋlʋ Yɩ Nu
Kɔ Zʋlɔ Fa Nyamɩnlɩ Yɩ Ɔhʋanɩhilelɛ Yɛ Egyima
Alʋbɔ sʋ̃maa mɛda nɩ, Gyehova yɩlɩ ndɛnɩwuwalɛmaa kɛɛ behilé yi mmenii ɔhʋanɩ. Mɛyɩ mɛda wɔ awulombunli yi bɛ mmɩlɩ zʋ nɩ, Gyehova yɩlɩ nkɔmɩhyɛmaa kɛɛ behilé yi mmenii ɔhʋanɩ. Awulombunli mɔɔ nɩ bedi nɔhʋanlɛ nɩ, bediyeli ɔhʋanɩhilelɛ mɔɔ nkɔmɩhyɛmaa nɩ va manlɩ bɛ nɩ. Kɛ ndianwʋ nɩ, Bulombunli Devidi zʋ̃ kãnwʋazɩ nu leli ɛdɩnyɩanlɛ mɔɔ nkɔmɩhyɛnii Netanɩ va manlɩ yɩ nɩ dianlɩ nu. (2 Sa. 12:7, 13; 1 Mm. 17:3, 4) Bulombunli Gyehohyafatɩ valɩ yɩ nwʋ dianlɩ ɔhʋanɩhilelɛ mɔɔ nkɔmɩhyɛnii Gyehazɩyɛlɩ va manlɩ yɩ nɩ zʋ, na ɩhyɛlɩ Dwuudamaa nɩ ɛzɩzɩbɛ kɛɛ ‘benyiá Nyamɩnlɩ yɩ nkɔmɩhyɛmaa yɩ nu dedi.’ (2 Mm. 20:14, 15, 20) Mmɩlɩ mɔ Bulombuli Hɛzɩkaya yɩ nwʋ hyɩlɩlɩ yɩ nɩ, ɩbɩbɛlɩ mmʋwalɩyɛ wɔ nkɔmɩhyɛnii Ayɩzaya kɛnɩ. (Ayɩ. 37:1-6) Mmɩlɩ bela mɔ awulombunli yi lili Gyehova yɩ ɔhʋanɩhilelɛ zʋ nɩ, Gyehova yilalɩ bɛ na ɩwɔlɩ manlɩ yɩ nwʋ banɩ. (2 Mm. 20:29, 30; 32:22) Ankɩ ɩsɛ kɛɛ eyi ma abiyela nwʋ kɛɛ Gyehova iluwa nkɔmɩhyɛmaa yɩ zʋ ikilee yi mmenii ɔhʋanɩ. Naasʋ̃ awulombunli sʋ̃maa nɩɩ Yizilayamaa be bɛátiye Gyehova yɩ nkɔmɩhyɛmaa nɩ.—Gyɛ. 35:12-15.
Ɛɣɩngalɛ
Nninyeni anwɩ̃ sʋ̃ mɔɔ ɩkɔhʋla ɩkɔwʋwa wʋ ma ɛkɛdɩ Bayɩbʋlʋ yɩ tʋ bʋwɔ yɛ dɩ. Bizia wʋ nwʋ ndwokɔ mmɩlɩ mɔ ɛkɩngaa nɩ. Sɛ ɛkɩngaa ndwokɔ be wɔ Bayɩbʋlʋ yɩ nu a, bizia wʋ nwʋ kɛɛ: ‘Aninyiammɔ yɛ odwokɔ eyi falɩ bɔ nwʋ a? Aninyia yɛ ɩtɩndɛɛ a? Aninyia yɛ ɩtɩndɛɛ ikile yi a, na mɩnla ti a? Ɛhɩnla dɩka yɛɛ mɩnla mmɩlɩ yɛ odwokɔ eyi isii a?’ Ndwokɔ eyimmɔ kɔwʋwa ma ɛkɛva wʋ adwɩnɩ ekeziye mɔɔ ɛkɩngaa nɩ zʋ na wʋadwɩnɩndwɩnɩ nwʋmɔ wʋahɔ aɣinzi. Akʋ̃ sʋ̃ mɔɔ ɛkɩngaa nɩ, kɛlɛ nwʋmɔ ndwokɔ sikalɛ be tiã kɛ. Sɛ ɛkɛlɛ mɔɔ ɛkɩngaa yɩ nɩ nwʋ debe etiã kɛ a, ɩma ɔdwɩnɩndwɩnɩ nwʋmɔ kɔ aɣinzi na ɩkɔwʋwa wʋ ma ɛkɛdɩ yɩ tʋ bʋwɔ sʋ̃. Sɛ yɛkɛlɛ mɔɔ yɛɣɩnga yɩ nwʋ debe a, ɩbʋwa yɛ ma yɛkakɛ. Sa ɔkʋla ɛkɛlɛ ndwokɔɣizialɛ be, ɛbɩbɛlɛnu be mɔɔ ɛyɛlɩ, ndwokɔ aditili, kezimɔ ɛkɛva mɔɔ ɛɣɩnganlɩ nɩ ekeli egyima anzɛnyɩɩ kezimɔ ɛtɩ nɣanlɩ wɔ mɔɔ ɛɣɩnganlɩ nɩ nwʋ etiã kɛ. Ebiye a, ɔkɔnwʋ kɛɛ nninyeni mɔɔ ɛkɛhɛlɛ ekediã kɛnɩ nɩ, ɩkɔwʋwa wʋ ma ɔkɔnwʋ Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ kɛɛ kɛlɛta mɔɔ ɩhɛlɛlɩ ɩmanlɩ wʋ.
Gyisɛsɩ nwʋnlɩ kɛɛ nwʋmɔ hyinyia paa kɛɛ yɛdwɩnɩndwɩnɩ nninyeni nwʋ yɛkɔ aɣinzi na ama yɛadɩ mɔɔ yɛkɩnga wɔ Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ nu nɩ tʋ. (Kɩnga Matiyu 24:15.) Kɛ yɛkɔdwɩnɩndwɩnɩ nninyeni nwʋ yɛkɔhɔ aɣinzi nɩ, kɛ ɩtʋ ikile a? Ikile kɛɛ yɛkɔnwʋ abusunwawɔlɛ nɩɩ sʋnʋnkʋ̃ mɔɔ ɩwɔ ndwokɔ be nu na yɛadɩ ndwokɔ mɔɔ ɩɣɩnta nɩ tʋ. Akʋ̃ sʋ̃ kɛmɔ Gyisɛsɩ hileli nɩ, ɩsɛ kɛɛ yɛdwɩnɩ nninyeni nwʋ yɛkɔ aɣinzi na yɛanwʋ ndwokɔ mɔɔ isizi a ikile kɛɛ Bayɩbʋlʋ nkɔmɩhyɛ ɩɣa nu. Ihyinyia kɛɛ yesunzu nninyeni nwʋ yɛkɔ aɣinzi ama yɛahʋla yeanyia mɔɔ yɛkɩngaa wɔ Bayɩbʋlʋ yi nu munwala zʋ mfasʋ.
SEPTEMBER 21-27
BAYƖBƲLƲ NU ANWƲNYIA
w08 10/15 11 ¶18
Gyehova Yɩ Anyɩ Kɔ Yɛ Nwʋ
Ɩka ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ ma Babilɔnʋmaa zʋ̃ Gyelusalamɩ yɩ́ bɔ nwʋ nɩ, Gyelusalamɩ Bulombunli yi manlɩ bɛvalɩ Gyɛlɩmaya bedianlɩ fiyiadɩ. Nɩ kɛ ɩkɛyɛ na ianyia alɩyɛ iali a? Sɛ nɩ bɛlɛ́kyɩlɩ yɩ a, ankɩ sa yɩzayɩ ɩkɔ ɩpɛ yɩ alɩyɛ. Naasʋ̃ odwokɔ yɩ yɛ lɛ kɛɛ, bɛzabɛ mɔɔ nɩ bodua yɩ nwʋ beyiyia mɔɔ bo nu sʋ̃maa tanɩ yɩ nɩ, bɔnlʋmmɔ yɛ nɩ ɩsɛ kɛɛ bɔbʋwa yɩ a. Mɛyɩ po nɩ, Gyɛlɩmaya valɩ yɩ nwʋ dianlɩ Gyehova zʋ na kɛ enii zʋ a. Anʋhʋba mɔɔ nɩ Gyehova wɔ kɛɛ ikehila Gyɛlɩmaya nɩ, asʋ̃ ilili zʋ a? Nyɛ! Ihilalɩ kɛɛ Gyɛlɩmaya kenyia “pʋanʋ kukuluba eɣile bela . . . kɔbʋmɩ kɛɛ pʋanʋ mɔɔ ɩwɔ twonwa yɩ nu munwatĩĩ zanlɩ.” (Gyɛ. 37:21) Mmɩlɩ mɔ kɔmɩ, adimakɛlɛ, nɩɩ owulo isizii nɩ, Gyɛlɩmaya, Baluki, nɩɩ Yibɛdɩ-mɛlɛkɩ nyianlɩ be ti lili nu.—Gyɛ. 38:2; 39:15-18.
