“Lekeni Ifyo Yehova Alefwaya E fyo Ficitike”

1-4. Cinshi Paulo ailile ku Yerusalemu, kabili finshi fyali no kumucitikila kulya?

ABANTU bonse balyumfwile sana ububi ilyo Paulo na Luka balefuma mu Milete. Paulo na Luka nabo balyumfwile sana ububi ukusha baeluda ba mu Efese abo batemenwe nga nshi! Aba bamishonari abaiminine mu cibwato, balisendele ifintu ifyo bali no kulabomfya pa lwendo. Balisendele ne ndalama isho aba bwananyina basangwile isha kupeela Abena Kristu mu Yudea abalekabila ubwafwilisho, kabili balefwaya ukushininkisha ukuti ishi ndalama bashitwala uko shifwile ukuya.

² Umwela walipuupile kabili ubwato bwatendeke ukwenda ukufuma pa cabu apali sana icongo. Paulo na Luka pamo na bambi 7 abo bali nabo balelolesha bamunyinabo abali ku lulamba lwa bemba, abali no bulanda nga nshi. (Imil. 20:4, 14, 15) Paulo na banankwe balepeepesha amaboko ukushalikapo bamunyinabo mpaka fye baleka ukumoneka.

³ Pa myaka nalimo itatu, Paulo alibombele sana na baeluda ba mu Efese. Nomba, nga fintu umupashi wa mushilo wamwebele ukucita, ali pa lwendo lwa kuya ku Yerusalemu. Alishibepo fimo pa fyali no kumucitikila nga afika kulya. Inshita imo alyebele aba baeluda ukuti: “Ukulingana ne fyo umupashi ulefwaya, nalaya ku Yerusalemu, nangu ca kuti nshishibe ifikayancitikila kulya. Ico naishiba fye ca kuti mu misumba yonse umo mpita, umupashi wa mushilo ulanjeba ukuti bakankaka mu cifungo kabili nkakwata amacushi.” (Imil. 20:22, 23) Nangu ca kutila Paulo ali no kuba mu bwafya, alicitile ‘ukulingana ne fyo umupashi walefwaya,’ ukuti aye ku Yerusalemu. Alitemenwe ubumi bwakwe, lelo ico acindamike sana, kucita ifyo Lesa afwaya.

⁴ Bushe na imwe ukucita ifyo Lesa afwaya e ko mwacindamika sana? Ilyo twaipeela kuli Yehova, tulalapa no kumulaya ukuti ukucita ukufwaya kwakwe e cintu icacindama sana ico tukalacita mu bumi bwesu. Kuti twanonkelamo nga nshi nga twasambilila pa fyo umutumwa Paulo acitile.

Bapitile Mupepi ne “Cishi ca Kupro” (Imil. 21:1-3)

5. Ni kwi Paulo na banankwe bapitile pa kuya ku Turi?

⁵ Paulo na banankwe baninine ubwato ‘ubwayabwike bemba.’ Aya mashiwi yalola mu kuti, ubu bwato bwaendele fye bwino bwino ukwabula ukusensenunwa, pantu umwela wali fye bwino mpaka lintu bafikile ku Kosi ubushiku bulya bwine. (Imil. 21:1) Cimoneka kwati ubwato bwaiminine pa Kosi kabili nalimo e po baleele ilyo bashilakonkanyapo ulwendo ukuya ku Rode na Patara. Ilyo bafikile mu musumba wa Patara, uwabelele ku kapinda ka ku kulyo aka lulamba lwa Asia Minor, aba aba bwananyina baninine ubwato ubukalamba ubwalesenda ifipe ubwabatwele ku Turi, mu Foinike. Ilyo baleya balimwene “icishi ca Kupro . . . ku kuso [ukwabelele icabu].” (Imil. 21:3) Mulandu nshi Luka, uwalembele ibuuku lya Imilimo alandile ukuti balimwene icishi ca Kupro?

6. (a) Cinshi calengele ukuti Paulo akoseleshiwe ilyo amwene icishi ca Kupro? (b) Bushe mumfwa shani nga mwatontonkanya pa fyo Yehova amwafwa no kumupaala?