Mɔɔ Ozumanlɩ Wɔ Bayɩbʋlʋ Yɩ Nu
it “Gyehoyakɩmɩ” ¶9
Gyehoyakɩmɩ
Mmɩlɩ mɔ Gyehoyakɩmɩ yɩ ɣa Gyehoyakɩnɩ valɩ yɩ nwʋ manlɩ Nebukadineza nɩ, ɩvalɩ Gyehoyakɩnɩ yɩ ankɩlɩ Zɛdɩkaya iziyeli Dwuuda zʋ Bulombunli. (2 Mm. 36:9, 10) Eyi manlɩ nkɔmɩhyɛ mɔɔ Gyɛlɩmaya hyɛlɩ kɛɛ Gyehoyakɩnɩ lényia abiyela ma ɩkɔwʋwa Devidi yi abulongua yi zʋ nɩ ɣalɩ numɔ. (Gyɛ. 36:30) Gyehoyakɩnɩ lili dɩyɛ aziyanɩ asã nɩɩ aɣile bunlu la.
Ɛɣɩngalɛ
Gyehova bʋwa yɩ azʋ̃mɩvʋlɔ ma bosunzu nninyeni nwʋ bɔkɔ aɣinzi. Meti bɔ yɩ mpayɩ na siã yɩ kɛɛ ɩwʋwa wʋ ma ɔhʋla ɛyɛ ɔzɔ. (Ɛɣɛ. 2:6) Kɛ ɛkɛyɛ wʋ mpayɩ nwʋ egyima ekeze a? Dɩdagyɩ sunzu mɔɔ ɛkɩnga nɩ nwʋ bʋwɔ na nwʋ kezimɔ ɩfalɩ nninyeni mɔɔ ezi daada nɩ nwʋ. Mɔɔ ɩkɔwʋwa wʋ nɩ, pɩbɛlɩ yɛ awuuku mɔɔ yɛfa yesuma Bayɩbʋlʋ dɩkɛɛ Buuku Mɔɔ Gyehova Dasɩvʋlɔmaa Bɛfa Bɛyɛ Ɛbɩbɛlɛnu yi nu. Awuuku eyimmɔ mɔɔ yɛfa yesuma dɩyɛ nɩ kɔwʋwa wʋ ma ɛkɛdɩ Bayɩbʋlʋ nu odwokɔ be tʋ bʋwɔ na wʋanwʋ kezimɔ ɛkɛva ɛkɛyɛ egyima wɔ wʋ ɛbɩlawɔlɛ nu. (Hib. 5:14) Sɛ ɔdwɩnɩndwɩnɩ Ɛhɛlɛlɛ Odwokɔ yɩ nwʋ ɔkɔ aɣinzi mmɩlɩ mɔ ɛkɩngaa nɩ a, ɩkɛma ntɩyasɩ mɔɔ ɔwɔ wɔ Ɛhɛlɛlɛ yi nu nɩ kɛyɛ kezi.
Nɩ Sadusiimaa nɩ zi awuuku anlu mɔɔ ili bɔmʋnlɩ wɔ Hibulu Ɛhɛlɛlɛ yɩ nu bʋwɔ paa, naasʋ̃ bowuli bɛ anyɩ bogualɩ nɔhʋanlɛ odwokɔ mɔɔ ɩwɔ numɔ mɔɔ nwʋmɔ hyinyia paa nɩ zʋ. Kɛ ndianwʋ nɩ, kila kezimɔ Gyisɛsɩ yɩlɩ Sadusiimaa bo odwokɔɣizialɛ mɔɔ ɩfalɩ awudunwolɩyɛ nwʋ nɩ yi munwa. Iɣizialɩ bɛ kɛɛ: “Asʋ̃ bɛlɛ́kɩnganlɩ wɔ Mosisi buuku yi nu, odwokɔ mɔɔ ɩfalɩ ndibe ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ yɩ nwʋ nɩ kɛɛ, Nyamɩnlɩ izeli Mosisi kɛɛ, ‘Mamɩ yɛ lɛ Abilehamɩ Nyamɩnlɩ nɩɩ Ayɩzɩkɩ Nyamɩnlɩ nɩɩ Gyekɔpʋ Nyamɩnlɩ a’?” (Mk. 12:18, 26) Ɩwɔ numɔ nɩ Sadusiimaa nɩ ɣɩnga ɔzɔ odwokɔ yɩ mbɔmɩ sʋ̃maa dɩyɛ, naasʋ̃ Gyisɛsɩ yɩ ndwokɔɣizialɛ nɩ lalɩ yɩ ali kɛɛ nɩ bowu bɛ anyɩ bogua Bayɩbʋlʋ nu nɔhʋanlɛ mɔɔ nwʋmɔ hyinyia paa mɔɔ mɛyɩ lɛ awudunwolɩyɛ nɩ zʋ.—Mk. 12:27; Lk. 20:38.
SEPTEMBER 28–OCTOBER 4
BAYƖBƲLƲ NU ANWƲNYIA
Bɔhɔ Zʋlɔ Bɔwʋwa Bɔ Nwʋ Nkʋ̃kʋ̃ Nkʋ̃kʋ̃
w13 1/15 9 ¶12
Nyia Akɛnɣazɩzɩbɛ Iluwakɛɛ Gyehova Kɩnla Wʋ Nwʋ!
Yibɛdɩ-mɛlɛkɩ mɔɔ nɩ ɩdɩ ebani wɔ Bulombunli Zɛdikaya yɩ ahɩmfiye nɩ valɩ yɩ nnwʋanlɩ dianlɩ asianɩ nu va leli Gyɛlɩmaya. Nɩ beli awohwi bediã Gyɛlɩmaya zʋ ma bɛva yɩ bediã kuma be mɔɔ mpitiã yɛ numɔ manlɩ nu kɛɛ iwu. (Gyɛ. 38:4-6) Ɩwɔ numɔ kɛɛ nɩ bɛtanɩ Gyɛlɩmaya na nɩ asianɩ wɔ numɔ kɛɛ Yibɛdɩ-mɛlɛkɩ keziã kɛma yɩ dɩyɛ, naasʋ̃ ɩhɔlɩ Bulombunli Zɛdɩkaya yɩ kɛnɩ ɩhɔ hanlɩ biye ɩmanlɩ yɩ. Zɛdɩkaya leli dianlɩ numɔ na ɩvalɩ mmenyia 30 ma bɛhɩnlanlɩ Yibɛdɩ-mɛlɛkɩ nwʋ ma bɔhɔ bɛyɩlɩ Gyɛlɩmaya. Gyehova luwalɩ Gyɛlɩmaya zʋ hã hileli Yibɛdɩ-mɛlɛkɩ kɛɛ, sɛ Babilɔnʋmaa ba tua Gyelusalamɩ nwʋ yiyia a, ikenyia yi ti kelili nu. (Gyɛ. 39:15-18) Sɛ yenyia akɛnɣazɩzɩbɛ yɛyɛ mɔɔ Nyamɩnlɩ pɛ nɩ a, ikeyila yɛ.
w19.11 6 ¶17
Ɛ Nɩɩ Wu Mmeliyema Nyiá Ɔhɔnwʋvalɛ Mɔɔ Numɔ Yɛ Sɩ Ansaana Awielɩyɛ Yɩ Iaɣa
Mmɩlɩ mɔ nninyeni nu yɛlɩ sɩ nɩ, Gyɛlɩmaya lalɩ yɩ ali kɛɛ ɩdɩ ɔhɔnwʋba. Kɛ ndianwʋ nɩ, mmɩlɩ mɔ Yibɛdɩ-mɛlɛkɩ leli Gyɛlɩmaya nnwʋanlɩ nɩ, nɩ yi kunlu tu kɛɛ Dwuuda mbanimbani yi kɛyɛ debe yi. Mmɩlɩ mɔ Gyɛlɩmaya dɩlɩ nwʋmɔ odwokɔ nɩ, iáyiaki yɩ ɔhɔnwʋ yɩzayɩ nkʋ̃ ma idi nwʋmɔ egyima. Ɩwɔ numɔ kɛɛ nɩ Gyɛlɩmaya la fiyiadɩ dɩyɛ, naasʋ̃ ɩyɛlɩ mɔɔ ɩkɔhʋla bela ɩhɔ hanlɩ odwokɔ mɔɔ Gyehova hã hile yɩ nɩ ɩva hyɛlɩ yɩ ɔhɔnwʋ yɩ ɛzɩzɩbɛ.—Gyɛ. 38:7-13; 39:15-18.
w20.09 24 ¶15-17
Bʋwa Wu Mmeliyema Mmaalɛ
Itwu mmɩlɩ be a, ɩsɛ kɛɛ yɛbʋwa ye mmeliyema mmaalɛ wɔ mmɩlɩ mɔ beyiyiaa ndwokɔzɩzɩbɛ nɩ. (Ayɩ. 1:17) Kɛ ndianwʋ nɩ, eliyema baalɛ be mɔɔ yi hũ wu anzɛnyɩɩ iyiaki yi nɩ kehyinyia kɛɛ abiye bʋwa yɩ wɔ egyima mɔɔ ankɩ yi hũ kɛyɛ kɛma yɩ nɩ nu. Eliyema baalɛ be mɔɔ yɩ ɔlʋbɔ hɔ anyunumi nɩ kehyinyia kɛɛ abiye nɩɩ alɔkɩtamaa tɩndɛ ma yɩ. Anzɛnyɩɩ eliyema baalɛ ɔhʋanɩbukolɛvʋlɔ be mɔɔ ɩfa yɩ mmɩlɩ be ɩbʋwa wɔ ɔzʋ̃mɩnlɛ egyima yɩ ɔfʋã fʋlɔ be sʋ̃ nu nɩ kehyinyia kɛɛ abiye kã biye ma yɩ wɔ mmɩlɩ mɔ bɛkãã kɛɛ ɩáda ɩkɔ dasɩlɛlilɛ dɩkɛɛ ɔhʋanɩbukolɛmaa nɣalɩyɛ yɩ nɩ. Mɩnla ɔhʋanɩ fʋlɔ zʋ yɛ yɛkɔhʋla kɔwʋwa ye mmeliyema mmaalɛ yɩ a? Bɛmá yezunzu Gyisɛsɩ yi ndianwʋ yɩ nwʋ.
Gyisɛsɩ ɩátwɩnhwɩ̃ yi agyia azɩ kɛɛ ɩkɛhã biye kɛma mmaalɛ wɔ mmɩlɩ mɔ bɛ nɩ bɛ iádi yi bʋwɔ nɩ. Kɛ ndianwʋ nɩ, igyinanlɩ Mɛɛlɩ mɛda mmɩlɩ mɔ Maata dɩndɛlɩ diyialɩ yɩ nɩ. (Lk. 10:38-42) Izia igyinanlɩ Mɛɛlɩ mɛda dɔkʋ̃ mmɩlɩ mɔ mmenii dɩndɛlɩ diyialɩ yɩ kɛɛ iási pɔkɔba nɩ. (Kɩnga Maakɩ 14:3-9.) Gyisɛsɩ dɩlɩ Mɛɛlɩ tʋ, na ɩhamvʋlɩ yɩ kɛɛ: “Ɩyɛ egyima kɩnlɩma ɩma mɩ. Ɩyɛ mɔɔ ɩkɔhʋla ɩma mɩ.” Na ɩhyɛlɩ nkɔmɩ kɛɛ, mɔɔ ɩyɛ nɩ bɛkɛhakɛ yɩ eɣile bela ‘wɔ dɩka bela mɔɔ bɛkɛhã Odwokɔba yɩ wɔ kɛ nɩ.’ Kezimɔ Gyisɛsɩ valɩ odwokɔba mɔɔ bɛkɛhã wɔ dɩka bela nɩ dindianlɩ ndianwʋba mɔɔ Mɛɛlɩ yɛlɩ yɩ nwʋ nɩ yɛ nnwʋánlɩ! Kila kezimɔ Mɛɛlɩ yɩ ahʋnlɩnɩ kɔdɔ yi kunlu mmɩlɩ mɔ ɩdɩlɩ kɛ Gyisɛsɩ ɩkãã zɔ nɩ!
Mmɩlɩ mɔ wu mmeliyema mmaalɛ hyinyia kɛɛ abiye kã biye ma bɛ nɩ, asʋ̃ ɛyɛ yɩ zɔ a? Fa yɩ kɛɛ, eliyema baalɛ be mɔɔ iyiyiaa ndwokɔzɩzɩbɛ wɔ yɩ agyiahʋnlɩ nu nɩ ɩáda ba dɩyɛzumanlɛ ndɛ, na bɔpɔ sʋ̃ a iágyina. Ɩáda ɩ nɩɩ yi nnwuakula yɩ sʋ̃ ba dɩyɛzumanlɛ. Mmeliyema mbiyemmɔ kã kɛɛ mɩnla ti mɔɔ ɩáva yi agyia ikyina azi isi pɔkɔ wɔ mɔɔ ɩkɔlɩɩ zʋlɔ nɩ nwʋ a. Mɩnla yɛ wʋzawʋ sʋ̃ ɔkɔhʋla kɛyɛ a? Odwokɔ yɩ lɛ kɛɛ eliyema baalɛ eyi ɩyɛɛ mɔɔ ɩkɔhʋla bela. Iluwakɛɛ kɛ mmɩlɩ munwala yɛ yi hũ nɩɩ yɩ kɛyɛ adwɩnɩ wɔ debela nu a. Meti sɛ ɛkã nninyeniba mɔɔ ɩyɛ nɩ kile mmenii mvʋlɔ a, ɩkɛma bekenyia yɩ nwʋ adwɩnɩba.
Mɔɔ Ozumanlɩ Wɔ Bayɩbʋlʋ Yɩ Nu
Pɩbɛ Ɛɣɛɛlɛyɩkyɩlɛ Wɔ Gyehova Kɛ
Gyehova zialɩ manlɩ benyianlɩ dasɩlɛ mɔɔ nɩ ɩkɛma bekele yɩ anʋhʋba azʋlɔtʋ yɩ bekeli. Ebiye yɛ lɛ mɩnla a? Mɔwʋ kila nkɔmɩhyɛ azʋlɔtʋ mɔɔ nɩ bezi kɛɛ ɩɣa numɔ daada. Nɩ bezi kɛɛ Asiliyiamaa beli Yizilaya bulombunli manlɩ mɔɔ ɩwɔ manlɩ tisʋlɔ nɩ zʋ nkunimi na bɛva bɛ bɔhɔ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu. (Ayɩ. 8:4) Akʋ̃ sʋ̃, mmɩlɩ mɔ Babilɔnʋmaa bɛzɩkɛlɩ Gyelusalamɩ na bɛvalɩ numɔ mmenii bɔhɔlɩ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ, nɩ bɛ anyɩ duwa yɩ. (Ayɩ. 39:5-7) Nɩ bezi sʋ̃ kɛɛ Babilɔnʋ bulombunli yɛ izunli Bulombunli Zɛdɩkaya yɩ anyɩ na ɩvalɩ yɩ ɩɣalɩ Babilɔnʋ a. (Gyɛ. 39:7; Izi. 12:12, 13) Dɩyɛ bela mɔɔ Gyehova hyɛlɩ nwʋmɔ nkɔmɩ nɩ, ɩɣalɩ numɔ. (Ayɩ. 42:9; 46:10) Ɩkɛyɛ kɛɛ eyi hyɛlɩ be dedi ɛzɩzɩbɛ paa kɛɛ, anʋhʋba mɔɔ Gyehova ɩwɔ kɛɛ ikele bɛ nɩ sʋ̃ kɛɣa numɔ!
Ɛɣɩngalɛ
Sɛ ɛkɩngaa Bayɩbʋlʋ yɩ a, kɛ ɩkɛyɛ na wʋanwʋ ndwokɔ mvʋlɔ mɔɔ nɩ ézi a? Sunzu mɔɔ 2 Timoti 3:16, 17 kã nɩ nwʋ kila. (Kɩnga.) Ɛkɛnɩ kã kɛɛ ‘Ɛhɛlɛlɛ nɩ munwatĩĩ ɩdɩ baaba’ ɩma (1) ehilehilelɛ, (2) bɛfa botwi enii yɩ anyunu, (3) bɛfa bɛtɩnɣɛ nninyeni, na (4) bɛfa bɛtɩdɩ yɛ ma yɛyɛ mɔɔ ɩtɩnɣɛ. Bayɩbʋlʋ buuku mɔɔ wʋáda fa di egyima po nɩ, sa ɔkʋla enyia mfasʋ anla eyimmɔ wɔ zʋ. Sunzu odwokɔ yɩ nwʋ kila mɔɔ ikilehile wʋ ɩfalɩ Gyehova, yi tile nu pɔkɔ anzɛnyɩɩ Bayɩbʋlʋ nu egyinalɛzʋ-ndwokɔ nwʋ. Sunzu nwʋmɔ kila kezimɔ bɛfa botwi enii yɩ anyunu a, ɩkɔwʋwa. Kɛ ɛkɛyɛ yɩ ekeze a? Kila kezimɔ nkyɩkyɛmi yi kɔwʋwa wʋ ma ɔkɔhwɩ̃ wʋ nwʋ wɔ subanɩ tanɩ anzɛnyɩɩ nyɛlɩyɛ tanɩ be nwʋ na wʋahɔ zʋ wʋali Gyehova nɔhʋanlɛ. Sunzu kezimɔ ɔkɔhʋla ɛkɛva nkyɩkyɛmi nɩ ɛkɛdɩnɣɛ wʋ nzunzunlɩyɛ be anzɛnyɩɩ abiye yɩ nzunzunlɩyɛ wɔ dasɩlɛlilɛ nu. Na pɩbɛlɩ nkyɩkyɛmi yi nu kila kɛɛ ɔkɔnwʋ fʋlɔdulɛ be mɔɔ ɩkɛdɩdɩ wʋ ma ɛkɛyɛ mɔɔ ɩtɩnɣɛ na wʋanyia Gyehova adwɩnɩ wɔ nninyeni nwʋ a. Sɛ ɛma abɔkɔ anla eyimmɔ bʋwa wʋ adwɩnɩ nu a, sa enyia mfasʋ sʋ̃maa wɔ wʋ Bayɩbʋlʋ ɛɣɩngalɛ zʋ.