⁶ Nalimo Paulo alibalangile ici cishi no kubashimikila ifyamucitikile ilyo ali kulya. Pa lwendo lwakwe ulwa kubalilapo ulwa bumishonari, nalimo imyaka 9 ku numa, Paulo, pamo na Barnaba na Yohane Marko bakumenye Eluma uwalecita ifinjelengwe, uwalebakaanya ukubila imbila nsuma. (Imil. 13:4-12) Ilyo Paulo amwene cilya cishi no kutontonkanya pa fyamucitikile pali cilya cine cishi, afwile alikoseleshiwe sana kabili alilekele ukutiina ifyali no kumucitikila. Na ifwe bene kuti twakosa nga tuletontonkanya pa fyo Lesa atupaala ne fyo atwafwa ukushipikisha amafya. Ukutontonkanya pa fintu fya musango yu kuti kwalenga na ifwe ukumfwa nga filya Davidi aumfwile uwalembele ukuti: “Amafya ayo uwalungama akwata yengi, lelo Yehova alamupokolola ku mafya yonse.”—Amalu. 34:19.

‘Twalifwaile Sana Abasambi Kabili Twalibasangile’ (Imil. 21:4-9)

7. Cinshi Paulo na banankwe bacitile ilyo bafikile mu Turi?

⁷ Paulo alishibe ukuti ukuba pamo na Bena Kristu kwalicindeme kabili alefwaya sana ukulaba pamo nabo. Luka atile, ilyo twafikile mu Turi, ‘twalifwaile sana abasambi kabili twalibasangile.’ (Imil. 21:4) Apo Paulo na banankwe balishibe ukuti mu Turi mwali Abena Kristu banabo, balifwaile aba bwananyina no kubasanga kabili bafwile balikele nabo. Ubusuma bumo ubwaba mu kupepa Yehova bwa kuti ukuli konse uko twingaya, tulasangako aba bwananyina abatupokelela bwino. Abantu abatemwa Yehova kabili abapepa Lesa wa cine balikwata ifibusa mwi sonde fye lyonse.

8. Bushe amashiwi yaba pa Imilimo 21:4 yalola mwi?

⁸ Luka alilandile pa cintu cimo icingatupapusha ica bacitikile ilyo baikele mu Turi pa nshiku 7. Atile: “Ukulingana ne fyabebele umupashi wa mushilo [aba bwananyina mu Turi] balekonkomesha Paulo ukuti talingile ukunyanta ulukasa mu Yerusalemu.” (Imil. 21:4) Bushe Yehova nomba alefwaya ukuti Paulo aye ku cifulo cimbi kabili eya ku Yerusalemu? Awe nakalya. Umupashi walandile ukuti Paulo ali no kucula nga aya ku Yerusalemu, lelo tawalandile ukuti tafwile ukuyako. Cimoneka kwati umupashi wa mushilo waebele aba bwananyina mu Turi ukuti Paulo ali no kucula nga aya ku Yerusalemu. E ico, apo balitemenwe Paulo, balemupaapaata ukuti eyako. Kanshi nga fintu twamona aba bwananyina balefwaya fye ukucingilila Paulo. Nangu cibe fyo, apo Paulo alefwaisha ukucita ukufwaya kwa kwa Yehova, alitwalilile ulwendo lwa kuya ku Yerusalemu.—Imil. 21:12.

9, 10. (a) Ilyo Paulo aumfwile ifyo aba bwananyina mu Turi balemulangulukilako, finshi nalimo aibukishe? (b) Finshi abantu abengi batemwa muno nshiku, kabili fyapusana shani ne fyo Yesu alandile?

⁹ Ilyo Paulo aumfwile ifyo aba bwananyina balemulangulukilako, nalimo aibukishe ifyo abasambi ba kwa Yesu na bo bacitile ilyo abebele ukuti ali no kuya ku Yerusalemu, uko bali no kumucusha sana kabili bali no kumwipaya. Pa mulandu wa kuti Petro alitemenwe Yesu, amwebele ati: “Muyumfwileko uluse mwe Shikulu; ifyo tafyakamucitikile nakalya.” Yesu amwaswike ati: “Kabiye ku numa yandi, we Satana we! Kuti walenga nalufyanya, pantu tautontonkanya ifya kwa Lesa, lelo utontonkanya ifya bantu.” (Mat. 16:21-23) Yesu talefwaya icili conse ukupumfyanya umulimo uo Lesa amupeele ukubomba nangu ca kutila alishibe ukutila ali no kucula pa kubomba uyu mulimo. Paulo na o alefwaya ukucita nge fyo Yesu acitile. Aba bwananyina ba ku Turi, nabo bacitile nge fyo umutumwa Petro acitile, tabalefwaya ifyabipa ficitikile Paulo, lelo tabailwike ifyo Lesa alefwaya.