Gyisɛsɩ ɣizialɩ Falasiimaa yɩ kɛɛ “Asʋ̃ bɛlɛ́kɩnganlɩ a?” nɩ, nɩ ɩlɛ ikile kɛɛ Falasiimaa nɩ bɛáva adwɩnɩba bɛkɩnga Ɛhɛlɛlɛ Odwokɔ yɩ. (Mt. 12:1-7) Gyisɛsɩ ɣizialɩ ɔzɔ odwokɔ yɩ mmɩlɩ mɔ Falasiimaa yɩ hanlɩ kɛɛ yɩ adʋwavʋlɔ yɩ wuli Mmʋnlɩlelɛ Eɣile yi zʋ nɩ. Mmɩlɩ mɔ ɩmaa munwalɩyɛ bɛ nɩ, ɩhwɩnlɩ adwɩnɩ iziyeli Bayɩbʋlʋ nu ndianwʋ anwɩ̃ be zʋ. Na ɩvalɩ Hoziya buuku yi nu nkyɩkyɛmi be ɩhanlɩ ɩva ihileli Falasiimaa yɩ kɛɛ, bɛádɩ Mmʋnlɩlelɛ Eɣile yi nwʋ mmɛla yɩ tʋ na bɛánwʋ mmenii nwɔkɛ. Mɩnla ti mɔɔ Nyamɩnlɩ Odwokɔ mɔɔ nɩ mmenyia eyimmɔ kɩnga nɩ, iányia bɛ ɛbɩlawɔlɛ zʋ tumi a? Iluwakɛɛ nɩ bɛdɩ ahantanɩ na nɩ bɛkɩnga kɛɛ bɛkɛva bokowuwa mmenii ndɛnɩ. Subanɩ eyimmɔ ɩáma bɛtɩ mɔɔ bɛkɩnga nɩ tʋ.—Mt. 23:23; Dwɔ. 5:39, 40.
OCTOBER 5-11
BAYƖBƲLƲ NU ANWƲNYIA
Mɔɔ Ɩsɛ Kɛɛ Yɛnwʋ Yɛfalɩ Gyehova Yɩ Banɩwɔlɛ Nwʋ
it “Gɛdalaya” Nɔ. 4
Gɛdalaya
Bɛzɩkɛlɩ Gyelusalamɩ wɔ ɔlʋbɔ 607 A.Y.M. nu mɛda nɩ, Bulombunli Nebukadineza yɩlɩ Gɛdalaya kɛɛ Amɩnladʋ wɔ Dwuumaa mɔɔ nɩ bɛha wɔ Dwuuda nɩ zʋ. Gɛdalaya wʋwalɩ Mɩspa na nkɔmɩhyɛnii Gyɛlɩmaya ɣa wʋwalɩ yɩ pɛ. Mmɩlɩ mɔ Dwuuda azogyiamaa mbanimbani mɔɔ nɩ beɣiandi nɩ dɩlɩ kɛɛ Gɛdalaya ɣa yɛ Amɩnladʋ nɩ, bɛ nɩɩ be mmenyia yɩ ɣalɩ yɩ pɛ wɔ Mɩspa. Gɛdalaya manlɩ benyianlɩ anwʋlazʋ kɛɛ sɛ bɔkɔ zʋ bɛkã bɔ nwʋ azɩ bowula Babilɔnʋ Bulombunli yi tʋ a, nninyeni kɔhɔ bʋwɔ kɛma bɛ. Na ɩhyɛlɩ bɛ ɛzɩzɩbɛ kɛɛ bohunwahunwa ngɔlɔ, nwanyɩ, nɩɩ nnuwalɩba mvʋlɔ munwa. Dwuumaa mɔɔ nɩ bɛbɩndɩ wɔ Mowabɩ, Amɔnʋ, Idɔmɩ, nɩɩ nnɩka mvʋlɔ nɩ hɔlɩ zʋlɔ ɣalɩ Gɛdalaya kɛ.
Eyi ɩáyɛ Amɔnʋ bulombunli Belɩsɩ fɛ meti ɩ nɩɩ Ihyimɛlɩ zili pɔkɔ kɛɛ bokohũ Amɩnladʋ Gɛdalaya. Ihyimɛlɩ nɩɩ mmenyia mɔɔ bɛkɩnla yɩ nwʋ nɩ ɣalɩ Mɩspa. Gɛdalaya nɩɩ bɔ wɔlɩ numɔ lili alɩyɛ, mmɩlɩ mɔ bedii alɩyɛ nɩ Ihyimɛlɩ nɩɩ mmenyia mɔɔ bɛkɩnla yɩ nwʋ nɩ hunli Gɛdalaya, Kalɩdiyamaa, nɩɩ Dwuumaa mɔɔ bɛkɩnla yɩ nwʋ nɩ munwala.—2 Aw. 25:22-25; Gyɛ. 39:14; 40:5-41:3.
Nyia Wu Ndwokɔzɩzɩbɛ Nwʋ Adwɩnɩba
Ndwokɔzɩzɩbɛ lɔ́kʋla kɛbalɩ ye ti wɔ oyuwadɩ tanɩ eyi nu kyɩ̃. Mbɔmɩ sʋ̃maa mɔɔ yɛáli munli na Setanɩ sʋ̃ idii oyuwadɩ yɩ zʋ nɩ mɛyɩ, mɔɔ ɩdɩ bela sa yeyiyiaa ɔhawʋ. Akʋ̃ sʋ̃, iluwakɛɛ oyuwadɩ yɩ awielɩyɛ yɩ ibikee paa nɩ ti, asianɩ azʋlɔtʋ dɩkɛɛ azɩlɛwʋsʋlɛ, nɩɩ nzuloyilɛ sizi wɔ nnɩka nnɩka. Na mmenii mvʋlɔ sʋ̃ nwʋ amanɩyɛ iluwa tanɩyɛlɛmaa mɔɔ bowuli zʋlɔ nɩ ti. (Mt. 24:8; 2 Tim. 3:13) Gyehova kodu ɔhawʋ eyimmɔ munwala tʋ. Naasʋ̃ sɛ idi nwʋmɔ egyima sikalɛyɩ a, ɩkɛyɛ dɩkɛɛ mɔɔ ɩbʋwaa Setanɩ ma ikeli oyuwadɩ yɩ zʋ. Meti Setanɩ lanwʋ la idii oyuwadɩ eyi zʋ nɩ mɛyɩ, ɔhawʋ lɛ́palɩ ye ti kyɩ̃.—Odw. 9:12.
Mɔɔ Ozumanlɩ Wɔ Bayɩbʋlʋ Yɩ Nu
w06 6/15 16 ¶4
“Kila Owudo Eyi Zʋ Bʋwɔ”!
Mosisi hanlɩ hileli Yizilaya manlɩ yɩ kɛɛ bɔkɔwʋwa azɩlɛ be mɔɔ “nwanyɩ, fɩgɩ, nɩɩ pomegranate” wɔ zʋlɔ zʋ. (Dit. 8:8) Baker Encyclopedia of Bible Plants kã kɛɛ: “Wɔ ɔwɔkɩ Palestine nɩ, nɩ owudo mɔɔ ɩtɩndɩ sʋ̃maa wɔ kɛ na mmɩlɩ mɔ boduduli azɩ nɩ bɔnwʋnlɩ kɛɛ numɔ sʋ̃maa nɩ la dɩ nwanyɩ mma.” Nɩ nnuno mɔɔ bɛtɩndɩ mɔɔ ɩwɔ anʋhʋba azɩlɛ yɩ zʋ nɩ so mma sʋ̃maa. Meti mmɩlɩ mɔ Nebukadeneza zɩkɛlɩ Dwuuda nɩ, mmenii mɔɔ nɩ bɛha wɔ ɛkɛnɩ nɩ “hɔ hunwahunwanlɩ nwanyɩ nɩɩ nnuwalɩba mvʋlɔ sʋ̃maa munwa.”—Gyɛ. 40:12; 52:16.
Ɛɣɩngalɛ
Gyisɛsɩ yɩ odwokɔ yɩ ma yɛnwʋ kɛɛ, ɩsɛ kɛɛ yɛfa adwɩnɩ mɔɔ ɩfata yɛkɩnga Bayɩbʋlʋ yɩ. Íni kɛɛ yɛyɛ kɛɛ Falasiimaa nɩ, mfomi ɩsɛ kɛɛ yɛkã yɛ nwʋ azɩ na yenyia ɛpɛ kɛɛ yekozuma nninyeni mvʋlɔ. Ɩsɛ kɛɛ ‘yɛkã yɛ nwʋ azɩ yedé Nyamɩnlɩ odwokɔ nɩ mɔɔ boluwa yɩ wɔ ye nu nɩ yetiã nu.’ (Gye. 1:21) Sɛ yɛkã yɛ nwʋ azɩ a, yɛkɛma ɔhʋanɩ ma Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ kɛzɩnza yɛ ɛbɩlawɔlɛ. Sɛ yɛpʋ ahantanɩ adwɩnɩ bela a, ozumalɛdɩyɛ mɔɔ ɩwɔ Bayɩbʋlʋ yɩ nu mɔɔ ɩfalɩ nwɔkɛnwʋnlɛ, kunlumiyɩbalɛ nɩɩ ɔlɔlɛ nwʋ nɩ, ikenyia yɛ zʋ tumi.
Kezimɔ yɛ nɩɩ mmenii di nɩ kɔhʋla kehile kɛɛ, yɛmaa Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ kenyia yɛ zʋ tumi a. Falasiimaa yɩ bɛáma Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ ɩkã bɛ ahʋnlɩnɩ. Eyi ti ‘bowuli mmenii mɔɔ bɔ nwʋ íni odwokɔ nɩ fɔ.’ (Mt. 12:7) Ɔzɔ la sʋ̃ yɛ kezimɔ yebu mmenii mvʋlɔ nɩ kehile kɛɛ, yɛmaa Bayɩbʋlʋ yɩ kenyia yɛ zʋ tumi a. Kɛ ndianwʋ nɩ, asʋ̃ yɛta yɛkã mmenii mvʋlɔ bo subanɩba nwʋ odwokɔ, anzɛnyɩɩ bɔ mfʋmɩ nkʋ̃ la yɛ yɛtwɩ̃ adwɩnɩ yesiye zʋ a? Asʋ̃ yɛnwʋ mmenii nwɔkɛ yɛfa tanɩ yɛkyɛ a, anzɛnyɩɩ ye odwokɔ yɛ sɩ na yɛfa mmenii mvʋlɔ nwʋ ɛya yewula ye nu a? Kezimɔ yɛkɛyɩ ndwokɔ eyimmɔ munwa nɩ kehile kɛɛ yɛmaa mɔɔ yɛkɩnga nɩ kenyia ye nzunzunlɩyɛ, yɛ nɣanlɩdɩlɛ, nɩɩ yɛ nyɛlɩyɛ zʋ tumi.—1 Tim. 4:12, 15; Hib. 4:12.
Nɩ Gyisɛsɩ dɔ Ɛhɛlɛlɛ Nwanzanwanza yɩ baaba. Na ndwokɔ mɔɔ ɩwɔ Ndwomi 40:8 nɩ hanlɩ kezimɔ nɩ Gyisɛsɩ kɛdɩ nɣanlɩ wɔ Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ nwʋ dɩanlɩ ɛkɛnɩ. Ise: “O mɩ Nyamɩnlɩ, mɩ anyɩ deli nwʋmɔ kɛɛ mɩkɛyɛ wʋ apɛdɩ, wʋ mmɛla wɔ mɩ ahʋnlɩnɩ nu.” Eyi ti, Gyisɛsɩ yɩ anyɩ ileli na ɩhɔlɩ zʋlɔ ɩzʋ̃mɩnlɩ Gyehova. Amɩyɛ sʋ̃, sɛ yɛdɔ Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ na yɛma ɩkã yɛ ahʋnlɩnɩ a, yɛ anyɩ kele na yɛkɔhɔ zʋ yɛkɔzʋ̃mɩ Gyehova.—Ndw. 1:1-3.
OCTOBER 12-18
BAYƖBƲLƲ NU ANWƲNYIA
Beɣizialɩ Naasʋ̃ Bɛátiye
Mɩnla Ti Mɔɔ Ɩsɛ Kɛɛ Yɛpɩbɛ Fʋlɔdulɛ a?
Fa yɩ kɛɛ eliyema benyia be nyia egyima be mɔɔ ozukua wɔ numɔ paa. Naasʋ̃, ansaana ikele egyima yɩ kediã numɔ nɩ, ibizia asafʋ nu ebani be yɩ adwɩnɩ wɔ nwʋmɔ. Eliyema yɩ hã hileli asafʋ nu ebani yi kɛɛ, egyima yɩ pɩbɛ kɛɛ ikediã yɩ abusunwa yɩ kɛnɩ mmɩlɩ dʋdʋ be. Asafʋ nu ebani yi hwɩnlɩ yɩ adwɩnɩ ziyeli zʋlɔ kɛɛ, yɩ asɛdɩ mɔɔ ihyinyia paa yɛ lɛ kɛɛ ɩkɛma yɩ abusunwa yɩ kenyia bo sunzuma ɔfʋã nu ahyinyiadɩ. (Ɛfɩ. 6:4; 1 Tim. 5:8) Eliyema benyia yɩ ɩ nɩɩ asafʋ nu ebani yi ɩáyɛ adwɩnɩ, meti ɩkɔ zʋ ibizia mmenii mvʋlɔ wɔ asafʋ yi nu nkʋ̃ʋ̃ kɔbʋmɩ kɛɛ ikenyia abiye mɔɔ ɩkɛhã kehile yi kɛɛ ilé egyima yɩ idiã numɔ. Asʋ̃ eliyema benyia yɩ ɩpɩbɛɛ fʋlɔdulɛ ankasa a, anzɛnyɩɩ izi yɩ pɔkɔ iwie dada na ɩpɛɛ abiye mɔɔ ɩ nɩɩ yɩ kɛyɛ adwɩnɩ kɛkɛ? ɩsɛ kɛɛ yɛkakɛ kɛɛ yɛ ahʋnlɩnɩ dɩ nnahɩlɩbɛvʋlɔ. (Gyɛ. 17:9) Ɩyɛ a yekenyia fʋlɔdulɛ be mɔɔ yɛábɛ yɩ, naasʋ̃ yekehila numɔ nɩ, nɩ mɛyɩ paa yɛ yehyinyia a.
Mɔɔ Ozumanlɩ Wɔ Bayɩbʋlʋ Yɩ Nu
it “Azʋ̃nzɩzɩbɛ” ¶4
Azʋ̃nzɩzɩbɛ
Sɛ Gyehova lɛ ndɛnɩwuwalɛ ɩba azʋ̃nzɩzɩbɛmaa zʋ a, idi bɔmʋnlɩ ɩbɔ bɔ kɔkɔ. Meti sɛ ɩfa ndɛnɩwuwalɛ ɩba a, bɔlɔ́kʋla kɛhã kɛɛ ɩzʋ̃ dɩka fʋlɔ anzɛnyɩɩ abiye fʋlɔ. Ɔzɔ ti iluwalɩ nkɔmɩhyɛnii Ayɩzaya zʋ ɩhanlɩ hileli Yizilayamaa mɔɔ nɩ bɛ azʋ̃ yɛ sɩ nɩ kɛɛ: “Mizi kɛɛ wʋ azʋ̃ yɛ sɩ, na wʋ hɔ dɩ bulalɛ, na wʋ bʋma dɩ kɔbɩlɩ. Mʋwɔlɩ yɩ tʋ kɛɛ mɩkãã ahyɛ. Ilényianlɩ lɛ́balɩ nɩ, mɩmanlɩ ɛdɩlɩ na ama wʋáhanlɩ kɛɛ, ‘Mʋ bʋzʋ̃mɩ yɛ ɩyɛlɩ eyi a, anzɛnyɩɩ aboduwaba mɔɔ mizeni nɩɩ mɩ bulalɛ aboduwaba yɛ ɩmanlɩ ɩɣalɩ a.’”—Ayɩ. 48:4, 5; fa tindiã Gyɛ. 44:16-23 nwʋ.
Ɛɣɩngalɛ
ƖKA eɣile ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ ma Gyisɛsɩ wu nɩ, yɩ adʋwavʋlɔ yɩ numɔ anla ɣizialɩ yɩ kɛɛ: ‘Mɩnla yɛ ɩkɛyɛ oyuwadɩ yɩ awielɩyɛ nwʋ sɛnkyɩlɛdɩ a?’ (Mt. 24:3) Ebiye a nɩ adʋwavʋlɔ yɩ bebiziaa mɔɔ ɩkɛma bɔkɔnwʋ mmɩlɩ mɔ bɛkɛzɩkɛ Gyelusalamɩ nɩɩ asɔlɩ aliyia yɩ. Mmɩlɩ mɔ Gyisɛsɩ ɩyɩɩ yi munwa nɩ, ɩákã Gyelusalamɩ nɩɩ asɔlɩ aliyia yɩ ɛzɩkɛlɛ nkʋ̃ nwʋ odwokɔ, mfomi ɩhanlɩ “oyuwadɩ yɩ awielɩyɛ” mɔɔ yɛda numɔ sikalɛyɩ yɩ awielɩyɛ nwʋ odwokɔ sʋ̃. Gyisɛsɩ ɩkãã oyuwadɩ yɩ awielɩyɛ nwʋ odwokɔ nɩ, ɩhanlɩ kɛɛ: “Mɔɔ ɩfalɩ eɣile yi anzɛnyɩɩ dɔnɩhwɩlɩ yɩ nwʋ nɩ abiyela ízi, awɔvʋlɔ mɔɔ bɔwɔ sʋlɔ nɩɩ Ɛɣalɛ nɩ po bézi, gyɩsɛ Ɛzɩlɛ yɩ.” Akʋ̃ ɩwɔlɩ yɩ adʋwavʋlɔ yɩ munwala kɔkɔ kɛɛ “bɔhɔ́ zʋ bɛma bɛ anyɩ ɩla kɛ” na “bɔhɔ́ zʋ bɔwɩɛnɩ.”—Mk. 13:32-37.
Nɩ ɩsɛ kɛɛ Dwuumaa mɔɔ bɛɣa bɛyɛ Kilisinyiamaa wɔ adʋwavʋlɔ yɩ bɛ mmɩlɩ zʋ nɩ kɔ zʋlɔ wɩɛnɩ, iluwakɛɛ nɩ bɔ nnwʋanlɩ igyĩ zʋlɔ. Gyisɛsɩ manlɩ yɩ adʋwavʋlɔ yɩ sɛnkyɩlɛdɩ mɔɔ ɩkɛma bɔkɔnwʋ kɛɛ Gyelusalamɩ nɩɩ asɔlɩ aliyia yɩ ɛzɩkɛlɛ iɣike. Ɩhanlɩ kɛɛ: “Sɛ bɔnwʋ kɛɛ azogyiamaa dua Gyelusalamɩ nwʋ yiyia a, mɛyɩ nɩ bɔnwʋ́ kɛɛ yɩ ɛzɩkɛlɛ iɣike.” Ɔzɔ mmɩlɩ nɩ, nɩ ɩsɛ kɛɛ betiye Gyisɛsɩ yɩ kɔkɔwɔlɛ yɩ na ‘benɣiandi bɔkɔ avile nɩ mmɔ zʋ.’ (Lk. 21:20, 21) Bɛzabɛ mɔɔ bediyeli kɔkɔwɔlɛ eyi nɩ benyianlɩ nnwʋanlɩ mmɩlɩ mɔ Wulomimaa nɩ ɣa zɩkɛlɩ Gyelusalamɩ nɩ.