¹⁰ Abantu abengi muno nshiku balatemwapo ukucita ifintu ifingabasekesha, nangu ca kutila ifyo fintu te fisuma. Abantu abengi bafwaya ukulapepa ku calici uko babasuminisha ukucita fyonse ifyo balefwaya. Lelo ifyo Yesu alandile fyalipusana sana ne fyo aba bantu bafwaya. Aebele abasambi bakwe ukuti: “Umuntu nga alefwaya ukunkonka, aikaane umwine, asende ne cimuti cakwe ica kucushiwilwapo, e lyo alenkonka.” (Mat. 16:24) Twalishiba ukuti tulingile ukulakonka Yesu nangu ca kutila ukucita ifi takwa-anguka.

11. Bushe abasambi ba ku Turi balangile shani ukuti balitemenwe Paulo kabili balemutungilila?

¹¹ Inshita yalifikile iya kuti Paulo, Luka e lyo na bambi abo bali nabo bakonkanyepo ulwendo lwabo. Ifyacitike ilyo balefuma ku Turi fyalangile fye ifyo aba bwananyina kulya batemenwe Paulo ne fyo balemutungilila sana mu mulimo wakwe. Abaume na banakashi kumo na bana balishindike Paulo na banankwe ukufika na ku lulamba. Bonse balifukeme no kupepela pamo lyena balilayene. Pa numa, Paulo, Luka na bambi abo bali nabo pa lwendo baninine ubwato bumbi no kuya ku Tolemai, uko basangile aba bwananyina kabili baikele nabo ubushiku bumo.—Imil. 21:5-7.

12, 13. (a) Bushe milimo nshi Filipi abombele? (b) Mulandu nshi abafyashi Abena Kristu balingile ukulapashanishisha Filipi?

¹² Luka alandile ukuti, pa numa ya ifi Paulo na banankwe baile ku Kaisarea. Ilyo bafikile kulya, ‘baingile mu ng’anda ya kwa Filipi kabila wa mbila nsuma.’a (Imil. 21:8) Bafwile balitemenwe nga nshi ilyo bamwene Filipi. Nalimo imyaka 20 ku numa, abatumwa mu Yerusalemu balisalile Filipi ukuti aleafwilisha umulimo wa kula-akanya ifya kulya mu cilonganino icali fye icipya. Pa myaka iingi Filipi ali uwacincila ukubila imbila nsuma. Ibukisheni ukuti ilyo ukucusha abasambi kwalengele ukuti basalanganine mu ncende ishalekanalekana, Filipi aile ku Samaria kabili atendeke ukubila imbila nsuma. Pa numa, ashimikile kuli cilolo umwina Etiopia kabili alimubatishe no kumubatisha. (Imil. 6:2-6; 8:4-13, 26-38) Filipi ali uwacincila ukubila imbila nsuma.

¹³ Filipi atwalilile fye ukuba uwacincila mu mulimo wakwe. Pali iyi nshita aleikala ku Kaisarea, na lyo line alitwalilile ukuba uwacincila mu mulimo wa kubila imbila nsuma, pantu nga fintu twamona, Luka amwitile ati “kabila wa mbila nsuma.” Baibo ilanda no kuti pali iyi nshita alikwete abana abanakashi 4 abalesesema, icilelangilila ukuti aba bana balepashanya shibo.b (Imil. 21:9) Kanshi Filipi alibombeshe pa kuti engafwa ulupwa lwakwe ukukwata bucibusa bwakosa na Yehova. Abafyashi Abena Kristu bafwile ukulapashanya Filipi uwaleba pa ntanshi mu mulimo wa kubila imbila nsuma kabili uwaleafwa abana bakwe ukutemwa uyu mulimo.