Nnɛ amɩyɛ sʋ̃ yɛda oyuwadɩ tanɩ eyi yɩ awielɩyɛ mmɩlɩ nu. Meti ɩsɛ kɛɛ yɛma yɛ anyɩ da kɛnɩ na yɛwɩɛnɩ. Wɔ dɩyɛzumanlɛ eyi nu nɩ, yekozunzu kezimɔ yɛkɛma yɛ anyɩ kɛla kɛ mmɩlɩ mɔ yekilaa mɔɔ isizii wɔ oyuwadɩ, kezimɔ yekehila yɛ nwʋ bʋwɔ nɩɩ kezimɔ yɛkɛva mmɩlɩ mɔ ɩha nɩ yekeli egyima bʋwɔ nɩ nwʋ.
OCTOBER 19-25
BAYƖBƲLƲ NU ANWƲNYIA
Anyɩnlɩlazʋ Bʋwa Ma Yɛ Anyɩ Sɔ Mɔɔ Yɛ Lɛ Nɩ
Asʋ̃ Ozuma Kɛɛ Ɛkɛma Wu Kunlu Kodwoli Mɔɔ Ɛlɛ Nɩ Nwʋ a?
Mmɩlɩ be nkɔmɩhyɛnii Gyɛlɩmaya yɩ ɛhɛlɛlɛvʋlɔ Baluki ɩama yi kunlu twoli yɩ bʋwabɩlɛ nwʋ. Nɩ egyimazɩzɩbɛ be wula Baluki yɩ sa mɔɔ mɛyɩ yɛ lɛ kɛɛ ɩkɔwʋwa Gyɛlɩmaya ma ɩkɛva kɔkɔwɔlɛ mɔɔ yi munwa yɛ ɛhyɩmɛ kɛma Yizilayamaa mɔɔ nɩ bɛádiye Gyehova yi odwokɔ nɩ. Naasʋ̃ kɛ ankɩ ɩkɛva yɩ adwɩnɩ ikeziye mɔɔ Gyehova pɛ kɛɛ ɩyɛ nɩ zʋ nɩ, ɩwɔlɩ yɩ tʋ kɛɛ ɩdwɩnɩndwɩnɩɩ mɔɔ yɩzayɩ ɩpɛ kɛɛ inyia nwʋ. Gyehova luwalɩ Gyɛlɩmaya zʋ hanlɩ hileli Baluki kɛɛ: “Ɛpɩbɛɛ nninyeni nɣezile kɛma wʋ nwʋ. Yiaki ɔzɔ nninyeni yi ɩbɩbɛlɛ.” (Gyɛ. 45:3-5) Wɔ ɔhʋanɩ fʋlɔ zʋ nɩ, nɩ Gyehova ɩkãã kehile yi kɛɛ: “Ma wʋ anyɩ zɔ mɔɔ ɛlɛ nɩɩ bʋwabɩlɛ.”
Ɩyɛ a, Kilisinyianii be kɔhʋla kɛdɩ nɣanlɩ kɛɛ mɛyɩ yɛ ɩsɛ kɛɛ inyia ɔnwʋmɔ ɔhʋanɩ pɔkyɩɩ be wɔ asafʋ yɩ nu a. Ebiye a, nɩ izi nninyeni sʋ̃maa yɛ, ɩbɔ yɩ nwʋ mmɔdɩnɩ, anzɛnyɩɩ ɩva mmɩlɩ sʋ̃maa ɩzʋ̃mɩ Gyehova. Naasʋ̃ ebiye a, mmenii mvʋlɔ mfomi kenyia ɔnwʋmɔ ɔhʋanɩ pɔkyɩɩ mɔɔ nɩ ɩpɩbɛɛ yɩ nɩ. Mɩnla yɛ ɩkɔwʋwa yɩ na ɩávalɩ ɛya a? Sa ɩkʋla isunzu mɔɔ sʋ̃mavʋlɔ Pɔɔlʋ hɛlɛlɩ wɔ 1 Kɔlɛntɩmaa 4:6, 7 nɩ nwʋ. (Kɩnga.) Ɔnwʋmɔ ɔhʋanɩ bela mɔɔ yenyia nɩ zʋ̃ Gyehova kɛ. Gyehova ɩáva ɩma yɛ iluwakɛɛ yɛdɩ sʋnʋnkʋ̃ anzɛnyɩɩ yɛ nwʋ hyinyia tɛla mmenii mvʋlɔ nɩ ti a. Mfomi ɩyɛ zɔ iluwakɛɛ ɩdɔ yɛ na ɩwɔ kunlumiba.—Wul. 12:3, 6; Ɛfɩ. 2:8, 9.
Asʋ̃ Ozuma Kɛɛ Ɛkɛma Wu Kunlu Kodwoli Mɔɔ Ɛlɛ Nɩ Nwʋ a?
Sɛ yɛáma ye kunlu twoli mɔɔ yɛlɛ nɩ nwʋ a, sa yɛkʋla yesizi abɔkɔ azʋlɔtʋ mɔɔ ɩáyɛ baaba. Bɛzabɛ mɔɔ bɛ anyɩ ɩázɔ dɩyɛ bela mɔɔ bɛlɛ nɩ kɔhʋla kɛva mmɩlɩ sʋ̃maa kɛyɛ egyima na ama bɛadʋdɔ nnwʋnlamɩ ɔfʋã nu nninyeni azʋlɔtʋ be mɔɔ bɛáhyinyia nɩ po. Alɔbɔ odwokɔ yɛ lɛ kɛɛ, Kilisinyiamaa be wuwa ozukua nɩɩ nninyeni mvʋlɔ mɔɔ nɩ bɛ anyɩ deli nwʋmɔ. Ebiye a bozunzunli kɛɛ, ‘Eyi mɛyɩ ɩsɛ kɛɛ minyia ebiye,’ ‘Mihyinyia debe eyi kakɩ yɩ la,’ anzɛnyɩɩ ‘Mɩfaa ozukua yɩ na aɣinzi yi miaduwa.’ Naasʋ̃, sɛ yewuwa dɩyɛ ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ anzɛnyɩɩ kezile o, Gyehova yɩ anyɩ iáleli nwʋ. (Ɛɣɛ. 30:9) Abiyemmɔ wɔ kɛ a, iluwakɛɛ bɛ sa lɛ́kãnlɩ ɔnwʋmɔ ɔhʋanɩ bela nɩ ti, be padi golɔ na beyiaki Gyehova ɔzʋ̃mɩnlɛ. (Gal. 6:9) Mɩnla yɛ ɩkɛma abiye mɔɔ iyila yɩ nwʋ zʋ ɩma Gyehova kɛyɛ zɔ a? Ebiye a, sa ɩkʋla ɩba yɩ kɛɛ nɩ yi kunlu iádwoli mɔɔ ɩkʋla ɩyɛ wɔ asafʋ yɩ nu nɩ nwʋ.
Asʋ̃ Ozuma Kɛɛ Ɛkɛma Wu Kunlu Kodwoli Mɔɔ Ɛlɛ Nɩ Nwʋ a?