14. Bushe caleba shani Paulo nga atandalila Abena Kristu banankwe, kabili ciba shani muno nshiku nga twapokelela kangalila wa muputule?

¹⁴ Konse uko Paulo aleya, aleya mu kufwaya Abena Kristu banankwe kabili aleikalako nabo. Aba bwananyina bafwile baletemwa sana ukupokelela uyu mishonari na banankwe. Ifi alebatandalila fyalelenga ‘balekoseleshanya.’ (Rom. 1:11, 12) Ifya musango uyu filacitika na muno nshiku. Te mulandu no kuti ing’anda yenu inono, nga mwapokelela kangalila wa muputule no mwina mwakwe, kuti mwanonkelamo nga nshi.—Rom. 12:13.

‘Ine Ninjipekanya. . . Ukufwa’ (Imil. 21:10-14)

15, 16. Finshi Agabu alandile, kabili bonse abaumfwileko ifyo alandile baumfwile shani?

¹⁵ Ilyo Paulo aleikala na Filipi, Agabu na o alishile. Abalongene mu ng’anda ya kwa Filipi balishibe ukuti Agabu ali ni kasesema, pantu ilyo Klaudi aleteka, Agabu alisobele ukuti icipowe cikalamba cali no kupona. (Imil. 11:27, 28) Nalimo baletontonkanya abati: ‘Cinshi Agabu aisa mu kucita? Finshi eshile mu kulanda?’ Ilyo bonse balelolesha Agabu, bamwene fye uko abula umushipi uwali mu musana wa kwa Paulo, aikaka amakasa na maboko. Uyu mushipi wali ni nsalu iitali iyo balefwala mu musana kabili balebikamo indalama ne fintu fimbi. Lyena atendeke ukulanda amashiwi ayaletele umwenso, atile: “Umupashi wa mushilo walanda auti, ‘Ifi e fyo abaYuda bakakaka umwine wa uyu mushipi mu Yerusalemu, kabili bakamupeela ku bena fyalo.’”—Imil. 21:11.

¹⁶ Aya mashiwi yalangile fye ukuti Paulo ali no kuya ku Yerusalemu. Yalangilile no kuti filya alebila imbila nsuma ku baYuda fyali no kulenga ‘bakamupeele ku bena fyalo.’ Ifyo Agabu aseseme fyalengele bonse abaliko baumfwa sana ububi. Luka alembele ukuti: “Nomba ilyo twaumfwile ifi, ifwe na bo twali nabo kulya, twatampile ukupaapaata Paulo ukuti eya ku Yerusalemu. Lyena Paulo alandile ati: ‘Cinshi mulelilila? Cinshi mulenenwina? Ala ine ninjipekanya ukuyakakwa no kufwila ishina lya kwa Shikulu Yesu ku Yerusalemu.’”—Imil. 21:12, 13.

17, 18. Bushe Paulo alangile shani ukuti alefwaisha ukucita ifyo Lesa afwaya, kabili finshi aba bwananyina bacitilepo?

¹⁷ Elenganyeni Ifyacitike. Aba bwananyina, ukubikapo fye na Luka batendeke ukupapaata Paulo ukuti eya ku Yerusalemu. Bamo balelila no kulila. Ilyo Paulo amwene ifyo aba bwananyina bamutemenwe, abebele cikuuku cikuuku ukuti, “Cinshi mulenenwina?” nelyo nga fintu futunoti ilanda cinshi “muletompwela umutima wandi.” Na lyo line, alefwaya fye ukuya, kabili nga filya cali ilyo akumene na ba bwananyina ku Turi, talekele filya balemupapaata nelyo ukulila fyalenga afilwe ukuya. Lelo alibalondolwelele umulandu alingile fye ukuya. Ala mwandini Paulo ali uwashipa kabili alefwaisha ukucita ifyo Lesa afwaya! Na o alefwaya fye ukuya ku Yerusalemu nga filya fine Yesu acitile. (Heb. 12:2) Te kutila Paulo alefwaya ukuya ku Yerusalemu pa kuti aye afwile pa kuba Umwina Kristu, nomba nga ca kuti bali no kumwipaila pa kuba umusambi wa kwa Kristu Yesu, tali na kusakamana.