Nnɛ paa yɛ ihyinyia kɛɛ yɛfa yɛ adwɩnɩ yesiye yɛ anyɩnlɩlazʋ nɩ zʋ a. Mɩnla ti a? Iluwa kɛɛ yɛda “mmɩlɩ mɔ ili awielɩyɛ nɩ nu” na ye munwatĩĩ yeyiyiaa “anwʋhyɩlɩyɛ sʋ̃maa.” (2 Tim. 3:1) Gyehova bʋwa yɛ eɣile bela ma yekyina pindinyii iluwa ɔhʋanɩhilelɛ, anwʋzɩzɩbɛ nɩɩ mmʋwalɩyɛ mɔɔ yehyinyia mɔɔ ɩfa ma yɛ nɩ. (Ndw. 145:14) Akʋ̃ sʋ̃, anyɩnlɩlazʋ mɔɔ yɛlɛ nɩ bʋwa yɛ ma yekyina pindinyii mmɩlɩ mɔ yeyiyiaa ndwokɔzɩzɩbɛ nɩ. Ebiye a, ɛyɛ egyima ɛzɩzɩbɛ na ama wʋahʋla wʋava wʋ abusunwa bɔ nnwʋnlamɩ ɔfʋã nu ahyinyiadɩ wʋama bɛ. Asʋ̃ eyi kile kɛɛ ɛkɛvɛ ansaana wʋanyia mɔɔ ehyinyia eɣile bela a? Anhã! Gyehova wɔ anʋhʋba kɛɛ ɩkɛva mɔɔ ehyinyia nɩ ɩkɛma wʋ ma ikowulu zʋlɔ wɔ Paladayɩsɩ. (Ndw. 9:18; 72:12-14) Ebiye a, adimakɛlɛ be ɩtɩɩdɩɩ wʋ, alɔbɔ hyɛ wʋ zʋ anzɛnyɩɩ iluwa ebaniyɛlɛ ti, eyiyiaa atɩɩtɩɩ sʋ̃maa. Asʋ̃ ɔzɔ la yɛ wʋ ɛbɩlawɔlɛ kɛyɛ mɔɔ elényia anwʋzɩzɩbɛ kyɩ̃ a? Ɩ́dɩ zɔ kʋlaa. Wɔ Nyamɩnlɩ yi oyuwadɩ fʋlɔ yɩ nu nɩ, adimakɛlɛ nɩɩ owulo lɔ́bʋwa kɛnɩ. (Yik. 21:3, 4) Anyɩnlɩlazʋ eyi bʋwa yɛ ma ɩáva ɛya anzɛnyɩɩ iáli alɔbɔ wɔ mɔɔ yeduwaa numɔ wɔ nnɛ nɩ nwʋ. Sɛ yeyiyiaa nsisi anzɛnyɩɩ yɛ dɔvʋlɔ be wu, adimakɛlɛ be ɩtɩɩdɩɩ yɛ anzɛnyɩɩ yeyiyiaa bʋwabɩlɛ fʋlɔ bela a, sa yɛkʋla yɛkɔ zʋ yenyia anyɩnlɩlelɛ nɩɩ azʋ̃nudwolɩyɛ. Mɩnla ti a? Iluwakɛɛ yezi kɛɛ bʋwabɩlɛ bela mɔɔ yeyiyiaa wɔ nnɛ nɩ ‘ɩdɩ ɛyɛkɛ ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ mɔɔ yɛtɩɩ yɩ sikalɛpɛyɩ’ na wɔ oyuwadɩ fʋlɔ yɩ nu nɩ, yɛ ɔhawʋ munwatĩĩ zʋ̃ kɛnɩ kɛyɩ kʋlaa.—2 Kɔl. 4:17, 18
Yɛ anyɩnlɩlazʋ yɩ bʋwa yɛ ma ye kunlu twoli mɔɔ yɛlɛ yɩ nwʋ. Meti mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ yɛkɔhʋla kɛhyɛ numɔ ɛzɩzɩbɛ a? Kɛmɔ abiye hyinyia spɛkɩsɩ na ama ɩahʋla ɩanwʋ nninyeni mɔɔ ɩwɔ aɣinzi bʋwɔ nɩ, ɔzɔ la sʋ̃ yɛ ihyinyia kɛɛ yɛyɛ nninyeni be yɛfa yɛhyɛ yɛ anyɩnlɩlazʋ yɩ nu ɛzɩzɩbɛ na ama yɛahʋla yɛanwʋ yɛ nwʋ wɔ eɣile be Paladayɩsɩ yɩ nu bʋwɔ. Kɛ ndianwʋ nɩ, sɛ ozukuasɛmɩ nwʋ adwɩnɩndwɩnɩ hyɛ yɛ zʋ a, sa yɛkʋla yɛdwɩnɩndwɩnɩ kezimɔ yɛ ɛbɩlawɔlɛ kɛyɛ wɔ mmɩlɩ mɔ yeléhyinyia ozukua anzɛnyɩɩ abiyela ilédi ehyinyia wɔ Paladayɩsɩ nɩ nwʋ. Sɛ yɛ padi kolɔ iluwakɛɛ yéni ɔnwʋmɔ ɔhʋanɩ azʋlɔtʋ be wɔ asafʋ yɩ nu a, sa yɛkʋla yɛdwɩnɩndwɩnɩ kezimɔ yeléhyinyia ɔzɔ nninyeni yi munwatĩĩ mmɩlɩ mɔ yeli munli nɩ nwʋ. (1 Tim. 6:19) Ebiye a, iluwakɛɛ yɛdwɩnɩɩ ndwokɔzɩzɩbɛ mɔɔ yeyiyiaa kakɩ yɩ nɩ nwʋ ti, ɩkɛyɛ sɩ kɛɛ yɛkɔdwɩnɩndwɩnɩ nyilalɛ mɔɔ yekenyia yɩ wɔ eɣile be nɩ nwʋ. Naasʋ̃ sɛ yɛkɔ zʋ yɛdwɩnɩndwɩnɩ Gyehova yɩ anʋhʋba ngɩnlɩma yɩ nwʋ a, ɩkɔwʋwa yɛ ma yɛkɛva yɛ adwɩnɩ keziye nyilalɛ mɔɔ yekenyia nɩ zʋ sʋ̃maa tɛla ndwokɔzɩzɩbɛ mɔɔ yeyiaa
Mɔɔ Ozumanlɩ Wɔ Bayɩbʋlʋ Yɩ Nu
Áma Wʋ Ɛɣɛɛlɛ Fi Nninyeni Mɔɔ Nwʋmɔ Hyinyia Paa Nɩ
Sɛ yesuma kezimɔ Gyehova nɩɩ mmenii lili wɔ ɔwɔkɩ mmɩlɩ nu nwʋ dɩyɛ wɔ Bayɩbʋlʋ yɩ nu a, ɩkɛma yekenyia Gyehova yɩ adwɩnɩ wɔ nninyeni nwʋ nɩ be. (Gyɛ. 45:5) Mmɩlɩ mɔ yɛkɩngaa ɔzɔ ndwokɔ yɩ nɩ, yɛkɔhʋla yekeɣizia yɛ nwʋ ndwokɔɣizialɛ be dɩkɛɛ: ‘Mɩnla yɛ eyi ma mʋnwʋ mɩfalɩ Gyehova nwʋ a? Kɛ ɩkɛyɛ na ɩawʋwa mɩ ma mɩanwʋ nninyeni kɛmɔ Gyehova nwʋ yɩ nɩ a?’ Mɔɔ ɩdɩ yɛ lɛ kɛɛ enii yɩ nyɛlɛbɛ mɛyɩ, iádwu Gyehova yɩ dɩyɛ yɩ nwʋ kʋlaa. (Ayɩ. 55:9) Meti yɛzʋ̃ yɛ ahʋnlɩnɩ nu yesiã yɩ wɔ mpayɩwɔlɛ nu kɛɛ ɩwʋwá yɛ ma yɛnwʋ kezimɔ yɛkɛyɛ yɩ apɛdɩ. (Ndw. 143:10) Yesia sʋ̃ yesiã yɩ wɔ mpayɩwɔlɛ nu kɛɛ ɩwʋwá yɛ ma yenyia adwɩnɩ mɔɔ ɩlɛ
Ɛɣɩngalɛ
Iluwakɛɛ yɛpɛ kɛɛ yɛnwʋ kɛɛ Bayɩbʋlʋ nkɔmɩhyɛ ɩbaa numɔ nɩ ti, yɛfa yɛ anyɩ yedi mɔɔ isizii wɔ oyuwadɩ yi nu nɩ mɛda. Kɛ ndianwʋ nɩ, Gyisɛsɩ hileli nninyeni azʋlɔtʋ be mɔɔ sɛ isizi a, ɩkɛma yɛkɔnwʋ kɛɛ Setanɩ yɩ oyuwadɩ eyi yɩ awielɩyɛ iɣike. (Mt. 24:3-14) Sʋ̃mavʋlɔ Pita hyɛlɩ yɛ ɛzɩzɩbɛ kɛɛ yɛvá yɛ adwɩnɩ yeziye nkɔmɩhyɛ azʋlɔtʋ yɩ numɔɣalɛ zʋ na ama ye dedi ɩayɛ ɛzɩzɩbɛ. (2 Pit. 1:19-21) Ndwokɔ mɔɔ ɩwɔ Bayɩbʋlʋ buuku mɔɔ itualɩ yɩ tʋ nu nɩ bɔ yɩ tʋ kɛɛ: “Gyisɛsɩ Kɩlayɩsɩ yɩ yikile mɔɔ Nyamɩnlɩ va manlɩ yɩ, kɛɛ ɩva ihile yɩ nkɛlɛ nninyeni mɔɔ ɩsɛ kɛɛ isizi ndɛndɛ nɩ.” (Yik. 1:1) Eyi ti yɛfa yɛ anyɩ yedi mɔɔ isizii wɔ oyuwadɩ eyi nu nɩɩ kezimɔ ɩmaa Bayɩbʋlʋ nkɔmɩhyɛ ɩbaa nu nɩ mɛda. Na ebiye a yɛ nwʋ kɛbɩlɩ yɛ kɛɛ yɛ nɩɩ mvʋlɔ kozunzu mɔɔ isizii nɩ nwʋ.
Sɛ yesunzuu Bayɩbʋlʋ nkɔmɩhyɛ nwʋ a íni kɛɛ yɛbɔ ye ti nu yɛkã mɔɔ ikezi. Mɩnla ti a? Iluwakɛɛ yɛábɛ kɛɛ yɛkɛhã debe mɔɔ ɩkɛma nkyɩkyɛmi kɛɣa asafʋ yɩ nu. Kɛ ndianwʋ nɩ, ebiye a yɛkɛdɩ kɛɛ oyuwadɩ adumivʋlɔ bɛkãã kɛɛ sa bɔkʋla bɛma bɛsabɛsayɛlɛ be tʋ tua na bɛama yeanyia azʋ̃nudwolɩyɛ nɩɩ banɩwɔlɛ. Kɛ ankɩ yɛkɔwɔ ye ti nu yɛkɛhã kɛɛ Bayɩbʋlʋ nkɔmɩhyɛ mɔɔ ɩwɔ 1 Tɛsalonikamaa 5:3 yɛ ɩbaa numɔ nɩ, ɩsɛ kɛɛ yɛnwʋ ndwokɔ mɔɔ ɩfalɩ nwʋmɔ mɔɔ bedindimi aɣile asã yɩ la nɩ. Sɛ yɛfa yɛ nkɔmmɔ munwala yekyina yɛ awuuku azʋlɔtʋ mɔɔ Gyehova ahyɩhyɛdɩ yɩ idindimi nɩ zʋ a, nɩ yɛbʋwaa ma ɔkʋ̃yɛlɛ kɔwʋwa asafʋ yi nu na ‘ye nzunzunlɩyɛ munwala ɩayɛ ɔkʋ̃.’—1 Kɔl. 1:10;
OCTOBER 26–NOVEMBER 1
BAYƖBƲLƲ NU ANWƲNYIA
Gyehova Dɩ Ndɛnɩwuwalɛvʋlɔ Mɔɔ Ɩtɩnɣɛ Na Ɩnwʋ Nwɔkɛ
Ma Ɔlɔlɛ Ɩhã Wʋ Ma Ɔhɔ Zʋlɔ Ɛhã Odwokɔba Yɩ!
Kɛmɔ yehilehile numɔ wɔ dɩyɛzumanlɛ mɔɔ ili eyi anyunu nɩ, mmenii mɔɔ bekele Gyehova bekeli mmɩlɩ mɔ bɔnwʋ kɛɛ bɛsɩkɛɛ Babilɔnʋ Kezile yi nɩ, ebiye a Gyehova kele bɔ nnwʋanlɩ. Sɛ ɔzɔ a, mɛyɩ nɩ nnɛ yɛ nwʋmɔ ɣa hyinyia paa kɛɛ yɛkɔ zʋ yɛbɔ bɛ kɔkɔ a. Mɔwʋ dwɩnɩ eyi nwʋ kila: Mɔɔ yɛkɛhã yekehile bɛ wɔ nnɛ nɩ yɛ ebiye a, bɛkɛhakɛ wɔ ɔzɔ mmɩlɩ yɩ a. (Fa tindiã Izikɩyɛlɩ 33:33 nwʋ.) Ebiye a bɛkɛhakɛ kɔkɔwɔlɛ mɔɔ yɛva yɛmanlɩ bɛ nɩ, na ɩahã bɛ ma bɛaɣa bɛahɩnla yɛ nwʋ wɔ nɔhʋanlɛzʋ̃mɩnlɛ yɩ nu ansaana ɩahalɩ aɣinzi. Kɛmɔ “azɩlɛ ɩwʋsʋlɩ kezile” ansaana enii mɔɔ ikila fiyiadɩ zʋ wɔ Fɩlɩpayɩ ɩsɩnzaa yɩ adwɩnɩ nɩ, ɔzɔ la sʋ̃ yɛ ebiye a, mmenii mɔɔ bɛádiye odwokɔ yɩ nnɛ nɩ kɔhʋla kɛzɩnza bɛ adwɩnɩ.
Mɔɔ Ozumanlɩ Wɔ Bayɩbʋlʋ Yɩ Nu
it “Juniper” Nɔ. 2
Juniper
Juniper dɩ owudo, na benyianlɩ yi dima yɩ wɔ Hibulu ndɛnɩ nu. Yɩ tʋ kile “abiye mɔɔ bɛyɩ yɩ nwʋ bediã zʋ.” Owudo eyi nyi wɔ ɛsɛlɛ nɩɩ awʋlɔ zʋ. Bɛta bɛfa betindiã abiye mɔɔ íni anyɩnlɩlazʋ, anyɩnlɩlelɛ nɩɩ mɔɔ ɩkɩnlahɩnla nwʋmɔ nwʋ. Ɩfata paa kɛɛ bɛva belili egyima wɔ Gyɛlɩmaya buuku yi nu mmɩlɩ mɔ bɛlɛ benyia be mɔɔ yɩ ahʋnlɩnɩ lanɩ wɔ Gyehova nwʋ nɩ betindiãã “owudo ɔkʋ̃ be mɔɔ igyĩ ɛsɛlɛ zʋ” nwʋ nɩ. Na bezia bɛva bɔwɔlɩ Mowabɩmaa kɔkɔ kɛɛ beɣiandí “bɔhɔ bɛyɛ kɛɛ juniper owudo mɔɔ ɩwɔ ɛsɛlɛ zʋ.”—Gyɛ. 17:5, 6; 48:1, 6.
Ɛɣɩngalɛ
Kɩnga 2 Pita 3:11-13. Sʋ̃mavʋlɔ Pita bʋwa yɛ ma yɛnwʋ adwɩnɩ mɔɔ ɩsɛ kɛɛ yɛfa yesunzu Bayɩbʋlʋ nkɔmɩhyɛ nwʋ. Ɩhyɛ yɛ ɛzɩzɩbɛ kɛɛ ‘yɛmá Gyehova yi eɣile nɩ yɩ ɛɣalɩyɛ ɩwʋwa yɛ adwɩnɩ nu.’ Mɩnla ti a? Kɛ “eɣile nɩɩ dɔnɩhwɩlɩ” mɔɔ Gyehova kɛva Amagadɔnʋ kɛɣa yɛ yɛpɛ kɛɛ yɛnwʋ yɩ a, mfomi yɛpɛ kɛɛ yɛfa mmɩlɩ mɔ ɩha nɩ yɛbɔ ‘ɛbɩla nwanzanwanza mɔɔ nwʋmɔ tɩ na yɛfa Nyamɩnlɩzʋ̃mɩnlɛba yɛbʋwa azɩ.’ (Mt. 24:36; Lk 12:40) Sɛ yɛkɛhã wɔ ɔhʋanɩ fʋlɔ zʋ a, yɛpɛ kɛɛ yɛbɔ ɛbɩla mɔɔ ɩtɩnɣɛ na yɛava yɛahile kɛɛ ɔlɔlɛ mɔɔ yɛwɔ yɛma Gyehova nɩ, yɛ ɩkã yɛ ma yɛzʋ̃ yɛ ahʋnlɩnɩ munwala nu yɛsʋ̃mɩ yɩ a. Mɔɔ ɩkɛyɛ na yɛahʋla yɛayɛ zɔ nɩ, ɩsɛ kɛɛ yekila yɛ nwʋ bʋwɔ.
Gyisɛsɩ hanlɩ hileli yɩ adʋwavʋlɔ nɩ mmɔ kɛɛ, máma bɛfa bɛ adwɩnɩ besiye mɔɔ isizii wɔ oyuwadɩ yɩ zʋ nkʋ̃ la mfomi behilá bɛzabɛ bɔ nwʋ sʋ̃ bʋwɔ. Kɔkɔwɔlɛ eyi mɔɔ numɔ da kɛnɩ eyi nwʋ odwokɔ wɔ Luuku 21:34. (Kɩnga.) Yɛ́ Gyisɛsɩ yi ndwokɔ yɩ ndwɩ: “Behilá bɔ nwʋ bʋwɔ.” Enii mɔɔ ikila yɩ nwʋ bʋwɔ nɩ, ɩda yɩ nwʋ zʋ wɔ dɩyɛ bela mɔɔ ɩkɔhʋla ɩkɛzɩkɛ ɩ nɩɩ Gyehova avinli abusunwawɔlɛ nwʋ, na ɩyɛ debe ndɛndɛ ɩfa isi yɩ ɔhʋanɩ. Wɔ ɔzɔ ɔhʋanɩ yɩ zʋ nɩ, nɩ ɩlɛ yɩ nwʋ isiye Nyamɩnlɩ yɩ ɔlɔlɛ nu.—Ɛɣɛ. 22:3; Dwu. 20, 21.
Sʋ̃mavʋlɔ Pɔɔlʋ hanlɩ hileli Kilisinyiamaa kɛɛ behila bɔ nwʋ bʋwɔ. Kɛ ndianwʋ nɩ, ɩhanlɩ ihileli Kilisinyiamaa mɔɔ nɩ bɔwɔ Ɛfɩsɛsɩ nɩ kɛɛ: “Behilá bɔ nwʋ bʋwɔ baaba na kezimɔ bɔbɔ bɛ ɛbɩla nɩ ɩáyɛ kɛɛ mmenii mɔɔ bézi nɣɛlɛbɛ mfomi kɛɛ nɣɛlɛbɛmaa.” (Ɛfɩ. 5:15, 16) Setanɩ bɔ mmɔdɩnɩ mmɩlɩ bela kɛɛ ɩkɛzɩkɛ yɛ nɩɩ Gyehova avinli, meti mɔɔ Bayɩbʋlʋ yɩ tu yɛ fʋlɔ kɛɛ ‘yɛwɔ́ mmɔdɩnɩ yɛbɩbɛlɩ nu yɛnwʋ Gyehova yɩ apɛdɩ’ na ama yɛahʋla yeagyina mɔɔ Setanɩ kɛva kɛɣa yɛ zʋ nɩ yi munwa.—Ɛfɩ. 5:17.