¹⁸ Bushe aba bwananyina bacitilepo shani? Balisumine ifyo asalilepo ukucita. Baibo itila: “Ilyo twafililwe ukumunasha, twalilekele ukumukaanya kabili twatile: ‘Lekeni ifyo Yehova alefwaya e fyo ficitike.’” (Imil. 21:14) Abalefwaya Paulo eya ku Yerusalemu tabamupatikishe ukuti acite ifyo balefwaya. Balikutike ku fyo alelanda kabili balisumine ifyo alandile, balishibe ukuti Yehova alefwaya ukuti aye kabili balisuminisheko nangu ca kutila calyafishe ukucite fyo. Mu kuya kwa nshita Paulo ali no kufwilapo pa mulimo atendeke ukubomba. Kanshi calyafishe pantu abantu abamutemenwe e balemufuupula.

19. Lisambililo nshi ilyacindama ilyo tusambilila ku fyacitikile Paulo?

¹⁹ Ku fyacitikile Paulo tulasambililako isambililo ilyacindama ilya kuti tatufwile ukulakaanya abalefwaya ukuipeelesha ukubomba umulimo wa kwa Lesa. Ili sambililo kuti twalibomfya na ku fintu fimbi, te ku fintu fye ifya kuti nalimo umuntu nga aficita kuti afwilapo. Ku ca kumwenako, nangu ca kutila abafyashi abengi Abena Kristu balomfwa ububi ukumona abana babo baya mu kubombela Yehova ku fyalo fimbi, tabesha ukubafuupula. Ba Phyllis, abekala ku England, balebukisha ifyo baumfwile ilyo umwana wabo umwanakashi, umo fye, aile ku Africa muli bumishonari. Batile: “Ala nalyumfwile sana ububi. Nalefilwa ukusumina nga natontonkanya ukuti akaba ukutali sana. Naleba sana no bulanda, lelo pa nshita imo ine nalitemenwe pa fyo apingwilepo ukucita. Na kabili nalepepa sana kuli Lesa pali uyu mulandu. Lelo apo e fyo umwine asalilepo ukucita, nshalefwaya ukumupatikisha ukuti eya ku Africa. Pantu na kuba, lyonse nalemusambilisha ukuti afwile ukulabika sana amano ku fya Bufumu! Alibomba mu fyalo ifyalekanalekana pa myaka 30, kabili ndatasha Yehova cila bushiku ukuti alitwalilila fye ukubomba.” Ala cilawama nga nshi nga tulekoselesha bamunyinefwe abaipeelesha ukubombela Yehova!

“Aba Bwananyina Balitupokelele ne Nsansa” (Imil. 21:15-17)

20, 21. Finshi filangilila ukuti Paulo alefwaya ukulaba pamo na ba bwananyina, kabili mulandu nshi alefwaila ukulaba pamo nabo?

²⁰ Balipekenye ubulendo kabili Paulo alitwalilile no lwendo lwakwe, aile pamo na ba bwananyina abalangile ukuti balemutungilila no mutima onse. Konse uko balepita, pa kuya ku Yerusalemu Paulo na ba bwananyina abo ali nabo balefwaya bamunyinabo na bankashi pa kuti babe pamo nabo. Ilyo bafikile ku Turi, balisangile abasambi kabili baikele nabo inshiku 7. Ku Tolemai, baliposeshe aba bwananyina kabili baikele nabo ubushiku bumo. Ku Kaisarea, balikeleko inshiku ishinono mu ng’anda ya kwa Filipi. Lyena, abasambi bamo mu Kaisarea bashindike Paulo na banankwe ukuya ku Yerusalemu, uko bailebatangata kuli Minasone, uwali pa basambi ba kubalilapo. Na mu kulekelesha ilyo bafikile mu Yerusalemu, Luka atile: “Aba bwananyina balitupokelele ne nsansa.”—Imil. 21:17.

²¹ Ukwabula no kutwishika, Paulo alefwaya ukulaba pamo na Bena Kristu banankwe. Balemukoselesha sana, nga filya fine na ifwe batukoselesha. Filya balemukoselesha fyalikoseshe sana Paulo ica kuti ali no kushipikisha ubwafya ubwali no kufuma ku balwani abalefwaya ukumwipaya.